Khóa luận tốt nghiệp cấu trúc vốn và chi phí vốn tại công tyCP kết cấu thép cơ khí HT steel thực trạng và giải pháp

Điều này một phần giải thích cho thuật ngữ “giao dịch trên vốn chủ sở hữu”, nghĩa là vốn chủ sở hữu trong cấu trúc vốn hiện nay của doanh nghiệp là yếu tố quyết định khiến các nhà đầu tư

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

SINH VIÊN THỰC HIỆN : PHẠM HOÀNG HIỆP

HÀ NỘI – 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan khóa luận này là do tự bản thân thực hiện và không sao chép các công trình nghiên cứu của người khác để làm sản phẩm của riêng mình Các thông tin thứ cấp sử dụng trong khóa luận là có nguồn gốc và được trích dẫn rõ ràng Em hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và nguyên bản của khóa luận

Hà Nội, ngày tháng năm 2014

Sinh viên

Phạm Hoàng Hiệp

Ngoài ra, em cũng mong muốn thông qua khóa luận này, gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các thầy giáo, cô giáo đang giảng dạy tại trường Đại học Thăng Long, những người đã truyền đạt cho em các kiến thức về kinh tế từ những môn học cơ bản nhất, giúp em có được nền tảng về chuyên ngành học như hiện tại để có thể hoàn thành đề tài nghiên cứu này

Cuối cùng, em xin cảm ơn những gia đình và những người bạn đã luôn bên cạnh, giúp đỡ và ủng hộ em trong suốt thời gian thực hiện khóa luận tốt nghiệp này

Hà Nội, ngày tháng năm 2014

Sinh viên

Phạm Hoàng Hiệp

MỤC LỤC CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẤU TRÚC VỐN VÀ CHI PHÍ VỐN

TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN 1

1.1 Lý luận chung về cấu trúc vốn và chi phí vốn 1

1.1.1 Cấu trúc vốn 1

1.1.1.1 Khái niệm cấu trúc vốn 1

1.1.1.2 Các nhân tố cấu thành cấu trúc vốn 1

1.1.1.3 Các chỉ số đo lường cấu trúc vốn 9

1.1.1.4 Sự cần thiết của việc nghiên cứu cấu trúc vốn trong quản trị tài chính 10

1.1.2 Chi phí vốn 11

1.1.2.1 Khái niệm chi phí vốn 11

1.1.2.2 Chi phí nợ phải trả 11

1.1.2.3 Chi phí vốn chủ sở hữu 16

1.1.2.4 Chi phí vốn bình quân 22

1.1.2.5 Chi phí sử dụng vốn cận biên và quyết định đầu tư 23

1.2 Tác động của cấu trúc vốn đến khả năng sinh lời và rủi ro 24

1.2.1 Khái niệm và phân loại rủi ro 24

1.2.1.1 Khái niệm rủi ro 24

1.2.1.2 Phân loại rủi ro 24

1.2.2 Các loại đòn bẩy trong doanh nghiệp 25

1.2.2.1 Đòn bẩy kinh doanh 25

1.2.2.2 Đòn bẩy tài chính 27

1.2.2.3 Đòn bẩy tổng hợp 28

1.3 Cấu trúc vốn trong mối quan hệ với giá trị doanh nghiệp 29

1.3.1 Cấu trúc vốn tối ưu 29

1.3.1.1 Khái niệm cấu trúc vốn tối ưu 29

1.3.1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn tối ưu 30

1.3.2 Phân tích điểm hòa vốn EBIT 30

1.3.2.1 Khái niệm 30

1.3.2.2 Phân tích điểm hòa vốn EBIT 31

1.3.3 Xác định cấu trúc vốn tối ưu thông qua phân tích EBIT – EPS 33

1.3.3.1 Phân tích EBIT – EPS và lý thuyết cấu trúc vốn tối ưu 33

1.3.3.2 Xác định điểm hòa vốn giá trị thị trường (EBIT thị trường) 35

1.3.3.3 Ý nghĩa của lá chắn thuế đối với doanh nghiệp 36

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ CẤU TRÚC VỐN VÀ CHI PHÍ VỐN TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN KẾT CẤU THÉP CƠ KHÍ HT-STEEL 37

2.1 Giới thiệu khái quát về Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel 37

2.1.1 Thông tin khái quát Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel 37

2.1.2 Quá trình hình thành và phát triển của Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel 38

2.1.3 Cơ cấu bộ máy tổ chức của Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel 38

2.1.4 Khái quát tình hình kinh doanh Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel giai đoạn 2010 – 2013 41

2.1.4.1 Tình hình kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh giai đoạn 2010 – 2013 41

2.2 Phân tích cấu trúc vốn Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel giai đoạn 2010 – 2013 43

2.2.1 Phân tích các nhân tố cấu thành cấu trúc vốn 43

2.2.1.1 Vốn đầu tư của CSH 44

2.2.1.2 Nợ phải trả 45

2.2.2 Phân tích các tỷ số đo lường cấu trúc vốn 50

2.2.2.1 Tỷ số nợ 51

2.2.2.2 Tỷ số nợ ngắn hạn 52

2.2.2.3 Tỷ số nợ dài hạn 53

2.2.2.4 Tỷ số nợ trên vốn CSH 54

2.2.2.5 Tỷ số tự tài trợ 55

2.3 Phân tích chi phí vốn của Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel giai đoạn 2010 - 2013 56

2.3.1 Phân tích chi phí nợ phải trả 56

2.3.1.1 Chi phí nợ ngắn hạn k b 57

2.3.1.2 Chi phí nợ dài hạn k d 62

2.3.1.3 Chi phí vốn cổ phần thường k e 64

2.3.2 Phân tích chi phí vốn bình quân WACC 66

2.4 Phân tích tác động của cấu trúc vốn đến khả năng sinh lời và rủi ro của Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel giai đoạn 2010 – 2013 68

2.4.1 Tác động của cấu trúc vốn đến khả năng sinh lời 69

2.4.2 Tác động của cấu trúc vốn đến khả năng tự chủ tài chính 70

2.4.3 Đòn bẩy kinh doanh 71

2.4.4 Đòn bẩy tài chính 73

2.4.5 Đòn bẩy tổng hợp 74

2.5 Phân tích cấu trúc vốn trong mối quan hệ với giá trị Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel giai đoạn 2010 - 2013 74

2.5.1 Phân tích điểm hòa vốn EBIT 74

2.5.2 Lợi ích từ lá chắn thuế 75

2.6 Đánh giá cấu trúc vốn và chi phí vốn Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel giai đoạn 2010 – 2013 76

2.6.1 Đánh giá cấu trúc vốn 76

2.6.1.1 Ưu điểm 76

2.6.1.2 Nhược điểm 76

2.6.2 Đánh giá chi phí vốn 77

2.6.2.1 Uư điểm 77

2.6.2.2 Nhược điểm 77

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CẤU TRÚC VỐN CÔNG TY CP KẾt cẤu thép cơ khí 78

3.1 Định hướng phát triển của Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel 78

3.2 Một số giải pháp hoàn thiện cấu trúc vốn 78

3.2.1 Phát hành trái phiếu 78

3.2.2 Tăng doanh thu tiết kiệm chi phí 79

DANH MỤC VIẾT TẮT

Ký hiệu viết tắt Tên đầy đủ

ROA Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản

ROE Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, BIỂU ĐỒ, CÔNG THỨC

Biểu đồ 1.1 Biểu đồ biểu diễn điểm gãy 23

Biểu đồ 1.2 Biểu đồ phân tích điểm hòa vốn 32

Biểu đồ 2.1 Tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận giai đoạn 2010 – 2013 41

Biểu đồ 2.2 Các tỷ số về nợ giai đoạn 2010 – 2013 50

Hình 2.1 Cơ cấu bộ máy tổ chức của Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel 39

Bảng 2.1 Cấu trúc vốn giai đoạn 2010 – 2013 43

Bảng 2.2 Nợ phải trả ngắn hạn giai đoạn 2010 – 2013 45

Bảng 2.3 Nợ phải trả dài hạn giai đoạn 2010 – 2013 49

Bảng 2.4 Tỷ số nợ trên vốn CSH và tỷ số tự tài trợ giai đoạn 2010 – 2013 54

Bảng 2.5 Chi phí tín dụng thương mại giai đoạn 2010-2013 57

Bảng 2.6 Chi phí vay ngắn hạn giai đoạn 2010 – 2013 59

Bảng 2.7 Chi phí vốn bình quân của nợ ngắn hạn giai đoạn 2010 – 2013 61

Bảng 2.8 Chi phí vay dài hạn giai đoạn 2010 – 2013 62

Bảng 2.9 Chi phí vốn bình quân của nợ dài hạn giai đoạn 2010 – 2013 63

Bảng 2.10 Chi phí vốn cổ phần thường giai đoạn 2010 – 2013 theo mô hình chiết khấu cổ tức 64

Bảng 2.11 Bảng so sánh các tiêu chí của công ty DNY và nhóm ngành Thép 65

Bảng 2.12 Chi phí vốn cổ phần thường giai đoạn 2010 – 2013 theo mô hình CAPM 66

Bảng 2.13 Chi phí vốn bình quân WACC giai đoạn 2010 – 2013 67

Bảng 2.14 Mối quan hệ của các chỉ số tới khả năng sinh lời 69

Bảng 2.15 Tác động của các yếu tố tới ROE 69

Bảng 2.16 Mối quan hệ của các chỉ số tới khả năng tự chủ tài chính 70

Bảng 2.17 Tác động của các yếu tố tới ROE 71

Bảng 2.18 Các chi phí định phí 71

Bảng 2.19 Đòn bẩy kinh doanh giai đoạn 2010 - 2013 72

Bảng 2.20 Đòn bẩy tài chính giai đoạn 2010 – 2013 73

Bảng 2.21 Đòn bẩy tổng hợp giai đoạn 2010 - 2013 74

Bảng 2.22 EBIT bàng quan giai đoạn 2010 – 2013 74

Bảng 2.23 Lợi ích từ tấm chắn thuế của công ty từ năm 2010 -2013 75

Bảng 3.1 Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giả định năm 2014 80

Bảng 3.2 Chi phí vốn bình quân WACC giả định trong năm 2014 80

Bảng 3.3 Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh giai đoạn 2010 – 2013 85

