Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến dự án xây dựng tại việt nam, nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp để quản lý dự án hiệu quả

Bởi vì ngành xây dựng vốn phức tạp, không chắc chắn và thực tế hiện nay chúng ta đang phải đương đầu với những dự án đầy thách thức, có qui mô ngày càng lớn, yêu cầu kỹ thuật công nghệ n

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

ĐỖ HOÀNG HẢI

ĐỀ TÀI:

PHÂN TÍCH MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN DỰ ÁN XÂY DỰNG TẠI VIỆT NAM, NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỂ QUẢN LÝ DỰ ÁN HIỆU QUẢ

DỰ ÁN ÁP DỤNG:

DỰ ÁN XÂY DỰNG ĐẠI LỘ ĐÔNG - TÂY

LUẬN VĂN THẠC SĨ

VIET NAM NATIONAL UNIVERSITY HO CHI MINH CITY

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

PHÒNG ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ

I- TÊN ĐỀ TÀI

PHÂN TÍCH MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN DỰ ÁN XÂY DỰNG TẠI VIỆT NAM, NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỂ QUẢN LÝ DỰ ÁN HIỆU QUẢ

II- NHIỆM VỤ VÀ NỘI DUNG

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU

CHƯƠNG II: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ ĐÃ NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG III: NGHIÊN CỨU, PHÂN TÍCH DỰ ÁN ĐẠI LỘ ĐÔNG – TÂY

CHƯƠNG IIII: PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN DỰ ÁN XÂY DỰNG TẠI VIỆT NAM

CHƯƠNG IV: NGHIÊN CỨU, ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỂ QUẢN LÝ DỰ ÁN HIỆU QUẢ

III- NGÀY GIAO NHIÊM VỤ:

IV- NGÀY HOÀN THÀNH NHIỆM VỤ:

V- HỌ VÀ TÊN CÁN BỘ HƯỚNG DẪN: Pgs Lê Văn Kiểm

Th.S Đỗ Thị Xuân Lan

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN CHỦ NGHIỆM NGÀNH BỘ MÔN QUẢN LÝ NGÀNH

Nội dung và đề cương luận văn thạc sĩ đã được hội đồng chuyên ngành thông qua

Ngày tháng năm

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH

Cán bộ hướng dẫn khoa học: Pgs Lê Văn Kiểm

Ths Đỗ Thị Xuân Lan

Cán bộ chấm nhận xét 1:

……….…

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Cán bộ chấm nhận xét 2: ………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại HỘI ĐỒNG CHẤM BẢO VỆ LUẬN VĂN THẠC SĨ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA, ngày tháng năm 2005

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ quý báu của các thầy cô và bạn bè trong trường cũng như nơi tôi đang công tác Xin cho tôi được gởi lời cảm ơn chân thành đến:

- Pgs Lê Văn Kiểm và Th.s Đỗ Thị Xuân Lan đã tận tình hết lòng hướng dẫn, cung cấp tài liệu tham khảo và giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

- Các thầy cô trong bộ môn thi công cũng như các thầy cô khác đã nhiệt tình giảng dạy, truyền đạt những kinh nghiệm, kiến thức thực tế bổ ích

- Các anh/ chị đã giúp đỡ tôi trong việc cung cấp các số liệu để tôi thực hiện việc nghiên cứu đề tài này

Mặt khác, để góp phần hoàn thành luận văn này, tôi xin gởi lời cám ơn chân thành đến Ban quản lý dự án đại lộ Đông – Tây và môi trường nước, đặc biệt là ông Huỳnh Ngọc Sỹ – Giám đốc ban quản lý dự án, anh Phan Nhật Linh – Phó phòng kế hoạch đã giúp đỡ tạo điều kiện cho tôi hoàn thành tốt đế tài này

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Một dự án xây dựng được gọi là thành công khi nó được hoàn thành đúng tiến độ đưa vào vận hành khai thác, đảm bảo phù hợp với các tiêu chuẩn kỹ thuật đề ra, tiết kiệm chi phí đầu tư và xây dựng Để có thể đạt được các mục tiêu đó đòi hỏi các bên tham gia vào dự án không những phải cố gắng hoàn thành trách nhiệm của mình mà còn phải giải quyết các khó khăn vướng mắc một cách nhanh chóng, khoa học trong suốt thời gian thực hiện dự án Trong đó vai trò của Ban quản lý dự án là rất quan trọng vì đây là trung tâm điều phối mọi hoạt động của dự án Do dự án xây dựng có những đặc điểm như diễn ra trong khoảng thời gian khác dài, vốn đầu tư lớn nên có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của nó

Vì thế việc nghiên cứu sự ảnh hưởng và tím cách để hạn chế và làm giảm sự ảnh hưởng của các yếu tố này vào trong suốt quá trình thực hiện dự án là điều hết sức cần thiết Vì có như vậy chúng ta mới có thể vừa tiết kiệm được chi phí đầu tư xây dựng, cũng như thời gian, nhân công, thiết bị, vật tư mà vẫn đảm bảo các yêu về tiến độ, chất lượng kỹ thuật, thiết kế Thực tế cho thấy trong những năm gần đây, Việt Nam nói chung và Thành Phố Hồ Chí Minh nói riêng đang ngày có nhiều dự án quan trọng mang tầm cỡ quốc gia và quốc tế Nhiều dự án có số vốn đầu tư cao đến hàng ngàn tỷ đồng như dự án khu công nghiệp Dung Quất, Hầm Hải Vân, Sân bay Long Thành, dự án Đại lộ Đông – Tây, đường Hồ Chí Minh, cầu Phú Mỹ và trong tương lai còn nhiều dự án khác sẽ được triển khai nhằm phát triển đất nước và hội nhập quốc tế

Nội dung đề tài xoay quanh vấn đề phân tích các yếu tố gây ảnh hưởng đến dự án xây dựng tại Việt Nam nói chung và tại Thành Phố Hồ Chí Minh nói riêng và từ đó đưa ra những đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản lý đối với dự án Với việc phân tích một dự án cụ thể đang được triển khai trên địa bà Thành Phố Hồ Chí Minh là dự án “ Xây dựng đại lộ Đông – Tây” do ban quản lý dự án đại lộ Đông – Tây và môi trường nước làm chủ đầu tư sẽ làm cho dự án có tính thực tiễn và sức thuyết phục cao

ABSTRACT

A construction project which completes as to the schedule required to transfer and operate, ensuring technical specifications and drawings, saving costs of investment and building, assuring regulations of environment qualifications is considered as a successful one

To aim the target, during the performance of project, all parts which involve in the performance of the work not only execute their obligations and responsibilities in the best way but also are to solve all problems promptly and scientifically Of all the departments, the role of Project Management Division that is the center of managing the performance of the project is the most important Due to a construction project with the huge capital can be performed for a long time, there will be many elements affecting the success of project

Therefore, it is very essential to research and find out the ways to limit and reduce their affecting the performance of project This can help us both save the cots of investment and building as well as the time, material, manpower, equipments, facilities, etc…and ensure other requirements such as the project completed as to the schedule to transfer and operate, technical qualifications, drawings, capital rotation Practically, in the recent years, there are have been more and more important national and international projects in Vietnam in general and in HCMC particularly, people have been spending the huge capital on some of completed project and planned future ones such as Hai Van Tunnel, Ho Chi Minh National Highway, Saigon East – West Highway Construction Project, Long Thanh International Airport, Dung Quoc Industrial Park, Phu My Bridge, etc .In future, because of the development and participating to the world organizations our country will be more and more great construction projects

Thus, my master thesis is: “Analyzing some elements affecting the construction project in Vietnam – Researching and putting forward some measures to manage the project more efficiently” The topic is both centered around analyzing and evaluating the

factors affecting the performance of project in Vietnam, then shows my ideas to improve the project management more efficiently To be more practical, I would like to mention an

applied project named “Saigon East – West Highway Construction Project” by The

Department of East – West project management as an own investor and it is being performed

in HCMC

MỤC LỤC

Tên đề tài ………

Nhiệm vụ luận văn ………

Lời cảm ơn ……….…

Tóm tắt luận văn ………

Mục lục ………

Danh sách các hình ảnh ……….…

Danh sách các bảng biểu ………

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU 1.1 Mở đầu ……….…

1.2 Cơ sở nghiên cứu ………

1.3 Mục tiêu nghiên cứu ………

1.4 Phạm vi nghiên cứu ………

CHƯƠNG II: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ ĐÃ NGHIÊN CỨU PHẦN A: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Dự án xây dựng ………

