Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)

Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh (Đề tài NCKH)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

KHOA VĂN THƯ - LƯU TRỮ

BÁO CÁO TỔNG HỢP

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA NGƯỜI HỌC

BẢO QUẢN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU CÁC GIA ĐÌNH THƯƠNG BINH, LIỆT SĨ

TẠI HUYỆN CẨM XUYÊN, TỈNH HÀ TĨNH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

KHOA VĂN THƯ - LƯU TRỮ

BÁO CÁO TỔNG HỢP

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA NGƯỜI HỌC

BẢO QUẢN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU CÁC GIA ĐÌNH THƯƠNG BINH, LIỆT SĨ

TẠI HUYỆN CẨM XUYÊN, TỈNH HÀ TĨNH

Mã số đề tài: ĐTSV.2020.02

Chủ nhiệm đề tài : Võ Thị Dung Thành viên tham gia : Phạm Thị Ngọc Anh

Hà Thị Bích Nguyễn Thị Dáng Hương

Cán bộ hướng dẫn : ThS Trần Văn Quang

Hà Nội, 2020

LỜI CAM ĐOAN

Nhóm nghiên cứu xin cam đoan bài nghiên cứu khoa học về đề tài

“Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh” là công trình nghiên cứu phát triển và hoàn

thiện trong thời gian khảo sát và thực tế tại các cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh

Các nội dung nghiên cứu, kết quả trong đề tài này là trung thực được thực hiện tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh; Chưa được công bố dưới bất kì hình thức nào trước đây

Ngoài ra bài nghiên cứu khoa học này có sử dụng một số khái niệm của các tác giả đều có trích dẫn và chú thích rõ ràng

TRƯỞNG NHÓM

Võ Thị Dung

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài nghiên cứu này, nhóm nghiên cứu gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Ths Trần Văn Quang đã hướng dẫn, giúp đỡ tận tình nhóm nghiên cứu trong suốt quá trình thực hiện đề tài này Đồng thời nhóm nghiên cứu xin gửi lời cảm ơn đến các thầy, cô trong khoa Văn thư – Lưu trữ nói riêng và thầy, cô trường Đại học Nội Vụ Hà Nội nói chung đã truyền đạt cho nhóm nghiên cứu rất nhiều kiến thức về học tập và thực tế Cuối cùng nhóm nghiên cứu xin gửi lời cảm ơn đến toàn thể các cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh đã giúp đỡ chúng tôi để hoàn thành được đề tài nghiên cứu khoa học

Trong quá trình nghiên cứu gặp khá nhiều khó khăn, mặt khác do trình

độ chuyên môn còn hạn chế nên dù rất cố gắng nhưng đề tài của nhóm nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, nhóm nghiên cứu rất mong nhận được đóng góp của thầy cô để nhóm nghiên cứu học được nhiều kinh

nghiệm và sẽ hoàn hoàn thành tốt hơn các đề tài nghiên cứu tiếp theo

Cuối cùng nhóm nghiên cứu xin chúc quý Thầy, Cô dồi dào sức khoẻ

và gặt hái được nhiều thành công trên con đường sự nghiệp trồng người của mình

Nhóm nghiên cứu xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Cấu trúc của đề tài 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ BẢO QUẢN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU CÁC GIA ĐÌNH THƯƠNG BINH, LIỆT SĨ 6

1.1 Cơ sở lý luận 6

1.1.1 Khái niệm 6

1.1.1.1 Khái niệm tài liệu 6

1.1.1.2 Khái niệm tài liệu lưu trữ 6

1.1.1.3 Khái niệm về bảo quản và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ 7

1.1.1.4 Khái niệm tài liệu lưu trữ cá nhân, gia đình, dòng họ 8

1.1.1.5 Khái niệm thương binh, liệt sĩ 10

1.1.2 Thành phần tài liệu 11

1.1.2.1 Nhóm tài liệu giấy 11

1.1.2.2 Nhóm tài liệu phim ảnh, ghi âm, ghi hình 13

1.1.2.3 Nhóm tài liệu điện tử 14

1.1.3 Đặc điểm của tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ 15

1.1.3.1 Đặc điểm sở hữu 15

1.1.3.2 Đặc điểm hình thức 15

1.1.3.3 Đặc điểm về nội dung 15

1.2 Cơ sở pháp lý 17

Tiểu kết 20

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG BẢO QUẢN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU CÁC GIA ĐÌNH THƯƠNG BINH, LIỆT SĨ TẠI HUYỆN

CẨM XUYÊN, TỈNH HÀ TĨNH 21

2.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu 21

2.1.1 Về vị trí địa lý 21

2.1.2 Về lịch sử 22

2.2 Thực trạng bảo quản tài liệu của các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh 23

2.2.1 Cách bảo quản tài liệu của các cá nhân, gia đình thương binh, liệt sĩ23 2.2.2 Phương pháp bảo quản tài liệu cá nhân, gia đình thương binh, liệt sĩ 24

2.3 Thực trạng phát huy giá trị tài liệu của các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh 28

2.3.1 Tài liệu thương binh, liệt sĩ được dùng để giải quyết chế độ, chính sách cho các cá nhân, gia đình thương binh, liệt sĩ 28

2.3.2 Tài liệu thương binh, liệt sĩ được dùng để nghiên cứu về cuộc đời, hoạt động của các cá nhân, gia đình thương binh, liệt sĩ 29

2.3.3 Tài liệu thương binh, liệt sĩ được sử dụng để gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc, giáo dục truyền thống cho các thế hệ sau 30

2.3.4 Tài liệu thương binh, liệt sĩ được sử dụng để biên soạn lịch sử 31

2.4 Nhận xét, đánh giá ưu điểm, hạn chế trong việc bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh 32

2.4.1 Ưu điểm 32

2.4.2 Hạn chế 32

2.5 Nguyên nhân gây hư hỏng, mất mát tài liệu của các cá nhân, gia đình thương binh, liệt sĩ 33

2.5.1 Nguyên nhân do vật mang tin 33

2.5.2 Do chiến tranh 34

2.5.3 Do tác động của yếu tố khí hậu, thiên tai 34

2.5.4 Do phương tiện bảo quản thô sơ, lạc hậu 34

2.5.5 Do kĩ thuật bảo quản của cá nhân, gia đình thương binh, liệt sĩ còn

hạn chế 35

2.6 Nguyên nhân của những hạn chế trong việc bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh 35 Tiểu kết 36

CHƯƠNG 3 CÁC GIẢI PHÁP BẢO QUẢN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU CÁC GIA ĐÌNH THƯƠNG BINH, LIỆT SĨ TẠI HUYỆN CẨM XUYÊN, TỈNH HÀ TĨNH 37

3.1 Đối với công tác bảo quản tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ 37

