BÁO CÁO BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY MÔN NGỮ VĂN THCS

BÁO CÁO BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY MÔN NGỮ VĂN THCS THI GIÁO VIÊN DẠY GIỎI CẤP TỈNH. BẠN THAM KHẢO ĐỂ ÁP DỤNG VÀO THỰC TIẾN DẠY HỌC SẼ THẤY HIỆU QUẢ. BÀI MÁY CHIẾU KHÔNG ĐÍNH KÈM THEO ĐƯỢC

BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG DÙNG TỪ CHO HỌC SINH

LỚP 7 TẠI TRƯỜNG PTDTNT THCS HUYỆN ………

I LÝ DO HÌNH THÀNH BIỆN PHÁP

Trong chương trình giáo dục trung học cơ sở, Ngữ văn là một trong những môn học chiếm vị trí quan trọng và chiếm số tiết nhiều nhất Học Ngữ văn sẽ giúp các em học sinh trang bị đầy đủ nhất các kiến thức cơ bản về tiếng mẹ đẻ, rèn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết thành thạo Thông qua bộ môn này, học sinh sẽ được rèn luyện công phu về khả năng cảm thụ, rèn khả năng diễn đạt và dùng từ ngữ chính xác để viết thành một bài văn hay, giàu tính nghệ thuật, làm cho tâm hồn, trí tuệ người đọc thêm phong phú, giúp ta cảm nhận văn học và cuộc sống một cách tinh tế sâu sắc

Để tạo nên những bức tranh sinh động với những gam màu ấn tượng bằng ngôn từ, các em học sinh cần có kiến thức và kĩ năng

về sử dụng từ ngữ trong nói và viết

Tuy nhiên, thực tế trong các giờ dạy Ngữ văn 7 tại trường, bản thân tôi nhận thấy khả năng dùng từ của các em trong khi nói và viết còn bị hạn chế Các em học sinh vẫn bị mắc các lỗi thường gặp như: lặp từ, thừa từ, dùng từ có ý nghĩa sáo rỗng, câu văn đơn điệu thiếu hình ảnh, dùng sai từ, dùng văn nói… Do đó, bài văn lủng củng và khô khan, không có giá trị gợi hình, gợi cảm Việc tìm hiểu về các lỗi sai khi dùng từ để viết và nói, nguyên nhân và cách khắc phục các lỗi sai đó cho học sinh giúp các em mở rộng vốn từ và sử dụng từ ngữ linh hoạt, sáng tạo để đặt câu, để viết là một việc làm rất cần thiết của các giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ văn Từ đó góp phần đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Ngữ văn

Xuất phát từ cơ sở thực tiễn đó cùng với kinh nghiệm giảng dạy

nhiều năm, tôi lựa chọn đề tài: “Biện pháp rèn kĩ năng dùng

từ cho học sinh lớp 7 tại trường PTDTNT THCS Huyện ” để nghiên cứu và áp dụng.

II NỘI DUNG BIỆN PHÁP

1 Thực trạng dùng từ của học sinh hiện nay.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn trân trọng và giữ gìn tiếng Việt Người khẳng định: “Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc Chúng ta phải giữ gìn nó, quý

trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng rộng khắp Của mình có

mà không dùng, lại đi mượn của nước ngoài, đó chẳng phải là đầu

óc quen ỷ lại hay sao?” Bác luôn là tấm gương trong việc sử dụng ngôn ngữ dân tộc (ngay cả trong khi nói và viết)

Trong qua trình giảng dạy, gần gũi và tiếp xúc với học sinh, tôi nhận thấy, các em học sinh khi nói và viết mắc 1 số lỗi chủ yếu sau:

+ Lỗi lặp từ.

+ Lẫn lộn các từ gần âm.

+ Dùng từ không đúng nghĩa.

+ Dùng sai quan hệ từ.

+ Chọn từ, ngữ sai phong cách ngôn ngữ văn bản.

+ Chọn từ, ngữ sáo rỗng.

