Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại của các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ tại phường văn quán, hà đông, hà nội năm 2019

Quy trình thu th p thông tin ..... th ng xuyên... có kinh bình th ng.

TR NGă I H C TH NGăLONG

NGUY N ANH THÀNH

V NăQUỄN,ăHÀă ỌNG,ăHÀăN I N Mă2019

LU NăV NăTH CăS ăYăT CÔNG C NG

HÀ N I - 2020

TR NGă I H CăTH NGăLONG

NGUY N ANH THÀNH

V NăQUỄN,ăHÀă ỌNG,ăHÀăN IăN Mă2019

xin đ c g i l i c m n đ n Ban Giám hi u Tr ng i h c Th ng Long, Phòng đào t o Sau i h c, các B môn, Khoa phòng là n i tr c ti p đào t o và

t n tình giúp đ tôi trong quá trình h c t p, nghiên c u đ hoàn thành lu n v n

Tôi xin bày t lòng kính tr ng và bi t n sâu s c t i TS Tr n Hoa Mai,

ng i th y h ng d n tr c ti p luôn theo sát, th ng xuyên giúp đ , cho tôi nhi u

ý ki n quý báu, sát th c trong quá trình h c t p, nghiên c u đ hoàn thành lu n

v n này

Tôi vô cùng c m n các th y, các cô trong H i đ ng ch m lu n v n đã đóng góp cho tôi nhi u ý ki n quý báu trong quá trình hoàn thi n lu n v n

Tôi vô cùng bi t n gia đình, b n bè, anh ch em đ ng nghi p và t p th h c

viên l p cao h c Y t công c ng khóa 2017 – 2019 đã đ ng viên, giúp đ tôi trong

su t quá trình h c t p, nghiên c u và hoàn thành lu n v n

Xin trân tr ng c m n!

H c viên

Nguy n Anh Thành

Tôi là Nguy n Anh Thành, H c viên Cao h c chuyên ngành Y t công

c ng khóa 2017-2019 Tr ng i h c Th ng Long, tôi xin cam đoan đ tài khóa lu n này là công trình nghiên c u c a riêng tôi do chính tôi th c hi n

T t c s li u trong lu n v n này là trung th c, khách quan và ch a t ng đ c công b trong b t k công trình nào khác N u có đi u gì sai tôi xin ch u trách nhi m hoàn toàn

BPTT : Bi n pháp tránh thai

BPTT H : Bi n pháp tránh thai hi n đ i

CSSKSS : Ch m sóc s c kh e sinh s n

DS-KHHG : Dân s - K ho ch hóa gia đình

DCTC : D ng c tránh thai trong t cung

KHHG : K ho ch hóa gia đình

PTTT : Ph ng ti n tránh thai

SKSS : S c kh e sinh s n

BPTTKC : Bi n pháp tránh thai kh n c p

SKSS/KHHG : S c kh e sinh s n/ K ho ch hóa gia đình

TTYT : Trung tâm y t

TT CSSKSS : Trung tâm ch m sóc s c kh e sinh s n

VTTT : Viên thu c tránh thai

TTTT : Thu c tiêm tránh thai

TCTT : Thu c c y tránh thai

WHO : T ch c Y t Th gi i (World Health rganization)

TNC : i t ng nghiên c u

Ch ngă1ăT NG QUAN 3

1.1 M t s khái ni m và thu t ng liên quan 3

1.1.1 K ho ch hóa gia đình 3

1.1.2 Bi n pháp tránh thai 3

1.2 Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai 8

1.2.1 Trên Th gi i 8

1.2.2 Th c tr ng s d ng các bi n pháp tránh thai t i Vi t Nam 9

1.2.3 Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai t i Qu n Hà ông 13

1.3 M t s y u t liên quan đ n s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i 13

1.4 c đi m, tình hình ph ng V n Quán-Hà ông-Hà N i 15

Ch ngă2ă IăT NG VÀ PH NGăPHỄPăNGHIểNăC U 17

2.1 Th i gian và đ a đi m nghiên c u 17

2.2 i t ng nghiên c u 17

2.2.1 Tiêu chu n ch n đ i t ng nghiên c u 17

2.2.2 Tiêu chu n lo i tr đôi t ng nghiên c u 17

2.3 Ph ng pháp nghiên c u 17

2.3.1 Thi t k nghiên c u 17

2.3.2 Ch n m u và c m u 17

2.3.3 Bi n s và ch s nghiên c u 19

2.4 Ph ng pháp thu th p thông tin 22

2.4.1 Quy trình thu th p thông tin 22

2.7 V n đ đ o đ c nghiên c u 232.8 H n ch c a nghiên c u 23

Ch ng 3 K T QU NGHIÊN C U 25

3.1 Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i c a các c p v ch ng trong đ tu i sinh đ (15-49 tu i) 253.2 M t s y u t liên quan đ n s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 34

Ch ngă4ăBÀNăLU N 40

4.1 Th c tr ng s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i c a ph n 15 -

49 tu i có ch ng, t i ph ng V n Quán, Hà ông, Hà N i 404.2 Bàn lu n v m t s y u t liên quan đ n s d ng các bi n pháp tránh thai c a đ i t ng nghiên c u 50