3.1.1 Phổ biến, hướng dẫn phương pháp và kỹ thuật bảo quản tài liệu lưu trữ 37

3.1.2 Đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất 39

3.2 Đối với công tác phát huy giá trị tài liệu của các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh 40

3.2.1 Tăng cường công tác tuyên truyền, giải thích cho người dân thấy rõ giá trị của tài liệu lưu trữ của các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh 40

3.2.2 Biên soạn lịch sử của huyện 42

3.2.3 Tăng cường các phương tiện truyền thông 44

3.2.3.1 Xây dựng trang website giới thiệu tài liệu 44

3.2.3.2 Xây dựng các trang mạng xã hội giới thiệu tài liệu 44

3.2.4 Liên kết với Báo chí, truyền hình 44

3.2.4.1 Liên kết với Báo chí 44

3.2.4.2 Liên kết với đài truyền hình tỉnh Hà Tĩnh 45

3.2.5 Liên kết với lưu trữ lịch sử tỉnh Hà Tĩnh 46

3.2.5.1 Hình thức hiến tặng tài liệu cho Nhà nước 46

3.2.5.2 Hình thức ký gửi tài liệu cho Nhà nước bảo quản 46

Tiểu kết 47

KẾT LUẬN 48

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 49

PHỤ LỤC 51

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đã có biết bao thế hệ người Việt Nam hi sinh tính mạng, xương máu, sức lực, trí tuệ và tài sản của mình để đất nước được tự do, độc lập Hàng triệu thân nhân liệt sĩ - ông bà, cha mẹ, người vợ, người chồng, người con, anh chị em mãi mãi không bao giờ gặp lại những người thân yêu nhất của mình Các anh hùng liệt sĩ là những người có công lao to lớn “ đã làm rạng rỡ dân tộc, vẻ vang nòi giống”; họ đã chiến đấu, hi sinh để đất nước ta được độc lập, tự do, thống nhất

mà Đảng, Nhà nước và toàn thể nhân dân ta đời đời ghi nhớ Vì thế, tài liệu của các cá nhân, gia đình thương binh, liệt sĩ cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến cá nhân, gia đình như: Cung cấp tài liệu để giải quyết chế độ, chính sách và quyền lợi cho nhân dân,

Tài liệu lưu trữ là một trong những nguồn di sản văn hóa có giá trị đặc biệt của mỗi dân tộc, phản ánh lịch sử hình thành và phát triển của quốc gia một cách trung thực và sinh động Khi nói đến tài liệu lưu trữ chúng ta thường đề cập đến tài liệu chỉ sự sở hữu của Nhà nước Tuy nhiên, một phần rất quan trọng và không thể thiếu, phản ánh đầy đủ và toàn diện lịch sử của một quốc gia nói chung và các lĩnh vực khác trong đời sống xã hội nói riêng, đó là tài liệu lưu trữ

cá nhân, gia đình, dòng họ Trong đó có tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ thuộc sở hữu của cá nhân, cụ thể hơn là tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh mà nhóm đã tìm hiểu và nghiên cứu

Tài liệu lưu trữ các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh thường được lưu giữ nhằm xác nhận thông tin về nhân thân, làm kỷ niệm, số khác dùng làm cơ sở để áp dụng các chính sách của Nhà nước cho cá nhân, chúng còn có giá trị không chỉ đối với các thành viên và gia đình mà còn

có giá trị đối với xã hội Xuất phát t nhu cầu tự thân, t ng cá nhân, gia đình đã

có ý thức lựa chọn, lưu giữ một số giấy tờ, tài liệu

Theo Luật Lưu trữ năm 2011 kh ng định chính sách của Nhà nước “Th a

nhận quyền sở hữu đối với tài liệu lưu trữ, khuyến khích tổ chức, cá nhân hiến tặng, ký gửi, bán tài liệu lưu trữ của mình cho Nhà nước”

Xuất phát t thực tế hình thành và phát huy giá trị của loại tài liệu này, đã

có một số đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên, bài viết, bài nghiên cứu về vấn

đề này cả về lý luận và thực tiễn Tuy nhiên, nhận thức của mọi người về loại tài liệu này còn ở mức độ nhất định, ý thức lưu giữ, bảo quản và sử dụng hiệu quả tài liệu trong các gia đình chưa cao Vì vậy, nhóm nghiên cứu đã chọn đề tài:

“Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh” để nghiên cứu nhằm hiểu và nắm bắt rõ hơn

về giá trị các tài liệu, cách bảo quản và phát huy tài liệu của các gia đình thương binh, liệt sĩ và các tài liệu có liên quan

ra giải pháp và kiến nghị về công tác tổ chức xây dựng mô hình Lưu trữ tư nhân

ở Việt Nam

Khóa luận tốt nghiệp: Tổ chức và quản lý tài liệu cá nhân, gia đình, dòng

họ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, của tác giả Trần Lệ Thu (2013) Đề tài nghiên cứu đã nêu thực trạng tổ chức và quản lý tài liệu cá nhân, gia đình, dòng

họ tại Trung tâm III, t đó nêu ra các giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức quản

lý tài liệu cá nhân, gia đình, dòng họ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III

Bài viết: “Lưu trữ tài liệu trong các gia đình ở Việt Nam qua khảo sát thực

tế và những vấn đề cần nghiên cứu”, của PGS.TS Vũ Thị Phụng, Tạp chí Văn thư - Lưu trữ Việt Nam, số 2/2013 Bài viết này đã nêu ra giá trị tài liệu đối với bản thân, gia đình và những cách thức lưu trữ tài liệu trong các gia đình ở Việt Nam, qua đó đã đề cao công tác bảo quản tài liệu và những giải pháp cụ thể

Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến thương binh, liệt sĩ cụ thể như:

Luận văn thạc sĩ “ Thực hiện chính sách người có công với cách mạng t thực tiễn quận Cẩm Lệ, Thành phố Đà Nẵng” của Nguyễn Thị Thanh, bảo vệ năm 2018 tại Học viện Khoa học xã hội, đã đề cập đến vấn đề lý luận cơ bản, đánh giá thực trạng thực thi chính sách người có công với cách mạng, nêu lên những giải pháp khắc phục những tồn tại hạn chế, tổ chức thực hiện tốt hơn những chính sách người có công với cách mạng trên địa bàn quận Cẩm Lệ, Thành phố Đà Nẵng

Luận văn thạc sĩ “ Thực hiện chính sách ưu đãi đối với người có công trên địa bàn huyện Thanh Trì, Thành phố Hà Nội” của Nguyễn Văn Tài, bảo vệ năm

2018 tại Học viện Khoa học Xã hội, đã đề cập đến chính sách ưu đãi đối với người có công và nâng cao đời sống chính sách ưu đãi đối với người có công