Đặc biệt, “Bệnh” nghiện Facebook và các trang mạng xã hội đã dẫn tới một hệ lụy đó là học sinh có hiện tượng viết, nói sai về chuẩn Tiếng Việt: như sử dụng kí hiệu viết tắt nhiều, thêm bớt, thay thế chữ cái, sử dụng tiếng lóng, sử dụng xen kẽ tiếng Việt và tiếng nước ngoài… mà học sinh tự gọi là: Ngôn ngữ mạng

Ngôn ngữ mạng của học sinh đã có những biến thể lạ lẫm, kỳ dị

từ cấu trúc câu đến lối sắp xếp chữ cái Những dòng trạng thái trên Facebook như: “Hum nAi chO?i đEpj cóa ay mun đy chOji zỚi tuy hOng?” (Hôm nay trời đẹp có ai muốn đi chơi với tôi không?) lan nhanh như hiệu ứng dây chuyền Giới trẻ nhanh chóng “sáng tạo” ra nó, nhiều thanh thiếu niên, học sinh xem đó như là “phát minh”, một thứ ngôn ngữ riêng mà họ tự hào

Bên cạnh đó, nhiều học sinh thích thể hiện bản thân trong việc

sử dụng tiếng nước ngoài cũng không ngần ngại chêm lung tung vào trong câu nói, dòng viết tiếng Việt, hoặc ghép nghĩa của một

số từ đơn tiếng Anh mà không cần quan tâm đến ngữ pháp, cấu trúc câu để thể hiện điều mình muốn nói Ví dụ, trên mạng đang thịnh hình lối viết: no table - miễn bàn; lemon question - chanh + hỏi = chảnh; like afternoon - thích thì chiều… Rồi cả những cách viết tắt “bí ẩn” mà nếu không được các em học sinh tiết lộ thì không thể đoán được nó có nghĩa là gì “Cmnr”, “cmnl”, “vcc”,

“vk”, “ck”… hết sức lộn xộn!

Qua khảo sát và dạy học môn Ngữ văn trên lớp, tôi còn nhận thấy một thực tế, nhiều khi đọc, chấm bài kiểm tra, bài thi của học sinh, có những câu văn không hiểu các em muốn diễn đạt vấn

đề gì, vì câu chữ quá ngắn, lủng củng và sử dụng khá nhiều ngôn ngữ ký tự, ký hiệu, như: “ah” (à), “ko” (không), “bit” (biết), “thik” (thích), “wa” (quá), “bih” (bây giờ)… Đấy là chưa kể, do sử dụng ngôn ngữ mạng thành quen nên các em rất hay viết tắt, viết sai chính tả Như vậy, việc lạm dụng ngôn ngữ “chat” trong học tập với thời gian dài có thể khiến học sinh quên đi cách sử dụng từ ngữ theo đúng chuẩn mực, và xa hơn, khi thường xuyên sử dụng ngôn ngữ mạng một cách dễ dãi, bừa bãi, ít nhiều sẽ ảnh hưởng tới tính cách như: tùy tiện, hời hợt, cẩu thả…

Nhìn nhận ở khía cạnh ngôn ngữ thì rõ ràng đã có sự lai căng, nhiễu loạn, thiếu chuẩn mực, gây nên nhiều nguy cơ mất trong sáng trong nói và viết tiếng Việt

Tôi tiến hành khảo sát lỗi dùng từ của học sinh thông qua bài viết Tập làm văn số 1 của học sinh lớp 7 tại trường vào đầu năm học 2019 – 2020 và thu được kết quả như sau:

Lớp 7 Lỗi

lặp

từ

Lẫn lộn các từ gần âm

Dùng từ khôn g đúng nghĩa

Dùn g sai qua

n hệ từ

Chọn từ, ngữ sai phong cách ngôn ngữ văn bản

Chọn từ, ngữ sáo rỗng

Lạm dụng ngôn ngữ mạn g

Viế t tắt bừ a bãi

Sĩ số

%

% Đứng trước thực trạng sử dụng từ tiếng Việt của học sinh trong khi nói và viết còn nhiều tồn tại như trên, tôi đã nghiên cứu và

thực nghiệm đề tài: biện pháp rèn kĩ năng dùng từ cho học sinh lớp 7 tại trường PTDTNT THCS Huyện và bước đầu đem lại nhiều kết quả

