SINH lý BỆNH điều hòa THÂN NHIỆT (sốt) (SINH lý BỆNH SLIDE)

 Giải thích được các cơ chế tăng thân nhiệt do sốt  Trình bày được các thay đổi chuyển hoá trong sốt  Phân tích được các thay đổi chức năng cơ quan trong sốt... Biến nhiệt và ổn nhiệ

SINH LÝ BỆNH ĐIỀU HÒA THÂN NHIỆT-SỐT

Mục tiêu

 Phân biệt được khái niệm điều hoà thân nhiệt

và phản ứng sốt

 Trình bày được 3 giai đoạn của quá trình sốt.

 Giải thích được các cơ chế tăng thân nhiệt do sốt

 Trình bày được các thay đổi chuyển hoá trong sốt

 Phân tích được các thay đổi chức năng cơ

quan trong sốt

1 Điều hoà thân nhiệt

1.1 Biến nhiệt và ổn nhiệt

 Biến nhiệt: thân nhiệt biến đổi theo

nhiệt độ môi trường (cá, ếch, bò sát)

 Ổn nhiệt: thân nhiệt luôn ổn định ở

một khoảng nhiệt độ nhất định (động vật có vú và chim).

1.2 Các yếu tố tham gia và cơ chế điều hoà

thân nhiệt.

1.2.1 Trung tâm điều hoà nhiệt

 Tạo nhiệt : khi bị kích thích thì làm tăng

chuyển hoá và tạo nhiệt qua hệ giao

cảm, tuỷ thượng thận và tuyến giáp.

 Thải nhiệt : Chỉ huy tăng thải nhiệt khi bị

kích thích, nhờ hệ phó giao cảm, giãn

mạch dưới da, tiết mồ hôi

 Tín hiệu điều hoà : nhiệt độ của môi

 Cơ quan nào là cơ quan sinh nhiệt chủ

yếu? Gan và cơ

 Cơ chế nào gây ra sinh nhiệt? Hormon

thyroxin, noradrenalin

1.2.3 Sự thải nhiệt.

 Khi nào cơ thể cần thải nhiệt? Bất kỳ lúc

nào

 Thải nhiệt bằng cách nào? (Truyền nhiệt,

bức xạ nhiệt, mất qua hơi nước).

 Cách thức nào gây thải nhiệt chủ yếu ở

điều kiện bình thường? Truyền nhiệt và bức xạ nhiệt (65%).

2 Thay đổi thân nhiệt thụ động.

 Thế nào là thay đổi thân nhiệt thụ động?

Do thay đổi ngoài trung tâm điều hòa

nhiệt (môi trường, dự trữ năng lượng)

 Cơ chế rối loạn thân nhiệt:

Mất cân bằng giữa sản nhiệt và thải nhiệt dẫn đến cơ thể bị giảm thân nhiệt hoặc

tăng thân nhiệt.

2.1 Giảm thân nhiệt.

 Khi nào thì gọi là giảm thân nhiệt? (nhiệt độ trung tâm giảm từ 1-2 độ trở lên)

 Giảm thân nhiệt sinh lý: Động vật ngủ đông và người già (CHCB giảm)

hạch TK, ức chế TKTW, và hạ nhiệt): Mất máu nặng, sốc, uốn ván

 Giảm thân nhiệt bệnh lý

+ Giảm thân nhiệt tại chỗ (nẻ, cước và tê cóng), cảm mạo.

+ Giảm thân nhiệt toàn thân (do giảm khả năng tạo nhiệt, và thải nhiệt bình

thường): sốc, suy tuyến giáp

+ Nhiễm lạnh.

2.2 Tăng thân nhiệt

 Thân nhiệt được gọi là tăng khi nào? 37,2

độ (buổi sáng và 37,6 độ (buổi chiều)

 Cơ chế: Sinh nhiệt > thải nhiệt.

+ Do tăng sinh nhiệt (vận động viên,

Cường giáp trạng)

+ Do hạn chế thải nhiệt ( nhiệt độ môi

trường quá cao, thông khí xung quanh

kém )

+ Do phối hợp (Say nóng, say nắng).

3 Thay đổi chủ động thân nhiệt: Sốt

3.1 Định nghĩa sốt:

Sốt là trạng thái cơ thể chủ động tăng thân nhiệt do trung tâm điều hoà bị tác động bởi các chất gây sốt, hậu quả là

tăng sinh nhiệt và giảm thải nhiệt.

3.2 Nguyên nhân gây sốt

3.2.1 Ngoại sinh:

-Vi khuẩn (nội độc tố, ngoại độc tố)

- KST sốt rét

- Virus

3.2.2 Nội sinh: Cytokin (IL-1, IL-6,

TNFαlpha) thông qua Prostaglandin

E2

3.3 Các giai đoạn của quá trình sốt

 Sốt tăng (tăng thân nhiệt): SN/TN>1 (SN: sinh nhiệt; TN: thải nhiệt)

 Sốt đứng (thân nhiệt ổn định ở mức cao): SN/TN=1

 Sốt lui (thân nhiệt trở về bình thường):

SN/TN<1

 Phản ứng giảm thải nhiệt: co mạch da (da nhợt,

giảm tiết mồ hôi), tìm tư thế phù hợp, đòi đắp

Sốt đứng

vào loại tác nhân gây sốt.

tăng do mạch ngoại biên bắt đầu dãn; hô hấp, tuần hoàn và sự hấp thu oxy đều giảm so với giai đoạn đầu nhưng vẫn ở mức cao

thuốc hạ nhiệt để hạn chế, nếu thân nhiệt quá cao

Sốt lui

điều kiện thuận lợi, như đứng dậy đột ngột, vận cơ đột ngột; hoặc có thể giảm thân nhiệt nhanh và nhiễm lạnh nếu gặp các điều kiện thuận lợi, như gió lùa, tiếp xúc lạnh, tắm

lạnh

3.4 Cơ chế duy trì thân nhiệt khi sốt

 Vai trò của vỏ não Tiêm chất gây sốt trên thỏ tiêm cafein, uống bromua và thỏ bình thường Thỏ tiêm cafein sốt mạnh nhất, thỏ uống bromua sốt yếu nhất

 Vai trò của tuổi: Trẻ em phản ứng mạnh, người già phản ứng yếu.

 Vai trò của nội tiết: ưu năng giáp sốt cao, hormon vỏ thượng thận làm giảm cường

Các yếu tố ảnh hưởng tới sốt

3.5 Thay đổi chuyển hoá trong sốt

3.5.1 Thay đổi chuyển hoá năng lượng

3.5.2 Thay đổi chuyển hoá glucid

Glocose máu tăng, Glycogen gan giảm

3.5.3 Rối loạn chuyển hoá Lipid

Tăng acid béo và triglycerid

3.5.4 Rối loạn chuyển hoá protid

bằng kiềm toan

3.6 Thay đổi chức năng trong sốt

3.6.1 Chức năng thần kinh

3.6.2 Chức năng tuần hoàn

3.6.3 Chức năng hô hấp

3.6.4 Chức năng tiêu hoá

3.6.5 Chức năng tiết niệu

3.6.6.Thay đổi nội tiết

3.6.7 Chức năng gan

3.6.8 Chức năng miễn dịch

3.7 Ý nghĩa của sốt

3.7.1 Ý nghĩa bảo vệ 3.7.2 Ý nghĩa xấu

Thái độ xử trí?