BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG TIÊU VẠN BẢO KẾT QUẢ CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI KHOA VẬT LÝ TRỊ LIỆU - PHỤC HỒI CHỨC NĂNG BỆ
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
TIÊU VẠN BẢO
KẾT QUẢ CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM
VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI KHOA VẬT LÝ TRỊ LIỆU - PHỤC HỒI CHỨC NĂNG
BỆNH VIỆN ĐA KHOA KHU VỰC TÂN CHÂU
NĂM 2020
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
HÀ NỘI - 2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
TIÊU VẠN BẢO
Mã học viên C01315
KẾT QUẢ CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM
VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI KHOA VẬT LÝ TRỊ LIỆU - PHỤC HỒI CHỨC NĂNG
BỆNH VIỆN ĐA KHOA KHU VỰC TÂN CHÂU
NĂM 2020
Chuyên ngành: Điều dưỡng
Mã số 8.72.03.01 LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Người hướng dẫn khoa học TSBS TRẦN QUANG HIỀN
HÀ NỘI - 2020
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trong suốt thời gian học tập cũng như trong quá trình thực hiện và hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học này, Tôi đã nhận được sự hỗ trợ, giúp đỡ cũng như sự quan tâm, động viên của các cá nhân và đơn vị Trước hết, xin gửi lời cảm ơn đến:
Ban giám hiệu, Phòng quản lý và Đào tạo sau đại học, cùng toàn thể các Thầy, Cô giáo viên Trường Đại học Thăng Long, đã tận tâm tạo cho Tôi học tập nâng cao trình độ chuyên môn, tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu, giúp đở em trong quá trình học tập và nghiên cứu
Ban giám đốc Bệnh viện Đa khoa khu vực Tân Châu, Khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng bệnh viện đã chấp nhận và tạo điều kiện thuận lợi giúp Tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TSBS Trần Quang Hiền, người trực tiếp hướng dẫn khoa học đã luôn dành nhiều thời gian, công sức tận tình hướng dẫn Tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu, hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học này
Tôi xin trân trọng cảm ơn các Thầy Cô trong hội đồng đã đóng góp những ý kiến quý báu trong kỳ bảo vệ đề cương, giúp đở Tôi hoàn thiện nghiên cứu
Cuối cùng, Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn gia đình luôn bên cạnh, chia sẻ những thuận lợi và khó khăn, động viện khích lệ trong quá trình học tập và nghiên cứu
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 01 tháng 9 năm 2020
Tác giả luận văn Tiêu Vạn Bảo
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi là Tiêu Vạn Bảo học viên lớp Thạc sĩ Trường Đại học Thăng Long chuyên ngành Điều dưỡng xin cam đoan:
1 Đề tài luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Bác sĩ Trần Quang Hiền
2 Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam
3 Tất cả số liệu và thông tin trong nghiên cứu này hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác lập và chấp nhận của cơ sở nơi nghiên cứu
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này
Hà Nội, ngày 01 tháng 9 năm 2020
Tác giả luận văn
Tiêu Vạn Bảo
Trang 5CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Trang 6MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
1.1 Sơ lược về giải phẫu 3
1.1.1 Cấu tạo cột sống 3
1.1.2 Cấu tạo đốt sống 3
1.2 Tổng quan về thoát vị đĩa đệm 4
1.2.1 Thoát vị đĩa đệm 4
1.2.2 Một số đặc điểm dịch tễ bệnh thoát vị đĩa đệm 4
1.2.3 Nguyên nhân bệnh thoát vị đĩa đệm 6
1.2.4 Đặc điểm lâm sàng 7
1.2.5 Đặc điểm cận lâm sàng 9
1.2.6 Chẩn đoán thoát vị đĩa đệm 10
1.3 Chăm sóc người bệnh thoát vị đĩa đệm 11
1.3.1 Học thuyết điều dưỡng 11
1.3.2 Quy trình điều dưỡng 11
1.3.3 Chăm sóc người bệnh thoát vị đĩa đệm 12