đáng mừng Sau đây tôi xin phép được trình bày nội dung các biện pháp

2 Nội dung biện pháp

2.1 Rèn kĩ năng dùng từ cho học sinh thông qua các tiết Tiếng Việt

Trong chương trình phân môn Tiếng Việt lớp 7, học sinh được học các đơn vị kiến thức về: Từ, Từ loại, Cách sử dụng từ, Các kiểu câu và 1 số biện pháp tu từ Ở mỗi tiết dạy, tôi luôn cố gắng đảm bảo mục tiêu của bài học cũng như rèn kĩ năng dùng từ cho học sinh vừa đảm bảo về ngữ pháp lẫn ngữ nghĩa

Ví dụ: Bài “ Chuẩn mực sử dụng từ” (Ngữ văn 7, Tập 1) có

mục tiêu bài học là giúp học sinh hiểu được yêu cầu của việc sử dụng từ và biết sử dụng từ đúng chuẩn mực trong giao tiếp Để đạt được mục tiêu trên, tôi đã tổ chức hoạt động khởi động bài

học như sau: học sinh đọc văn bản “Quyết định độc đáo” và trả

lời các câu hỏi (bằng hình thức thảo luận nhóm lớn)

+ Vì sao những công chức nước Anh lại bị phạt tiền? Và mỗi lần mắc lỗi bị phạt bao nhiêu?

+ Để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Anh, Ông Chủ tịch hội đồng thành phố đã dùng biện pháp gì?

Quyết định độc đáo

“Cách đây không lâu, lãnh đạo Hội đồng thành phố Nót- tinh-ghêm ở nước Anh đã quyết định phạt tiền các công chức nói hoặc viết tiếng Anh không đúng chuẩn Theo quyết định này, mỗi lần mắc lỗi, công chức bị phạt 1 bảng Ông Chủ tịch Hội đồng thành phố tuyên bố sẽ không kí bất cứ văn bản nào có lỗi ngữ pháp và chính tả Đây là một biện pháp mạnh nhằm giữ gìn sự trong sáng của tiếng Anh.”

(Theo báo Công an nhân dân)

Từ việc tìm hiểu bài văn này, tôi đã giúp cho các em hiểu rằng

ở đất nước nào cũng vậy, việc mắc lỗi dùng từ sẽ làm cho người

đọc, người nghe không hiểu đúng những gì mình đã viết, thậm chí còn làm cho người đọc cảm giác khó chịu và xem thường người viết

Từ đó tôi dẫn vào nội dung tiết học Học sinh sẽ làm các bài tập về lỗi dùng từ trong SGK để từ đó nhận biết được 5 lỗi cơ bản khi dùng từ là:

1 Sử dụng từ chưa đúng âm, đúng chính tả

2 Sử dụng từ chưa đúng nghĩa

3 Sử dụng từ chưa đúng tính chất ngữ pháp của từ

4 Sử dụng từ chưa đúng sắc thái biểu cảm, chưa hợp phong cách

5 Lạm dụng từ địa phương, từ Hán Việt

Ngoài các bài tập trong sách giáo khoa, ở hoạt động luyện tập tôi còn đưa thêm 1 số bài tập để học sinh củng cố và khắc sâu kiến thức

Bài 1 Tìm lỗi về dùng từ trong các câu sau Cho biết đó là

những lỗi gì và chữa lại các lỗi đó

a) Ông linh cảm có điều bất chắc sắp xảy ra.

b) Sau những ngày làm việc vất vả, mẹ Nam đi ăn dưỡng ở Vũng Tàu.

c) Trong rừng có rất nhiều muôn thú.