2.2 Quản lý dự án xây dựng ………

2.3 Các hình thức quản lý dự án ………

2.4 Sự thành công của một dự án xây dựng ………

2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án ………

2.5.1 Mục tiêu và tình hình thực tế của dự án ………

2.5.2 Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và khả thi ………

2.5.3 Đền bù giải tỏa ………

2.5.4 Giai đoạn thiết kế ………

2.5.5 Yếu tố đấu thầu ………

2.5.6 Yếu tố Ban quản lý dự án ………

2.5.7 Sự phối hợp giữa các bên liên quan ………

2.5.8 Các công cụ hỗ trợ ban quản lý dự án ………

2.5.9 Yếu tố trong giai đoạn bàn giao đưa vào sử dụng ………

2.5.10 Sự biến động giá cả ………

2.5.11 Sự thay đổi các văn bản pháp lý………

2.5.12 Yếu tố rủi ro trong việc giải ngân thanh toán ………

PHẦN B: TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CÁC DỰ ÁN XÂY DỰNG TẠI VIỆT NAM CHƯƠNG III: PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN DỰ ÁN XÂY DỰNG TẠI VIỆT NAM PHẦN A: NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH – PHÂN TÍCH DỰ ÁN XÂY DỰNG ĐẠI LỘ ĐÔNG - TÂY 3.1 Giới thiệu dự án xây dựng đại lộ Đông – Tây ………

3.1.1 Mục tiêu của dự án ………

Trang

i iii

v

vi iix

xi

xi

1

1

1

4

5

7

7

7

9

9

10

12

14

15

15

17

19

22

26

29

30

31

31

33

34

39

39

39

39

3.1.4 Các dự án dự kiến bổ sung vào dự án đại lộ Đông - Tây

3.1.5 Địa điểm, diện tích đất thu hồi sử dụng ……….…

3.1.6 Tổng mức đầu tư được duyệt và nguồn vốn ……….…

3.1.7 Tiến độ thực hiện dự kiến ……….…

3.1.8 Đặc điểm khí hậu ……….……….…

3.1.9 Đặc điểm thủy văn ……….…

3.1.10 Đặc điểm địa chất ………

3.1.11 Địa hình dân cư ………

3.1.12 Vận tải thuỷ ……….…

3.1.13 Hệ thống thoát nước ………

3.1.14 Cơ quan điều hành dự án……….…

3.1.15 Tình hình thực hiện các dự án thành phần ……….…

3.2 Nội dung nghiên cứu ………

3.3 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến dự án xây dựng đại lộ Đông– Tây 3.3.1 Đền bù – giải toả ……….…

3.3.2 Mục tiêu và qui mô dự án ……….…

3.3.3 Công nghệ ……….………

3.3.4 Tài chính ……….………

3.3.5 Chính xác trong báo cáo nghiên cứu khả thi ……… …

3.3.6 Thiết kế, thi công ……….………

3.3.7 Sự ủng hộ của lãnh đạo cấp cao ……….………

3.3.8 Ban quản lý dự án ……… … …

3.3.9 Giám đốc ban quản lý dự án ……… ….…

3.3.10 Kế hoạch hoạt động ……….………

3.3.11 Đấu thầu ……….………

3.3.12 Giáù cả ……… ………

3.3.13 Văn bản pháp lý ………

PHẦN B: NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG - PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN DỰ ÁN XÂY DỰNG TẠI VIỆT NAM 3.4 Nội dung và phương pháp nghiên cứu ……….…….

3.4.1 Giới thiệu

3.4.2 Thiết kế bảng câu hỏi

3.4.2.1.Phần thông tin chung

3.4.2.2 Phần bảng câu hỏi về các yếu tố ảnh hưởng đến sự

thành công của dự án

3.4.3 Thu thập số liệu

42

42

43

43

43

44

44

44

45

45

45

48

49

61

61

64

65

66

67

69

69

70

71

72

72

74

75

77

77

77

77

78

79

83

a Về lĩnh vực của dự án

b Về vị trí, chức danh của đối tượng khảo sát

c Về kinh nghiệm của đối tượng được khảo sát

d Về chi phí xây dựng các dự án mà đối tượng khảo sát tham gia

3.6 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến dự án

xây dựng tại Việt Nam

3.6.1 Yếu tố về năng lực nhà thầu thi công

3.6.2 Yếu tố về năng lực ban quản lý dự án

3.6.3 Yếu tố về công tác đền bù – giải tỏa

3.6.4 Yếu tố về tài chính

3.6.5 Yếu tố về tình hình và mục tiêu của dự án

3.6.6 Yếu tố về năng lực của giám đốc ban quản lý dự án

3.6.7 Yếu tố năng lực đơn vị thiết kế

3.6.8 Yếu tố về công tác đấu thầu

3.6.9 Yếu tố về việc báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và khả thi

3.6.10 Yếu tố về sự ủng hộ của lãnh đạo cấp cao

3.6.11 Yếu tố về kế hoạch hoạt động của ban quản lý dự án

3.6.12 Yếu tố về văn bản pháp lý

3.6.13 Yếu tố về công nghệ thi công và quản lý dự án

3.6.14 Yếu tố về sự gia tăng giá cả

CHƯƠNG IV: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

4.1 Kết luận

4.2 Đề xuất một số niện pháp để quản lý hiệu quả

4.2.1 Đền bù – giải tỏa ………

4.2.2 Mục tiêu và qui mô dự án ………

4.2.3 Thiết kế ………

4.2.4 Đơn vị thi công ………

4.2.5 Ban quản lý dự án ………

4.2.6 Giám đốc ban quản lý dự án ………

4.2.7 Đấu thầu ………

4.2.8 Thủ tục hành chánh ………

4.2.9 Thủ tục pháp lý ………

4.2.10 Công nghệ ……… ………

4.2.11 Giá cả ………….………

4.2.12 Thiết lập Website để quản lý dự án ……… …

4.3 Kiến nghị nghiên cứu sâu hơn ……… …… …

Danh mục các tài liệu tham khảo ………

84

85

85

86

87

89

91

94

98

100

101

103

106

113

115

115

116

119

120

122

122

124

124

125

125

125

126

126

128

129

129

130

130

131

136

137

DANH SÁCH CÁC HÌNH ẢNH

Hình 1.1 : Mô hình quản lý dự án

Hình 2.1 : Vòng đời của quản lý dự án

Hình 2.2 : Sự thành công của dự án và quản lý dự án

Hình 2.3 : Mô hình sự thành công của công tác quản lý dự án

Hình 2.4 : Sơ đồ các nguyên nhân

Hình 3.1 : Kết quả về lĩnh vực hoạt động của đối tượng được khảo sát

Hình 3.2 : Kết quả về chức danh của đối tượng được khảo sát

Hình 3.3 : Kết quả về kinh nghiệm của đối tượng được khảo sát

Hình 3.4 : Kết quả về chi phí của đối tượng được khảo sát

Hình 3.5 : Xếp hạng các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án Hình 3.6 : Tổng hợp các hình thức đấu thầu từ nguồn vốn nhà nước và nguồn vốn liên doanh

DANH SÁCH CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 3.1 : Tóm tắt kinh phí thực hiện dự án theo JIBIC

Bảng 3.2 : Tình hình thực hiện dự án “ Xây dựng hầm vược sông Sài Gòn và đường mới Thủ Thiêm”

Bảng 3.3 : Tình hình thực hiện dự án “Thiết bị cơ điện cho hầm Thiết bị trạm thu phí và thiết bị vận hành bảo đưỡng”

Bảng 3.4 : Tình hình thực hiện dự án “Xây dựng đường phía tây và mở rộng đường van kênh”

Bảng 3.5 : Lũy kế thực hiện di dời nhà dân kể từ khi thực hiện đến nay

Bảng 3.5 : Lũy kế thực hiện di dời cơ quan kể từ khi thực hiện đến nay

Bảng 4.1 : Bảng xế hạng các yế tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án