Luận văn thạc sĩ “ Thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng thực tiễn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng” của Hồ Văn Dũng, bảo vệ năm 2016 tại Học viện Khoa học Xã hội đã nêu việc nghiên cứu lý luận, đánh giá thực trạng quá trình tổ chức thực hiện chính sách, nêu lên những phương hướng, giải quyết, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách đối với người

có công trên địa bàn quận Thanh Khê

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đã đề cập đến các vấn đề lý luận

và thực tiễn về tổ chức quản lý tài liệu cá nhân, gia đình và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ Mỗi đề tài nghiên cứu về một vấn đề khác nhau, song hiện vẫn chưa

có công trình nghiên cứu về bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình

thương binh, liệt sĩ Vì vậy với đề tài “Bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các

gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh”, qua đó nhóm

nghiên cứu muốn đưa ra một số ý kiến và giải pháp giúp mọi người hiểu thêm về giá trị tài liệu lưu trữ đối với những gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

a Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng bảo quản và phát huy giá trị tài liệu của các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh T đó, đề xuất một

số giải pháp nhằm bảo quản và phát huy giá trị tài liệu của các gia đình thương binh, liệt sĩ trên toàn huyện

b Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý về bảo quản tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh

- Tìm hiểu thực trạng bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh

- Đề xuất những giải pháp nhằm bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Tài liệu lưu trữ của các gia đình thương binh, liệt

sĩ và cách thức bảo quản, phát huy giá trị của loại tài liệu đó

- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tiến hành khảo sát tài liệu lưu trữ của các gia

đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu thập, phân tích tài liệu

Là phương pháp thu thập thông tin t các công trình nghiên cứu, các tài liệu liên quan Số liệu trong các báo cáo của huyện, các văn bản của Nhà nước

có liên quan đến đề tài, các loại sách báo, tạp chí liên quan, thông tin t mạng internet, Phương pháp này được thực hiện sau khi xây dựng đề cương chi tiết cho đề tài nghiên cứu và được duy trì trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu nhằm bổ sung và làm rõ các thông tin thu thập được

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Tiến hành điều tra bằng bảng hỏi với 20 gia đình thương binh, liệt sĩ trong huyện Với phương pháp này, nhằm mục đích tìm hiểu, thu thập thông tin chung

về thực trạng bảo quản và phát huy giá trị tài liệu của các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh

- Phương pháp quan sát

Quan sát là phương pháp thông qua hoạt động nghe, nhìn để thu thập thông tin t thực tế nhằm đáp ứng các mục tiêu nghiên cứu của đề tài

6 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, kết cấu của đề tài gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý về bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ

Chương 2: Thực trạng bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh

Chương 3: Các giải pháp bảo quản và phát huy giá trị tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ BẢO QUẢN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU CÁC GIA ĐÌNH THƯƠNG BINH, LIỆT SĨ 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Khái niệm

1.1.1.1 Khái niệm tài liệu

Theo tài liệu MoReq2 (Tiêu chuẩn Châu Âu) xuất bản năm 2002 của Lưu trữ quốc gia Anh: “Tài liệu là thông tin ghi chép, lưu trữ trên một phương tiện vật chất, mà có thể được giải thích hiểu trong một ngữ cảnh ứng dụng và được coi là một đơn vị”

Theo Cuốn T điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng (2011) tài liệu là “dữ liệu, tin tức giúp cho việc tìm hiểu một vấn đề gì”.[10;1059]

Tại Khoản 2, Điều 2, Luật Lưu trữ 2011 giải thích “Tài liệu là vật mang tin được hình thành trong quá trình hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân.”

“Tài liệu bao gồm văn bản, dự án, bản vẽ thiết kế, bản đồ, công trình nghiên cứu, sổ sách, biểu thống kê; âm bản, dương bản phim, ảnh, vi phim; băng, đĩa ghi âm, ghi hình; tài liệu điện tử; bản thảo tác phẩm văn học, nghệ thuật; sổ công tác, nhật ký, hồi ký, bút tích, tài liệu viết tay; tranh vẽ hoặc in; ấn phẩm và các vật mang tin khác.” [12;1]

1.1.1.2 Khái niệm tài liệu lưu trữ

- Một số định nghĩa về tài liệu lưu trữ trên thế giới:

Tại Điều 3 mục 2 trong Luật Liên Bang Nga số 125- fz về “Công tác lưu trữ tại Liên Bang Nga” ban hành ngày 22 tháng 12 năm 2004, tài liệu lưu trữ được định nghĩa như sau: “Là vật mang vật chất với thông tin được ghi trên đó

có các yếu tố thể thức cho phép nhận dạng được nó và thuộc diện bảo quản do ý nghĩa của vật mang vật chất và ý nghĩa của thông tin đã định đối với công dân,

xã hội và Nhà nước”

Còn định nghĩa trong Luật Lưu trữ Pháp 1979: “Tài liệu lưu trữ là tập hợp những tài liệu được sản sinh ra hay nhận được bởi một cá nhân hoặc một tổ chức

trong quá trình hoạt động của mình, dù ngày tháng, hình thức và vật mang tin của chúng như thế nào”

- Một số định nghĩa về tài liệu lưu trữ ở Việt Nam:

Trong cuốn “Lý luận và thực tiễn công tác lưu trữ” năm 1990 của nhóm tác giả Đào Xuân Chúc, Nguyễn Văn Hàm, Vương Đình Quyền và Nguyễn Văn Thâm đề cập tới khái niệm tài liệu lưu trữ theo lưu trữ học Mác xít như sau: “Tài liệu lưu trữ là tài liệu hình thành trong quá trình hoạt động của các cơ quan, đoàn thể, xí nghiệp và cá nhân có ý nghĩa chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học lịch sử và các ý nghĩa khác được bảo quản trong các phòng, kho lưu trữ”

Khái niệm về tài liệu lưu trữ được quy định trong Khoản 3, Điều 2, Luật Lưu trữ 2011, như sau: “Tài liệu lưu trữ là tài liệu có giá trị phục vụ hoạt động thực tiễn, nghiên cứu khoa học, lịch sử được lựa chọn để lưu trữ Tài liệu lưu trữ bao gồm bản gốc, bản chính, trong trường hợp không còn bản gốc, bản chính thì được thay thế bằng bản sao hợp pháp”

1.1.1.3 Khái niệm về bảo quản và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ

a) Khái niệm về bảo quản tài liệu

Theo giáo trình Lý luận và thực tiễn Công tác lưu trữ của nhóm tác giả Đào Xuân Chúc, Nguyễn Văn Hàm, Vương Đình Quyền, Nguyễn Văn Thâm (1990), NXB Đại học Giáo dục chuyên nghiệp, bảo quản tài liệu lưu trữ được hiểu là : “Bảo quản tài liệu lưu trữ là công tác tổ chức và thực hiện các biện pháp, trong đó chủ yếu là các biện pháp khoa học kỹ thuật để bảo vệ an toàn và kéo dài tuổi thọ của tài liệu, nhằm phục vụ tốt nhất cho việc sử dụng chúng trong hiện tại và tương lai”