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cấu trúc vốn là một trong những chủ đề tài chính được nhiều nhà nghiên cứu và các học giả quan tâm Xuất phát từ thực tế, cấu trúc vốn có liên quan chặt chẽ đến khả năng của doanh nghiệp về việc đáp ứng nhu cầu giữa các bên liên quan Cấu trúc vốn khẳng định rõ nét nhất về tài sản của doanh nghiệp Nó thể hiện sự khác nhau giữa nợ

và vốn chủ sở hữu Sự kết hợp giữa nợ và vốn chủ sở hữu có thể được thể hiện theo các hình thức sau: 100% vốn chủ sở hữu – 0% nợ, 100% nợ - 0% vốn chủ sở hữu, X% vốn chủ sở hữu – Y% nợ Phương án đầu tiên là dành cho các doanh nghiệp không vay

nợ, tức là họ tránh xa các lợi thế của đòn bẩy Phương án thứ hai là của các doanh nghiệp không sử dụng vốn chủ sở hữu Tùy chọn này không thực tế vì không một nhà đầu tư này muốn đầu tư vốn của họ vào một doanh nghiệp không có vốn chủ sở hữu Điều này một phần giải thích cho thuật ngữ “giao dịch trên vốn chủ sở hữu”, nghĩa là vốn chủ sở hữu trong cấu trúc vốn hiện nay của doanh nghiệp là yếu tố quyết định khiến các nhà đầu tư cung cấp nguồn lực tài chính của họ cho doanh nghiệp nhiều hơn nữa Phương án thứ ba là phương án thực tế nhất, nó là sự kết hợp giữa vốn chủ sở hữu

và nợ vay trong cấu trúc vốn, và do đó, lợi thế của đòn bẩy sẽ được khai thác

Trên thực tế, các doanh nghiệp đều khác nhau về quy mô, tính chất, doanh thu, chi phí vốn, điều kiện cạnh tranh, kỳ vọng thị trường và rủi ro Vì vậy, một nhà quản trị doanh nghiệp cần quan sát sâu rộng hơn, kết hợp nhiều yếu tố cả về chất lượng, số lượng và chủ quan để xem xét trong quá trình lập kế hoạch và thiết kế một cấu trúc vốn hợp lý đối với doanh nghiệp

Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel không nằm ngoài thực tế này Cấu trúc vốn luôn có sự ảnh hưởng mạnh mẽ đến mọi hoạt động của doanh nghiệp Việc tối ưu hóa cấu trúc vốn cũng như cân bằng hợp lý chi phí vốn sẽ góp phần gia tăng tỷ suất sinh lời của doanh nghiệp, từ đó giúp nâng cao giá trị và vị thế của doanh nghiệp Để làm được điều đó, doanh nghiệp cần có sự hiểu biết sâu rộng lý thuyết về cấu trúc vốn, chi phí vốn để đối chiếu, áp dụng vào doanh nghiệp, đặt trong hoàn cảnh hiện tại, để đưa ra được một cấu trúc vốn hợp lý, phù hợp với sự phát triển, xu hướng chung, kích thích sự tăng trưởng cho doanh nghiệp mình

Vì những lý do nêu trên và những tìm hiểu về tình hình thực tế tại Công ty, tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài “Cấu trúc vốn và chi phí vốn tại Công tyCP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel Thực trạng và giải pháp”

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu là tìm hiểu cơ sở lý luận về cấu trúc vốn cũng như chi phí vốn, sau đó phân tích cấu trúc vốn và chi phí sử dụng vốn tại Công ty CP Kết cấu thép

cơ khí HT-Steel và đánh giá để tìm ra giải pháp tối ưu hơn cho cấu trúc vốn của công ty

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

– Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là cấu trúc vốn và chi phí sử dụng vốn của Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel;

– Phạm vi nghiên cứu của khóa luận là Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel

4 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng những thông tin sơ cấp và những thông tin cung cấp trên mạng Internet, cũng như tài liệu thực tế của công ty công khai Quá trình phân tích, sử dụng các phương pháp đối chiếu so sánh, phương pháp tỷ số và các hệ thống bảng biểu, biểu đồ, sơ đồ để đánh giá tình hình tài chính của công ty qua từng thời điểm từ

đó đưa ra những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty trong khoảng thời gian 3 năm

5 Kết cấu Khóa luận

Nội dung của khóa luận chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về cấu trúc vốn và chi phí vốn trong công ty cổ phần Chương 2: Thực trạng về cấu trúc vốn và chi phí vốn tại Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện cấu trúc vốn tại Công ty CP Kết cấu thép cơ khí HT-Steel

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẤU TRÚC VỐN VÀ CHI PHÍ VỐN

TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN

1.1 Lý luận chung về cấu trúc vốn và chi phí vốn

1.1.1 Cấu trúc vốn

1.1.1.1 Khái niệm cấu trúc vốn

Chủ đề của lý thuyết tài chính thu hút sự chú ý lớn nhất và gây tranh cãi nhất là

lý thuyết về cấu trúc vốn (hay còn gọi là cơ cấu vốn) và làm thế nào chúng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Modigliani và Miller là những người đầu tiên đặt ra câu hỏi về sự liên quan giữacấu trúc vốn trong một công ty năm 1958 Họ

cho rằng “trong điều kiện nhất định, giá trị thị trường của một công ty bất kỳ độc lập với cấu trúc vốn” (Modigliani and Miller, Modigliani and Miller: Theory of

Tài chính doanh nghiệp, tr.125)

Từ khái niệm trên có thể thấy, cấu trúc vốn là một thuật ngữ tài chính nhằm mô

tả nguồn gốc và phương pháp hình thành nên nguồn vốn để doanh nghiệp có thể sử dụng phục vụ cho mục đích duy trì và phát triển hoạt động kinh doanh của mình

1.1.1.2 Các nhân tố cấu thành cấu trúc vốn

Theo khái niệm trên, vốn được hình thành bởi vốn chủ sở hữu và nợ phải trả

a) Vốn chủ sở hữu

Nói đến nguồn vốn chủ sở hữu là nói đến nguồn vốn đầu tiên mà doanh nghiệp huy động được Bởi vì đối với một doanh nghiệp, trước khi đi vào hoạt động kinh doanh thì doanh nghiệp cần có vốn điều lệ

Theo khía cạnh kế toán quản trị, “vốn chủ sở hữu được phản ánh trong Bảng cân đối kế toán, gồm: vốn của các nhà đầu tư, thặng dư vốn cổ phần, lợi nhuận giữ lại,

Tuy nhiên trong phạm vi nghiên cứu, ta chỉ xét đến nguồn vốn chủ sở hữu trong công ty cổ phần

Cụ thể, nguồn vốn chủ sở hữu trong công ty cổ phần gồm các nguồn hình thành chính như sau:

– Vốn cổ phần thường: là phần vốn được huy động từ việc chia nhỏ vốn điều lệ

của công ty cổ phần thành nhiều phần bằng nhau thông qua việc phát hành cổ phiếu thường bán ra thị trường

“Cổ phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp cổ đông đối với một phần vốn cổ phần của tổ chức phát hành”(Phạm Văn Hùng, Giáo trình Thị

trường chứng khoán, tr.21)

Khi một công ty phát hành cổ phiếu để huy động vốn, số vốn cần huy động được chia thành nhiều phần nhỏ bằng nhau gọi là cổ phần Người mua cổ phần gọi là cổ đông Cổ đông được cấp một giấy chứng nhận sở hữu cổ phần gọi là cổ phiếu và chỉ công ty cổ phần mới phát hành cổ phiếu Như vậy, cổ phiếu chính là một chứng thư chứng minh quyền sở hữu của một cổ đông đối với một công ty cổ phần và cổ đông là người có cổ phần thể hiện bằng cổ phiếu

Theo đó, cổ phiếu phổ thông (common stock) là loại cổ phiếu phổ biến nhất được phát hành nhằm xác nhận đầy đủ các quyền và lại ích hợp pháp của cổ đông tại công ty

cổ phần, cổ tức của cổ phiếu phổ thông phụ thuộc vào kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị phát hành Công ty cổ phần bắt buộc phải có cổ phiếu phổ thông Việc sử dụng vốn cổ phần thường có nhiều thuận lợi Do cổ phiếu là chứng chỉ góp vốn nên việc phát hành cổ phiếu giúp công ty có nguồn vốn lớn Hơn nữa, cổ tức

cổ phần ưu đãi phụ thuộc vào tình hình lợi nhuận của công ty Sau khi trả lãi trái phiếu

và trả cổ tức cho cổ đông ưu đãi, công ty mới trả cổ tức cho cổ đông thường tính trên lợi nhuận còn lại Nên nếu tình hình của công ty càng thiếu ổn định, không đạt hiệu quả cao, thì cổ tức phải trả cho cổ đông thường càng ít hơn và có thể trì hoãn được Tuy nhiên, đây cũng là điểm bất lợi cho công ty nếu tình hình kinh doanh của công ty đạt lợi nhuận cao Khi đó lãi phải trả cho trái phiếu và cổ tức cổ phiếu ưu đãi vẫn cố

định, còn cổ tức cổ phần thường sẽ tăng lên Hơn nữa, việc sử dụng vốn cổ phần thường làm phân tán quyền sở hữu và quyền kiểm soát của cơ quan quản trị bởi người nắm giữ cổ phiếu thường có quyền biểu quyết và quyền phát biểu những vấn đề khác trong nội bộ công ty Chi phí phát hành cổ phiếu thường cũng cao hơn phát hành trái phiếu và khi phát hành, công ty phải tuân thủ một chế độ công bố thông tin rộng rãi, nghiêm ngặt và chính xác Đ.ặc biệt, chi phí trả cổ tức cổ phiếu phổ thông không phải

là chi phí được trừ như trái phiếu, nên không tạo lá chắn thuế cho công ty

– Vốn cổ phần ƣu đãi: là phần vốn có được do phát hành cổ phiếu ưu đãi

Cổ phiếu ưu đãi (preferred stock):là loại cổ phiếu xác nhận một số quyền và lợi ích của cổ đông ở mức cao hơn so với các cổ đông phổ thông Tuy nhiên họ sẽ bị hạn chế ở một số quyền và lợi ích khác Cổ phiếu ưu đãi bao gồm cổ phiếu ưu đãi cổ tức,

cổ phiếu ưu đãi biểu quyết và cổ phiếu ưu đãi hoàn lại

Cổ phiếu ưu đãi cổ tức là cổ phiếu được trả cổ tức ở mức cao hơn so với cổ tức của cổ phiếu phổ thông hoặc được trả với mức ổn định hàng năm Cổ tức được chia hàng năm gồm cổ tức cố định và cổ tức thưởng

Cổ phiếu ưu đãi biểu quyết là cổ phiếu có số phiếu biểu quyết nhiều hơn so với

cổ phiếu phổ thông Số phiếu biểu quyết của mỗi cổ phiếu ưu đãi biểu quyết do Điều

lệ công ty quy định Cổ phiếu ưu đãi biểu quyết chỉ phát hành cho một số đối tượng đặc biệt, người nắm giữ cổ phiếu ưu đãi biểu quyết không được quyền chuyển nhượng cho người khác