CHƯƠNG I- GIỚI THIỆU

1 Mở đầu

Trong sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học công nghệ và xu thế hội nhập, toàn cầu hoá thì ngành xây dựng đóng vai trò to lớn trong việc tạo lập môi trường sống, làm việc của cộng đồng dân cư, nhất là đối với một nước đang phát triển như Việt Nam Theo đó đầu tư xây dựng cơ bản ngày càng gia tăng để đáp ứng sự phát triển kinh tế xã hội Tuy nhiên việc quản lý các dự án gặp nhiều trở ngại khó khăn do những nguyên nhân khác nhau Bởi vì ngành xây dựng vốn phức tạp, không chắc chắn và thực tế hiện nay chúng ta đang phải đương đầu với những dự án đầy thách thức, có qui mô ngày càng lớn, yêu cầu kỹ thuật công nghệ ngày càng cao như: dự án cầu Mỹ Thuận, cầu Cần Thơ, hầm Thủ Thiêm …

Tại Việt Nam, việc quản lý dự án chưa được chuyên nghiệp hoá, vẫn còn đó ảnh hưởng các lề thói làm việc cũ kỹ của nền kinh tế kế hoạch Trong khi đó các mối quan hệ nội bộ và quyền lợi cố hữu thuộc về bản chất của ngành xây dựng càng làm tăng thêm tính phức tạp của quá trình quản lý xây dựng làm ảnh hưởng sự thành công của một dự án Vì vậy, rất cần thiết phải nghiên cứu, phân tích các yếu tố tác động đến dự án xây dựng và có những biện pháp đề xuất thích hợp để quản lý dự án xây dựng thành công như mong đợi

2 Cơ sở nghiên cứu

Một dự án xây dựng được gọi là thành công khi nó hoàn thành đúng tiến độ đưa vào vận hành khai thác, đảm bảo phù hợp với các tiêu chuẩn kỹ thuật đề ra, tiết kiệm chi phí đầu tư và xây dựng Để thực hiện được mục

tiêu tổng thể của dự án đòi hỏi không chỉ sự cố gắng của chủ đầu tư mà cần thiết phải có sự phối hợp, kết hợp của các tác nhân khác tham gia dự án

Trong suốt vòng đời của một dự án xây dựng thì ở mỗi quá trình hình thành đều có thể bị chi phối bởi các yếu tố làm ảnh hưởng đến sự thành công của dự án:

• Đền bù _ giải toả

Một trong những nguyên nhân dẫn đến chậm tiến độ của dự án không thể không kể đến yếu tố đền bù giải toả Đối với một dự án xây dựng và nhất là các dự án cơ sở hạ tầng thì việc đền bù giải toả có tác động rất lớn đến tiến độ triển khai dự án Ví dụ như các dự án: Cầu Thủ Thiêm, Dự án Đại Lộ Đông – Tây, dự án Cầu Rạch Miễu, cầu Tân Thuận, Đường Cộng Hoà …

• Ban quản lý dự án

Đối với các nước phát triển, Ban quản lý dự án xây dựng là một tổ chức chuyên nghiệp có trách nhiệm và quyền lợi gắn chặt với dự án mà họ thực hiện Tuy nhiên hiện nay ở nước ta vẫn chưa có một đội ngũ cán bộ quản lý dự án chuyên nghiệp, chưa qua đào tạo về quản lý, thiếu kinh nghiệm nhất là đối với những dự án có yêu cầu về kỹ thuật phức tạp

Nhiều Ban quản lý dự án chọn đơn vị tư vấn lập dự án, tư vấn thiết kế không đúng năng lực dẫn đến việc hiệu chỉnh thiết kế làm ảnh hưởng đến chất lượng, chi phí của dự án Tương tự như vậy việc chọn nhà thầu xây dựng cũng không đáp ứng được yêu cầu thực hiện dự án do không khảo sát, tìm hiểu khả năng thi công, tài chính của nhà thầu dẫn đến tình trạng bán thầu …

Hệ thống công quyền trong ngành xây dựng Việt Nam hiện nay là một nhân tố tác động rất lớn đến việc triển khai dự án, các thủ tục pháp lý phức tạp không thống nhất, làm kéo dài, thay đổi mục tiêu của dự án, gây lãng phí của cải vật chất của nhà nước Thủ tục xây dựng cơ bản trình duyệt và thẩm định còn rườm rà ảnh hưởng rất lớn đến tiến độ thực hiện các gói thầu như thủ tục thẩm định thiết kế, dự toán, kế hoạch đấu thầu, điều chỉnh dự án, hồ sơ thầu Nhiều văn bản pháp luật còn chồng chéo nhau, mâu thuẫn nhau do đó rất khó áp dụng một cách triệt để nhất làm ảnh hưởng đến tiến độ, chi phí và thậm chí cả chất lượng công trình

• Đối với đơn vị tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát

Hiện nay, các sai sót trong thiết kế ảnh hưởng rất lớn đến tiến độ thực hiện dự án bởi vì phải thiết kế lại, chỉnh sửa, đôi lúc còn làm thay đổi qui mô dự án, trình duyệt thay đổi dự án Riêng đối với các đơn vị tư vấn giám sát vấn đề lại ở chỗ năng lực còn hạn chế, nhiều đơn vị còn chưa theo kịp công nghệ đối với một số công trình thi công phức tạp

• Đối với nhà tài trợ nước ngoài

Vốn vay nước ngoài là nguồn vốn rất cần thiết đối với một đất nước đang trên đà phát triển như Việt Nam Tuy nhiên hiện nay việc giải ngân đáp ứng theo yêu cầu các tổ chức cho vay còn hạn chế Kèm theo đó tiến độ giải ngân để giải quyết cho các dự án cụ thể còn phụ thuộc vào tổ chức cho vay, do đó không thể giải quyết một cách linh động được

• Đối với các điều kiện khách quan khác

Giá cả vật tư, thiết bị hiện nay trên thị trường đang tăng giảm thất thường là ảnh hưởng đến giá trị chào thầu của các gói thầu Máy móc, thiết

bị, công nghệ thi công hiện đại làm khó khăn trong việc thi công, giám sát

do phải mất thời gian chuyển giao công nghệ và tìm hiểu công nghệ đó

Tham nhũng, cửa quyền là một trong những vấn nạn không chỉ của ngành xây dựng mà còn là nỗi bức xúc chung của xã hội Tuy rằng nó không thể hiện bởi một hình ảnh cụ thể nhưng nó luôn tiềm tàng chứa đựng và tồn tại đồng hành trong từng quá trình của dự án nhất là dự án có vốn ngân sách nhà nước

Như vậy, ngành xây dựng Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức hết sức lớn lao, và điều quan trọng là tạo được một thị trường xây dựng lành mạnh, đạt hiệu quả cao có sự quản lý của nhà nước thì việc đổi mới, hoàn thiện cơ chế, đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý chuyên nghiệp, cải tạo hệ thống tổ chức công quyền trong xây dựng là các khâu thiết yếu để đất nước ta ngày càng có nhiều dự án thành công, đạt hiệu quả cao

3 Mục tiêu nghiên cứu

Cùng với đà phát triển kinh tế của cả nước, ngành công việc xây dựng Việt Nam cũng đã có những bước phát triển vượt bậc về công nghệ, kỹ thuật xây dựng Tuy nhiên để một dự án được thành công như mong đợi là cả một quá trình bởi đặc thù của ngành xây dựng là phức tạp và nhiều rủi

ro Do đó việc nghiên cứu đề tài này được thực hiện để:

- Phân tích các yếu tố tác động đến một dự án xây dựng dưới quan điểm của đơn vị Chủ đầu tư để từ đó có những đề xuất, biện pháp quản lý một cách hiệu quả hơn

- Nghiên cứu đề xuất một số biện pháp nhà quản lý có thể nâng cao hiệu quản quản lý dự án từ khi bắt đầu đến khi kết thúc dự án, nhằm tránh những rủi ro ảnh hưởng đến sự thành công của dự án

- Đề xuất các cơ quan chính quyền có những biện pháp hỗ trợ để quản lý dự án hoạt động một cách hiệu quả …

Hình 1.1 - Mô hình quản lý dự án

4 Phạm Vi Nghiên Cứu

Hiện nay, đối với một nước đang phát triển như Việt Nam việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng là điều hết sức cần thiết để đẩy mạnh sự phát của nền kinh tế nước nhà ở Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và nước ta nói chung các dự án về lãnh vực này ngày càng lớn hơn về qui mô, công nghệ thi công ngày càng cao hơn Đối với đề tài này lĩnh vực nghiên cứu chủ yếu là các dự án xây dựng Giao thông – Cơ sở hạ tầng, có qui mô vừa và lớn