Theo giáo trình Nghiệp vụ Lưu trữ cơ bản của PGS.TS Vũ Thị Phụng, Nguyễn Thị Chinh (2006), NXB Hà Nội, khái niệm bảo quản tài liệu lưu trữ được hiểu là: “Bảo quản tài liệu lưu trữ là sử dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật để kéo dài tuổi thọ và bảo đảm an toàn cho tài liệu, nhằm phục vụ được tốt các yêu cầu khai thác, sử dụng tài liệu”

Theo giáo trình Lý luận và phương pháp công tác lưu trữ của GVC.TS

Chu Thị Hậu (2016), NXB Lao động Hà Nội, khái niệm bảo quản tài liệu lưu trữ được hiểu là “Bảo quản tài liệu lưu trữ là sử dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật để kéo dài tuổi thọ và đảm bảo an toàn cho tài liệu nhằm phục vụ các yêu cầu khai thác, sử dụng tài liệu”

Qua khái niệm trên, chúng ta có thể hiểu một cách khái quát bảo quản tài liệu lưu trữ là công tác tổ chức và thực hiện các biện pháp, trong đó chủ yếu là các biện pháp khoa học kỹ thuật đề bảo vệ an toàn và kéo dài tuổi thọ của tài liệu, nhằm phục vụ tốt nhất cho việc khai thác, sử dụng chúng trong hiện tại và tương lai

b) Khái niệm về phát huy giá trị tài liệu

Hiện tại, chưa có bài viết, giáo trình và văn bản pháp lý đề cập đến định nghĩa phát huy giá trị tài liệu Theo nhóm nghiên cứu, phát huy giá trị tài liệu là

sử dụng đa dạng hóa, hiện đại hóa các hình thức tổ chức khai thác như phòng đọc; trưng bày, triển lãm; xuất bản ấn phẩm… Những hoạt động tuyên truyền này nhằm giới thiệu các giá trị của tài liệu lưu trữ và công tác lưu trữ, tăng cường sự hiểu biết của xã hội về lưu trữ, xây dựng được nhịp cầu giao lưu giữa các cơ quan lưu trữ và công chúng, thúc đẩy sự phát triển và sử dụng nguồn tài liệu lưu trữ, làm cho lưu trữ phát huy được nhiều hơn nữa, lớn hơn nữa tác dụng trong sự phát triển của kinh tế - xã hội

T đó có thể nhận thấy rằng, phát huy giá trị tài liệu là sử dụng các hình thức khác nhau nhằm quảng bá, giới thiệu tài liệu đến gần hơn với công chúng Nói cách khác, phát huy giá trị tài liệu là thông qua các hình thức tổ chức sử dụng tài liệu để đưa các giá trị thông tin t tài liệu lưu trữ vào thực tiễn cuộc sống, nhằm thúc đẩy sự pha triển của xã hội, góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước

1.1.1.4 Khái niệm tài liệu lưu trữ cá nhân, gia đình, dòng họ

Ở nước ngoài, thuật ngữ tài liệu cá nhân, tài liệu gia đình, tài liệu dòng họ được định nghĩa t nhiều góc độ khác nhau:

Theo trang web T điển Tâm lý học của Mỹ, tài liệu cá nhân là các tác

phẩm, tài liệu, vật liệu được tạo ta bởi một cá nhân, bất cứ khi nào đánh giá tài liệu cá nhân có thể đưa ra kiến thức về đặc tính, đạo đức, quan điểm, niềm tin của cá nhân đó

Theo trang web chịu sự điều hành của HighBeam Research - thư viện số nổi tiếng ở Chicago, tài liệu cá nhân được định nghĩa là những tài liệu sử dụng trong khoa học xã hội, ghi lại một phần cuộc sống của bản thân họ Tài liệu này bao gồm các tài liệu, nhật ký, tiểu sử, với nhiều loại hình khác nhau Các tài liệu

cá nhân nhằm mục đích phản ánh chủ quan của một đời người và có giá trị thông tin để nghiên cứu

Trong T điển “Thuật ngữ lưu trữ” xuất bản năm 1988 bằng Tiếng Anh

và Tiếng Pháp T điển định nghĩa “Tài liệu gia đình là tài liệu lưu trữ của một hay nhiều gia đình liên quan với nhau và của các thành viên gia đình đó, liên quan đến công việc riêng, nhất là quản lý tài sản và có thể liên quan đến các hoạt động công vụ của họ”

Còn tại Việt Nam, trong quá trình tồn tại và phát triển của mỗi gia đình, nhiều văn bản giấy tờ, tài liệu đã hình thành, phản ánh hoạt động và các quan hệ

xã hội của t ng thành viên và cả gia đình Xuất phát t nhu cầu tự thân, hầu hết các gia đình ở Việt Nam đã có ý thức lựa chọn và lưu giữ một số giấy tờ, tài liệu quan trọng

Cụm t “Tài liệu cá nhân, gia đình, dòng họ” được xuất hiện lần đầu tiên trong Pháp lệnh Bảo vệ tài liệu lưu trữ quốc gia năm 1982 Đến năm 1992, trong

T điển Lưu trữ Việt Nam do Cục Lưu trữ nhà nước xuất bản: “Tài liệu xuất xứ

cá nhân là tài liệu được hình thành trong quá trình sống và hoạt động của một hoặc một nhóm người”

Theo PGS.TS Vũ Thị Phụng, Tài liệu lưu trữ nhân dân “Là t dùng để chỉ những tài liệu hình thành trong quá trình hoạt động của các cá nhân, gia đình, dòng họ; các hiệp hội, các tổ chức phi chính phủ các doanh nghiệp tư nhân (gọi chung là tổ chức tư nhân) được các chủ sở hữu lựa chọn, tổ chức lưu giữ, bảo quản và sử dụng để phục vụ cho những nhu cầu, lợi ích của cá nhân, tổ chức”

Trên cơ sở các quan điểm trên, nhóm xây dựng định nghĩa về tài liệu cá nhân, gia đình, dòng họ như sau:

Tài liệu cá nhân hay còn gọi là tài liệu xuất xứ cá nhân là toàn bộ tài liệu hình thành trong quá trình sống và hoạt động riêng của t ng người, chúng mang thuộc tính cá nhân, thuộc về cá nhân

Tài liệu gia đình, dòng họ là toàn bộ tài liệu hình thành trong quá trình sống và hoạt động của một gia đình, dòng họ hoặc tài liệu hình thành trong quá trình hoạt động của nhiều cá nhân tiêu biểu trong một gia đình, dòng họ

