BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG TRẦN NGỌC HÂN NHIỄM KHUẨN MẮC PHẢI TRÊN NGƯỜI BỆNH THỞ MÁY XÂM LẤN VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN CHĂM SÓC TẠI CÁC KHOA LÂM SÀNG BỆN
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
TRẦN NGỌC HÂN
NHIỄM KHUẨN MẮC PHẢI TRÊN NGƯỜI BỆNH THỞ MÁY XÂM LẤN VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN CHĂM SÓC TẠI CÁC KHOA LÂM SÀNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA KIÊN GIANG, NĂM 2020
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
HÀ NỘI, 2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
TRẦN NGỌC HÂN
NHIỄM KHUẨN MẮC PHẢI TRÊN NGƯỜI BỆNH THỞ MÁY XÂM LẤN VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN CHĂM SÓC TẠI CÁC KHOA LÂM SÀNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA KIÊN GIANG, NĂM 2020
Chuyên ngành: Điều dưỡng
Mã ngành: 8.72.03.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Thị Bình
HÀ NỘI – 2020
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành được luận văn này, đầu tiên em xin chân thành cảm ơn
sự giúp đỡ tận tình của PGS.TS Lê Thị Bình Chủ nhiệm Bộ môn Điều dưỡng trường Đại học Thăng Long, người đã trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn và giúp
đỡ em trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn tốt nghiệp này Em cũng xin được gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo trong Khoa cũng như các thầy cô giáo kiêm nhiệm đã trang bị kiến thức cho em trong suốt quá trình học tập trong thời gian qua
Xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc cùng các anh chị đồng nghiệp tại các khoa lâm sàng bệnh viện Đa khoa Kiên Giang đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu
Tôi cũng bày tỏ lòng cảm ơn tới các người bệnh, người nhà người bệnh
là những người đã tham gia vào đề tài nghiên cứu để giúp tôi hoàn thành luận văn
Sau cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè những người đã sát cánh, động viên để tôi hoàn thành đề tài này
Tác giả luận văn
Trần Ngọc Hân
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi là Trần Ngọc Hân, lớp điều dưỡng khóa 7.1, trường Đại học Thăng Long, tôi xin cam đoan:
1 Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS TS Lê Thị Bình
2 Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam
3 Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực, khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những cam kết này
Hà Nội, ngày 16 tháng 11 năm 2020
Tác giả luận văn
Trần Ngọc Hân
Trang 5CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT
CSNB Chăm sóc người bệnh
ĐD Điều dưỡng HSTC Hồi sức tích cực
LS Lâm sàng MKQ Mở khí quản
NB Người bệnh
NK Nhiễm khuẩn NKBV Nhiễm khuẩn bệnh viện NKQ Nội khí quản
VPBV Viêm phổi bệnh viện VPTM Viêm phổi thở máy VSRM Vệ sinh răng miệng
Trang 6MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
1.1 Sơ lược giải phẫu bộ máy hô hấp 3
1.1.1 Lồng ngực 3
1.1.2 Đường dẫn khí 3
1.1.3 Phổi - phế nang và màng hô hấp 4
1.2 Sinh lý bộ máy hô hấp 5
1.2.1 Hoạt động của các trung tâm hô hấp 5
1.2.2 Các yếu tố điều hoà hô hấp 5
1.3 Sơ lược về sinh bệnh học 6
1.3.1 Tác nhân gây bệnh 6
1.3.2 Nguồn chứa 9
1.3.3 Đường ra: 10
1.4 Các định nghĩa về chăm sóc 11
1.4.1 Định nghĩa điều dưỡng và Học thuyết của Nightingale 11
1.4.2 Định nghĩa điều dưỡng và Học thuyết nhu cầu cơ bản của enderson 11
1.4.3 Định nghĩa nhiễm khuẩn bệnh viện 12
1.5 Biểu hiện lâm sàng ở người bệnh khi bị nhiễm khuẩn bệnh viện 12
1.5.1 Nguyên nhân viêm phổi liên quan đến thở máy 12
1.5.2 Biểu hiện lâm sàng khi người bệnh thở máy 13
1.5.3 Nhận biết các kết quả cận lâm sàng: 15
1.6 Các biện pháp phòng ngừa 17
1.6.1 Huấn luyện đào tạo 17
1.6.2 Giám sát 17
1.6.3 Khử khuẩn tiệt khuẩn dụng cụ hỗ trợ hô hấp 17
Trang 71.6.4 Các biện pháp dự phòng khác 18
1.7 Quy trình kỹ thuật chăm sóc người bệnh thở máy và phòng ngừa NKBV 19