Do thời gian thực hiện đề tài có hạn nên tác giả chỉ tập trung nghiên cứu các dự án xây dựng tại Thành phố Hồ Chí Minh

Với mong muốn xuyên suốt là nâng cao năng lực quản lý dự án sao cho có hiệu quả nhất, hoàn thành đúng tiến độ, nằm trong ngân sách được duyệt, phù hợp với chỉ tiêu kỹ thuật đề ra và thoả mãn các tổ chức có liên quan, chỉ ra những điều còn chưa hợp lý trong suốt vòng đời của một dự án xây dựng ở Việt Nam và nhất là những kinh nghiệm được rút ra từ dự án đại lộ Đông – Tây để đề ra những biện pháp tổ chức cơ cấu bộ máy quản

Qui mô

Thời gian Kinh phí

Chất lượng

Chất lượng

Chất lượng

lý, điều hành tốt hơn, giúp cho các đơn vị chủ đầu tư có một cách nhìn toàn diện hơn về các yếu tố khó khăn và thuận lợi ảnh hưởng đến quá trình hình thành dự án nhằm tạo cho mình một cách quản lý tiên tiến phù hợp đối với điều kiện Việt Nam

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ ĐÃ NGHIÊN CỨU

PHẦN A: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

2.1 Dự án xây dựng

Theo Luật xây dựng thì “Dự án đầu tư xây dựng là tập hợp những đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình xây dựng nhằm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời gian nhất định” Trong đó dự án đầu tư công trình xây dựng bao gồm phần thuyết minh và phần thiết kế

cơ sở

Dự án xây dựng không nhất thiết phải là những công việc to lớn phức tạp, nó có thể là những vấn đề nhỏ bé thường ngày như cải tạo, sửa chữa cho đến những công trình có qui mô lớn như: xây dựng một cây cầu bắc ngang qua sông, xây dựng một chung cư, một nhà máy thủy điện, một con đường …

Với những đặc thù riêng của mình, ngành xây dựng giao tiếp với hầu hết các lĩnh vực hoạt động của con người và sự đa dạng này phản ánh trong các dự án của nó, bao gồm những dự án về các công trình dân dụng – công nghiệp, hạ tầng cơ sở và mỗi loại dự án xây dựng lại chứa đựng những đặc thù riêng của nó về kỹ thuật áp dụng, về tính chất của ngành Tuy nhiên mỗi dự án đều mang trong mình những đặc điểm chung: (1) có một hoặc nhiều mục tiêu rõ ràng, (2) tính hay thay đổi, (3) duy nhất, (4) bị hạn chế bởi thời gian và qui mô, (5) liên quan đến nhiều nguồn lực khác nhau

Hình 2.1 –Vòng đời của dự án (Barrie và Paulson, 1992)

Có nhiều nghiên cứu về vòng đời của một dự án xây dựng, tuy nhiên các tác giả (Barrie và Paulson, 1992) đều thống nhất với một dự án từ khi khởi đầu đến khi kết thúc dự án đưa vào sử dụng gồm các giai đoạn: (1) ý tưởng hình thành dự án và nghiên cứu khả thi, (2) thiết kế sơ bộ và tính toán kỹ thuật công trình, (3) cung ứng và xây dựng, (4) khởi động và bổ sung, (5) bàn giao và bảo hành Có thể tóm tắt vòng đời dự án như trong hình 2.1

Mỗi dự án xây dựng đều có khởi đầu chậm – triển khai nhanh - kết thúc chậm trong suốt vòng đời của nó Từ những ý tưởng ban đầu cho đến khi thực hiện, các giai đoạn phát triển của dự án xây dựng được diễn ra theo những bước khá giống nhau nhưng về mặt tính toán thời gian và mức độ quan trọng mỗi dự án lại có những đặc điểm riêng của mình Tùy theo từng trường hợp các giai đoạn của dự án có thể xuất hiện tuần tự, hoặc có thể gối đầu lên nhau theo một mức độ thay đổi với các giai đoạn khác nhau trong suốt vòng đời của dự án

2.2 Quản lý dự án xây dựng

“Quản lý dự án xây dựng là một nghệ thuật và khoa học phối hợp giữa con người, thiết bị, vật tư, kinh phí và thời gian để hoàn thành dự án đúng hạn và trong phạm vi kinh phí được duyệt” (Đ.T.X.Lan, 2002)

Quản lý dự án xây dựng là một ngành vừa mang tính chất khoa học, mặt khác lại mang tính chất nghệ thuật Nghệ thuật gắn chặt các khía cạnh giữa cá nhân với cá nhân – công việc lãnh đạo của con người, nghệ thuật quản lý dự án yêu cầu một kiến thức sắc bén về hành vi con người và khả năng áp dụng khéo léo các kỹ năng thích hợp Khoa học trong quản lý dự án bao gồm

các kiến thức, sự hiểu biết và sử dụng hợp lý tiến trình quản lý dự án đã qui

định

Xây dựng là một ngành công nghiệp có mối liên quan đến nhiều nguồn lực khác nhau, do đó để có thể quản lý thành công thì mỗi người quản lý đều phải trang bị cho mình (1) những kiến thức tổng quát , (2) kiến thức về lĩnh vực chuyên ngành là một đòi hỏi không thể thiếu bởi, (3) các kiến thức hỗ trợ như khoa học máy tính, kỹ thuật ra quyết định là các kỹ năng quan trọng của người quản lý dự án

Cũng như lĩnh vực quản lý kinh doanh khác việc quản lý công nghiệp xây dựng cũng có năm chức năng chính (1) lập kế hoạch, (2) tổ chức, (3) phân công, (4) hướng dẫn và (5) kiểm soát, năm chức năng này có mối quan hệ hữu

cơ mật thiết với nhau

2.3 Các hình thức quản lý dự án xây dựng

Lựa chọn hình thức quản lý thích hợp với từng loại dự án là một trong những vấn đề quan trọng để dẫn đến sự thành công việc quản lý dự án đó Hiện nay, có các hình thức quản lý dự án sau: (1) phương thức truyền thống, (2) phương thức tự làm, (3) phương thức chìa khoá trao tay, (4) phương thức

chủ nhiệm điều hành dự án hay còn gọi là phương thức quản lý dự án chuyên nghiệp.

Mỗi hình thức quản lý dự án đều có ưu điểm và nhược điểm riêng trong từng ứng dụng cụ thể, chúng được xây dựng với mức độ linh hoạt nhất định, chúng có thể được lựa chọn hoặc kết hợp xen kẽ với nhau

Tại điều 45, khoản 2 Luật xây dựng nêu hai hình thức quản lý dự án ở nước ta:

a Chủ đầu tư xây dựng công trình thuê tổ chức tư vấn quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình

b Chủ đầu tư xây dựng công trình trực tiếp quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình

Hình thức (a) có tính chất tương tự như hình thức quản lý xây dựng chuyên nghiệp Chủ nhiệm điều hành dự án là do một pháp nhân độc lập có đủ năng lực quản lý điều hành dự án thực hiện

Hình thức (b) có tính chất tương tự như hình thức quản lý xây dựng bằng phương pháp truyền thống, theo đó chủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án đầu tư xây dựng hoặc nếu chủ đầu tư thành lập ban quản lý dự án thì Ban quản lý dự án phải chịu trước pháp luật và chủ đầu tư xây dựng công trình theo nhiệm vụ và quyền hạn mà Ban quản lý dự án được giao

Mô hình tổ chức của Ban quản lý dự án có thể tổ chức theo các hình thức sau: (1) theo chuyên môn,(2) theo chức năng,(3) theo bộ phận hoặc (4) theo sơ đồ ma trận, tuỳ qui mô và tính chất của dự án

2.4 Sự thành công của một dự án xây dựng

Một dự án được gọi là thành công khi nó hoàn thành đúng tiến độ, nằm

Sự thành công của dự án

Sự thành công của

quản lý dự án

Hình 2.2 _ Sự thành công dự án và quản lý dự án trong vòng đời dự

án (A K Munns và B F Bjeirmi, 1996)

các cá nhân và tổ chức có liên quan tức là đạt được một hiệu quả hợp lý Cũng có ý kiến cho rằng lợi nhuận của nhà thầu, không có tranh chấp giữa các bên và công trình phù hợp với công năng sử dụng cũng được dùng để đo lường sự thành công của dự án (Takim và Akintoye, 2002)