Bài 2: Do hiểu sai nghĩa của từ nên có bạn viết như sau :

a) Những đôi mắt ngây ngô, trong sáng chăm chú nhìn vào nét phấn của cô giáo.

b) Con luôn ghi nhớ những điều mẹ dặn trong suốt hành trang của mình.

c) Dưới danh nghĩa phục hồi văn hoá truyền thống, nhiều nơi

đã vô tình làm sống lại những thủ tục thời phong kiến.

Hãy tìm các từ bị dùng sai nghĩa trong những câu trên Tìm các

từ thích hợp thay thế cho các từ dùng sai đó

Bài 3: Đặt câu với mỗi từ sau (mỗi từ đặt 01 câu): ngây ngô,

hành trang, thủ tục.

Bài 4: Tìm các từ bị dùng sai trong các câu sau và chữa lại các

câu đó cho đúng

a) Giải được bài tập này, tôi thấy nhẹ nhàng cả người.

b) Đây là lĩnh vực kinh doanh béo bổ.

c) Rừng cây rậm rạp, không nhìn thấy một khoảng trống vắng nào.

Bài 5 Từ đẹp có thể kết hợp với những từ ngữ: đẹp kinh khủng,

đẹp chết người.

Các cách kết hợp như thế có được chấp nhận không?

Bài 6 Chọn từ cho trong ngoặc đơn cho thích hợp:

a) Ở nơi đây đã từng (diễn biến, diễn ra, trình diễn) những trận quyết chiến chiến lược.

b) Trước đây tôi qua lại con đường này (thường trực, thường thường, thường xuyên) nên biết rất rõ các hẻm của nó.

c) Các bạn lớp tôi (luân lưu, luân chuyển, luân phiên) trực nhật.

Bài 7 Tìm các từ bị dùng sai trong các câu sau Chữa lại chúng.

a) Anh cứ giữ cái thái độ lạnh lẽo ấy nên mọi người không gần anh là phải.

b) Các bạn cởi mũ, nón, chỉnh đốn trang phục để chuẩn bị làm lễ chào cờ c) Thầy giáo là người truyền tụng kiến thức cho học sinh.

Vì thời gian trên lớp không đủ cho học sinh làm bài và chữa bài, tôi có thể giao nhiệm vụ cho học sinh về nhà hoàn thiện Và tôi sẽ kiểm tra – chữa bài ở những tiết sau

Như vậy, chỉ qua 1 tiết học tiếng Việt, tôi đã góp phần giúp học sinh lớp 7 hiểu được yêu cầu của sử dụng từ và sử dụng từ đúng chuẩn mực trong nói và viết

2.2 Rèn kĩ năng dùng từ và trau dồi vốn từ cho học sinh thông qua giảng dạy các tiết văn bản

Trong giờ học văn bản: Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh hiểu nghĩa của một số từ cần thiết, hiểu nghĩa đen, nghĩa bóng, nghĩa văn chương của từ ngữ, từ đấy học sinh có thể học tập cách dùng từ của tác giả; cần chỉ ra các từ ngữ đặc sắc để phân tích cái hay, cái đẹp, cái sáng tạo của nhà văn khi dùng chúng

Để đạt được mục tiêu trên, tôi chú trọng vào các hoạt động đọc và tìm hiểu chú thích cho học sinh Trong quá trình tìm hiểu văn bản, tôi giúp học sinh tìm hiểu, khai thác các từ ngữ ngữ đặc sắc, có hiệu quả nghệ thuật cao mà tác giả đã sử dụng

Ví dụ: Khi dạy bài Mùa xuân của tôi – Vũ Bằng, để giúp học

sinh cảm nhận được cách dùng từ đặc sắc, tài hoa độc đáo của nhà văn Vũ Bằng, đầu tiên ở hoạt động đọc văn bản tôi sẽ hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm văn bản và tìm hiểu chú thích để nắm được ý nghĩa của các từ Sau đó, trong quá trình tìm hiểu văn bản, tôi sẽ giúp học sinh khai thác hiệu quả sử dụng 1 số từ ngữ, câu văn đặc sắc của nhà văn như:

Mùa xuân của tôi – mùa xuân Bắc Việt, mùa xuân của

Hà Nội – là mùa xuân có mưa riêu riêu, gió lành lạnh, có tiếng nhạn kêu trong đêm xanh, có tiếng trống chèo vọng lại từ những thôn xóm xa xa, có câu hát huê tình của cô gái đẹp như thơ mộng

Giáo viên có thể đặt các câu hỏi:

+ Em hiểu thế nào là mưa riêu riêu, gió lành lạnh?