1.1.1.5 Khái niệm thương binh, liệt sĩ

a) Khái niệm thương binh

Theo Điều 19 Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQH13 sửa đổi bổ sung một số điều của pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng

Thương binh là quân nhân, công an nhân dân bị thương làm suy giảm khả năng lao động t 21% trở lên, được cơ quan, đơn vị có thẩm quyền cấp “Giấy chứng nhận thương binh” và “Huy hiệu thương binh” thuộc một trong số các trường hợp sau đây: Chiến đấu hoặc trực tiếp phục vụ chiến đấu; bị địch bắt, tra tấn vẫn không chịu khuất phục, kiên quyết đấu tranh, để lại thương tích thực thể; làm nghĩa vụ quốc tế; đấu tranh chống tội phạm; dũng cảm thực hiện công việc cấp bách nguy hiểm phục vụ quốc phòng, an ninh, dũng cảm cứu người, cứu tài sản của nhà nước và nhân dân; làm nhiệm vụ quốc phòng an ninh ở địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; khi đang trực tiếp làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ do cơ quan có thẩm quyền giao; trực tiếp làm nhiệm

vụ huấn luyện chiến đấu hoặc diễn tập phục vụ quốc phòng, an ninh có tính chất nguy hiểm

b) Khái niệm liệt sĩ

Theo Khoản 1, Điều 11, Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQH13 sửa đổi bổ sung một số điều của pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng

Liệt sĩ là người đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, bảo

vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế hoặc vì lợi ích của Nhà nước, của nhân dân

được Nhà nước truy tặng Bằng “Tổ quốc ghi công” thuộc một trong các trường hợp sau đây: Chiến đấu hoặc trực tiếp phục vụ chiến đấu; Trực tiếp đấu tranh chính trị, đấu tranh binh vận có tổ chức với địch; Hoạt động cách mạng, hoạt động kháng chiến bị địch bắt, tra tấn vẫn không chịu khuất phục, kiên quyết đấu tranh hoặc thực hiện chủ trương vượt tù, vượt ngục mà hy sinh; làm nghĩa vụ quốc tế; đấu tranh chống tội phạm; dũng cảm thực hiện công việc cấp bách, nguy hiểm phục vụ quốc phòng, an ninh; dũng cảm cứu người, cứu tài sản của Nhà nước và nhân dân; do ốm đau, tai nạn khi đang làm nhiệm vụ quốc phòng,

an ninh ở địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn; khi đang trực tiếp làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ do cơ quan có thẩm quyền giao; trực tiếp làm nhiệm vụ huấn luyện chiến đấu hoặc diễn tập phục vụ quốc phòng, an ninh có tính chất nguy hiểm; thương binh hoặc người hưởng chính sách như thương binh quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 19 của Pháp lệnh này chết vì vết thương tái phát; người mất tin, mất tích trong các trường hợp quy định tại các khoản này

1.1.2 Thành phần tài liệu

Tài liệu lưu trữ cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ không chỉ phong phú

về nội dung mà còn đa dạng về loại hình tài liệu Trong lý luận của lưu trữ học

có rất nhiều cách phân loại tài liệu như: Phân loại theo vật mang tin, phân loại theo nội dung Trong đề tài này, nhóm nghiên cứu phân chia tài liệu cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ theo vật mang tin gồm các nhóm tài liệu như: tài liệu

giấy, tài liệu nghe nhìn, tài liệu điện tử

1.1.2.1 Nhóm tài liệu giấy

a) Tài liệu tiểu sử

Các tài liệu được lưu giữ trong gia đình để làm minh chứng về nhân thân của mỗi thành viên Tài liệu tiểu sử bao gồm những tài liệu liên quan đến quá trình sinh ra cá nhân đó, điều này có ý nghĩa rất quan trọng đối với t ng chủ thể

cá nhân như: giấy khai sinh, giấy chứng nhận hộ tịch, hộ khẩu, chứng minh thư nhân dân, sơ yếu lý lịch, giấy chứng nhận thương binh liệt sĩ, giấy xác nhận

người có công với cách mạng, các quyết định công tác và các giấy tờ tuỳ thân khác

b) Tài liệu sở hữu

Tài liệu lưu trữ trong gia đình các thương binh, liệt sĩ được lưu giữ và sử dụng để minh chứng quyền sở hữu và là bằng chứng để giải quyết các vấn đề liên quan đến bản thân cá nhân đó Bao gồm các loại giấy tờ chứng nhận về quyền sở hữu của cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ được Nhà nước chứng nhận và bảo vệ như:

- Đối với thương binh: Giấy chứng nhận thương, bệnh binh; Giấy chứng nhận bị thương do thủ trưởng cấp trung đoàn và tương đương trở lên cấp; Biên bản giám định thương tật; Quyết định về trợ cấp thương tật 1 lần đối với các trường hợp tỷ lệ thương tật t 5- 20%; Quyết định về việc cấp giấy chứng nhận thương binh và trợ cấp thương tật; Phiếu trợ cấp thương tật,…

- Đối với liệt sĩ: Giấy báo tử, thư chia buồn do thủ trưởng cấp trung đoàn

và tương đương trở lên ký; Bằng “Tổ quốc ghi công”; Biên bản kiểm kê di vật

và tiền riêng, Biên bản bàn giao hồ sơ và di vật, sơ đồ mộ chí do đơn vị cơ sở lập có xác nhận của cơ quan chính trị cấp trung đoàn và tương đương trở lên,…

Đây là những giấy tờ quan trọng, làm bằng chứng về quyền sở hữu trong quá trình giải quyết tranh chấp trong đời sống của cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ

c) Tài liệu về quá trình hoạt động của cá nhân thương binh, liệt sĩ

Việc lưu giữ các tài liệu của các cá nhân, gia đình thương binh, liệt sĩ giúp chúng ta hiểu được lịch sử hình thành và phát triển của mỗi cá nhân là thương binh, liệt sĩ tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh Không những vậy, tài liệu còn giúp chúng ta hiểu hơn về lịch sử của các gia đình thương binh liệt sĩ trên đất nước Việt Nam Vì vậy, tài liệu về quá trình hoạt động của cá nhân là nhóm tài liệu đóng vai trò quan trọng Nhóm tài liệu này sẽ phản ánh rõ nét những công lao đóng góp của các bệnh binh, thương binh, liệt sĩ đó trong quá trình chiến đấu

vì sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc Ví dụ bao gồm các

tài liệu như: Sổ sách ghi chép, thư t , nhật ký, các loại giấy chứng nhận, giấy khen, bằng khen, huân huy chương Các tài liệu này hình thành trong quá trình hoạt động, làm việc và chiến đấu của các cá nhân thương binh, liệt sĩ Chúng phản ánh quá trình đó, thể hiện qua các kết quả và thành tựu đạt được.

