BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG --- TRẦN THANH TÙNG THỰC TRẠNG LO ÂU VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH LAO PHỔI TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN CHÂU THÀNH,
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
-
TRẦN THANH TÙNG
THỰC TRẠNG LO ÂU VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH LAO PHỔI TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN CHÂU THÀNH, KIÊN GIANG 2020
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Hà Nội– 2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
-
TRẦN THANH TÙNG
Mã HV: C01351
THỰC TRẠNG LO ÂU VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH LAO PHỔI TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN CHÂU THÀNH, KIÊN GIANG 2020
Chuyên ngành: Điều dưỡng
Mã ngành: 8.72.03.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐỖ DUY CƯỜNG
Hà Nội – 2020
Trang 3LỜI CẢM ƠN!
Luận văn: “Thực trạng lo âu và một số yếu tố liên quan đến chăm sóc
người bệnh lao phổi tại Trung tâm Y tế huyện Châu Thành Kiên giang 2020”
Luận văn được hoàn thành là kết quả của quá trình học tập Tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ các thầy, cô giáo Trường đại học Thăng Long, lãnh đạo Trung tâm Y tế Châu Thành, cũng như sự giúp đỡ của bạn bè đồng nghiệp tại 9 xã và thị trấn cùng sự động viên, chia sẻ, ủng hộ to lớn của gia đình
Với tình cảm chân thành nhất, sự biết ơn và kính trọng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Đỗ Duy Cường, người đã hướng dẫn tôi tận tình trong thời gian vừa qua, giúp đỡ tôi hoàn thành tốt luận văn này
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo bộ môn Điều dưỡng, khoa Khoa học sức khỏe, Trường đại học Thăng Long đã giảng dạy, hướng dẫn, động viên tôi trong suốt thời gian học tập vừa qua
Tôi cũng xin cảm ơn Ban giám đốc Bệnh viện lao phổi Kiên Giang, Ban giám đốc Trung tâm Y tế Châu Thành, tỉnh Kiên Giang đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học tập và tiến hành nghiên cứu này
Tôi xin cảm ơn tập thể lãnh đạo 10 trạm Y tế đã cung cấp bệnh án và sự động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi thực hiện tốt nghiên cứu này
Cuối cùng, tôi cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn đến quý thầy cô Ban giám đốc Trung tâm Y tế Châu thành, lãnh đạo cán bộ chương trình chống lao 10 trạm y
tế, những người thân yêu trong gia đình tôi và tất cả bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên, giúp đỡ tôi để tôi hoàn thành tốt luận văn này./
Hà Nội, ngày 22 tháng 12 năm 2020
Trần Thanh Tùng
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài luận văn “Thực trạng lo âu và một số yếu tố liên quan đến chăm sóc người bệnh lao phổi tại Trung tâm Y tế huyện Châu Thành, Kiên Giang 2020” này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, do chính bản thân tôi thực hiện, tất cả số liệu trong luận văn này là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác
Nếu có điều gì sai trái, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm
Tác giả luận văn
Trần Thanh Tùng
Trang 5DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT
Gene Xpert MTB/ RIF Kỹ thuật ứng dụng sinh học phân tử để xác định vi
