Tóm tắt luận văn thạc sĩ điều dưỡng đánh giá thực trạng chăm sóc người bệnh thở máy xâm nhập tại một số khoa lâm sàng bệnh viện trung ương quân đội 108 năm 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG NGUYỄN THỊ NHIÊN ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH THỞ MÁY XÂM NHẬP TẠI MỘT SỐ KHOA LÂM SÀNG BỆNH VIỆN TRUNG ƯƠNG QUÂN ĐỘI 108 NĂ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

NGUYỄN THỊ NHIÊN

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH THỞ MÁY XÂM NHẬP TẠI MỘT SỐ KHOA LÂM SÀNG BỆNH VIỆN TRUNG ƯƠNG QUÂN ĐỘI 108 NĂM 2020

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG

HÀ NỘI – 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

NGUYỄN THỊ NHIÊN

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH THỞ MÁY XÂM NHẬP TẠI MỘT SỐ KHOA LÂM SÀNG BỆNH VIỆN TRUNG ƯƠNG QUÂN ĐỘI 108 NĂM 2020

Chuyên ngành: Điều dưỡng

Mã ngành: 8.72.03.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG

Hướng dẫn khoa học:

PGS.TS.Lê Thị Bình

HÀ NỘI – 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi là Nguyễn Thị Nhiên, học viên lớp Cao học Điều Dưỡng, khóa

học 2018-2020 tại Trường Đại học Thăng Long xin cam đoan:

- Đây là nghiên cứu của tôi, thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của

PGS.TS Lê Thị Bình

- Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn trung thực và khách quan, do tôi thu thập và thực hiện

- Kết quả nghiên cứu của luận văn này chưa được đăng tải trên bất kỳ một tạp chí hay một công trình khoa học nào

Hà Nội, ngày 21 tháng 9 năm 2020

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Nhiên

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu đề tài “Đánh giá thực trạng chăm

sóc người bệnh thở máy xâm nhập tại một số khoa lâm sàng Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, năm 2020” tôi đã nhận được sự giúp đỡ, chỉ bảo

nhiệt tình của các thầy, cô giáo trường Đại học Thăng Long để hoàn thành luận văn này

Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Lê Thị Bình, người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ về kiến thức và phương pháp để tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn Đảng ủy, Ban giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Chỉ huy và tập thể khoa Hồi sức tích cực A12, Trung tâm Đột Quỵ não, Khoa Bệnh lây đường hô hấp và cấp tính, Khoa nội Thần kinh – Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn:

– Ban giám hiệu trường Đại học Thăng Long

– Lãnh đạo, chuyên viên Phòng sau đại học, Bộ môn Điều dưỡng Trường Đại học Thăng Long đã giúp đỡ tôi trong thời gian học tập

Cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, cổ vũ, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong suốt quá trình thực hiện đề tài, song có thể còn có những mặt hạn chế, thiếu sót Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp và sự chỉ dẫn của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, ngày 21 tháng 9 năm 2019

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Nhiên

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Sơ lược về sinh bệnh học nhiễm khuẩn bệnh viện 3

1.1.1 Tình hình NKBV trên thế giới và Việt Nam 3

1.1.2 Mầm bệnh 5

1.1.3 Đường lây truyền 7

1.1.4 Nguồn lây nhiễm khuẩn bệnh viện 8

1.1.5 Các nhiễm khuẩn bệnh viện thường gặp 10

1.1.6 Biểu hiện lâm sàng ở người bệnh nhiễm khuẩn bệnh viện 12

1.1.7 Biểu hiện cận lâm sàng ở người bệnh NKBV 13

1.2 Quy trình chăm sóc người bệnh thở máy xâm nhập 13

1.2.1 Thông khí nhân tạo (thở máy) 13

1.2.2 Thông khí nhân tạo xâm nhập (thở máy thâm nhập) 14

1.2.3 Các học thuyết về điều dưỡng 16

1.2.4 Hoạt động điều dưỡng chăm sóc người bệnh thở máy thâm nhập 17 1.3 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 23

1.3.1 Các nghiên cứu trong nước 23

1.3.2 Nghiên cứu nước ngoài 24

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

2.1 Đối tượng nghiên cứu 26

2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn 26

2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ 26

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 26

2.2.1 Thời gian 26

2.2.2 Địa điểm 26

2.3 Thiết kế nghiên cứu và phương pháp thu thập thông tin 26

2.3.1 Thiết kế nghiên cứu 26

2.3.2 Phương pháp chọn mẫu 26

2.3.3 Phương pháp thu thập số liệu 27

2.3.4 Hình thức thu thập số liệu 27

2.3.5 Các biến số nghiên cứu 29

2.3.6 Tiêu chuẩn đánh giá các biến số nghiên cứu 29

2.4 Phương pháp phân tích số liệu 32

2.5 Vấn đề đạo đức của nghiên cứu 32

2.6 Hạn chế của nghiên cứu, sai số và biện pháp khắc phục sai số 33

SƠ ĐỒ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 34

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 35

3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 35

3.2 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và thực trạng nhiễm khuẩn ở người bệnh thở máy xâm nhập 40