d) Tài liệu viết về cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ

Nói đến tài liệu viết về cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ có không ít các bài viết nói đến vấn đề này Trong cuộc đời mình, các cá nhân dù là tiêu biểu hay bình thường, đều có những đóng góp cho đất nước, cho xã hội, đơn vị,

tổ chức nơi mình hoạt động, công tác Có nhiều bài viết đánh giá, kh ng định những đóng góp, cống hiến của các cá nhân khi họ còn sống hay ngay cả khi họ

đã qua đời

e) Tài liệu do cá nhân thương binh, liệt sĩ sưu tầm được

Là những tài liệu không phải do cá nhân sản sinh ra, mà do cá nhân sưu tầm được (mua, được tặng, cho và được sở hữu một cách hợp pháp) trong quá trình sinh sống, làm việc và chiến đấu của mình như: sách, báo,… nó trở thành tài liệu tham khảo phục vụ cho công việc, để giải trí hay trở thành vật kỷ niệm của cá nhân đó

1.1.2.2 Nhóm tài liệu phim ảnh, ghi âm, ghi hình

Bên cạnh khối tài liệu giấy là chủ yếu, tài liệu lưu trữ cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ còn bao gồm cả tài liệu nghe nhìn Tài liệu nghe nhìn là tài liệu hình ảnh và âm thanh được ghi trên ảnh, phim điện ảnh, băng đĩa ghi âm, băng đĩa ghi hình bằng những phương tiện kỹ thuật nhiếp ảnh, điện ảnh, ghi âm, Loại tài liệu này có đặc điểm truyền tải, tái hiện sự kiện, hiện tượng một cách hấp dẫn, sinh động, thu hút sự chú ý bằng âm thanh, hình ảnh Tài liệu nghe nhìn bao gồm: băng, đĩa ghi âm, ghi hình, các bức ảnh, cuộn phim…

Trong quá trình sinh sống, các cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ còn lưu giữ những bức ảnh với khoảnh khắc đáng nhớ trong quá trình hoạt động như ảnh chụp cùng đồng đội Tài liệu phim hay ghi âm được hình thành ra nhằm ghi lại hình ảnh, âm thanh về các sự kiện quan trọng trong cuộc đời của mọi cá

nhân, sự kiện quan trọng đối với gia đình thương binh liệt sĩ (chụp hình, quay phim lại khoảnh khắc đáng nhớ như ngày cưới, ảnh tốt nghiệp, ảnh m ng thọ ảnh dự lễ kỷ niệm…) Loại hình tài liệu này đang xuất hiện ngày càng nhiều hơn còn minh họa mỗi bước đi của cuộc đời con người Có khi chỉ là một tấm ảnh chụp với đồng đội hay một bức ảnh kỉ niệm khác của cá nhân cũng biết được người đó hoạt động như thế nào mà các tài liệu bằng giấy không hề nhắc đến Người đó đang trình bày báo cáo tại một cuộc hội thảo, đang lái xe trên một địa bàn hiểm trở, đang xem một cuộc triển lãm hay một bộ phim cảm động… Đều là các hình ảnh cho thấy các khía cạnh khác nhau trong hoạt động của một con người

Thương binh Trần Xuân Mậu tại xã Cẩm Trung, huyện Cẩm Xuyên,

Hà Tĩnh chụp ảnh kỉ niệm cùng đồng đội

và Nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đang lưu giữ tại gia

1.1.2.3 Nhóm tài liệu điện tử

Đây cũng là nhóm tài liệu có đặc trưng chế tác, bảo quản và sử dụng khác với các loại tài liệu khác Nội dung của nhóm tài liệu này có thể trùng hoặc không trùng với tài liệu hành chính và tài liệu phim, ảnh, ghi âm song nó cũng góp phần làm phong phú, sinh động thêm thành phần tài liệu trong phông lưu trữ

cá nhân đồng thời cũng chứa đựng những tài liệu ở dạng điện tử thuận lợi cho việc khai thác, sử dụng và sao chép khi cần thiết

Tài liệu này hình thành nhiều hơn ở đối tượng còn trẻ tuổi, còn khả năng học hỏi, tiếp cận với công nghệ thông tin Loại hình tài liệu này đang có xu thế ngày càng gia tăng trong tương lai

1.1.3 Đặc điểm của tài liệu các gia đình thương binh, liệt sĩ

1.1.3.1 Đặc điểm sở hữu

Hiện nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường và quá trình hội nhập quốc tế mạnh mẽ của Việt Nam, vấn đề sở hữu đã trở nên rất quan trọng Trong khi đó, vai trò và giá trị của tài liệu lưu trữ ngày càng được kh ng định là một nguồn tài nguyên thông tin quan trọng giúp xã hội phát triển Vì thế, vấn đề sở hữu đối với tài liệu lưu trữ ngày càng được quan tâm hơn, nhất là đối với tài liệu cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ Cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ có quyền sử dụng đối với tài liệu của mình

1.1.3.2 Đặc điểm hình thức

Tài liệu cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ là những tài liệu có xuất xứ

cá nhân nên chúng không có tính thống nhất, chuẩn mực như các tài liệu hình thành t hoạt động của các cơ quan, tổ chức, không chịu sự chi phối về mặt thể thức t các văn bản quy định Chúng được hình thành t nhiều nguồn khác nhau, nhiều loại tài liệu khác nhau với kích thước khác nhau Qua khảo sát, nhóm nghiên cứu thấy tài liệu của các cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ rất đa dạng

về loại hình (gồm tài liệu viết, tài liệu phim ảnh, ), chất liệu ghi tin, kích thước giấy (A4, vở ô li, lịch bàn, lịch tường,…) ngôn ngữ khác nhau (tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Nga,…)

1.1.3.3 Đặc điểm về nội dung

a) Phản ánh đời sống riêng tư của các cá nhân thương binh, liệt sĩ

Tài liệu lưu trữ hình thành trong quá trình hoạt động của cá nhân thương binh, liệt sĩ phản ánh đời sống riêng tư của họ Cụ thể tài liệu phản ánh thông tin tiểu sử (thân thế, gia đình, xuất thân, ) phản ánh trình độ học vấn năng lực, sở

trường của các cá nhân, phản ánh tâm tư, nguyện vọng, quan điểm, tình cảm, cách nhìn nhận cuộc sống, những vấn đề riêng tư trong đời sống cá nhân

Trong đời sống của con người, hàng loạt các sự kiện xảy ra và t đó cũng xuất hiện những tài liệu liên quan đến sự việc đó Trong quan hệ cộng đồng, con người có rất nhiều sự ràng buộc, trước hết là với gia đình và các mối quan hệ tổ chức mà người đó tham gia Các quan hệ với cộng đồng có khi là chủ động, có khi là bị động nhưng đều cho thấy một con người đã ứng xử và sống với cộng đồng Những nét riêng tư đó chúng ta không thể tìm thấy được trong các tài liệu hành chính công vụ, kể cả tài liệu của cơ quan, tổ chức mà cá nhân đó gắn bó, làm việc