khuẩn lao
MGIT-BACTEC Nuôi cấy tìm vi khuẩn lao trong môi trường lỏng
TCYTTG, WHO Tổ chức y tế thế giới
Trang 6MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
1.1 TÌNH HÌNH BỆNH LAO 3
1.1.1 Tình hình bệnh lao trên thế giới 3
1.1.2 Tình hình bệnh lao tại Việt Nam 4
1.1.3 Tình hình bệnh Lao ở Kiên Giang 4
1.2 ĐẶC ĐIỂM BỆNH LAO 5
1.2.1 Khái niệm bệnh lao 5
1.2.2 Dịch tễ học bệnh lao 5
1.2.3 Đặc điểm bệnh lao 6
1.2.4 Chẩn đoán lao phổi 8
1.2.5 Biến chứng của bệnh 10
1.2.6 Phân loại bệnh lao 10
1.2.7 Nguyên tắc điều trị 12
1.2.8 Nguyên tắc quản lý 13
1.2.9 Dự phòng bệnh lao 13
1.2.10 Vấn đề ưu tiên chăm sóc người bệnh lao phổi 16
1.3 RỐI LOẠN LO ÂU 19
1.3.1 Một số khái niệm về lo âu 19
1.3.2 Đặc điểm lâm sàng và tiêu chuẩn chẩn đoán của rối loạn lo âu lan tỏa 20
1.3.3 Phân loại các rối loạn lo âu 21
1.3.4 Biểu hiện lâm sàng của rối loạn lo âu 21
1.3.5 Các thang đo đánh giá tình trạng lo âu tại bệnh viện 22
1.3.6 Kết quả nghiên cứu lo âu ở Việt Nam 22
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24
2.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 24
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn 24
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ 24
2.2 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU 24
2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24
2.3.1 Thiết kế nghiên cứu 24
Trang 72.3.2 Cỡ mẫu nghiên cứu 24
2.3.3 Kỹ thuật chọn mẫu 25
2.4 CÔNG CỤ VÀ KỸ THUẬT THU THẬP THÔNG TIN 25
2.4.1 Công cụ thu thập thông tin 25
2.4.2 Kỹ thuật thu thập thông tin 26
2.5 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU VÀ CÁC BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU 26
2.5.1 Đặc điểm chung của bệnh nhân 26
2.5.2 Đặc điểm lâm sàng 26
2.5.3 Đặc điểm cận lâm sàng 26
2.5.4 Đánh giá thực trạng lo âu của người bệnh 27
2.5.5 Phân tích mối liên quan đến lo âu 27
2.6 XỬ LÝ VÀ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU 30
2.7 VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU 31
2.8 KHỐNG CHẾ SAI SỐ TRONG NGHIÊN CỨU 31
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 32
3.1 ĐẶC ĐIỂM CHUNG, LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ VÀ CHĂM SÓC CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 32
3.2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG LO ÂU CỦA NGƯỜI BỆNH VÀ MỐI LIÊN QUAN CỦA NGƯỜI BỆNH TỚI LO ÂU 51
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 57
4.1 ĐẶC ĐIỂM CHUNG, LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ VÀ CHĂM SÓC CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 57
4.1.1 Đặc điểm chung về nhân khẩu học của đối tượng nghiên cứu 57
4.1.2 Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 59
4.1.3 Đặc điểm cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 60
4.1.4 Đặc điểm quá trình điều trị và những chăm sóc người bệnh đã nhận được 61
4.2 TÌNH TRẠNG LO ÂU VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN 63
4.3 HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU 68
KẾT LUẬN 69
KHUYẾN NGHỊ 71 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 8DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Sự khác nhau giữa lo âu bình thường và lo âu bệnh lý 19