1.7.1 Chăm sóc người bệnh hôn mê, phòng ngừa viêm phổi do hít phải 19
1.7.2 Chăm sóc người bệnh có đặt nội khí quản mở khí quản thông khí hỗ trợ: 19
1.7.3 Các hoạt động thường quy hàng ngày của điều dưỡng 19
1.8 Tình hình nhiễm khuẩn bệnh viện trên thế giới và Việt Nam 20
CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23
2.1 Đối tượng nghiên cứu 23
2.1.1.Tiêu chuẩn lựa chọn 23
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ 23
2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 23
2.3 Thiết kế và phương pháp thu thập thông tin 23
2.4 Chọn mẫu 23
2.5 Trình bày phương pháp chọn cỡ mẫu 23
2.6 Phương pháp thu thập số liệu 24
2.7 Các biến số nghiên cứu: 25
2.8 Các khái niệm, thước đo, tiêu chuẩn đánh giá: 26
2.9 Phương pháp phân tích số liệu 27
2.10 Vấn đề đạo đức của nghiên cứu 28
2.11 Hạn chế của nghiên cứu, sai số và biện pháp khắc phục sai số 29
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 31
3.1 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 31
3.1.1 Đặc điểm nhân khẩu học 31
3.1.2 Đặc điểm bệnh lý của đối tượng nghiên cứu 33
3.1.3 Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng người bệnh thở máy 35
3.2 Thực trạng nhiễm khuẩn bệnh viện ở người bệnh thở máy 39
3.2.1 Tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện 39
Trang 83.2.2 Căn nguyên gây nhiễm khuẩn bệnh viện 41
3.3 Một số yếu tố liên quan đến nhiễm khuẩn bệnh viện ở người bệnh thở máy 42
3.3.1 Liên quan giữa đặc điểm đối tượng nghiên cứu và tình trạng nhiễm khuẩn 42
3.3.2 Mối liên quan giữa công tác chăm sóc người bệnh thở máy và tình trạng nhiễm khuẩn bệnh viện 46
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 52
4.1 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của người bệnh thở máy 52
4.1.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 52
4.1.2 Đặc điểm bệnh lý của đối tượng nghiên cứu 54
4.1.3 Đặc điểm về lâm sàng, cận lâm sàng và hoạt động chăm sóc của điều dưỡng viên trên người bệnh thở máy 56
4.2 Tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện ở người bệnh thở máy: 59
4.3 Căn nguyên gây nhiễm khuẩn bệnh viện 60
4.4 Một số yếu tố liên quan đến nhiễm khuẩn bệnh viện ở người bệnh thở máy 61 4.4.1 Liên quan giữa đặc điểm đối tượng nghiên cứu và tình trạng nhiễm khuẩn 61
4.4.2 Mối liên quan giữa công tác chăm sóc người bệnh thở máy và tình trạng nhiễm khuẩn bệnh viện 65
KẾT LUẬN 71
KHUYẾN NGHỊ 73 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1: Đặc điểm về giới của đối tượng nghiên cứu 31
Bảng 3.2: Nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu 31
Bảng 3.3: Đặc điểm tuổi của đối tượng nghiên cứu 32
Bảng 3.4: Nơi ở của đối tượng nghiên cứu 32
Bảng 3.5: Phân loại nhóm bệnh khi vào viện của đối tượng nghiên cứu 33
Bảng 3.6 Phân loại đối tượng theo thói quen 33
Bảng 3.7 Thời gian điều trị trung bình của người bệnh 34
Bảng 3.8: Thời gian điều trị theo nhóm 34
Bảng 3.9: Đặc điểm Chỉ số khối cơ thể (BMI) của người bệnh thở máy 34
Bảng 3.10: Diễn biến một số chỉ số lâm sàng ở người bệnh thở máy xâm nhập trong quá trình điều trị, chăm sóc 35
Bảng 3.11 Diễn biến một số chỉ số cận lâm sàng của người bệnh thở máy 37
Bảng 3.12: Hoạt động chăm sóc của điều dưỡng với người bệnh thở máy 38
Bảng 3.13 Tỷ lệ mắc các loại nhiễm khuẩn bệnh viện của đối tượng nghiên cứu 40
Bảng 3.14 vi sinh vật gây nhiễm khuẩn bệnh viện 41
Bảng 3.15: Mối liên quan giữa giới tính và nhiễm khuẩn 42
Bảng 3.16: Mối liên quan giữa nhóm tuổi và nhiễm khuẩn 42
Bảng 3.17 Mối liên quan giữa nơi sống và nhiễm khuẩn 43
Bảng 3.18: Mối liên quan giữa chỉ số khối cơ thể (BMI) và nhiễm khuẩn 43
Bảng 3.19: Thời gian nằm viện trung bình ở nhóm mắc và 43
Bảng 3.20: Thời gian thở máy trung bình ở nhóm mắc và không mắc nhiễm khuẩn bệnh viện 44
Bảng 3.21: Mối liên quan giữa thời gian nằm viện và nhiễm khuẩn 44