+ Nhận xét về cách dùng từ ngữ trong đoạn này của nhà văn

Qua đó đã giúp học sinh mở rộng vốn từ và vận dụng vào bài văn sau này cũng như sử dụng trong giao tiếp hàng ngày

2.3 Rèn kĩ năng dùng từ và mở rộng vốn từ cho học sinh thông qua các tiết Tập làm văn.

Trong giờ Tập làm văn: Giáo viên cần giúp học sinh nhìn nhận mọi sự vật ở nhiều khía cạnh, góc độ khác nhau, kích thích trí tưởng tượng, sáng tạo của các em Giáo viên không nên đưa ra những bài văn mẫu hoàn chỉnh làm các em bắt chước, sao chép,

dễ tạo cho các em cách làm văn sáo rỗng, na ná như nhau và không nâng cao được vốn từ mà nên đưa ra những đoạn văn của những tác giả khác nhau Cùng trong một tiết học, có thể đưa ra nhiều đoạn văn toàn diện, phong phú hơn và từ đó các em sẽ biết

chắt lọc, tìm tòi những từ ngữ đặc sắc, học tập được các từ hay, cách dùng biện pháp tu từ thú vị, cách diễn đạt hợp lý cho bài làm của mình

Để nâng cao hiệu quả của việc rèn kĩ năng này cho học sinh, giáo viên cần hướng dẫn học sinh rèn luyện kĩ năng diễn đạt, viết câu, đặc biệt là biết vận dụng các biện pháp tu từ, các từ tượng thanh, tượng hình, từ láy… để viết văn Ngoài ra, việc rèn luyện có thể thông qua bằng cách cho học sinh làm bài tập thực hành về sửa lỗi của từ trên chính các bài văn của các em trong các tiết trả bài văn để từ đó các em tự thấy được lỗi sai và rút ra kinh nghiệm cho mình ở những bài văn sau Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng lại mất khá nhiều công sức và thời gian để uốn nắn cho các

em Vì vậy, giáo viên cần phải kiên nhẫn, vững vàng, dùng hết lòng nhiệt tình yêu nghề để giúp các học sinh yêu quý của mình phát huy hết khả năng của các em Tôi rất chú ý đến khâu trả bài/ chữa bài tập làm văn, trả bài/ chữa bài thi học kỳ cho học sinh Tôi

sử dụng nhiều phương pháp, kĩ thuật dạy học, với các hoạt động như:

- Bước 1: Nhận xét khái quát ưu – khuyết điểm trong bài làm của học sinh

- Bước 2: Học sinh đọc tráo bài làm của nhau

- Bước 3: Học sinh tự chỉ ra và chữa lỗi trong bài làm của bạn, đặc biệt là lỗi dùng từ

- Bước 4: Học sinh đọc trước lớp những bài làm khá, giỏi (bài mẫu) để các bạn cùng học tập

2.4 Rèn kĩ năng dùng từ cho học sinh thông qua tổ chức các hoạt động ngoại khóa, hoạt động trải nghiệm sáng tạo.

Trong năm học 2019 – 2020, tôi đã phối hợp với ban giám hiệu nhà trường, Ban phụ trách Đội tổ chức cho học sinh lớp 7 tham gia

ngoại khóa cuộc thi: Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.