Ch ng hạn như, trong tài liệu của cá nhân là thương binh liệt sĩ, chúng ta

có thể thấy được những tập nhật ký của mỗi cá nhân đó Nhật ký thường ghi chép lại những ngày còn ở trong thao trường cùng đồng đội, chứa đựng những bộc bạch chân thật nhất của người viết Đây là nguồn tài liệu phản ánh rõ nét nhất về cuộc sống, ghi chép về những diễn biến hay những biến cố trong xã hội

và đất nước trong khoảng thời gian nhất định

b) Phản ánh công việc với sự cống hiến của các cá nhân, gia đình thương binh, liệt sĩ

Tùy vào trình độ làm việc khác nhau trong xã hội, công tác trong các ngành nghề, lĩnh vực khác nhau Tài liệu lưu trữ của cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ hình thành trong quá trình hoạt động trong chiến đấu, lao động, làm việc của các cá nhân đó nên nó sẽ phản ánh về hoạt động mà cá nhân đó tham gia Trong quá trình tham gia hoạt động thực hiện các công việc, tài liệu không chỉ phản ánh về nội dung công việc mà còn phản ánh những thành tựu, kết quả của cá nhân đó

c) Sự ghi nhận, đánh giá đối với sự cống hiến, đóng góp của các cá nhân thương binh, liệt sĩ

Tài liệu lưu trữ của cá nhân, gia đình thương binh, liệt sĩ có thể thực hiện chức năng kết nối với xã hội, đồng thời thông qua quá trình chiến đấu, cống hiến

cho Tổ quốc có thể nhận thức được lịch sử đất nước Tài liệu lưu trữ cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ góp phần nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc, tự hào về các bậc thế hệ đi trước Khi các cá nhân sống và chiến đấu cống hiến cho Tổ quốc, họ tạo ra các giá trị cho cộng đồng, cho xã hội Với những đóng góp của mình, cá nhân đã được cộng đồng đánh giá như thế nào, được thể hiện phần nhiều qua tài liệu lưu trữ Trong số các tài liệu lưu trữ cá nhân, gia đình thương binh liệt sĩ có thể có tài liệu tôn vinh chủ sở hữu tài liệu khi còn sống hoặc sau khi đã qua đời Những tài liệu có thể là bằng khen, giấy chứng nhận do Nhà nước trao tặng,

Đại diện chính quyền xã Cẩm Nhượng, huyện Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh

trao bằng Tổ Quốc ghi công cho gia đình ông Nguyễn Hữu Định – Thân nhân liệt sĩ Nguyễn Hữu Quỳ tại xã Cẩm Nhượng, huyện Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh

1.2 Cơ sở pháp lý

Cho đến nay, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã ban hành được hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có quy định về quản lý tài liệu của cá nhân, gia đình, dòng họ, cụ thể như sau:

- Quyết định số 168/HĐBT ngày 26/12/1981 của Hội Đồng Bộ Trưởng (nay là Chính Phủ) về việc thành lập Phông Lưu trữ quốc gia Việt Nam

- Pháp lệnh Bảo vệ tài liệu lưu trữ quốc gia được Hội đồng Nhà nước ban

- Luật lưu trữ được Quốc hội thông qua năm 2011

- Nghị định số 01/2013/NĐ- CP ngày 03/01/2013 của Chính Phủ quy định chi tiết một số điều của Luật lưu trữ năm 2011 Các văn bản trên quy định về những nội dung sau:

1) Tại điều 4 Luật Lưu trữ, Nhà nước th a nhận quyền sở hữu đối với tài liệu lưu trữ của các nhân Đây là lần đầu tiên quyền sở hữu đối với tài liệu lưu trữ của cá nhân được Nhà nước th a nhận Điều này có nghĩa rất quan trọng vì có quyền sở hữu là cá nhân không chỉ có quyền chiếm hữu mà còn có quyền sử dụng (hoặc cho người khác sử dụng theo thỏa thuận) và định đoạt (bán, tặng, cho, trao đổi, ký gửi) tài liệu lưu trữ của mình Đây được coi là một bước chuyển biến quan trọng trong việc quy định về tài liệu cá nhân, gia đình, dòng họ

2) Tài liệu lưu trữ của cá nhân có giá trị phục vụ hoạt động thực tiễn, nghiên cứu khoa học, lịch sử đối với quốc gia, xã hội được coi là một trong những thành phần tài liệu trong Phông lưu trữ quốc gia Việt Nam Theo Điều 3 Luật Lưu trữ thì Nhà nước thống nhất quản lý Phông Lưu trữ quốc gia Việt Nam

và điều đó có nghĩa là tài liệu lưu trữ cá nhân cũng được Nhà nước thống nhất quản lý

3) Quy định về thành phần tài liệu riêng của cá nhân Theo quy định tại Điều 5, Luật Lưu trữ, tài liệu cá nhân gồm:

- Tiểu sử, gia phả, tộc phả, bằng, sắc phong; tài liệu về tiểu sử;

- Các công trình nghiên cứu khoa học; sáng tác;

- Tài liệu của cá nhân về hoạt động chính trị - xã hội;

- Thư t trao đổi;

- Những công trình, bài viết về cá nhân do cá nhân nhận hoặc sưu tầm được;

- Tài liệu phim, ảnh, ghi âm, ghi hình, của cá nhân hoặc về cá nhân mà cá nhân nhận hoặc sưu tầm được;

- Ấn phẩm đặc biệt do cá nhân sưu tầm được

Việc xác định rõ thành phần tài liệu riêng của cá nhân có ý nghĩa rất quan trọng trong việc xác định đâu là tài liệu thuộc sở hữu công và đâu là tài liệu thuộc sở hữu riêng của cá nhân, đặc biệt trong trường hợp cá nhân là người đứng đầu cơ quan, tổ chức

4) Tài liệu riêng của cá nhân nếu có giá trị đối với quốc gia và xã hội được Nhà nước đăng ký và giúp đỡ trong việc bảo quản Cụ thể là: Cá nhân hoặc đại diện của cá nhân có tài liệu có thể đến Lưu trữ lịch sử, nơi gần nhất để đăng ký

5) Nhà nước khuyến khích cá nhân hiến tặng tài liệu riêng của mình cho Nhà nước Cụ thể là:

- Tài liệu riêng của cá nhân đã hiến tặng cho Lưu trữ lịch sử thì thuộc sở hữu nhà nước;

- Cá nhân đã tặng cho tài liệu được ưu tiên sử dụng tài liệu đó và được Nhà nước khen thưởng theo quy định của pháp luật