Cổ phiếu ưu đãi hoàn lại là cổ phiếu được công ty hoàn lại vốn góp bất cứ khi nào theo yêu cầu của người sở hữu hoặc theo các điều kiện được ghi trên cổ phiếu của

cỏ phần ưu đãi hoàn lại Cổ đông nắm giữ cổ phiếu ưu đãi hoàn lại không có quyền biểu quyết, không có quyền dự hợp Đại hội đồng cổ đông, không có quyền đề cử người vào Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát

Như vậy, việc sử dụng cổ phiếu ưu đãi cũng đem lại cho công ty phát hành nhiều thuận lợi và khó khăn Ưu điểm đầu tiên là khi phát hành cổ phiếu ưu đãi, công ty không bị phân tán quyền lực, quyền biểu quyết và kiểm soát hoạt động của công ty cho người nắm giữ cổ phiếu ưu đãi Hơn nữa, dù kết quả kinh doanh của công ty đạt hiệu quả cao, có lợi nhuận cao, thì lợi tức cho cổ phiếu ưu đãi là cố định, không hề tăng lên

Và cổ đông cũng chỉ được nhận cổ tức cổ phiếu ưu đãi khi công ty hoạt động có hiệu quả Tuy nhiên, cổ tức cổ phiếu ưu đãi phải được trả trước bất kỳ cổ tức cổ phiếu thường nào Cổ phiếu ưu đãi sẽ được ưu tiên về tài sản khi công ty không có lợi nhuận Tức là trong trường hợp công ty thất bại, công ty sẽ phải chia cổ tức cổ phiếu ưu đãi về bất cứ tài sản gì còn lại sau khi nợ của công ty đã được thanh toán, và trước khi cổ đông cổ phiếu thường nhận được phần bồi thường nào đó Một nhược điểm nữa của

4

việc phát hành cổ phiếu ưu đãi là chi phí phát hành cao hơn trái phiếu, công ty cũng phải chịu sự kiểm soát chặt chẽ của cơ quan kiểm soát và tuân thủ nghiêm ngặt quy định về thông tin công bố

– Lợi nhuận không chia và các quỹ của công ty: Sau khi hoàn thành nghĩa vụ

thuế và chia cổ tức ưu đãi và cổ tức thường cho các cổ đông, phần lợi nhuận còn lại của công ty gọi là lợi nhuận không chia Đây là nguồn vốn đáng kể để tài trợ cho nhu cầu tăng vốn, đảm bảo cho chi phí sử dụng vốn ở mức tối thiểu Phần lợi nhuận này cũng sẽ được trích để đóng góp vào các quỹ của công ty như quỹ đầu tư phát triển, quỹ phúc lợi, quỹ khen thưởng,…Điều kiện để có lợi nhuận không chia là doanh nghiệp phải hoạt động có hiệu quả và có lợi nhuận

Việc sử dụng lợi nhuận không chia giúp công ty không bị phụ thuộc vào nền tài chính bên ngoài như ngân hàng thương mại, các tổ chức tín dụng…Điều này khiến công ty tăng khả năng tự chủ về tài chính của công ty mình Hơn nữa giúp công ty thuận lợi hơn trong các quan hệ tín dụng tại các ngân hàng, tổ chức tín dụng hay với các cổ đông Nguồn lợi nhuận để lại cũng tác động rất lớn đến nguồn vốn kinh doanh, tạo cơ hội cho công ty thu được lợi nhuận cao hơn trong các năm tiếp theo Bên cạnh những thuận lợi đó, việc sử dụng lợi nhuận không chia cũng đem lại khó khăn Khi công ty không trả cổ tức cho cổ đông mà giữ lợi nhuận, việc này có thể làm giá cổ phiếu trên thị trường giảm, ảnh hưởng xấu đến công ty

b) Nợ phải trả

Trong nền kinh tế thị trường, hầu như không một doanh nghiệp nào hoạt động kinh doanh chỉ bằng nguồn vốn tự có, mà đều phải hoạt động bằng nhiều nguồn vốn, trong đó nợ phải trả được sử dụng đáng kể

Nợ phải trả là nguồn vốn tài trợ từ bên ngoài doanh nghiệp, phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh mà doanh nghiệp phải trả, phải thanh toán cho các chủ nợ, bao gồm các khoản nợ tiền vay, các khoản nợ phải trả cho người bán, cho Nhà nước, cho công nhân viên đồng thời phải trả tiền lãi vay theo lãi suất thỏa thuận

Nợ phải trả mang một ý nghĩa rất quan trọng đối với việc mở rộng và phát triển hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp Trong cấu trúc vốn, ta xét đến nợ phải trả ngắn hạn và nợ phải trả dài hạn

Nợ phải trả ngắn hạn

Tín dụng thương mại (Commercial credit)

Tín dụng thương mại là một loại tín dụng ngắn hạn quan trọng nhất vì nó chiếm

tỷ lệ khá cao (40% đến 60%) so với tài sản luau động của các doanh nghiệp không hoạt động trong lĩnh vực tài chính – tín dụng, nhất là đối với các doanh nghiệp nhỏ và các doanh nghiệp đang tăng trưởng nhanh Tín dụng thương mại là nguồn tài trợ tất

yếu phát sinh do các hoạt động kinh doanh và nó thay đổi theo sự thay đổi của doanh thu Tín dụng thương mại được hình thành tự nhiên trong hoạt động mua bán trả chậm hay trả góp, là nguồn vốn doanh nghiệp chiếm dụng của người bán, hay là khoản tín dụng thương mại mà người bán cung cấp cho doanh nghiệp Việc sử dụng tín dụng thương mại sẽ có tác động hai chiều với doanh nghiệp Nó là một nguồn tín dụng để tài trợ việc mua hàng và cũng là một phương thức cung ứng nhu cầu vốn để tài trợ việc bán chịu cho khách hàng Do đó, doanh nghiệp phải xác định rõ là mình cung cấp tín dụng cho khách hàng hay là nhận tín dụng từ khách hàng Vì vậy, nếu doanh nghiệp sử dụng tín dụng thương mại như một nguồn tài trợ thì doanh nghiệp phải giảm đến mức tối thiểu các khoản phải thu từ khách hàng để tránh rủi ro thanh toán Đồng thời, khi doanh nghiệp là bên nhận tín dụng thương mại, nếu không thanh toán đúng hạn, uy tín của doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng

Vay ngắn hạn ngân hàng

Vay ngắn hạn ngân hàng:là các khoản vay có thời hạn trả trong vòng một chu kỳ sản xuất, kinh doanh bình thường hoặc trong vòng một năm tài chính Ưu điểm của vay ngắn hạn là đáp ứng nhu cầu đa dạng về vốn của Công ty Khi nhu cầu tài chính gia tăng, Công ty sẽ nhờ đến sự tài trợ từ các Ngân hàng thương mại để tăng nguồn vốn Ngoài ra, công ty còn có thể vay ở công ty tài chính, công ty bảo hiểm hay quỹ đầu tư phát triển Tuy nhiên để có một khoản vay ngắn hạn khi cần, công ty cần hoàn thành thủ tục khá phức tạp và cần có một nền tảng tài chính vững vàng để đáp ứng điều kiện thế chấp Đồng thời, công ty cũng sẽ chịu sự kiểm soát của tổ chức cho vay

về món vay đó, và chịu lãi suất vay vốn cho từng nguồn Để vay ngắn hạn ngân hàng

có 2 hình thức là vay ngắn hạn có đảm bảo và vay ngắn hạn không đảm bảo:

Vay ngắn hạn không đảm bảo bao gồm 2 trường hợp là vay theo hạn mức tín dụng và vay theo hợp đồng

– Vay theo hạn mức tín dụng là hình thức thương lượng giữa ngân hàng và công

ty, trong đó thỏa thuận hạn mức tín dụng cho phép công ty có thể vay mức tối đa trong khoảng thời gian xác định Việc hoàn trả có thể thực hiện theo ý muốn nhưng đến khi thương lượng chấm dứt thì công ty phải hoàn trả tất cả các khoản vay Đối với loại vay này, một hợp đồng tín dụng được sử dụng cho cả quý Đến cuối quý, hợp đồng tín dụng sẽ được thanh lý và sang đầu quý sau, khách hàng muốn vay phải nộp bộ hồ sơ xin vay mới Phạm vi ápdụng của khoản vay này là áp dụng cho khách hàng có nhu cầu vay vốn thường xuyên và được ngân hàng tín nhiệm Thường khi cho vay loại này, ngân hàng không yêu cầu đảm bảo tín dụng.Cho vay theo hạn mức tín dụng thủ tục đơn giản, công ty vay vốn có thể chủ động được nguồn vốn vay, lãi vay trả cho ngân hàng thấp Việc xác định hạn mức tín dụng tức là xác định hạn mức vốn lưu động phải

6

căn cứ vào nhu cầu vốn lưu động của doanh nghiệp và trên cơ sở khai thác hết các nguồn vốn phi ngân hàng khác Có như vậy mới xác định đúng và hợp lý nhu cầu vốn vay, tránh tình trạng cho vay quá mức cần thiết làm tổn hại đến khả năng thu hồi nợ Căn cứ để xác định hạn mức tín dụng là kế hoạch tài chính của công ty, trong đó dự báo chi tiết về tài sảnvà nguồn vốn;

– Vay theo hợp đồng (vay từng lần)được áp dụng phổ biến trong cho vay ngắn hạn cũng như cho vay trung dài hạn Việc cho vay đối với từng khoản vay riêng biệt không có sự liên hệ, phụ thuộc giữa các món vay của một khách hàng Đặc trưng của hình thức cho vay này là mỗi lần vay khách hàng phải ký kết một hợp đồng tín dụng riêng trong đó có các nội dung như số tiền vay, lãi suất, thời hạn Đặc điểm của phương thức cho vay này là việc cho vay và thu nợ được phân định ranh giới một cách

rõ ràng, dễ nhận biết được lúc nào cho vay, lúc nào thu nợ Việc cho vay và thu nợ được phân định ranh giới một cách rõ ràng, dễ nhận biết được lúc nào cho vay, lúc nào thu nợ.Ưu điểm của phương thức cho vay này là đảm bảo an toàn vốn vay và tạo thế chủ động cho công ty Tuy nhiên,phương thức cho vay này còn có nhiều nhược điểm.Với công ty,đây là một hình thức vay phức tạp bởi thủ tục vay rườm rà,mỗi lần muốn vay công ty phải lập hồ sơ vay vốn,tốn kém thời gian,công sức gây khó khăn trong việc vay vốn làm ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh,thậm chí mất cơ hội trong kinh doanh nếu không có vốn kịp thời

Vay ngắn hạn có đảm bảo gồm 2 trường hợp là đảm bảo bằng khoản phải thu và đảm bảo bằng hàng tồn kho

– Đảm bảo bằng khoản phải thu khách hàng có 2 phương thức:

+ Cầm cố khoản phải thu khách hàng: Theo thỏa thuận cầm cố, công ty sử dụng các khoản phải thu khách hàng thế chấp cho khoản vay Một thỏa thuận cụ thể giữa công ty và tổ chức cho vay giải thích rõ ràng những chi tiết cụ thể của giao dịch

Số tiền cho vay được xác định theo tỷ lệ phần trăm của các khoản phải thu khách hàng cầm cố Ngoài ra, công ty thường trả một khoản phí để xử lý thường là 1% tổng các khoản phải thu được cầm cố Phí xử lý này trả cho thời gian liên quan đến xem xét lại các khoản phải thu được cầm cố của tổ chức cho vay Nếu hợp đồng vay thực hiện trên toàn bộ các khoản phải thu, tổ chức cho vay hoàn toàn không kiểm soát chất lượng của các khoản phải thu khách hàng đem cầm cố;

+ Thay vì cầm cố các khoản phải thu khách hàng, một phương thức khác được sử dụng là bán các khoản phải thu khách hàng cho một ngân hàng hay một công

ty mua bán nợ Các khoản phải thu khách hàng được bán thẳng (không có sự trợ giúp),

do đó công ty mua nợ sẽ phải chịu toàn bộ rủi ro tín dụng và gánh chịu toàn bộ thiệt hại nếu khách hàng của công ty không tiến hành thanh toán

Phát hành thương phiếu

Thương phiếu: là loại trái phiếu doanh nghiệp ngắn hạn nhất, với thời hạn từ 30 đến 270 ngày Đây là một loại lệnh phiếu (promissory note) chủ yếu do những công ty tài chính phát hành, song các công ty công nghiệp cũngphát hành ngày càng nhiều hơn Hầu hết thương phiếu đều được phát hành theo hình thức chiết khấu như công trái ngắn hạn Thương phiếu có thể được chàobán trực tiếp bởi công ty pháthành hoặc những hãng môi giới Thương phiếu thường được chào bán theo từnglô Thương phiếu

có tính lưu thông, tức là có thể được chuyển nhượng từ người thụ hưởng này sang người thụ hưởng khác bằng cách ký tên vào sau tờ thương phiếu Hơn nữa, nó có thể chuyển hóa ra tiền khi mang đến ngân hàng xin chiết khấu hoặc cầm cố Vì vậy, nó trở thành một loại phương tiện thanh toán thay thế tiền mặt, tiết kiệm tiền mặt và góp phần ổn định tiền tệ Nó còn là cơ sở pháp lý trong quan hệ mua bán chịu, bảo vệ quyền lợi của các chủ thể trong tín dụng thương mại, loại bỏ được tình trạng nợ nần kéo dài giữa các công ty Tuy là một phương thức huy động vốn ngắn hạn hấp dẫn, nhưng thương phiếu mới chỉ được áp dụng bởi các công ty lớn Ngoài ra, thị trường thương phiếu đôi khi không hoạt động và các công ty buộc p/hải sử dụng các khoản vay ngân hàng Các công ty sử dụng thương phiếu rộng rãi cũng thường giữ quan hệ với các ngân hàng và thường vay ngân hàng bên cạnh việc phát hành thương phiếu Ngoài ra, công ty phát hành sẽ phải chịu chi phí phát hành, phí cam kết, phí hạn mức tín dụng, phí và lệ phí xếp hạng thương phiếu

Nợ tích lũy

Nợ tích lũylà các khoản nợ phải trả có tính chất chu kỳ phát sinh thường xuyên trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Khoản này thường bao gồm: phải trả công nhân viên, các khoản thuế, phải nộp cho Nhà nước, phải trả khác…Việc

sử dụng nguồn vốn này khá dễ dàng (nguồn vốn tự động phát sinh), và không phải bất

kỳ một khoản chi phí nào cho đến ngày thanh toán cho chủ nợ Đặc biệt, nếu doanh nghiệp xác định chính xác được quy mô chiếm dùng thường xuyên (còn được gọi là nợ định mức) thì doanh nghiệp có thể giảm bớt được nhu cầu huy động các nguồn vốn dài hạn từ bên ngoài, tiết kiệm chi phí sử dụng vốn của doanh nghiệp Tuy nhiên, các khoản nợ tích lũy có phạm vi giới hạn của nó Bởi vì doanh nghiệp không thể trì hoãn

Phát hành trái phiếu

Trái phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn nợ của tổ chức phát hành Theo đó, vốn huy động từ trái phiếu là một khoản vay của những người sở hữu trái phiếu và tổ chức phát hành có trách nhiệm trả lãi cố định định kỳ hoặc trả lãi trước cho bên sở hữu trái phiếu và có thời gian đáo hạn Hiện nay, thị trường tài chính thường lưu hành những loại trái phiếu như trái phiếu không hưởng lãi (lãi suất trái phiếu bằng 0 – zero coupon) và trái phiếu

có tính lãi (lãi suất quy định trên trái phiếu là lãi suất danh nghĩa mà người phát hành cam kết chi trả mỗi kỳ) Việc phát hành trái phiếu để đáp ứng nhu cầu tăng vốn có tính chất lâu dài và có nhiều ưu điểm Chi phí phát hành trái phiếu thấp hơn chi phí phát hành và tiêu thụ cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi Nếu công ty đạt mức tỷ suất sinh lời cao thì việc phát hành trái phiếu không tạo cho người mua chúng tham gia vào phân phối lợi nhuận cao đó Đồng thời, khi phát hành trái phiếu, người chủ sở hữu công ty không phải chia quyền kiểm soát công ty cho những người mua trái phiếu, vì người nắm giữ trái phiếu không có quyền bầu cử các cơ quan quản trị và kiểm soát công ty Ngoài ra, trái phiếu có thể được công ty phát hành thu hồi trước thời hạn Hơn nữa, lợi tức trái phiếu được coi là một khoản chi được trừ ra khỏi thu nhập chịu thuế TNDN theo luật pháp quy định và do đó, đây là một ưu điểm nổi bật của việc sử dụng trái phiếu so với sử dụng cổ phiếu thường trong việc tài trợ dài hạn cho nhu cầu tăng vốn của các công ty cổ phần Tuy nhiên, sử dụng trái phiếu cũng có một số nhược điểm Trái phiếu là một loại giấy tờ ghi nợ, nên công ty phát hành phải trả một khoản lợi tức cố định cho người nắm giữ, dù lợi nhuận của công ty không ổn định hoặc không có lợi nhuận Vì vậy việc sử dụng trái phiếu sẽ làm tăng rủi ro của công ty Trái phiếu có thời gian đáo hạn nên công ty phải bố trí việc hoàn trả đúng thời hạn Sử

dụng trái phiếu là sử dụng nợ trong một thời kỳ dài cũng chứa đựng nhiều rủi ro Với

thời kỳ dài, những dự tính mong đợi và các kế hoạch khi phát hành trái phiếu sẽ có thể

mất tính hiện thực theo thời gian Nếu doanh thu của công ty giảm sút thì việc vay nợ

lớn dưới dạng trái phiếu sẽ làm rủi ro tài chính tăng cao Thêm vào đó, việc cam kết

dài hạn có nhiều điều khoản khế ước gắt gao hơn việc cam kết dài hạn Vì vậy, công ty

sẽ bị nhiều cưỡng chế hơn là việc vay ngắn hạn hay phát hành cổ phần thường;

Nợ dài hạn khác

Nợ dài hạn khác bao gồm nợ thuê tài chính, nhận ký quỹ, ký cược dài hạn, thuế

thu nhập hoãn lại phải trả…

1.1.1.3 Các chỉ số đo lường cấu trúc vốn

Các chỉ số đo lường thường được sử dụng để đánh giá và xem xét cấu trúc vốn

của doanh nghiệp cụ thể như sau:

- Tỷ số nợ

Tỷ số nợ =

Nợ phải trả Tổng tài sản

Tỷ số nợ phản ánh cấu trúc vốn của doanh nghiệp, cho ta biết trung bình trong 1

đồng vốn có bao nhiêu đồng là nợ, còn lại là vốn CSH Khi tỷ số nợ càng thấp chứng

tỏ doanh nghiệp đang ít phụ thuộc vào nguồn nợ vay bên ngoài, tức là có tính tự chủ

cao hơn và cả khả năng tài chính tốt hơn Ngược lại, khi tỷ số này ở mức cao, doanh

nghiệp sử dụng mức đòn bẩy tài chính cao, chi phí lãi vay thấp hơn chi phí vốn CSH,

nên sẽ tận dụng được khoản tiết kiệm thuế do đó sẽ gia tăng khả năng sinh lời Tuy

nhiên, khi tỷ số này gia tăng mạnh, rủi ro tài chính sẽ tăng cao tạo áp lực chi phí tài

chính lớn và có doanh nghiệp có khả năng gặp rủi ro phá sản Do vậy, doanh nghiệp

cần cân nhắc kĩ càng để sử dụng tỷ trọng nợ phải trả trên tổng tài sản sao cho hợp lý

- Tỷ số nợ dài hạn

Tỷ số nợ dài hạn =

Nợ dài hạn Tổng tài sản

Tỷ số này cho biết có bao nhiêu đồng nợ dài hạn được doanh nghiệp sử dụng tài

trợ cho 1 đồng tổng tài sản Khi tỷ số này càng cao, chứng tỏ doanh nghiệp đang phải

chịu chi phí lãi vay cao bởi lãi suất vay vốn dài hạn cao hơn vốn vay ngắn hạn Đồng

thời doanh nghiệp có khả năng gặp rủi ro tài chính cao hơn Vì vậy, doanh nghiệp cần

cân nhắc trong việc sử dụng nợ dài hạn để có chính sách quản lý vốn hợp lý

10

- Tỷ số nợ ngắn hạn

Tỷ số nợ ngắn hạn =

Nợ ngắn hạn Tổng tài sản

Tương tự như tỷ số nợ dài hạn, tỷ số nợ ngắn hạn cho biết doanh nghiệp sử dụng bao nhiêu đồng là nợ ngắn hạn để tài trợ để tài trợ cho 1 đồng tài sản Khi tỷ số này càng cao, doanh nghiệp sẽ gặp càng nhiều áp lực xử lý nợ trong thời gian ngắn