Mục đích: Rèn kĩ năng dùng từ cho học sinh, giáo dục học sinh

ý thức giữ gìn và phát triển ngôn ngữ Tiếng Việt

Nội dung: học sinh trải qua các phần thi

+ Thi hiểu biết về Tiếng Việt (từ loại, ngữ pháp, các biện pháp

tu từ )

+ Thuyết trình các chủ đề:

Em cần làm gì để giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt

Suy nghĩ của em về hiện tượng nói tục chửi bậy của một bộ phận học sinh hiện nay

Suy nghĩ của em về hiện tượng học sinh lạm dụng “ngôn ngữ mạng” khi nói và viết

Cuộc thi đã thu hút đông đảo học sinh tham gia, đến từ nhiều đội thi trong lớp Qua cuộc thi đã góp phần không nhỏ vào rèn kĩ năng dùng từ cho học sinh

III HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CỦA VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP TRONG THỰC TẾ DẠY HỌC

Sau một thời gian áp dụng biện pháp nêu trên, kết quả thu lại rất khả quan Số lượng học sinh có những liên tưởng, có những cái nhìn sai lệch về các tác phẩm văn chương đã giảm nhiều Đặc biệt

kĩ năng dùng từ trong nói và viết của các em tăng lên rõ rệt

Tôi tiến hành khảo sát lỗi dùng từ của học sinh thông qua bài viết Tập làm văn số 5 của học sinh lớp 7 tại trường vào năm học

2019 – 2020 và thu được kết quả như sau:

Số liệu trước khi áp dụng biện pháp

Lớp 7 Lỗi

lặp

từ

Lẫn lộn các từ gần âm

Dùng từ khôn g đúng nghĩa

Dùng sai quan

hệ từ

Chọn từ, ngữ sai phong cách ngôn ngữ văn bản

Chọn từ, ngữ sáo rỗng

Lạm dụng ngôn ngữ mạn g

Viết tắt bừa bãi

Sĩ số

100% 40

%

Số liệu sau khi áp dụng biện pháp

Lớp 7 Lỗi

lặp

từ

Lẫn lộn các từ gần âm

Dùng từ khôn g đúng nghĩa

Dùng sai quan

hệ từ

Chọn từ, ngữ sai phong cách ngôn ngữ văn bản

Chọn từ, ngữ sáo rỗng

Lạm dụng ngôn ngữ mạn g

Viết tắt bừa bãi

Sĩ số

%

Qua kết quả khảo sát trên ta có thể nhận thấy rằng số lượng học sinh nắm được cách dùng từ tăng lên rõ rệt khi tiết dạy có sử dụng các biện pháp rèn kĩ năng dùng từ Học sinh ít vi phạm trong quá trình sử dụng từ khi nói và viết, cách diễn đạt của các em cũng rõ ràng, mạch lạc, trôi chảy hơn, ít mắc các lỗi thường ngày như lặp từ, dùng từ không đúng nghĩa… Cụ thể tỉ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi tăng lên và số học sinh bị điểm yếu giảm đi Điều này chứng tỏ việc sử dụng biện pháp này vào trong các tiết học

sẽ mang lại hiệu quả rất lớn

IV KẾT LUẬN CỦA BIỆN PHÁP

Với biện pháp rèn kĩ năng dùng từ, đã có nhiều giáo viên quan tâm và nghiên cứu Đa số các giáo viên đều đã chỉ ra được lỗi sai trong quá trình dùng từ của học sinh, đồng thời đã đưa ra những giải pháp hữu ích, nhưng chưa có biện pháp nghiên cứu chuyên biệt về việc dùng từ của học sinh lớp 7 THCS Với biện pháp này, bản thân tôi đã đi sâu vào phân tích và chỉ ra các lỗi mà các em thường xuyên mắc phải Từ đó, mạnh dạn đề xuất một số biện pháp mới dựa trên những nguyên tắc dùng từ, ứng dụng vào trong cả ba phân môn: Văn bản, Tiếng việt, Tập làm văn của bộ môn Ngữ văn 7

Với biện pháp này, có thể sử dụng rộng rãi trong quá trình dạy học môn Ngữ Văn Áp dụng được và có hiệu quả không chỉ ở khối lớp mình chọn mà còn ở tất cả các khối lớp khác