6) Đối với tài liệu của cá nhân không đăng ký với Lưu trữ lịch sử thì Nhà nước cũng khuyến khích cá nhân ký gửi tài liệu vào Lưu trữ lịch sử để được bảo

vệ, bảo quản an tòa nhưng phải trả phí bảo quản

7) Nhà nước cho phép cá nhân được bán tài liệu của mình

- Nếu điều 3 Pháp lệnh Bảo vệ tài liệu lưu trữ quốc gia năm 1982 cho phép cá nhân chỉ được bán tài liệu lưu trữ cho cơ quan lưu trữ Nhà nước thì Điều 5, Pháp lệnh lưu trữ quốc gia năm 2001 quy định khi bán tài liệu lưu trữ, cá nhân phải thông báo và ưu tiên bán cho cơ quan lưu trữ Nhà nước Hiện tại, theo quy định của pháp luật hiện hành thì việc mua, bán tài liệu lưu trữ của cá nhân được thực hiện theo giá thỏa thuận hoặc thông qua đấu giá Trường hợp tài liệu

được trả giá ngang nhau thì ưu tiên bán cho Lưu trữ lịch sử

- Đối với tài liệu của cá nhân có liên quan đến an ninh quốc gia thì chỉ được bán cho Lưu trữ lịch sử

T các văn bản quy phạm pháp luật trên có thể thấy, tài liệu lưu trữ cá nhân, gia đình, dòng họ không những là chứng cứ phản ánh về cuộc đời hoạt động cùng với những cống hiến của các cá nhân, gia đình hay các thế hệ của các dòng họ mà còn là nguồn sử liệu quý giá để nghiên cứu nhiều khía cạnh khác nhau của đời sống xã hội Do đó, việc xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật

để xác định tài liệu lưu trữ là tài liệu lưu trữ cá nhân, gia đình, dòng họ là cần thiết và giúp cho công tác thu thập, phát huy giá trị tài liệu cá nhân, gia đình, dòng họ đạt hiệu quả nâng cao vai trò của loại tài liệu này trong thực tiễn

Tiểu kết

Trong chương 1, nhóm nghiên cứu đã nêu ra một số vấn đề lý luận như: Một số khái niệm về tài liệu, tài liệu lưu trữ, các khái niệm về phông lưu trữ cá nhân, gia đình, dòng họ, đặc điểm về các loại hình tài liệu được lưu trữ tại các gia đình thương binh, liệt sĩ Cơ sở pháp lý: nội dung các văn bản có liên quan đến việc bảo quản và phát huy giá trị tài liệu về cá nhân, gia đình, dòng họ Qua

đó đề ra một số giải pháp nhằm phát huy giá trị tài liệu lưu trữ các gia đình thương binh, liệt sĩ Với những nội dung, thông tin mang đến trong chương 1 này đã khái quát toàn bộ hệ thống liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài trong chương 2

Chương 2 THỰC TRẠNG BẢO QUẢN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU CÁC GIA ĐÌNH THƯƠNG BINH, LIỆT SĨ TẠI HUYỆN CẨM XUYÊN, TỈNH

HÀ TĨNH 2.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu

2.1.1 Về vị trí địa lý

Cẩm Xuyên là huyện ở phía Đông của Hà Tĩnh Phía Bắc giáp thành phố

Hà Tĩnh và huyện Thạch Hà Phía Nam giáp huyện Kỳ Anh Phía Tây giáp huyện Hương Khê Phía Tây Nam giáp tỉnh Quảng Bình Phía Đông giáp biển

Huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh là huyện được tách ra t huyện Kỳ Hoa năm 1837 có tên gọi là Hoa Xuyên và đến 1841 đổi tên thành huyện Cẩm Xuyên, huyện nằm giữa khu kinh tế Vũng Áng và Thành phố Hà Tĩnh Có diện tích hơn 635km2; dân số gần 15 vạn người Toàn huyện có 25 xã và 2 Thị trấn

có mạng lưới giao thông cơ bản đồng bộ với tuyến đường quốc lộ 1A, quốc lộ 15B, quốc lộ 8C và tuyến đường đường ven biển đi qua

Thị trấn Cẩm Xuyên tỉnh Hà Tĩnh

Với diện tích rộng lớn, trong đó có 12.500 ha đất nông nghiệp; 31.000 ha đất lâm nghiệp; 1.000 ha đất nuôi trồng thủy sản Với địa hình có nhiều sông, suối, hồ, đập lớn Vùng đồi núi chiếm 2/3 diện tích tự nhiên nên phù hợp phát triển lâm sinh, chăn nuôi Trữ lượng đất, đá, cát, sỏi lớn, là nguồn vật liệu xây

dựng và có thể làm nguyên liệu sản xuất công nghiệp Đất đai rộng lớn; màu

mỡ, khí hậu nhiệt đới gió mùa; trữ lượng nước ngọt dồi dào, Cẩm Xuyên trở thành nơi hội tụ nhiều thế mạnh cho phát triển các loại sản phẩm hàng hóa trên các lĩnh vực nông – lâm nghiệp và thủy sản Là cửa ngõ phía Nam thành phố

Hà Tĩnh và chỉ cách khu kinh tế Vũng Áng 40 km, Cẩm Xuyên trở thành một vùng năng động về phát triển thương mại - dịch vụ và thu hút đầu tư Với hơn 58% dân số trong độ tuổi lao động, Cẩm Xuyên là huyện có nguồn lao động dồi dào cho phát triển kinh tế - xã hội

Cẩm Xuyên cũng là huyện có bề dày truyền thống cách mạng, giàu bản sắc văn hóa lịch sử, tại các miền quê ở Cẩm Xuyên còn lưu giữ nhiều nét văn hóa, lễ hội truyền thống đặc sắc, tốt đẹp Toàn huyện có 37 di tích được xếp hạng, trong đó có 05 di tích cấp Quốc Gia, 32 di tích cấp tỉnh Đây luôn là tiềm năng động lực lớn cho sự phát triển của huyện nhà…

2.1.2 Về lịch sử

Huyện Cẩm Xuyên nói riêng và vùng đất Hà Tĩnh nói chung t thiên niên

kỉ thứ II TCN đến thế kỉ X sau công nguyên thường được gọi chung dưới cái tên

là Việt Thường Việt Thường tồn tại t nhà nước Việt Thường Thị đến huyện Việt Thường cứ lặp đi lặp lại trong lịch sử như một đơn vị hành chính kh ng

định sự tồn tại lâu đời của vùng đất địa linh nhân kiệt này

Đền thờ Lê Duẩn - Hồ Kẽ Gỗ tại huyện Câm Xuyên - Hà Tĩnh

Dưới các triều đại khác nhau lại có sự sắp đặt hành chính khác nhau