1.4 Một số nghiên cứu trong và ngoài nước 17
1.4.1 Thế giới 17
1.4.2 Việt Nam 18
1.5 Khái quát chung về địa bàn nghiên cứu 19
CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21
2.1 Đối tượng nghiên cứu 21
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn 21
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ 21
2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 21
Trang 72.3 Phương pháp nghiên cứu 22
2.3.1 Thiết kế nghiên cứu 22
2.3.2 Cỡ mẫu 22
2.3.3 Phương pháp thu thập số liệu 22
2.3.4 Phương pháp đánh giá 23
2.4 Công cụ thu thập số liệu 23
2.4.1 Nguồn gốc và nguyên tắc phát triển bộ công cụ 23
2.4.2 Nội dung bộ công cụ thu thập số liệu 23
2.5 Biến số nghiên cứu 24
2.5.1 Đặc điểm chung 24
2.5.2 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng 24
2.5.3 Hoạt động chăm sóc điều dưỡng 27
2.5.4 Đánh giá liên quan giữa đặc điểm người bệnh với kết quả
chăm sóc 27
2.5.5 Đánh giá liên quan giữa tình trạng bệnh tật với kết quả chăm sóc28 2.6 Tiêu chí đánh giá 28
2.6.1 Tình trạng đau thắt lưng 28
2.6.2 Đánh giá độ giãn cột sống thắt lưng 29
2.6.3 Đánh giá hội chứng rễ thần kinh 29
2.6.4 Đánh giá tầm vận động khớp cột sống thắt lưng 30
2.6.5 Đánh giá chức năng sinh hoạt hàng ngày 31
2.6.6 Tiêu chí về đặc điểm cận lâm sàng 31
2.6.7 Đánh giá kết quả cải thiện các triệu chứng lâm sàng 32
2.6.8 Đánh giá hoạt động chăm sóc người bệnh 32
2.7 Các khái niệm, thước đo sử dụng trong nghiên cứu 33
2.7.1 Một số khái niệm 33
2.7.2 Quy định các chỉ số, thước đo 34
2.8 Phương pháp phân tích số liệu 36
Trang 82.9 Vấn đề đạo đức của nghiên cứu 37
2.10 Hạn chế, sai số và biện pháp khắc phục sai số 37
CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 39
3.1 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu 39
3.2 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 43
3.3 Đánh giá kết quả 49
3.4 Phân tích kết quả chăm sóc và một số yếu tố liên quan 53
CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN 56
4.1 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu 56
4.2 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 61
4.2.1 Yếu tố khởi phát bệnh, hoàn cảnh xuất hiện 61
4.2.2 Đặc điểm lâm sàng 62
4.2.3 Cận lâm sàng 64
4.2.4 Một số hoạt động chăm sóc người bệnh 66
4.2.5 Đánh giá kết quả 67
4.3 Phân tích kết quả chăm sóc và một số yếu tố liên quan 70
KẾT LUẬN 73
KHUYẾN NGHỊ 75 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1 Phân loại huyết áp theo Bộ Y tế 34
Bảng 2.2 Phân loại các mức cân nặng theo BMI áp dụng cho người Châu Á35 Bảng 3.1 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi, giới tính 39
Bảng 3.2 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nghề nghiệp 39
Bảng 3.3 Đặc điểm về sinh hiệu 41
Bảng 3.4 Phân bố huyết áp 41
Bảng 3.5 Phân bố thể trạng theo chỉ số khối cơ thể 42
Bảng 3.6 Bệnh lý mắc kèm theo của đối tượng nghiên cứu 42
Bảng 3.7 Thời gian mắc bệnh 43
Bảng 3.8 Yếu tố khởi phát bệnh 43
Bảng 3.9 Hoàn cảnh xuất hiện bệnh 44
Bảng 3.10 Mức độ đau 44
Bảng 3.11 Độ giãn cột sống thắt lưng 45
Bảng 3.12 Hội chứng rễ thần kinh 45
Bảng 3.13 Tầm vận động khớp cột sống thắt lưng 46
Bảng 3.14 Chức năng sinh hoạt hàng ngày của người bệnh 46
Bảng 3.15 Một số hoạt động chăm sóc người bệnh 48
Bảng 3.16 Tình trạng cải thiện mức độ đau 49
Bảng 3.17 Tình trạng cải thiện độ giãn cột sống thắt lưng 49
Bảng 3.18 Tình trạng cải thiện hội chứng rễ thần kinh 50
Bảng 3.19 Tình trạng cải thiện tầm vận động khớp cột sống 50
Bảng 3.20 Tình trạng cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày 51
Bảng 3.21 Đánh giá chung diển tiến lâm sàng sau chăm sóc 51
Bảng 3.22 Tình trạng người bệnh lúc ra viện 52