Bảng 3.1.Đặc điểm nhóm tuổi 32
Bảng 3.2 Đặc điểm nghề nghiệp 33
Bảng 3.3 Đặc điểm về dân tộc 33
Bảng 3.4 Đặc điểm trình độ học vấn 34
Bảng 3.5 Đặc điểm khu vực sinh sống 34
Bảng 3.6 Đặc điểm kinh tế gia đình 35
Bảng 3.7 Đặc điểm về tình trạng hôn nhân 35
Bảng 3.8 Đặc điểm về thể trạng của người bệnh theo giới 36
Bảng 3.9 Đặc điểm về triệu chứng bệnh nhân đến cơ sở y tế khám và điều trị 37
Bảng 3.10 Đặc điểm các nhóm bệnh mắc kèm 38
Bảng 3.11 Đặc điểm các biến chứng 39
Bảng 3.12 Đặc điểm cận lâm sàng xét nghiệm AFB của đối tượng nghiên cứu 40
Bảng 3.13 Đặc điểm cận lâm sàng về kết quả chụp X-Quang 40
Bảng 3.14 Thời gian điều trị trung bình của người bệnh lao 42
Bảng 3.15 Các thuốc điều trị đi kèm 43
Bảng 3.16 Giáo dục sức khỏe hướng dẫn chăm sóc bệnh nhân từ nhân viên Y tế tại các trạm 44
Bảng 3.17 Tình trạng bệnh nhân đang trong thời gian điều trị lao 46
Bảng 3.18 Các nhu cầu của bệnh nhân cần được sự hướng dẫn về bệnh của NVYT 48
Bảng 3.19 Tình trạng lo âu của người bệnh 49
Bảng 3.20 Mối liên quan giữa lo âu với giới tính và nhóm tuổi 51
Bảng 3.21 Mối liên quan giữa lo âu với trình độ học vấn và nghề nghiệp 52
Bảng 3.22 Mối liên quan giữa lo âu với tình trạng hôn nhân và kinh tế 53
Bảng 3.23 Liên quan giữa lo âu với các đặc điểm quá trình điều trị của bệnh 54
Bảng 3.24 Mối liên quan giữa lo âu với hoạt động giáo dục sức khỏe 55
Trang 9DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu tỷ lệ nam nữ theo giới tính 32
Biểu đồ 3.2 Đặc điểm lâm sàng tiền sử gia đình bị lao của đối tượng nghiên cứu theo giới 36
Biểu đồ 3.3 Tỷ lệ bệnh lý kèm theo của người bệnh lao phổi 37
Biểu đồ 3.4 Tỷ lệ biến chứng của người bệnh Lao phổi theo giới tính 38
Biểu đồ 3.5 Tỷ lệ kháng thuốc lao 39
Biểu đồ 3.6 Phân bố tỷ lệ lao mới, tái trị của bệnh nhân điều trị lao phổi 41
Biểu đồ 3.7 Phân bố tỷ lệ giai đoạn điều trị lao của bệnh nhân 41
Biểu đồ 3.8 Phân bố tỷ lệ phác đồ đang điều trị 42
Biểu đồ 3.9 Phân bố tỷ lệ bệnh nhân có hoặc không có điều trị bệnh đi kèm 43
Biểu đồ 3.10 Phân bố tỷ lệ sự lo âu của người bệnh 49
Biểu đồ 3.11 Phân bố tỷ lệ lo âu theo giới 49
Biểu đồ 3.12 Phân bố tỷ lệ lo âu theo nhóm tuổi 50
Trang 10ĐẶT VẤN ĐỀ
Lao phổi là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn lao gây nên, có thể gặp ở hầu hết các bộ phận của cơ thể [33] Mặc dù thuốc điều trị đặc hiệu bệnh lao đã có từ hơn
50 năm, nhưng hiện nay bệnh lao vẫn còn là một trong những trở ngại lớn cho phát triển kinh tế xã hội vì 75% người mắc lao nằm trong nhóm lao động chủ yếu của xã hội Nguy hiểm hơn, hàng ngày trên thế giới cứ 15 giây lại có một người chết do bệnh lao, cứ mỗi giây trôi qua lại có một người mới nhiễm lao [52]
Ở Việt Nam, trong những năm qua, tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong do lao đã giảm nhiều nhưng vẫn còn ở mức cao Ước tính hàng năm vẫn còn khoảng 130 000 người mới mắc lao, 180.000 hiện mắc lao và 17.000 người tử vong do lao [24], [15]
Kiến thức về bệnh là một trong những yếu tố quan trọng trong việc dự phòng lao trong cộng đồng Nhiều nghiên cứu cho thấy vẫn còn đó những bệnh nhân không tin rằng chính họ có thể mắc lao, họ không nhận thấy nguy cơ của chính mình; vì vậy khi có dấu hiệu nghi ngờ thì không đến khám tại các cơ sở tế để phát hiện sớm mà thường tự mua thuốc điều trị, đến giai đoạn muộn, bệnh nặng thì mới được chẩn đoán bệnh lao nên việc điều trị thường khó khăn, khó hồi phục [22], [20]