3.2.1 Điểm glasgow của người bệnh thở máy 40

3.2.2 Triệu chứng lâm sàng của người bệnh thở máy 41

3.2.3 Đặc điểm cận lâm sàng người bệnh thở máy 42

3.2.4 Thực trạng nhiễm khuẩn bệnh viện ở người bệnh thở máy……….41

3.2.5 Một số yếu tố liên quan đến NKBV 44

3.3 Thực trạng chăm sóc người bệnh thở máy và một số yếu tố liên quan 48

3.3.1 Hoạt động chăm sóc máy thở của điều dưỡng 48

3.3.2 Hoạt động chăm sóc khác đối với người bệnh thở máy 49

3.3.3 Liên quan giữa chăm sóc điều dưỡng với tình trạng NKBV ở người bệnh thở máy 51

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 54

4.1 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và thực trạng nhiễm khuẩn ở người bệnh thở máy xâm nhập 54

4.1.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 54

4.1.2 Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng người bệnh thở máy 57 4.1.3 Thực trạng nhiễm khuẩn bệnh viện 59 4.1.4 Các yếu tố liên quan đến NKBV ở người bệnh thở máy 62 4.2 Đánh giá thực trạng chăm sóc người bệnh thở máy xâm nhập và một số yếu tố liên quan 65 4.2.1 Thực trạng chăm sóc người bệnh thở máy xâm nhập 65 4.2.2 Một số yếu tố liên quan thực trạng chăm sóc người bệnh thở máy xâm nhập và tình trạng NKBV 67

KẾT LUẬN 72 KHUYẾN NGHỊ 74 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT

VPLQĐTM Viêm phổi liên quan đến thở máy

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Đặc điểm về giới của đối tượng nghiên cứu 35

Bảng 3.2 Nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu 35

Bảng 3.3 Đặc điểm tuổi của đối tượng nghiên cứu 36

Bảng 3.4 Thói quen trong sinh hoạt của đối tượng nghiên cứu 37

Bảng 3.5 Kết quả điều trị 38

Bảng 3.6 Thể trạng, chỉ số BMI 38

Bảng 3.7 Nguyên nhân thở máy 39

Bảng 3.8 Điểm glasgow ở người bệnh thở máy xâm nhập 40

Bảng 3.9 Các triệu chứng lâm sàng ở người bệnh thở máy 41

Bảng 3.10 Tỷ lệ người bệnh nhiễm khuẩn bệnh viện trên NB thở máy 42

Bảng 3.11 Thời điểm xác nhận nhiễm khuẩn BV tính từ ngày thở máy 44

Bảng 3.12 Liên quan tuổi, giới và trình độ học vấn với tình trạng NKBV 44

Bảng 3.13 Liên quan giữa nơi sinh sống, bảo hiểm y tế với tình trạng

NKBV 45

Bảng 3.14 Liên quan thói quen và môi trường sống với NKBV 45

Bảng 3.15 Liên quan thể trạng và tình trạng dinh dưỡng với NKBV 46

Bảng 3.16 Liên quan bệnh mạn tính kèm theo với NKBV 46

Bảng 3.17 Mối liên quan giữa nguyên nhân thở máy với tình trạng NKBV 47 Bảng 3.18 Hoạt động chăm sóc ống NKQ/MKQ, hút đờm 48

Bảng 3.19 Hoạt động chăm sóc cuff 48

Bảng 3.20 Hoạt động chăm sóc dây dẫn 49

Bảng 3.21 Hoạt động chăm sóc răng miệng, vệ sinh cá nhân và giáo dục sức khỏe cho gia đình về NKBV 49

Bảng 3.22 Chăm sóc vết trợt, loét da và thay đổi tư thế cho người bệnh 50

Bảng 3.23 Chăm sóc ống thông tiếu dẫn lưu 50

Bảng 3.24 Số ngày người bệnh thở máy liên quan đến NKBV 51

Bảng 3.25 Các yếu tố liên quan giữa chăm sóc điều dưỡng và NKBV 52

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 Trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu 36