- Tỷ số nợ trên vốn CSH

Tỷ số nợ trên vốn CSH =

Nợ phải trả Vốn CSH

Tỷ số nợ trên vốn CSH cho biết 1 đồng vốn CSH có khả năng đảm bảo cho bao nhiêu đồng nợ phải trả, phản ánh khả năng tự tài trợ, tức là sự tự chủ về tài chính và khả năng thanh khoản của bản thân doanh nghiệp Tỷ số này càng cao thì khả năng tự tài trợ của doanh nghiệp càng thấp, tăng khả năng gặp rủi ro thanh khoản Tỷ số nợ trên vốn CSH nhỏ hơn hoặc bằng 1 tức là nợ phải trả ít hơn hoặc bằng vốn CSH, chứng tỏ doanh nghiệp vẫn đảm bảo được khả năng chủ động thanh toán nợ phải trả nhờ vốn CSH Tuy nhiên, khi tỷ số này lớn hơn 1, nợ phải trả lớn hơn vốn CSH, tức vốn CSH không đủ để đảm bảo cho việc thanh toán nợ, vì vậy doanh nghiệp có thể gặp rủi ro thanh toán nợ

- Tỷ số tự tài trợ

Tỷ số tự tài trợ =

Vốn CSH Tổng tài sản

Qua tỷ số này, ta có thể thấy được khả năng tự tài trợ của doanh nghiệp đối với các tài sản của mình (khả năng tự chủ về tài chính) với ý nghĩa là trong 1 đồng vốn đầu tư cho tổng tài sản thì có bao nhiêu đồng là vốn CSH Trên cơ sở xem xét mức độ của các tỷ số này, nhà quản trị sẽ có phương án để tăng hay giảm các tỷ số trên cho phù hợp với hoạt động và vị thế tài chính của doanh nghiệp

1.1.1.4 Sự cần thiết của việc nghiên cứu cấu trúc vốn trong quản trị tài chính

Cấu trúc vốn là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu kinh tế - tài chính quan tâm Đứng trên góc độ nhà quản trị doanh nghiệp, việc nghiên cứu cấu trúc vốn giúp họ tìm

ra lời giải cho những câu hỏi sau:

– Xác định cấu trúc vốn như thế nào là hợp lý và đem lại hiệu quả cho doanh nghiệp? – Nên vay nợ hay không?

– Nếu vay nợ, doanh nghiệp gánh chịu rủi ro ở mức độ nào?

Việc hiểu tường tận về cấu trúc vốn sẽ giúp nhà quản trị doanh nghiệp tìm ra câu trả lời cho những câu hỏi ở trên, từ đó đề ra các quyết định tài trợ đúng đắn nhằm tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, gia tăng lợi nhuận cho cổ đông mà vẫn hạn chế rủi ro ở mức thấp nhất

1.1.2 Chi phívốn

1.1.2.1 Khái niệm chi phívốn

Vốn là nhân tố cần thiết của sản xuất Cũng như bất kỳ một nhân tố nào khác, để

sử dụng vốn, doanh nghiệp cần bỏ ra một chi phí nhất định

“Vốn là nhân tố cần thiết của sản xuất Cũng như bất kỳ một nhân tố nào khác,

để sử dụng vốn, doanh nghiệp cần bỏ ra một chi phí nhất định Chi phí của mỗi một nhân tố cấu thành gọi là chi phí nhân tố cấu thành của loại vốn cụ thể đó Có thể hiểu chi phí vốn là chi phí cơ hội của việc sử dụng vốn, được tính bằng số lợi nhuận kỳ vọng đạt được trên vốn đầu tư vào dự án hoặc doanh nghiệp để giữ không làm giảm số lợi nhuận dành cho chủ sở hữu” (PGS.TS Lưu Thị Hương, Giáo trình Tài chính doanh

nghiệp, tr.125)

Có thể hiểu chi phí vốn là chi phí mà nhà đầu tư phải trả cho việc sử dụng nguồn vốn cụ thể nào đó để tài trợ cho quyết định đầu tư của mình Chi phí vốn bao gồm chi phí trả cho việc sử dụng nợ vay và chi phí trả cho việc đầu tư bằng nguồn vốn chủ sở hữu dưới các hình thức bổ sung bằng lợi nhuận chưa phân phối hoặc bổ sung bằng các quỹ chuyên dùng của doanh nghiệp

Chi phí vốn có thể tính bằng số tuyệt đối hoặc tương đối, tuy nhiên để dễ dàng so sánh, thông thường người ta sử dụng số tương đối

Vậy chi phí vốn được tính theo công thức tổng quát sau:

Chi phí vốn =

Chi phí thực tế Tổng vốn sử dụng

1.1.2.2 Chi phí nợ phải trả

Chi phí nợ phải trả được đo lường hoặc là trước hoặc là sau thuế, tuy nhiên, bởi

vì chi phí lãi vay được khấu trừ trước thuế nên chi phí nợ phải trả sau thuế thường được quan tâm hơn

a) Chi phí nợ ngắn hạn

Chi phí nợ ngắn hạn (kb) là khoản chi phí trả lãi cho người cho vay hoặc ngân hàng trước thuế.Để so sánh chi phí của nợngắn hạn, cần phải quy đổi các chi phí về cùng một đơn vị đo lường và cùng một khoảng thời gian Để quy đổi chi phí ra năm, thông thường có 2 cách quy đổi là phương pháp lãi đơn và lãi kép:

12

Lãi kép: số lãi tính bằng cách cộng dồn lãi kỳ trước vào vốn để tính lãi kỳ tiếp theo Đặc điểm của lãi kép là chẳng những vốn sinh lợi mà lãi cũng sinh lợi (lãi mẹ đẻ lãi con)

[

] Lãi đơn: là việc tính lãi dựa trên vốn gốc (vốn đầu tư ban đầu) Vì thế, theo phương pháp lãi đơn thì số lãi cuối kỳ luôn bằng nhau nếu vốn gốc bằng nhau

Chi phí nợ ngắn hạn sau thuế (ki):

k i = k b * (1 – T)

Trong đó:

m: số kỳ tính lãi trong 1 năm

T: Thuế suất thuế TNDN

Chi phí: chi phí nợ ngắn hạn, là toàn bộ chi phí phải trả cho người cho vay bao gồm cả chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp như lãi vay, phí đảm bảo, phí thẩm định,v.v…

Lợi ích: là toàn bộ lợi ích doanh nghiệp đạt được liên quan đến việc sử dụng nợ ngắn hạn

Giá trị tài trợ ròng: là giá trị vốn doanh nghiệp sử dụng được trong kỳ

Tuy nhiên, phần lớn các vấn đề lý thuyết và thực tiễn trong tài chính liên quan đến giá trị dòng tiền đều được xây dựng trên nền tảng lãi kép thay vì lãi đơn Lý do là lãi kép phản ánh chính xác hơn chi phí cơ hội của đồng tiền Do đó, nghiên cứu sẽ xem xét chi phí vốn theo phương pháp lãi kép

Chi phí tín dụng thương mại

Tín dụng thương mại chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có ba yếu tố chính là thời gian cung cấp – hưởng tín dụng, chính sách chiết khấu thanh toán và quy

mô tín dụng thương mại Khoảng thời gian mà khoản tín dụng được chấp nhận lại phụ thuộc rất nhiều vào đặc điểm ngành nghề kinh doanh, nhưng phần lớn là vào khoảng

30 – 120 ngày Quy mô tín dụng thương mại đối với bên cho hưởng là mức doanh thu bán trả chậm (phải thu khách hàng), đối với bên được hưởng là nợ phải trả người bán

Và yếu tố tác động mạnh mẽ nhất tới tín dụng thương mại chính là chính sách chiết khấu thanh toán.Trong nghiên cứu này, ta là bên được nhận tín dụng thương mại Chi phí của tín dụng thương mại (kb) được xác định bằng công thức sau:

(

)

⁄

Chi phí vay ngắn hạn không đảm bảo

Chi phí vay ngắn hạn ngân hàng

– Đối với phương thức vay theo hạn mức tín dụng

Khi có thỏa thuận vay theo hạn mức tín dụng, công ty phải trả phí cam kết cho ngân hàng dù công ty có rút tiền theo hạn mức tín dụng hay không và phải thanh toán lãi vay ngay khi rút tiền mặt trong phạm vi hạn mức Chi phí vaytheo hạn mức tín

dụng là:

⁄ Trong đó:

– Đối với phương thức vay theo hợp đồng (vay từng lần)

Chi phí khoản vay phụ thuộc vào điều kiện gắn với hợp đồng vay song ta vẫn áp dụng công thức tổng quát Chúng ta xem xét các điều kiện trả khác nhau là: trả lãi thông thường; trả lãi chiết khấu (đây là hình thức trả lãi trước nên giá trị tài trợ ròng không bao gồm lãi); trả lãi nhiều lần (hình thức trả lãi hàng tháng); lãi vay thay đổi (lãi suất thay đổi nên ta cần tách các khoảng thời gian ứng với từng mức lãi suất để xác định chi phí và lợi ích); lãi tiền gửi bù đắp (tiền gửi bù đắp là một khoản tiền gửi có kỳ hạn mà ngân hàng yêu cầu khách hàng duy trì ở ngân hàng mình khi cho khách hàng vay tiền)

⁄

Chi phí vay bằng phát hành thương phiếu

Thương phiếu thường được bán theo phương thức chiết khấu từ mệnh giá (trả lãi trước) Tại thời điểm đáo hạn, sự khác biệt giữa giá và mệnh giá thu được chính là lãi phải trả cho thương phiếu phát hành.Ngoài ra, người phát hành phải trả nhiều loại chi phí khi phát hành thương phiếu Người phát hành cần phải đảm bảo thương phiếu phát hành 100% với hạn mức tín dụng từ ngân hàng thương mại Nếu có hạn mức tín dụng, công tyy thường phải chịu một khoản phí chiếm 0,25% đến 0,75% Nếu không sử dụng hạn mức tín dụng, một thủ tục thông thường khác đối với các thương phiếu là người phát hành phải có tiền gửi bù đắp tại một ngân hàng Ngoài ra, công ty còn phải trả một khoản lệ phí để xếp hạng thương phiếu Từ đó, áp dụng công thức tổng quát, ta xác định được chi phí nợ bằng thương phiếu

14

Chi phí vay ngắn hạn có đảm bảo

Cả hai phương thức vay đảm bảo bằng khoản phải thu và vay đảm bảo bằng hàng tồn kho đều sử dụng công thức tổng quát để xác định kb Cần chú ý chi phí của mỗi hình thức

Theo thỏa thuận cầm cố, người vay tiền sử dụng các khoản phải thu khách hàng thế chấp cho khoản vay Người đi vay thường phải trả một khoản phí để xử lý thường

là 1% tổng các khoản phải thu được cầm cố Phí xử lý này trả cho thời gian liên quan đến xem xét lại các khoản phải thu được cầm cố của tổ chức cho vay

Từ đó, ta có công thức tính chi phí vay ngắn hạn có đảm bảo bằng khoản phải thu như sau:

⁄ Đối với khoản vay bảo đảm bằng hàng tồn kho, chi phí chính gồm hai phần là chi phí xử lý nếu theo phương thức tín chấp, hay chi phí bảo quản hàng lưu kho nếu theo phương thức kho hàng tại hiện trường và chi phí lãi vay với mức lãi suất thường cao hơn so với lãi suất cơ bản từ 2 - 4%