Để phân biệt sự thành công của dự án và quản lý dự người ta (Munns và Bjeirmi, 1996) dùng biểu đồ hình 2.2, theo đó sự thành công của quản lý dự án thể hiện ở các giai đoạn: Lập kế hoạch dự án, thực hiện và chuyển giao, trong khi đó sự thành công của dự án được phản ánh toàn diện trong suốt vòng đời của dự án

Còn theo Chua và các tác giả (1999) thì sự thành công của việc quản lý dự án là sự thành công của việc đảm bảo tiến độ thực hiện, chi phí hợp lý và chất lượng thực hiện, muốn như vậy thì phải có sự phối hợp của các tác nhân tham gia vào dự án

Phân biệt sự thành công của dự án và sự thành công của quản lý dự án là rất cần thiết Theo De Wit sự thành công của dự án được đo lường bằng các mục tiêu chung của dự án trong khi sự thành công của quản lý dự án được đo lường bằng chi phí, thời gian và chất lượng Tuy nhiên theo Baccarini thì sự

thành công của dự án được đo lường bằng sự thành công của công trình và sự thành công của quản lý dự án

Như vậy có thể nói rằng một dự án thoả mãn được các yếu tố: (1) chi phí của dự án (2) các qui định về thời gian (3) kỹ thuật sẽ được sử dụng, thì đó là sự thành công của quản lý dự án, và nếu đạt được kết quả hợp lý của dự án thì được xem đó là một dự án thành công Tuy nhiên tùy theo mỗi loại dự án khác nhau mà các yếu tố trên có thể thay đổi mức độ quan trọng của nó Sự thành công của quản lý dự án góp phần làm cho dự án đó thành công, tuy nhiên nó không chắc chắn có thể ngăn ngừa sự thất bại của dự án đó

2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án

Theo Munns và Bjeirmi (1996) có các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án như sau: Một là, sự sáng suốt của nhà tư vấn trong việc tư vấn cho chủ đầu tư thấy những lợi ích khi thực hiện dự án; Hai là, sự thành công của quá trình thực hiện dự án, đảm bảo thời gian thực hiện dự án, chi phí chất lượng thực hiện đáp ứng được các yêu cầu của chủ đầu tư; Ba là, các điều kiện xã hội, kinh tế, chính trị … ảnh hưởng đến dự án

Khi nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án

SỰ THÀNH CÔNG

Tiến độ T/hiện

Đ/điểm của DA Sự chuẩn bị HĐ Các tổ chức t/gia Các quá trình

Hình 2.3 _ Mô hình sự thành công của công tác quản lý

dự án ( Chua và các tác giả khác, 1999)

phân tích xếp hạng năm yếu tố quan trọng nhất sắp xếp theo thức tự là: (1) Chủ nhiệm dự án đủ năng lực, (2) đầy đủ tài chánh để thực hiện dự án, (3) Ban quản lý dự án đủ năng lực/đa năng, (4) quyết tâm đối với dự án và (5) cung ứng vật tư đầy đủ

Cũng quan tâm về vấn đề này N.D.Long và L.T.Văn (2003) phân tích các vướng mắc của dự án ở Thành phố Hồ Chí Minh dựa trên bảng câu hỏi thu thập thông tin và kết luận như sau:

Thành tố 3

Vấn đề thuộc về xã hội và công nghệ

Thành tố 4

Vấn đề về địa điểm dự án

Thành tố 5

Phương tiện, công cụ thi công và quản lý không thích hợp

1

Sự hỗ trợ Ban

quản lý dự án

không đầy đủ

Quá nhiều thầu chính/thầu phụ

Công nghệ lạc hậu

Giải toả mặt bằng chậm

Thiếu máy móc thiết bị hiện đại

2

Thiết kế thiếu

thực tế

Dự báo thời gian kém chính xác

Quan liêu, cửa quyền

Đền bù không thoả đáng

Hoạch định không chính xác

Các biểu hiện tiêu cực

2.5.1 Mục tiêu và tình hình thực tế của dự án

Tất cả các dự án xây dựng đều bắt đầu hình thành từ những yêu cầu nhất định của xã hội Chủ đầu tư phải xác định được yêu cầu và mục tiêu của dự án trước khi thực hiện, chúng đòi hỏi sự tham gia của nhiều người trong đơn

vị chủ đầu tư và đặc biệt là đơn vị sử dụng hay vận hành công trình sau khi được xây dựng xong

Quá trình này bao gồm nhiều cuộc thảo luận và hoạt động Điều quan trọng nhất là các đơn vị chủ đầu tư phải biết mình cần cái gì và muốn cái gì Họ phải dựa vào yêu cầu của chính mình để xác định sự cần thiết và qui mô của dự án Có thể nói rằng quá trình xác lập mục tiêu thực tế của dự án là quá trình cân đối tối ưu của dự án

Tổng hợp những yếu tố thất bại của các dự án xây dựng tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và trong cả nước nói chung, chúng ta nhận thấy rằng sự thất bại của dự án xuất phát việc xác định sai mục tiêu và ý tưởng hình thành của dự án chiếm mà các nguyên nhân đó có thể là:

- Không đủ thông tin hoặc thông tin lạc hậu về dự án đầu tư

- Không xác định rõ ràng mình muốn cái gì và cần cái gì

Theo N.D.Long và L.T.Văn (2003) mục tiêu và qui mô dự án không rõ ràng có thể gây ra những thiết kế không như mong đợi trong khi các vấn đề về tính khả thi trong xây dựng có thể dẫn đến nhiều thay đổi trong quán trình thi công

Như vậy, cho dù các nguyên nhân thực sự là thế nào, chắc chắn việc cải thiện hiệu quả đầu tư và quản lý là hết sức quan trọng để các dự án đạt được sự thành công mà vấn đề quan trọng là phải xác định được mục đích đầu tư

cho đúng đắn

2.5.2 Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và khả thi

Trong những năm trở lại đây, cùng với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân thì ngành công nghiệp xây dựng Việt Nam đang có sự chuyển biến mạnh mẽ, đó chính là gia tăng về qui mô dự án, qui mô các tổ chức, doanh nghiệp xây dựng Ngày càng nhiều các dự án có yếu tố nước ngoài với công nghệ ngày càng phức tạp, tuy nhiên đầu tư vào dự án nào?, địa điểm xây dựng?, qui mô dự án?, hiệu quả đầu tư của dự án? Là những câu hỏi mà nhà đầu tư luôn phải tìm hiểu kỹ càng, bởi vì một dự án thành công thì giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi và khả thi đúng đắn quyết định phần lớn tỉ trọng thành công của dự án đó

Nghiên cứu các yếu tố rủi ro trong xây dựng trong dẫn đến thất bại của dự án xây dựng trong giai đoạn báo cáo nghiên cứu khả thi, người ta (L.Đ.Long và các tác giả khác,2003) nhận thấy có những nguyên nhân ảnh hưởng sau:

Khảo sát, thu thập thông tin không đầy đủ, chính xác khi nghiên cứu hồ sơ để lập dự án

Không tính đến các bất trắc có thể xảy ra

Lựa chọn địa điểm xây dựng không phù hợp

Lựa chọn kỹ thuật và công nghệ không phù hợp

Các yếu tố khách quan & chủ quan của con người

2.5.3 Đền bù giải tỏa

Đền bù giải tỏa là một vướng mắc đặc trưng rất riêng của Việt nam Bởi vì từ trước tới nay chưa có một đề tài hoặc nghiên cứu về ảnh hưởng của việc đền bù giải toả đến sự thành công của dự án trên thế giới Mặc dù vậy các yếu tố rủi ro do việc đền bù giải toả vẫn tồn tại đồng hành với những dự

án, những công trình xây dựng tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và Việt nam nói chung với rất nhiều phức tạp Có thể nói các qui chế, các qui định về đền bù giải toả không nhất quán, không thống nhất lại thường thay đổi theo thời gian đã góp phần làm cho công tác đền bù giải toả chậm trễ Một nguyên nhân nữa là việc áp dụng “hệ số K”, một hệ số nhạy cảm trong việc bồi thường đền bù, cộng thêm vào đó là các yếu tố chủ quan của con người đã làm cho một việc vốn đã phức tạp lại càng phức tạp