Bảng 3.23 Liên quan giữa đặc điểm người bệnh với kết quả chăm sóc 53
Bảng 3.24 Liên quan giữa tình trạng bệnh tật với kết quả chăm sóc 54
Trang 10DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ
Hình 1.1 Cấu tạo cột sống 3
Hình 1.2 Cấu tạo đốt sống 4
Hình 1.3 Cấu tạo đốt sống thắt lưng 6
Hình 1.4 Hình ảnh cắt lớp đĩa đệm cột sống thắt lưng 10
Hình 1.5 Cộng hưởng từ cột sống thắt lưng trên 10
Hình 2.1 Thang đánh giá đau theo nét mặt Wong-Baker 28
Biểu đồ 3.1 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo trình độ 40
Biểu đồ 3.2 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo khu vực sinh sống 40
Biểu đồ 3.3 Kết quả hình ảnh X Quang 47
Biểu đồ 3.4 Kết quả thực hiện MRI 47
Biểu đồ 3.5 Đánh giá chung kết quả chăm sóc người bệnh 52
Trang 111
ĐẶT VẤN ĐỀ
Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng là một bệnh ngày càng phổ biến trên thế giới cũng như ở Việt Nam Bệnh thường gặp ở cả nam và nữ, chủ yếu xảy
ra ở người đang độ tuổi lao động, bệnh xuất hiện liên quan nhiều đến các vận động cơ thể và hoạt động thể lực nặng [10] Theo Tổ chức Y tế thế giới cứ 10 người thì có 8 người ít nhất một lần đau cột sống thắt lưng, theo ước tính thì nền kinh tế Mỹ mỗi năm phải chi trả từ 25 đến 100 tỷ đô la cho thiệt hại do bệnh thoát vị đĩa đệm gây ra, trong đó 75% chi trả cho 5% người bệnh tàn phế vĩnh viễn [37] Ở Việt Nam tỷ lệ người bệnh thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng tương đối cao Theo kết quả thống kê cơ cấu bệnh tật trong 10 năm (2004 - 2013) thì người bệnh thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng chiếm tỷ lệ cao nhất 30,6% trong tổng số người bệnh điều trị nội trú tại Khoa Nội Thần kinh Bệnh viện Quân y 103 [9] Do đó, bệnh gây ảnh hưởng nhiều tới hoạt động nghề nghiệp, sinh hoạt của người bệnh, là một gánh nặng cho xã hội Cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng Tuy nhiên thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, nếu không được điều trị đúng, chăm sóc điều dưỡng và vật lý trị liệu kịp thời có thể để lại những biến chứng nguy hiểm cho người bệnh như: ảnh hưởng trực tiếp đến dây thần kinh; gây teo cơ dần; liệt tàn phế mất hoàn toàn khả năng vận động,
đi lại; rối loạn cảm giác; hội chứng đau khập khễnh cách hồi…[4],[11] làm cho việc điều trị kéo dài và chi phí tốn kém hơn, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống người bệnh và nguồn nhân lực cho xã hội
Những người bệnh thoát vị đĩa đệm được điều trị nội khoa và những người bệnh thoát vị đĩa đệm nặng phải điều trị ngoại khoa nhưng phải chuyển tuyến trên, tỷ lệ không nhiều, người bệnh thoát vị đĩa đệm thường được tập vật lý trị liệu sẽ tốt hơn những trường hợp bệnh không tập vật lý trị liệu, tuy
Trang 122
nhiên việc tập vật lý trị liệu hiệu quả, mức độ như thế nào chưa có nghiên cứu
ở Bệnh viện Đa khoa khu vực Tân Châu Bên cạnh vấn đề điều trị thì việc chăm sóc điều dưỡng cũng rất quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng điều trị toàn diện, giảm tỷ lệ biến chứng của thoát vị đĩa đệm gây ra Kết quả từ nghiên cứu này góp phần vào việc điều trị và chăm sóc người bệnh thoát vị
đĩa đệm ngày càng hiệu quả hơn Đó là lý do đề tài “Kết quả chăm sóc người
bệnh thoát vị đĩa đệm và một số yếu tố liên quan tại khoa Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng Bệnh viện Đa khoa khu vực Tân Châu năm 2020”
được thực hiện nhằm hai mục tiêu sau:
1 Mô tả đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của người bệnh bị thoát vị đĩa đệm tại khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng Bệnh viện Đa khoa khu vực Tân Châu 2020
2 Phân tích diễn biến kết quả chăm sóc và một số yếu tố liên quan