Chi phí vay dài hạn

Về nguyên tắc, chi phí vay dài hạn và chi phí nợ ngắn hạn có cách tính giống nhau Chi phí vay dài hạn trước thuế được tính toán dựa trên cơ sở lãi suất vay, lãi suất này thường được ấn định trong hợp đồng vay: kd.Chi phí vay dài hạn sau thuế được xác định bằng chi phí vay dài hạn trước thuế trừ đi khoản thuế tiết kiệm được nhờ lãi vay: kd(1 – T)

Chi phí vay dài hạn kd phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như lãi suất của khoản vay dài hạn, số kỳ tính lãi trong năm

Vì khoản vay dài hạn có rủi ro thanh toán cao hơn khoản nợ ngắn hạn, nên bên cho vay thường áp lãi suất cho vay cao hơn Khi đó, chi phí vay dài hạn sẽ cao hơn

Số kỳ tính lãi trong năm cũng là một yếu tố có ảnh hưởng lớn tới chi phí nợ dài hạn Số kỳ tính lãi lớn, tức thời hạn vay lâu dài.Thời hạn vay càng dài thì rủi ro thanh toán càng lớn, dẫn đến lãi suất cho vay càng cao Và chi phí nợ dài hạn cũng sẽ tăng lên

Chi phí trái phiếu

∑ Trong đó:

P0: giá phát hành (giá trị lý thuyết)

n: kỳ hạn

I: lãi phát hành

F: mệnh giá trái phiếu

kd: tỷ suất sinh lời kỳ vọng (chi phí sử dụng nợ trái phiếu)

Trái phiếu không thời hạn hay trái phiếu trả lãi trước

Chúng ta có công thức định giá như sau:

∑ ∑

Từ đó suy ra chi phí sử dụng nợ trái phiếu:

Trái phiếu có kỳ hạn được hưởng lãi định kỳ

Trái phiếu có kỳ hạn được hưởng lãi định kỳ là loại trái phiếu có xác định thời gian đáo hạn và lãi suất được hưởng qua từng thời hạn nhất định Khi mua loại trái phiếu này, nhà đầu tư được hưởng lãi định kỳ, thường là hàng năm, theo lãi suất công

bố trên mệnh giá trái phiếu và được hoàn lại vốn gốc bằng mệnh giá khi trái phiếu đáo hạn

Trái phiếu có kỳ hạn không hưởng lãi định kỳ

Cách xác định giá trị loại trái phiếu này cũng tương tự như trái phiếu có kỳ hạn được hưởng lãi định kỳ, chỉ khác ở chỗ lãi suất ở đây bằng 0 nên toàn bộ hiện giá của phần lãi định kỳ bằng 0 Do vậy, giá trị của trái phiếu không hưởng lãi được định giá

là hiện giá của mệnh giá khi trái phiếu đáo hạn:

Trái phiếu nửa năm trả lãi một lần

16

Thông thường trái phiếu được trả lãi hàng năm một lần, nhưng đôi khi cũng có loại trái phiếu trả lãi mỗi năm hai lần Kết quả là mô hình định giá trái phiếu thông thường phải có một số thay đổi thích hợp để định giá trong trường hợp này

a) Chi phí vốn cổ phần ưu đãi

Cổ phần ưu đãi được xem như là một loại nguồn vốn chủ sở hữu đặc biệt trong một doanh nghiệp Những cổ đông ưu đãi sẽ được nhận cổ tức cố định như đã công bố với thứ tựưu tiên trước khi lợi nhuận thuần được phân phối cho cáccổ đông nắm giữ cổ phần Vì cổ phần ưu đãi là một nguồn tài trợ vốn chủ sở hữu nên doanh thu từ phát hành cổ phần ưu đãi là vĩnh viễn

Chi phí cổ phần ưu đãi kp được xác định bằng cách lấy cổ tức cổ phần ưu đãi Dpchia cho giá phát hành thuần của cổ phiếu Pn – là giá mà doanh nghiệp nhận được sau khi đã trừ chi phí phát hành

Mô hình chiết khấu cổ tức được thiết kế để tính giá trị lý thuyết của cổ phiếu thường Mô hình này được sử dụng với giả định: Biết được động thái tăng trưởng của

cổ tức; biết trước tỷ suất chiết khấu (tỷ suất sinh lời kỳ vọng của nhà đầu tư) Đặc điểm của cổ phiếu là không có kỳ hạn thanh toán Vì vậy, từ công thức định giá cổ phiếu tổng quát kết hợp với động thái tăng trưởng cổ tức có thể xác định được giá cổ phiếu Mô hình định giá cổ phiếu thường nói chung có dạng như sau:

∑

Trong đó:

Dt: Cổ tức được chia ở thời kỳ t

ke: Tỷ suất sinh lời mong đợi của nhà đầu tư

Pn: Giá cổ phiếu mà nhà đầu tư dự kiến bán lại vào thời điểm n

Với công thức trên, khi xác định ke, ta sử dụng phương pháp nội suy khi biết các thông số cần thiết

Chọn một giá trị ke1 nào đó sao cho vế phải của phương trình trên có kết quả là P’ (giá trị lớn hơn nhưng gần nhất với P)

Chọn một giá trị ke2 nào đó sao cho vế phải của phương trình trên có kết quả là P” (Giá trị nhỏ hơn gần nhất với P)

18

Trường hợp 1: Tốc độ tăng trưởng cổ tức không đổi theo tỷ lệ g

Đối với trường hợp này, ta sử dụng mô hình tăng trưởng cổ tức đều Gordon Đây

là mô hình ước tính giá trị vốn CSH của công ty mà dòng cổ tức tăng trưởng với tỷ lệ được mong đợi là ổn định trong dài hạn

Trong trường hợp này, cổ tức dự kiến hàng năm là một khoản tiền ổn định (D1 =

D2 = … = D ) và dòng cổ tức tương lai của công ty có tỷ lệ tăng trưởng dự kiến hàng năm ổn định g và công ty được coi là tồn tại vĩnh viễn thì giá trị vốn CSH tức giá trị cổ phiếu của công ty được tính theo công thức:

Suy ra chi phí vốn cổ phần thường:

Điều kiện: ke> g

Trong đó:

D1: Cổ tức dự kiến chia đều cho cổ đông cuối năm 1

ke: Tỷ suất sinh lời mong muốn trên vốn cổ phần (chi phí vốn cổ phần thường) g: Tỷ lệ tăng trưởng cổ tức dự kiến ổn định hàng năm

Mô hình này chỉ áp dụng đối với các doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh ổn định, cụ thể là:

– Mô hình Gordon phù hợp nhất đối với những công ty có chính sách chi trả cổ tức trong dài hạn hợp lý;

– Mô hình Gordon đặc biệt phù hợp với những công ty dịch vụ công ích có tăng trưởng ổn định

Mô hình Gordon được coi là một phương pháp ước tính giá trị doanh nghiệp đơn giản và tiện lợi bởi g ổn định hàng năm Vậy nên ta dễ dàng xác định được chi phí vốn

cổ phần thường ke Tuy nhiên, nhược điểm của mô hình Gordon là rất nhạy cảm với tỷ

lệ tăng trưởng g, sẽ xuất hiện trường hợp tỷ suất sinh lời ke tìm được chính bằng tỷ lệ tăng trưởng g tức là không thỏa mãn điều kiện của mô hình

Trường hợp 2: Tốc độ tăng trưởng cổ tức bằng không (g = 0)

Đây là trường hợp đặc biệt, các tính tương tự như đối với cổ phiếu ưu đãi:

Trong đó:

P0: Mệnh giá cổ phần thường

D1: Cổ tức dự kiến vào cuối năm 1

ke: Tỷ suất sinh lời trên vốn cổ phần

Từ đó suy ra chi phí vốn cổ phần:

Mặc dù ít khi có cổ phiếu nào có tốc độ tăng trưởng g = 0 vĩnh viễn, nhưng với những cổ phiếu có cổ tức duy trì ổn định trong một thời gian dài thì có thể áp dụng để xác định gần đúng chi phí cổ phần thường

Trường hợp 3: Tốc độ tăng trưởng cổ tức thay đổi

Giả sử công ty chia cổ tức theo hai giai đoạn tăng trưởng Ta có:

Trong đó:

g1: Tốc độ tăng trưởng cố tức trong giai đoạn từ 1 đến t1

g2: Tốc độ tăng trưởng cố tức trong giai đoạn từ t1 đến ∞

Trường hợp 4: Không trả cổ tức

Khi đó, tốc độ tăng trưởng cổ tức g không ảnh hưởng đến giá cổ phiếu và chi phí vốn cổ phần, vì vậy ta có công thức như sau:

Từ đó ta sử dụng phương pháp nội suy để tìm ke

Phương pháp mô hình định giá tài sản vốn (CAPM)

Mô hình CAPM mô tả mối quan hệ giữa k (tỷ suất sinh lợi) hoặc ke với rủi ro của doanh nghiệp được đo lường bằng hệ số β Trong mô hình này, lợi nhuận kỳ vọng bằng lợi nhuận không rủi ro cộng với một khoản bù đắp rủi ro dựa trên cơ sở rủi ro toàn hệ thống của chứng khoán đó

Mô hình CAPM được đặt trong các giả định sau:

20

– Thị trường vốn là thị trường hiệu quả và hoàn hảo Nhà đầu tư được cung cấp đầy đủ thông tin, kịp thời, chi phí giao dịch không đáng kể, không có sự hạn chế về đầu tư và không có nhà đầu tư nào đủ khả năng đầu cơ làm ảnh hưởng đến giá cổ phiếu;

– Nhà đầu tư nắm giữ chứng khoán ttrong thời hạn thường là 1 năm và có 2 cơ hội đầu tư: Đầu tư vào chứng khoán phi rủi ro và đầu tư vào danh mục cổ phiếu trên thị trường;

– Đối với nhà đầu tư không ưa mạo hiểm, muốn đầu tư thì lợi nhuận đạt được phải đủ bù đắp rủi ro

– Theo đó, mô hình CAPM có nội dung như sau: CAPM cho rằng tỷ suất sinh lời kỳ vọng của cổ phiếu thường phụ thuộc vào:

– Tỷ suất sinh lời phi rủi ro kf: có thể xem trái phiếu chính phủ có tỷ suất sinh lời phi rủi ro;

kf: tỷ suất sinh lời phi rủi ro, lãi suất của tín phiếu kho bạc

km = kf + mức bù rủi ro (km: tỷ suất sinh lời kỳ vọng của thị trường)