Biểu đồ 3.2 Nơi ở của đối tượng nghiên cứu 37

Biểu đồ 3.3 Phân bố chế độ dinh dưỡng 38

Biểu đồ 3.4 Bệnh mạn tính kèm theo 39

Biểu đồ 3.5 Kết quả chỉ số cận lâm sàng 42

Biểu đồ 3.6 Phân bố các loại nhiễm khuẩn bệnh viện 43

Biểu đồ 3.7 Phân bố các loại vi khuẩn gây NKBV 43

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Các nguồn lây NKBV ở người bệnh thở máy xâm nhập 9

Hình 1.2 Đặt nội khí quản 14

Hình 1.3 Mở khí quản 15

Hình 1.4 Sơ đồ hệ thống học thuyết điều dưỡng 16

Hình 2.1 Dụng cụ nghiên cứu 28

Hình 2.2: Chăm sóc người bệnh thở máy xâm nhập 31

1

ĐẶT VẤN ĐỀ

Nhiễm khuẩn bệnh viện (NKBV) là một trong những vấn đề thời sự hàng đầu hiện nay tại các bệnh viện ở Việt nam cũng như trên toàn thế giới NKBV là tình trạng nhiễm khuẩn xuất hiện ≥ 48 giờ tính từ khi người bệnh nhập viện, không ủ bệnh hay mắc bệnh ở thời gian nhập viện

Hiện nay, tại Việt Nam tỷ lệ NKBV nói chung ở người bệnh nhập viện

từ 5%-10% tùy theo đặc điểm và quy mô bệnh viện Những bệnh viện tiếp nhận càng nhiều người bệnh nặng, thực hiện càng nhiều thủ thuật xâm lấn (TTXL) thì nguy cơ mắc NKBV càng cao Tỷ lệ NKBV cao nhất là ở người bệnh thở máy xâm nhập tại các khoa điều trị tích cực của bệnh viện có thể lên tới 20%-30% Các loại NKBV thường gặp là viêm phổi thở máy, nhiễm khuẩn huyết, nhiễm khuẩn vết mổ, nhiễm khuẩn tiết niệu NKBV thường biểu hiện chủ yếu dưới dạng dịch lưu hành, là tỷ lệ thường xuyên xuất hiện NKBV trong một quần thể xác định Có khoảng 5%-10% NKBV biểu hiện ở dạng dịch hoặc bùng phát dịch [8] NKBV làm tình trạng người bệnh trầm trọng thêm, tăng tỷ lệ tử vong, kéo dài thời gian điều trị và đặc biệt là làm tăng chi phí điều trị Tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện ngày càng có xu hướng gia tăng cả

về tỷ lệ mắc và mức độ nghiêm trọng của vi khuẩn gây bệnh Đây thực sự là thách thức với các bác sỹ và điều dưỡng trực tiếp chăm sóc người bệnh

Thở máy là phương pháp dùng để hỗ trợ cho người bệnh khi bộ máy hô hấp không còn đảm bảo cho sự thở, đây là một kỹ thuật không thể thiếu trong hồi sức tích cực Bên cạnh lợi ích của thở máy điều trị cho người bệnh, nó cũng có những biến chứng bất lợi Đối với người bệnh thở máy, ngoài tác nhân gây bệnh còn có 2 yếu tố khác quan trọng ảnh hưởng đến NKBV đó là tính nhạy cảm của cơ thể và yếu tố bệnh viện Người bệnh thở máy thường bị các bệnh nặng, sức đề kháng kém nên rất nhạy cảm với NKBV Bên cạnh đó, yếu tố bệnh viện như môi trường, không khí phòng mổ, phòng người bệnh,

2

dụng cụ phẫu thuật cũng như ý thức và sự tuân thủ các quy định về kiểm soát nhiễm khuẩn là những nhân tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp lên NKBV

Có thể nói công tác chăm sóc của điều dưỡng như: vệ sinh bàn tay, chăm sóc ống nội khí quản, ống mở khí quản, cuff…có vai trò rất quan trọng giúp phòng ngừa NKBV ở người bệnh thở máy Các nghiên cứu cho thấy làm tốt công tác điều dưỡng chăm sóc người bệnh thở máy có thể giảm 19-45% NKBV ở người bệnh thở máy Từ những lý do trên để đánh giá tình hình nhiễm khuẩn bệnh viện trên người bệnh thở máy và công tác chăm sóc điều

dưỡng tại các khoa điều trị tích cực chúng tôi tiến hành đề tài “Đánh giá thực

trạng chăm sóc người bệnh thở máy xâm nhập tại một số khoa lâm sàng Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 năm 2020” với mục tiêu:

1 Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và thực trạng nhiễm khuẩn ở người bệnh thở máy xâm nhập tại một số khoa lâm sàng Bệnh viện trung ương quân đội 108

2 Đánh giá thực trạng chăm sóc người bệnh thở máy xâm nhập và một số yếu tố liên quan