Một nguyên nhân khác liên quan đến việc đền bù giải toả là chương trình tái định cư cho người dân bị giải toả còn chưa đồng bộ, không nhất quán, luôn thay đổi làm cho người dân trong diện giải toả có tâm lý không ổn định, kịp thời để đi dời

Mặt khác chất lượng các khu dân cư, chúng cư phục vụ chương trình này mới là vấn đề cần bàn Theo Sở xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trong đợt kiểm tra chất lượng các chung cư phụ vụ tái định cư cũng chỉ dừng lại ở việc kiểm tra chất lượng việc hoàn thiện chứ chưa thể kiểm tra chất lượng thi công Cụ thể, những khiếm khuyết thường gặp của các chung cư tái định cư là nền trệt thường bị lún sụt, các đầu hồi nhà bị rạn nứt, các khu vệ sinh sàn bị thấm, hệ thống nước thải chưa tốt một số chung cư nhỏ thì thiết kế không đảm bảo điều kiện thoát hiểm khi có sự cố cháy nổ Cũng theo Sở xây dựng thì hầu hết các chung cư tái định cư thường được xác định suất đầu tư không cao, cách sử dụng các loại vật tư , thiết bị từ trung bình trở xuống

“Khâu bồi thường giải phóng mặt bằng là khó khăn lớn nhất đối với các nhà đầu tư Vì khi thương lượng với các chủ đất, hầu hết các nhà đầu tư chỉ thoả thuận được một phần diện tích của dự án, phần còn là không thể thoả thuận … nên dự án bị treo” (C.Vân, 2005)

2.5.4 Giai đoạn thiết kế

Nói đến các yếu tố rủi ro làm ảnh hưởng đến sự thành công của dự án chúng ta không thể không kể đến các rủi ro phát sinh trong giai đoạn thiết kế Thiết kế đóng vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng đến sự thành bại của một dự án, có thể nói không một công trình nào có thể hoàn thành đúng mục tiêu, chất lượng, tiến độ nếu dựa trên một thiết kế tồi

Nhiều nghiên cứu về vấn đề sai sót trong thiết kế như tác giả Burati (1992) cho rằng có các nguyên nhân chính dẫn đế sai sót trong thiết kế:

• Thay đổi thiết kế do vấn đề cải tiến như thay đổi, chỉnh sửa thiết kế cho đẹp hơn, thích dụng hơn trong quá trình thiết kế và thi công

• Thay đổi thiết kế do xây lắp yêu cầu để phù hợp với tình hình công nghệ xây dựng hay tình hình thực tế xây dựng

• Thay đổi thiết kế do mâu thuẫn các chi tiết trong bản vẽ

• Thay đổi thiết kế do đề xuất của chủ đầu tư

• Thay đổi thiết kế cho thuận lợi quá trình thi công, hoàn thành công trình

• Thay đổi thiết kế do người cung cấp thiết bị, hay lắp đặt thiết bị yêu cầu

• Thay đổi thiết kế do thiếu thông tin, kiến thức cần thiết

• Thiết kế sai

• Thiết kế thiếu sót cần phải bổ sung

Kết quả nghiên cứu của Burati (1992) còn cho thấy: sai sót trong thiết kế chiếm 78.1% trong tổng số các loại sai sót, chiếm 79% tổng chi phí các loại sai sót

Nguyên nhân do sử dụng các số liệu k/sát đầu vào không tin cậy

Nguyên nhân do sử dụng tiêu chuẩn tính toán

Sai sót xuất phát từ hợp đồng tư

vấn thầu phụ

Năng lực người thiết kế không phù

Sai sót do chỉ định vật liệu thiết kế

không phù hợp

Nguyên nhân do phươngpháp tính

toán

Sai só do không coi trọng giải pháp

cấu tạo

Sai sót do dùng quá nhiều giải

pháp cấu tạo

Phần lớn các sai sót trong thiết kế là do ý chí chủ quan của con người gây ra, để làm rõ vấn đề này tác giả T.Chủng và N.Q.Việt (2002) đã phân ra

ba nhóm nguyên nhân chủ quan thường gặp dẫn đến rủi ro trong thiết kế kết cấu bê tông cốt thép là:

Nguyên nhân về sử dụng tiêu chuẩn thiết kế

Nguyên nhân về phương pháp thiết kế

Nguyên nhân về công tác tổ chức thiết kế

Mỗi nhóm nguyên nhân còn ẩn chứa nhiều yếu tố khác nhau Đây chỉ là một nghiên cứu các yếu tố làm xuất hiện rủi ro trong thiết kế kết cấu bê tông cốt thép nên chưa đưa ra đầy đủ các nguyên nhân sai sót trong thiết kế (hình 2.4 )

Một nguyên nhân nữa dẫn đến sai sót trong thiết kế là các nguyên nhân khách quan, nằm ngoài ý muốn của con người Nguyên nhân này cũng tiềm tàng nhiều mối rủi ro cho công trình đó là các tiêu chuẩn, qui phạm của nhà nước chưa cụ thể rõ ràng

Như vậy trong giai đoạn thiết kế các nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến các rủi ro trong thiết kế luôn song hành tồn tại, làm ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng và mục tiêu của dự án Ở Việt Nam những bài học về các sai sót trong thiết kế diễn ra hàng ngày, chúng luôn đồng hành với từng công trình, từng dự án và là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến chậm tiến độ trong thi công, làm thay đổi kết cấu, và thậm chí mục tiêu của công trình

2.5.5 Yếu tố đấu thầu

Đấu thầu trong hoạt động xây dựng là nhằm tìm kiếm nhà thầu có đủ năng lực, đáp ứng các yêu cầu công việc trong hoạt động xây dựng với chi phí

phù hợp nhất mà hiệu quả công việc tốt nhất Trong chương VI, mục 1 phần lựa chọn nhà thầu xây dựng, Luật xây dựng đã chỉ rất rõ các yêu cầu đối với công tác đấu thầu

Giai đoạn đấu thầu và giao thầu thiết lập cơ sở cho việc xây dựng dự án Ơû khâu này sự tham gia của chủ đầu tư, thiết kế và nhà quản lý dự án là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành bại

Theo tác giả Donald và Boyd (1996) thì sự thành công trong giai đoạn này phụ thuộc trước hết vào việc tổ chức chuẩn bị hồ sơ công trình xây dựng Một kế hoạch đấu thầu và các chỉ tiêu cần phải được xem xét với từng chi tiết nhỏ của dự án với nguyên tắc không để chúng bị bỏ sót hay trùng lặp và mọi nhà thầu đấu thầu trên một bộ hồ sơ đã mua thì tất nhiên cũng đấu thầu với các công việc của bộ hồ sơ đó Hiểu biết của chủ đầu tư , nhà quản lý xây dựng về lãnh vực đấu thầu và kinh tế là rất quan trọng trong giai đoạn này Chuẩn bị hồ sơ công trình được tiếp nối bằng việc chuẩn bị hồ sơ đấu thầu Đó là sự nỗ lực và phối hợp chung của Chủ đầu tư, Nhà quản lý dự án, và đơn vị thiết kế

Cũng theo tác giả trên thì việc lựa chọn các nhà thầu xây dựng tốt nhất là phải qua vòng sơ tuyển để lựa chọn một số nhà thầu có đủ năng lực nhất tham gia đấu thầu Nhà quản lý hay Chủ đầu tư cũng cần phải đưa ra một dự toán giá thành hợp lý của riêng mình nhằm đánh giá các hồ sơ dự thầu một cách tốt hơn cũng như để tìm ra các thiếu sót trong hồ sơ thầu trước đây chưa phát hiện được Bằng cách xác định các qui trình đánh giá hợp lý, có thể khuyến khích các nhà thầu đưa ra các phương án về kỹ thuật và giá cả riêng của mình

Trong giai đoạn này theo Donald & Boyd (1996) thì việc áp dụng các

hai là, kiểm soát chi phí xây dựng Tài liệu quan trọng trong công tác kiểm soát là tiến độ đấu thầu được cập nhật và dự toán sơ bộ cùng với dự toán giá thành hợp lý