β: hệ số rủi ro của chứng khoán

km – kf: mức bù rủi ro thị trường, sự chênh lệch giữa tỷ suất sinh lời kỳ vọng của những tài sản có rủi ro so với tỷ suất sinh lời của tài sản không có rủi ro, tín phiếu kho bạc được coi là tài sản không có rủi ro Vì vậy ta lấy lãi suất của tín phiếu kho bạc là kf

Để vận dụng mô hình này, chúng ta phải biết được các yếu tố tỷ suất sinh lời phi rủi ro, lãi suất phần bù rủi ro thị trường là ước lượng một hệ số β tương đương

Xác định β

Ta xác định β như sau

Gọi:

A là kết quả cá biệt của một hoạt động

M là kết quả có tính bình quân của mọi hoạt động

∑ [ ][ ]

COV(A,M) là hiệp phương sai giữa A và M

E(X) là tỷ suất sinh lời kỳ vọng của cổ phần X

σ (x) là độ lệch chuẩn của cổ phần X

σA,M là hệ số tương quan của A và M

Px là xác suất xảy ra sự kiện

Trong thực tế, rất khó để xác định được hệ số β và tỷ suất sinh lời phi rủi ro kf Tuy nhiên, khi xác định được các hệ số cần thiết, mô hình CAPM đem lại kết quả khá chính xác bởi có xem xét đến rủi ro của doanh nghiệp

Phương pháp lãi suất trái phiếu cộng phần bù rủi ro

Đối với những nước chưa có thị trường vốn phát triển hoặc phát triển chậm như Việt Nam, công ty rất khó áp dụng mô hình CAPM Để khắc phục tình trạng này, ta gộp chung (km – kf)*β của mô hình CAPM thành phần bù rủi ro Khi đó ta có công thức sau:

Tỷ suất sinh lời hiện tại của trái phiếu:

Trong đó: I là lợi tức năm

Tỷ suất sinh lời đáo hạn của trái phiếu:

[ ]

Tỷ suất sinh lời trái phiếu được hiểu là lãi suất của tín phiếu kho bạc, bởi tín phiếu kho bạc có rủi ro bị mất khả năng thanh toán là rất thấp, gần như bằng 0 nên được coi là phi rủi ro Còn đối với cổ phiếu của công ty hay các tổ chức thì có rủi ro cao hơn Tùy theo mức độ rủi ro của công ty hay của dự án, ta sẽ ước lượng được mức

bù rủi ro thị trường theo tỷ lệ thuận bởi nhà đầu tư chỉ chấp nhận đầu tư vào danh mục rủi ro hơn khi họ nhận được tỷ suất sinh lời cao hơn tương ứng

c) Chi phí lợi nhuận để lại

Lợi nhuận để lại là phần lợi tức mà các cổ đông được chia, nhưng doanh nghiệp giữ lại khoản lợi tức này để tái đầu tư Điều này có nghĩa là lợi nhuận giữ lại này là sự

22

là loại chi phí ngầm và có thực Về nguyên tắc, có thể xem lợi nhuận để lại cũng giống như nguồn vốn từ các cổ phần tăng thêm nhưng không phát hành cổ phiếu mới, tức là khoản này được coi như bằng với các khoản lãi của các cổ đông đòi hỏi với các cổ phiếu của họ, tức là bằng với chi phí vốn cổ phần thường Để xác định chi phí lợi nhuận để lại, ta cũng sử dụng phương pháp chiết khấu cổ tức hoặc CAPM như việc xác định chi phí vốn cổ phần thường

Chi phí lợi nhuận để lại kre không cần điều chỉnh theo chi phí phát hành vì lợi nhuận giữ lại để gia tăng nguồn vốn không làm phát sinh những chi phí này

1.1.2.4 Chi phí vốn bình quân

Vốn của một công ty hay của một dự án được huy động từ hai nguồn: vốn chủ sở hữu và nợ vay Mỗi một nguồn vốn đòi hỏi một tỷ suất sinh lời khác nhau Đối với người cho vay, yêu cầu của họ là lãi suất, đối với vốn chủ sở hữu thường có suất sinh lời cao hơn do rủi ro cao hơn

Trong doanh nghiệp luôn sử dụng nhiều nguồn tài trợ khác nhau Vì vậy, cần xác định chi phí vốn bình quân (Weight average cost of capital – WACC) của tất cả các nguồn vốn đó Chi phí vốn bình quân của doanh nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào cấu trúc vốn của doanh nghiệp, cấu trúc vốn thay đổi thì chi phí vốn bình quân cũng thay đổi

kd: Lãi suất tiền vay

ke: Tỷ suất sinh lời đòi hỏi của vốn CSH

Nói rộng hơn, tài sản của doanh nghiệp được tài trợ dù bằng vốn CSH hay bằng

nợ thì WACC là chi phí vốn bình quân của các khoản tài trợ của doanh nghiệp Bằng việc tính toán chỉ số WACC, chúng ta biết được doanh nghiệp phải tốn bao nhiều chi phí cho mỗi đồng tiền tài trợ cho doanh nghiệp

WACC của doanh nghiệp còn được gọi là tỷ suất sinh lợi đòi hỏi tối thiểu mà doanh nghiệp phải đạt được khi quyết định thực hiện một dự án mở rộng nào đó, hoặc quyết định mua lại doanh nghiệp khác WACC được sử dụng như một tỷ lệ chiết khấu thích hợp đối với các dòng tiền từ các dự án có mức rủi ro tương tự mức độ rủi ro của doanh nghiệp Còn nếu dự án có mức độ rủi ro cao hơn thì tỷ lệ chiết chấu sẽ đòi hỏi 1

tỷ lệ cao hơn tương ứng với mức rủi ro của dự án đó và ngược lại

1.1.2.5 Chi phí sử dụng vốn cận biên và quyết định đầu tư

Chi phí cận biên của bất kỳ khoản mục nào là chi phí của một đơn vị tăng thêm của khoản mục đó Khi doanh nghiệp cố gắng thu hút những đồng vốn mới, chi phí

của mỗi đồng vốn tại một thời điểm nào đó sẽ tăng lên Vì vậy, “chi phí cận biên của vốn (MCC) được định nghĩa như là chi phí của đồng vốn mới cuối cùng mà doanh nghiệp huy động và chi phí cận biên sẽ tăng khi càng nhiều vốn được huy động trong một giai đoạn nào đó” (PGS.TS Lưu Thị Hương, Giáo trình Tài chính doanh nghiệp,

tr.134) Quy mô doanh nghiệp tăng thì chi phí sử dụng vốn bình quân cũng tăng

Để tính toán chi phí sử dụng vốn cận biên, ta cần xác định điểm gãy, là điểm mà tại đó tổng quy mô các nguồn tài trợ vượt quá làm chi phí của một trong những nguồn tài trợ thành phần sẽ gia tăng

BP j =

AF j

W j

Trong đó:

BPj: Điểm gãy cho nguồn tài trợ j

AFj: Tổng nguồn tài trợ của nguồn tài trợ j

Wj: Tỷ trọng của nguồn tài trợ thành phần j trong cấu trúc vốn (theo giá trị lịch

sử hoặc mục tiêu)

BPj là giới hạn mà khi gia tăng thêm 1 đồng vốn thì chi phí vốn tăng lên

Biểu đồ 1.1 Biểu đồ biểu diễn điểm gãy

24

1.2 Tác động của cấu trúc vốn đến khả năng sinh lời và rủi ro

1.2.1 Khái niệm và phân loại rủi ro

1.2.1.1 Khái niệm rủi ro

Rủi ro là tình huống mà tại đó gây những sự cố không tốt cho doanh nghiệp, ảnh hưởng đến doanh thu của doanh nghiệp và sự tồn tại của doanh nghiệp

Rủi ro của một doanh nghiệp do rất nhiều nguyên nhân gây ra gồm các nguyên nhân khách quan như khủng hoảng, suy thoái, đình công, thiên tai, sự thay đổi các chính sách…và các nguyên nhân chủ quan như nhà quản lý yếu kém, sai lầm trong việc dự báo kinh tế, ra quyết định sai lầm…

1.2.1.2 Phân loại rủi ro

Trong quá trình hoạt động, một doanh nghiệp phải đương đầu với nhiều loại rủi

ro Rủi ro làm ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp có thể chia làm hai loại rủi ro: rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính

– Rủi ro kinh doanh

Rủi ro kinh doanh là rủi ro do những bất ổn phát sinh trong hoạt động của doanh nghiệp khiến cho EBIT giảm Đòn bẩy hoạt động chỉ là một bộ phận của rủi ro kinh doanh Các yếu tố khác của rủi ro kinh doanh là sự biến động của doanh thu và chi phí sản xuất

Rủi ro kinh doanh thường được đo lường theo độ lệch chuẩn của EBIT theo thời gian được biểu thị bằng công thức dưới đây:

̅̅̅̅̅̅̅ : Thu nhập trước thuế và lãi vay kì vọng của nhà đầu tư

: Thu nhập trước thuế và lãi vay tại năm thứ i

Từ độ lệch chuẩn của EBIT đã xác định được, mỗi doanh nghiệp có thể dự đoán mức độ dao động của EBIT là lớn hay nhỏ xung quanh giá trị kỳ vọng ̅̅̅̅̅̅̅ Như vậy, nếu độ lệch chuẩn của EBIT càng lớn thì lợi nhuận hoặc thua lỗ mà doanh nghiệp gặp phải cũng càng lớn, vì vậy doanh nghiệp có rủi ro kinh doanh cao và ngược lại

Việc đo lường rủi ro tài chính là một việc các doanh nghiệp đặc biệt quan tâm, bởi đó là cơ sở quan trọng để ra các quyết định liên quan đến cấu trúc vốn cũng như các quyết định quản trị tài chính khác Ta sử dụng công thức sau để đo lường:

Trong đó:

: Độ lệch chuẩn của EPS

NS : Số cổ phần thường đang lưu thông

Như vậy, độ lệch chuẩn của EPS có phụ thuộc vào độ lệch chuẩn của EBIT Qua

đó, ta thấy được rủi ro tài chính có mối liên hệ mật thiết với rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp Khi độ lệch chuẩn của EBIT càng lớn thì độ lệch chuẩn của EPS càng lớn, tức là mức độ biến động của EPS tương ứng với sự biến động của EBIT càng lớn

và ngược lại Theo nguyên tắc đánh đổi rủi ro và lợi nhuận, khi độ lệch chuẩn của EPS càng lớn, EPS cũng càng cao nhưng đồng thời rủi ro tài chính và rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp cũng càng cao

1.2.2 Các loại đòn bẩy trong doanh nghiệp

1.2.2.1 Đòn bẩy kinh doanh

Đòn bẩy hoạt động (DOL – Degree of Operating Leverage) là mức độ sử dụng chi phí hoạt động cố định của doanh nghiệp (thường được xét trong ngắn hạn bởi vì trong dài hạn, tất cả các chi phí đều thay đổi) so với chi phí biến đổi