Tác động của bệnh lao đối với sức khỏe tâm thần liên quan đến sức khỏe tâm
lý, cảm xúc và tinh thần và bệnh nhân nhận thức về sức khỏe của họ Đau khổ tâm
lý thường được báo cáo ở những bệnh nhân lao [22, 23], với trầm cảm và lo lắng là những rối loạn tâm thần được báo cáo thường xuyên nhất [22 , 24], đặc biệt ở những bệnh nhân lao được chẩn đoán mắc chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương [25] Bên cạnh trầm cảm và lo lắng, cảm giác tức giận cũng được báo cáo [16] Bệnh đồng mắc tâm thần có thể làm tăng sự đau khổ của bệnh tật, kéo dài thời gian phục hồi và cũng có thể dẫn đến sự tuân thủ điều trị kém [23] Tỷ lệ lo âu và rối loạn tâm thần ở bệnh nhân lao ở các nước thu nhập thấp dao động trong khoảng
từ 46 đến 80% [22, 24]
Mặc dù việc đánh giá chất lượng sức khỏe liên quan đến cuộc sống là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tậtở nhiều khu vực, và do đó, sự hiểu biết về ảnh hưởng
Trang 11của nó đến chất lượng cuộc sống và tình trạng sức khỏe rất quan trọng đối với việc chăm sóc bệnh nhân, đánh giá các phương pháp điều trị mới hoặc chiến lược phòng ngừa và cả chính sách y tế Một số khó khăn phát sinh khi đánh giá chất lượng cuộc sống của bệnh lao.Những cảm xúc tiêu cực, lo âu, buồn phiền mà bệnh nhân lao đang trải qua hàng ngày cần phải được chú ý phát hiện, tìm hiểu và có những giải pháp chăm sóc phù hợp nhằm mang đến hiệu quả điều trị tốt nhất và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh lao [37]
Gánh nặng bệnh tật do lao là một trong những yếu tố gây suy giảm chất lượng cuộc sống liên quan đến sức khoẻ, trong đó nổi bật ở khía cạnh sức khoẻ tâm thần [5], [7] Có một số bằng chứng cho thấy rằng trong số các bệnh nhân lao, gánh nặng tâm lý xã hội có thể có tác động lớn hơn các triệu chứng lâm sàng [40] Rối loạn tâm thần ở bệnh nhân lao có liên quan đến các yếu tố nhân khẩu học và kinh tế
xã hội, sự kỳ thị và tình trạng sức khỏe nhận thức [18], [40]; một quan niệm sai lầm
về bệnh lao bao gồm sợ chết, truyền bệnh, triệu chứng bệnh và điều trị dẫn đến tỷ lệ chữa khỏi và sống sót thấp hơn vì bệnh nhân có thể hành động theo quan niệm sai lầm này [36]
Do đó, không có gì đáng ngạc nhiên khi các nghiên cứu đã báo cáo một loạt các giá trị cho suy giảm sức khỏe liên quan đến bệnh lao trước, trong và sau khi điều trị Tại Việt Nam các nghiên cứu về vấn đề lo âu vẫn còn hạn chế trên bệnh nhân lao phổi Đặc biệt, chưa có nghiên cứu nào về vấn đề lo âu của bệnh nhân lao phổi được điều trị tại tỉnh Kiên Giang Từ những lý do trên chúng tôi nghiên cứu đề
tài “Thực trạng lo âu và một số yếu tố liên quan đến chăm sóc người bệnh lao
phổi tại Trung tâm Y tế huyện Châu Thành, Kiên giang 2020”, với các mục tiêu
nghiên cứu như sau:
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1 Mô tả thực trạng lo âu của người bệnh Lao phổi điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế Châu Thành, Kiên Giang 2020
2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến tình trạng lo âu của người bệnh