Bảng 3.22: Mối liên quan giữa thời gian thở máy và nhiễm khuẩn 45
Trang 10Bảng 3.23: Mối liên quan giữa NKBV và chỉ số cận lâm sàng củangười bệnh 45 Bảng 3.24: Mối liên quan giữa công tác chăm sóc ống nội khí quản/mở khí
quản và nhiễm khuẩn phổi 46 Bảng 3.25: Mối liên quan giữa công tác chăm sóc bóng chèn và nhiễm
khuẩn phổi 47 Bảng 3.26: Mối liên quan giữa công tác chăm sóc răng miệng người bệnh thở
máy và nhiễm khuẩn phổi 47 Bảng 3.27: Mối liên quan giữa việc chăm sóc thay dây dẫn máy thở và
nhiễm khuẩn phổi 48 Bảng 3.28: Mối liên quan giữa việc giáo dục sức khỏe và nhiễm khuẩn mắc
phải 48 Bảng 3.29: Mối liên quan giữa việc thay đổi tư thế và chăm sóc da người
bệnh thở máy và nhiễm khuẩn mắc phải 49 Bảng 3.30: Mối liên quan giữa chăm sóc chân ống thông tiểu lưu và nhiễm
khuẩn tiết niệu 49 Bảng 3.31 Mô hình hồi quy Logicsic đa biến giữa công tác chăm sóc người
bệnh thở máy liên quan đến nhiễm khuẩn bệnh viện 50 Bảng 3.32 Kết quả chăm sóc người bệnh thở máy từ khi vào viện đến khi
ra viện 51
Trang 11DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
Hình 1.1: Sơ lược giải phẫu bộ máy hô hấp 3
Hình 1.2: Các yếu tố nguy cơ gây viêm phổi thở máy 13
Biểu đồ 3.1: Tỷ lệ % nhiễm khuẩn bệnh viện ở người bệnh thở máy 39
Biểu đồ 3.2 Thời gian xuất hiện nhiễm khuẩn ở người bệnh thở máy 40
Trang 12ĐẶT VẤN ĐỀ
Thông khí cơ học (thở máy) là một phương pháp điều trị hỗ trợ duy trì
sự sống cho người bệnh Thở máy thường được dùng để hỗ trợ cho người bệnh khi bộ máy hô hấp không đảm bảo cho sự thở, đây là một trong những
kỹ thuật quan trọng không thể thiếu trong hồi sức cấp cứu trong việc cứu sống nhiều trường hợp suy hô hấp Tuy nhiên người bệnhthở máy cũng gặp nhiều rủi ro, gây ra nhiều biến chứng bất lợi,có khi rất nghiêm trọng.[38]
Viêm phổi liên quan đến thở máy (Ventilator Associated Pneumonia – VAP) là một biến chứng thường gặp tại các khoa hồi sức, xảy ra ở 9% đến 27% bệnh nhân được đặt ống nội khí quản kéo dài hơn 48 giờ thở máy và chiếm khoảng một nữa kháng sinh điều trị tại các đơn vị hồi sức, với tuần suất mắc 5/1000 ngày thở máy [7], [45] Tại Mỹ và các nước Châu Âu, tỷ lệ tử vong do VAP dao động từ 24% đến 50% và có thể lên đến 76% VAP cũng là nguyên nhân kéo dài thời gian thông khí cơ học, góp phần làm tăng chi phí nằm viện của bệnh nhân [39], [45],[51]
Theo nghiên cứu của Vũ Thị Yến (2014) tại bệnh viện Bạch Mai, tỷ lệ viêm phổi bệnh viện cao gấp 10-20 lần ở khoa chăm sóc đặc biệt và cao gấp 7-21 lần ở người bệnh có đặt ống nội khí quản Trong những người bệnh viêm phổi bệnh viện thì viêm phổi liên quan đến thở máy chiếm tỷ lệ đáng kể [37]
Đây thực sự là một thách thức đối với các bác sỹ và điều dưỡng trực tiếp điều trị, chăm sóc người bệnh tại các Khoa Hồi sức tích cực và Khoa Cấp cứu Vai trò chăm sóc của điều dưỡng (vệ sinh bàn tay, chăm sóc ống nội khí quản, ống mở khí quản, cuff…) khi người bệnh thở máy giúp phòng ngừa được nhiễm khuẩn bệnh viện, giảm 35% khả năng lây truyền bệnh tiêu chảy Giảm 47% rủi ro nhiễm khuẩn tiêu chảy Giảm 19% đến 45% nhiễm khuẩn đường hô hấp[17]
Trang 13Tại tỉnh Kiên Giang vẫn chưa có nghiên cứu nào đánh giá về tình trạng nhiễm khuẩn mắc phải trên người bệnh thở máy ở các đơn vị chăm sóc tích cực, hồi sức cấp cứu Từ thực tế những nhiễm khuẩn mắc phải trên người bệnh thở máy như thế nào để từ đó có biện pháp phòng ngừa, đó là lý do
chúng tôi thực hiện đề tài “Nhiễm khuẩn mắc phải trên người bệnh thở
máy xâm lấn và một số yếu tố liên quan đến chăm sóc tại các khoa lâm sàng Bệnh viện đa khoa Kiên Giang, năm 2020” được tiến hành nghiên
cứu với mục tiêu:
1 Mô tả các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở người bệnh thở máy xâm lấn tại một số khoa lâm sàng Bệnh viện đa khoa Kiên Giang, năm 2020
2 Phân tích tình trạng nhiễm khuẩn bệnh viện ở người bệnh thở máy xâm lấn và một số yếu tố liên quan đến đối tượng nghiên cứu