Đòn bẩy hoạt động sử dụng chi phí cố định làm điểm tựa, một thay đổi trong doanh thu sẽ được khuếch đại thành một thay đổi tương đối lớn trong EBIT

Chi phí cố định là chi phí không thay đổi khi sản lượng thay đổi.Chi phí cố định

có thể kể ra bao gồm các loại chi phí như khấu hao, bảo hiểm, một bộ phận chi phí điện nước và một bộ phận chi phí quản lý

Chi phí biến đổi là chi phí thay đổi khi sản lượng thay đổi, chẳng hạn chi phí nguyên vật liệu, lao động trực tiếp, một phần chi phí điện nước, hoa hồng bán hàng, một phần chi phí quản lý hành chính

26

Trong kinh doanh, nhà quản trị tài chính đầu tư chi phí cố định với hy vọng sản lượng tiêu thụ sẽ tạo ra doanh thu đủ lớn để trang trải chi phí cố định và chi phí biến đổi Giống như chiếc đòn bẩy trong cơ học, sự hiện diện của chi phí hoạt động cố định gây ra sự thay đổi trong sản lượng tiêu thụ để khuếch đại sự thay đổi của lợi nhuận Nói cách khác, đòn bẩy hoạt động kinh doanh lớn, khi các yếu tố khác không đổi, có nghĩa là một sự thay đổi nhỏ trong doanh thu sẽ tạo ra sự thay đổi lớn trong ROE Như đã phân tích ở trên, chúng ta thấy rằng dưới tác động của đòn bẩy hoạt động

đã tạo ra một sự thay đổi trong số lượng hàng bán đưa đến kết quả lợi nhuận (hoặc lỗ) gia tăng với tốc độ lớn hơn Để đo lường mức độ tác động của đòn bẩy hoạt động, người ta dùng chỉ tiêu độ bẩy kinh doanh (DOL)

Độ bẩy hoạt động là tỷ lệ phần trăm thay đổi của lợi nhuận trước thuế và lãi vay (EBIT) so với phần trăm thay đổi của sản lượng (hoặc doanh thu) Hay độ bẩy hoạt động đo lường mức độ biến động của lợi nhuận trước thuế và lãi vay khi sản lượng (doanh thu) thay đổi

Cần lưu ý rằng độ bẩy có thể khác nhau ở các mức sản lượng (hoặc doanh thu) khác nhau Do đó, khi nói đến độ bẩy hoạt động, chúng ta nên chỉ rõ độ bẩy hoạt động

ở mức sản lượng (doanh thu) là bao nhiêu

Tính độ bẩy hoạt động theo sản lượng Q (áp dụng với doanh nghiệp kinh doanh sản phẩm có tính đơn chiếc)

Độ bẩy hoạt động tại mức sản

lượng Q hoặc mức doanh thu S =

Phần trăm thay đổi EBIT Phần trăm thay đổi sản lượng hoặc doanh thu

Công thức trên rất cần để định nghĩa và hiểu được độ bẩy hoạt động nhưng rất khó tính toán trong thực tế Để dễ dàng tính toán DOL, chúng ta thực hiện một số biến đổi Biết rằng lãi gộp bằng doanh thu trừ chi phí, ta có:

Vì giá bán và chi phí cố định không thay đổi nên:

Thay vào công thức đầu tiên ta được:

(

) ( )

Chia tử và mẫu của công thức trên cho (P – V), ta được:

Hai công thức trên dùng để tính độ bẩy hoạt động theo sản lượng Q Hai công thức này chỉ thích hợp với những công ty nào sản xuất sản phẩm có tính đơn chiếc, chẳng hạn xe hơi, máy tính Đối với doanh nghiệp có sản phẩm đa dạng và không thể tính thành đơn vị, chúng ta sử dụng chỉ tiêu độ bẩy hoạt động theo doanh thu:

1.2.2.2 Đòn bẩy tài chính

Đòn bẩy tài chính (DFL – Degree of Financial Leverage)là “vay nợ tài chính khuếch đại những tác động từ những sự biến động của doanh thu hoạt động tới lợi nhuận của các cổ đông” (Brealey & Myers, Fundamentals of Corporate Finance,

pg.636) Ta có thể hiểu rằng đòn bẩy tài chính là việc sử dụng chi phí tài trợ cố định như nợ và cổ phần ưu đãi nhằm gia tăng lợi nhuận cho cổ đông (EPS) Khi một công

ty sử dụng nợ vay, công ty có trách nhiệm thanh toán lãi và hoàn trả gốc vay Nếu lợi nhuận tăng lên, chủ nợ sẽ tiếp tục nhận được phần lợi tức theo lãi suất đã ấn định trước Tuy nhiên nếu lợi nhuận giảm, điều ngược lại sẽ xảy ra Vì vậy, đòn bẩy tài chính là công cụ sử dụng nợ vay hoặc các nguồn tài trợ có chi phí lãi vay tài chính nhằm gia tăng tỷ suất sinh lợi của các nhà đầu tư

Những công ty có tỷ trọng tài sản hữu hình trên tổng tài sản cao tức là họ sử dụng đòn bẩy tài chính nhiều hơn so với những công ty có tỷ trọng này thấp hơn.Vì việc sở hữu nhiều tài sản hữu hình có thể khiến bên cho vay tự tin hơn trong việc nới lỏng tín dụng Nên các doanh nghiệp sở hữu các nhà máy, đất đai, thiết bị…hay các tài sản hữu hình khác có khả năng được dùng để vay thế chấp có thể sử dụng đòn bẩy tài chính nhiều hơn và các doanh nghiệp có doanh thudưới mức trung bình hay không có tài sản như vậy sẽ thận trọng hơn bởi sự nhạy cảm với chu kỳ kinh doanh của họ

Khái niệm về độ bẩy tài chính là một chỉ tiêu định lượng dùng để đo lường mức

độ biến động của thu nhập trên cổ phần thường khi thu nhập trước thuế và lãi vay thay đổi Chúng ta có thể hiểu độ bẩy tài chính tại một mức lợi nhuận hoạt động nào đó là

Hơn nữa, vì lãi vay phải trả không đổi khi sản lượng thay đổi, do đó đòn bẩy tài chính sẽ rất lớn trong các doanh nghiệp có tỷ số nợ cao, và ngược lại đòn bẩy tài chính

sẽ rất nhỏ trong các doanh nghiệp có tỷ số nợ thấp Những doanh nghiệp không mắc

nợ (tỷ số bằng không) sẽ không có đòn bẩy tài chính Như vậy, đòn bẩy tài chính đặt trọng tâm vào tỷ số nợ Khi đòn bẩy tài chính cao, chỉ cần một sự thay đổi nhỏ của lợi nhuận trước thuế và lãi vay cũng làm thay đổi lớn tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ

sở hữu nghĩa là tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu sẽ rất nhạy cảm với lợi nhuận trước thuế và lãi vay Về thực chất, đòn bẩy tài chính phản ánh sự thay đổi của

tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ trước sự thay đổi của lợi nhuận trước thuế và lãi vay trong trường hợp không có vốn cổ phần ưu đãi trong cơ cấu vốn:

1.2.2.3 Đòn bẩy tổng hợp

Đòn bẩy hoạt động cho ta khái niệm về sự nhạy cảm của lợi nhuận hoạt động khi

có sự thay đổi về doanh thu Còn đòn bẩy tài chính cho ta khái niệm về sự nhạy cảm của lợi nhuận thuần khi có sự thay đổi về lợi nhuận hoạt động Nhưng thường trong một công ty, nhà quản trị kết hợp cả hai loại đòn bẩy này Nhà quản trị quan tâm đến việc kết hợp chúng bởi cả hai nhân tố đều góp phần tạo nên rủi ro liên quan tới dòng tiền trong tương lai của doanh nghiệp Như vậy, đòn bẩy tổng hợp (DTL – Degree of Total Leverage) là việc công ty sử dụng kết hợp cả chi phí hoạt động và chi phí tài trợ

cố định Khi sử dụng kết hợp, đòn bẩy hoạt động và đòn bẩy tài chính có tác động đến EPS khi số lượng tiêu thụ thay đổi qua hai bước

Bước thứ nhất, số lượng tiêu thụ thay đổi làm thay đổi EBIT (tác động của đòn bẩy hoạt động) Bước thứ hai, EBIT thay đổi làm thay đổi EPS (tác động của đòn bẩy tài chính)

Để đo lường mức độ biến động của EPS khi số lượng tiêu thụ thay đổi, người ta dùng chỉ tiêu độ bẩy tổng hợp (DTL) Độ bẩy tổng hợp phản ánh mức độ nhạy cảm của tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) đối với sự thay đổi sản lượng (hay doanh thu)

[ ]

[ ]Phương trình này cho thấy rằng với bất kỳ một công ty nào, chi phí lãi vay trước thuế càng lớn thì độ bẩy tổng hợp càng lớn so với trường hợp không có đòn bẩy tài chính

1.3 Cấu trúc vốn trong mối quan hệ với giá trị doanh nghiệp

1.3.1 Cấu trúc vốn tốiưu

1.3.1.1 Khái niệm cấu trúc vốn tối ưu

“Người ta sẽ muốn lựa chọn cấu trúc vốn của công ty nào cho WACC tối thiểu Hơn nữa, ta nói rằng một tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu thể hiện một cấu trúc vốn tối ưu khi kết quả của nó tạo nên chỉ số WACC thấp nhất có thể Cấu trúc vốn tối ưu đôi khi còn được gọi là cấu trúc vốn mục tiêu của công ty” (Brealey & Myers, Fundermentals

of Corporation Finance, pg.560)

Từ khái niệm trên có đề cập đến WACC, ta có thể hiểu rằng cấu trúc vốn tối ưu

là sự kết hợp giữa nợ dài hạn, cổ phần ưu đãi, cổ phần thường được sử dụng để tài trợ cho quyết định đầu tư của doanh nghiệp Cấu trúc vốn tối ưu xảy ra ở thời điểm mà tại

đó tối thiểu hóa chi phí sử dụng vốn và tối thiểu hóa rủi ro của doanh nghiệp để đạt tối

đa hóa lợi nhuận cho doanh nghiệp

Số lượng nợ trong cấu trúc vốn tối ưu của doanh nghiệp được gọi là khả năng vay nợ của doanh nghiệp Do đó khả năng vay nợ của doanh nghiệp được xác định bở các yếu tố rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp, thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp

và thuế thu nhập các nhân, mức độ phá sản có thể có chi phí đại lý, vai trò của chính sách cấu trúc vốn trong việc cung cấp các tín hiệu về thanh quả của doanh nghiệp cho các thị trường vốn