Theo N.V.Đáng (2002) hiện nay có một số vấn đề “nảy sinh “ trong đấu thầu: (1) một số nhà thầu có thể phải thầu cho cả những công việc nằm ngoài phạm vi kinh nghiệm và kỹ năng thông thường của họ, (2) nhiều nhà thầu có thể làm nản lòng nhà thầu khác với nhiều lý do khác nhau như năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật, và cả một số quan hệ … (3) Nhà tư vấn có thể mất khá nhiều thời gian để đọc các hồ sơ dự thầu một cách có hệ thống để đưa ra một bản danh sách ngắn và sự so sánh đảm bảo tin cậy, chính xác, khách quan đồng thời thuyết phục được các nhà thầu chấp thuận kết quả đấu thầu,(4) thường có xu hướng chủ đầu tư muốn lựa chọn nhà thầu có giá bỏ thầu thấp nhất Trong trường hợp này, nếu như nhà thầu thiếu kinh nghiệm cần thiết thì điều này có thể sẽ là nguyên nhân gây tranh cãi và làm khó khăn cho việc giám sát và kiểm soát chất lượng công việc

Theo Điều 97, Luật xây dựng thì tuỳ theo qui mô, tính chất, nguồn vốn xây dựng công trình, người quyết định đầu tư hoặc chủ đầu tư công trình lựa chọn nhà thầu theo các hình thức sau:

- Đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế

- Chỉ định thầu

- Lựa chọn nhà thầu thiết kế kiến trúc công trình xây dựng

Quy chế đấu thầu lần đầu tiên được ban hành vào năm 1996 (Nghị định 43/CP và 93/CP) Tiếp đó Chính phủ đã bổ sung, điều chỉnh và ban hành quy chế Đấu thầu hiện hành (lần 2) gồm Nghị định 88/CP (năm 2000), Nghị định 14/CP (năm 2001) và Nghị định 66/CP (năm 2003)

2.5.6 Yếu tố Ban quản lý dự án

Quản lý xây dựng có liên quan đến một nhóm chủ yếu ba bên: chủ công trình, thiết kế, đơn vị tư vấn giám sát và ban quản lý dự án Thành công của nó tuỳ thuộc vào sự loại trừ các mối quan hệ đối nghịch giữa các thành viên trong nhóm Chỉ cần không thống nhất quan điểm thì sẽ dẫn đến hậu quả tiêu cực cho cả dự án đó

Ban quản lý dự án giữ vai trò chủ đạo trong việc điều hoà các mối quan hệ giữa các bên tham gia sao cho dự án được thực hiện một cách tốt nhất Sự thành công của dự án phụ thuộc vào trình tự thực hiện công việc hợp lý và khả năng tận dụng nguồn lực hiện có Ban quản lý dự án phải thực hiện được năm chức năng cơ bản của công tác quản lý: hoạch định, tổ chức, phân công, hướng dẫn, kiểm soát

Công tác quản lý và dự báo các thay đổi cũng là thành tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành công của dự án Theo N.D.Long và L.T.Văn (2003) thành tố này có quá nhiều thầu chính, thầu phụ, dự báo thời gian kém chính xác, dự toán chi phí kém chính xác và quá nhiều thay đổi khi thực hiện Hầu hết các bên tham gia đều chịu trách nhiệm các vướng mắc này Một khi có quá nhiều đơn vị tham gia các mối liên hệ và luồng thông tin càng trở nên phức tạp Các mối quan hệ đó có thể gây ra những tranh chấp cũng như trở ngại trong công tác thực hiện (Chan và Yeong, 1995) Để công tác dự báo, dự toán chính xác đòi hỏi có và cung cấp đầy đủ và chất lượng của công tác tư vấn (Akintyoe, 2000) Hoạch định thời gian và chi phí liên quan thường được tiến hành bởi nhiều bên và quan trọng là Ban quản lý phải là đơn vị điều hành Quá nhiều thay đổi có thể gây ra những gián đoạn khi thực hiện, kết quả là gây ra những thay đổi trong tiến độ, chi phí phát sinh do nhiều công

việc phải làm lại cũng như giảm hiệu suất lao động (Thomas và Napolitan, 1995)

Theo Donald và Boyd (1996) để quản lý dự án được hiệu quả thì người quản lý dự án phải hội tụ những yếu tố:

- Hiểu biết được những công việc thiết kế, các nguyên tắc cơ bản về xây dựng và đánh giá được vai trò của người thiết kế

- Sự thành thạo về nghề nghiệp của người xây dựng bao gồm khả năng ước tính được giá cả công việc và điều khiển được việc chuẩn bị cho định giá dự án, định trước phẩm chất của nhà thầu, ước lượng được việc đặt giá, phán quyết hợp đồng, điều hành và quản lý toàn bộ dự án xây dựng

- Thông thạo và đánh giá được khả năng các hạng mục thuộc công việc như điện, cơ và các ngành chuyên môn mà không cần phải ký thêm bất cứ một hợp đồng phụ nào

- Quan trọng hơn hết là khả năng hình dung được toàn bộ các mục tiêu của dự án và nắm vai trò lãnh đạo nhóm bao gồm các bên liên quan đến công trình, để đạt được các mục tiêu đề ra

- Người quản lý còn phải chịu trách nhiệm với các tổ chức khác

Nhấn mạnh vào kinh nghiệm và Ban quản lý dự án đủ năng lực là các yếu tố thành công trong nhiều tài liệu và công trình nghiên cứu (Sanvido, 1992; Loo, 2002) Ban quản lý dự án chứ không phải giám đốc thực hiện dự án Hoạch định và kiểm soát dự án hiệu quả đòi hỏi ban quản lý dự án ứng dựng các công cụ quản lý dự án một cách thích hợp

Trong các dự án lớn ở Việt Nam, một vấn đề cực kỳ khó khăn là tập hợp đội ngũ đủ năng lực để thực hiện thực dự án thành công Do đó không có

gì ngạc nhiên khi những yếu này được nhìn nhận là có sự ảnh hưởng rất lớn đến sự thành công của dự án (N.D.Long và Đ.T.X.Lan, 2003)

Theo Loh (1999) năm yếu tố quan trọng nhất đối với các nhà quản lý chuyên nghiệp được xếp thứ tự quan trọng giảm dần từ 1 đến 5:

Nhà quản lý dự chuyên nghiệp

đến chi phí

Ảnh hưởng đến tiến độ

Ảnh hưởng Chất lượng

Sự đầy đủ kế hoạch và các điều kiện kỹ thuật 3 4

Sự kết hợp các yếu tố kinh nghiệm và kiến

thức lý thuyết trong xây dựng 5 Mục tiêu dự án rõ ràng, những hợp đồng thoả

Những rủi ro về kinh tế 2

Uy quyền của giám đốc dự án 1 1 1

Năng lực của giám đốc dự án 4 2 3

Đủ tài chính thực hiện dự án 5

Những động cơ thúc đẩy, khích lệ được thực

Như vậy ban quản lý dự án mà quan trọng nhất là Giám đốc dự án có tác động rất lớn đến cách thức quản lý để hoàn thành dự án Tác giả Đ.T.X.Lan (2002) cũng đưa ra những lời khuyên để thực hiện dự án như: cách thức phân công, cách thức khích lệ tinh thần làm việc, cách thức ra quyết định, cách thức quản lý thời gian, khả năng giao tiếp, khả năng trình bày, cách thức tổ chức các cuộc họp, cách thức viết thư giao dịch và làm báo cáo

Tổng hợp các nguyên nhân yếu kém của Ban quản lý dự án có thể do những yếu tố sau:

1 Không được đào tạo một cách chuyên nghiệp, có những nhà quản lý dự án xây dựng chỉ giỏi về chuyên môn, nhưng lại thiếu chuyên môn về

2 Nước ta bước ra từ nền kinh tế kế hoạch chuyển sang hội nhập nền kinh tế thị trường nên cũng còn nhiều sức ỳ, chưa phát huy hết khả năng và năng lực của mình

3 Còn sự can thiệp sâu của các tổ chức chính quyền, nên cũng có phần nào làm tâm lý của người quản lý không ổn định

4 Thiếu khả năng tư duy sáng tạo, không đủ năng lực trong vai trò của họ

Hiện nay, có rất nhiều nghiên cứu cũng như các công cụ kiểm soát để giúp ban quản lý dự án có thể quản lý dự một cách thành công và hiệu quả Đó có thể là: (1) các biện pháp kiểm soát tiến độ thi công, (2) kiểm soát chi phí bằng đường cong chữ S… nhưng ở đây chúng ta bàn đến việc áp dụng ISO trong quản lý xây dựng, đây là điều cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý trong điều kiện hội nhập như hiện nay

Kinh tế ngày càng phát triển thì các yêu cầu về chất lượng sản phẩm các công trình xây dựng càng được nâng cao Việc quản lý chất lượng các công trình xây dựng cũng phát triển từ thấp đến cao, phù hợp với các qui luật vận động của xã hội Thuật ngữ chất lượng và quản lý chất lượng có vẻ đơn giản, dễ hiểu, nhưng thực tế có rất nhiều định nghĩa khác nhau

ISO 9000 định nghĩa về chất lượng như sau: “chất lượng là tập hợp các đặc tính của một thực thể tạo cho thực thể đó khả năng thỏa mãn những nhu cầu đã được công bố hoặc còn tiềm ẩn” Các nhu cầu này được thể hiện thành yêu cầu về chất lượng, là tập hợp các chuẩn mực xác định đối với các đặc tính của thực thể

Tại Việt Nam, Trong quyết định số 17/2000/QĐ-BXD ghi rõ: “Chất lượng công trình xây dựng là những yêu cầu tổng hợp đối với đặc tính về an toàn, bền vững, kỹ thuật và mỹ thuật của công trìnhphù hợp với quy chuẩn

xây dựng, tiêu chủan kỹ thuật, phù hợp với hợp ồng kinh tế và pháp luệt hiện hành của Nhà nước”

Cũng theo quyết định này, quản lý chất lượng được định nghĩa như sau:

“Quản lý chất lượng công trình xây dựng là tập hợp những hoạt động của cơ quan có chức năng quản lý thông qua các biện pháp như: lập kế hoạch chất lượng, kiểm tra chất lượng và cải tiến chất lượng công trình” Như vậy, chất lượng và quản lý chất lượng có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của nền kinh tế quốc dân Vì vậy việc nghiên cứu, đề xuất những đổi mới về cơ chế, nội dung, về mục tiêu của quản lý là hết sức cần thiết

2.5.7 Sự phối hợp giữa các bên liên quan

Sự tham gia của nhiều bên là một đặc điểm nổi bật của các dự án xây dựng Sự quyết tâm đã được nhìn nhận là một yếu tố không thể thiếu cho sự thành công của dự án Điều này phản ảnh rằng tất cả các bên liên quan và cộng đồng quan tâm mạnh mẽ đến dự án Nhân viên làm việc cho dự án thường không sẵn sàng theo các chuẩn mực đặt ra (Clarke, 1999) Quyết tâm đối với dự án và sự hỗ trợ cấp lãnh đạo các bên là những yếu tố thành công trong nhiều nghiên cứu (White và Fortune, 2002; Sanchez và Perez, 2002) Sự hỗ trợ của các cấp lãnh đạo phải rõ ràng

Theo Đ.T.X.Lan (2003) có hai tổ chức quản lý dự án cần lưu ý đó là tổ chức ngoại biên và tổ chức nội bộ (hình 2.5)

Để có thể quản lý dự án được thành công thì các tổ chức này phải phối hợp với nhau một cách nhịp nhàng, đồng bộ, có hiệu quả điều này được Likert tổng kết (N.H.Lam, 1996) như sau:

1 Các thành viên có kỹ năng trong thực hiện vai trò và chức năng (là người lãnh đạo hoặc là thành viên) của mình những yếu tố cần thiết cho sự tương tác giữa người lãnh đạo và người dưới quyền và sự tương tác giữa các thành viên

2 Nhóm được hình thành tốt và có một quan hệ làm việc thoải mái giữa các thành viên trong nhóm

3 Các thành viên bị thu hút, hấp dẫn bởi nhóm và các thành viên khác cũng như trung thành với người lãnh đạo

4 Các giá trị và mục tiêu của nhóm là hoà hợp với những giá trị và nhu cầu của các thành viên

5 Các thành viên trong nhóm được động viên cao độ để nhóm đạt được các mục tiêu đó

6 Tất cả các hoạt động của nhóm như sự tương tác, giải quyết vấn đề, ra quyết định … là trong điều kiên của không khí là việc thân thiện và hỗ trợ Khi các thành viên của nhóm chấp nhận sự khác biệt về quan điểm,

Ban quản lý dự án Các bên liên quan Các bên liên quan Các bên liên quan

Giám đốc dự án

Bộ phận 2

Bộ phận

1 Bộ phận 3

Tổ chức ngoại biên

Tổ chức nội bộ

Hình 2.5 _ Hai cơ cấu tổ chức dự án

họ tập trung vào việc đạt đến giải pháp chấp nhận được, hợp lý và không làm trầm trọng thêm những xung đột hoặc mâu thuẫn đó

7 Nhóm tích cực giúp đỡ các thành viên để khai thác hết tiềm năng

8 Các thành viên sẵn sàng chấp nhận những mục tiêu và những đòi gỏi mà nhóm đặt ra

9 Các thành viên giúp đỡ lẫn nhau lúc cần thiết để mỗi người có thể đạt đến những mục tiêu của họ

10 Bầu không khí làm việc thân thiện khuyến khích sự sáng tạo

11 Nhóm hiểu biết về sự tuân thủ và hiểu khi nào thì sử dụng nó và sử dụng nó để làm gì,

12 Có một sự động viên cao cho thông tin một cách cởi mở

13 Các thành viên linh hoạt và phải thích ứng với những mục tiêu và thái độ của họ

14 Cá nhân cảm thấy an toàn trong việc ra quyết định vì những mục tiêu và triết lý hoạt động được hiểu biết một cách rõ ràng giữa các thành viên

Sự phối hợp thực hiện giữa các bên tham gia dự án còn thể hiện ở việc chia xẻ thông tin lẫn nhau Thành tố này ngày càng trở nên quan trọng trong thời đại thông tin ngày nay Thông tin trao đổi hữu hiệu là một yếu tố trọng tâm để lèo lái và gắn kết các cá nhân và ra những quyết định kịp thời để đưa dự án đến thành công (Laufer và các tác giả khác, 1996) Do đó, việc thiết lập một hệ thống thông tin hiệu quả là hết sức cần thiết để mọi cá nhân liên quan tiếp nhận và chia xẻ thông tin Nói một cách khác đó là “chia xẻ tiền đồ của dự án” là không thể thực hiện được khi thông tin nghèo nàn Một khi con người được thông tin tốt hơn và nhận biết được những gì xảy ra trong dự án , họ sẽ trở nên quyết tâm nhiều hơn đối với việc thực hiện dự án và kết quả là

Cùng một mục đích như nhau nhưng các tác giả Yeo (1995), Awakul và Ogulana (2002) đều nhận định rằng: sự tham gia của cộng đồng cũng rất quan trọng vì sự cảm thông, hiểu biết về dự án của cộng đồng xung quanh cũng sẽ đảm bảo cho dự án thực hiện thuận lợi hơn Theo Yeo (1995) nhấn mạnh rằng quản lý các phản ứng, ý kiến và hiểu biết thái độ của cộng đồng là một phần trách nhiệm của Ban quản lý dự án Như vậy, các bên tham gia cần phải chia xẻ chính xác, thông tin về dự án và thu thập các quan điểm khác nhau về dự án nhằm đảm bảo dự án thực hiện đạt kết quả như mong muốn

Qua nhiều nghiên cứu khác nhau người ta cho rằng: sự phối hợp không đồng bộ giữa các thành viên có thể ảnh hưởng đến (1) tiến độ do không tìm được cách giải quyết những mâu thuẫn,(2) chất lượng công trình vì không tìm

ra giải pháp tốt nhất, bên nào cũng muốn giữ vững quan điểm của mình,(3) kinh phí tốn kém do việc chậm trễ tiến độ hoặc phải trả giá cho việc không tìm ra giải pháp tốt nhất

2.5.8 Các công cụ hỗ trợ ban quản lý dự án

Việc áp dụng công nghệ mới hiện nay đang diễn ra một sự đổi mới nhanh chóng và liên tục Các nhà quản lý cần phải nhạy cảm với những thay đổi này và nắm bắt kịp thời các áp dụng sẽ góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả

Máy tính - Phạm vi của những áp dụng này bao gồm việc lập dự toán,

kiểm soát giá thành, lập tiến độ, đảm bảo chất lượng, cung ứng quản lý hành chính và năng suất Các áp dụng nếu biết sử dụng một cách phù hợp sẽ có thể nâng cao năng suất và hiệu quả của công việc quản lý dự án và giảm bớt được thời gian một cách đáng kể