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

B ng 1.2 T tr ng ph n 15-49 tu i có ch ng đang s d ng bi n pháp tránh

thai chia theo bi n pháp đang s d ng, giai đo n 2005-2016 11

B ng 1.3 Tình hình cung c p bi n pháp tránh thai 12

B ng 2.1 Bi n s và ch s nghiên c u 19

B ng 3.1 c đi m chung c a đ i t ng nghiên c u 25

B ng 3.2 Tình tr ng kinh t h gia đình 26

B ng 3.3 S con hi n có c a đ i t ng nghiên c u 26

B ng 3.4 Gi i tính c a con trong m t h gia đình 26

B ng 3.5 Quy mô gia đình mong mu n 27

B ng 3.6 Các v n đ g p ph i khi s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 31

B ng 3.7 Ngu n cung c p các bi n pháp tránh thai 31

B ng 3.8 N i dung đ c đ c p trong bu i truy n thông v Dân s / K ho ch hóa gia đình 32

B ng 3.9 c h ng d n s d ng ít nh t 1 bi n pháp tránh thai hi n đ i 33

B ng 3.10 ánh giá v n i dung trong các bu i truy n thông 33

B ng 3.11 Thái đ v vi c ng i s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i ph i chi tr kinh phí theo quy đ nh c a Nhà n c 33

B ng 3.12 M i liên quan gi a dân t c, tôn giáo v i th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 34

B ng 3.13 M i liên quan gi a ngh nghi p, trình đ h c v n v i vi c s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 34

B ng 3.14 M i liên quan gi a kinh t h gia đình v i th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 35

B ng 3.15 M i liên quan gi a s con hi n có, mong mu n gi i tính c a con, gi i tính c a con và s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 36

Bi u đ 3.2 T l s d ng các bi n pháp tránh thai 28

Bi u đ 3.3 T l s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 28

Bi u đ 3.4 Các bi n pháp tránh thai hi n đ i đ c s d ng 29

Bi u đ 3.5 Lý do quy t đ nh s d ng bi n pháp tránh thai đang s d ng 29

Bi u đ 3.6 G p ph i v n đ khi s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 30

T V Nă

Công tác Dân s - K ho ch hóa gia đình Vi t Nam đ c b t đ u t

n m 1961, ch ng trình đ c b t đ u b ng các chính sách liên quan đ n quy

mô dân s trên c s th c hi n k ho ch hóa gia đình và chú tr ng cung c p

ph ng ti n tránh thai Qua 58 n m th c hi n công tác Dân s - K ho ch hóa gia đình, m c dù hi n nay công tác Dân s - K ho ch hóa gia đình đư đ c tri n khai t t c các l nh v c dân s , song vi c th c hi n k ho ch hóa gia đình v n r t đ c chú tr ng b i Vi t Nam là m t trong nh ng n c có dân s đông, x p th 3 khu v c ông Nam Á và th 13 c a Châu Á Theo báo cáo

c a T ng c c Th ng kê, dân s Vi t Nam là 94,67 tri u ng i, t ng thêm 1 tri u ng i so v i n m 2017 [16] Theo s li u m i nh t t Liên H p Qu c, Dân s Vi t Nam hi n chi m 1,27% dân s th gi i [37]

Vi t Nam, trong nh ng n m qua, t l s d ng các bi n pháp tránh thai ngày càng t ng lên góp ph n quan tr ng làm gi m m c sinh N u nh

nh ng giai đo n đ u c a ch ng trình Dân s - K ho ch hóa gia đình, các

bi n pháp tránh thai đ c c p mi n phí, t i n m 1993 b t đ u có thêm kênh

ti p th xã h i cung ng ph ng ti n tránh thai và đ n nay vi c phân khúc th

tr ng ph ng ti n tránh thai đư đ c B Y t ban hành có chú tr ng t i c kênh th tr ng, xã h i hóa i u tra bi n đ ng Dân s - K ho ch hoá gia đình th i đi m 01/4/2016 cho th y t l s d ng bi n pháp tránh thai c a

Vi t Nam hi n đang m c cao 77,6% T l s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i t i th i đi m này đ t m c 66,5% t ng 1,5 đi m ph n tr m so

v i k t qu đi u tra bi n đ ng Dân s - K ho ch hoá gia đình th i đi m

01/4/2014 [15]

Th c hi n t t vi c s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i là y u t quan tr ng, có tác đ ng t i gi m t l phát tri n dân s nh m th c hi n m c tiêu Chi n l c Dân s - S c kho sinh s n Vi t Nam giai đo n 2011- 2020,

th c hi n chính sách dân s trong tình hình m i và l ng ghép các v n đ Dân

s vào quá trình phát tri n kinh t - xã h i c a đ t n c; đó c ng chính là m t trong nh ng y u t c b n đ nâng cao ch t l ng cu c s ng [33]

Nh ng n m g n đây trên đ a bàn thành ph Hà N i, vi c đ y m nh công tác ch m sóc s c kh e sinh s n/k ho ch hóa gia đình, trong đó chú tr ng b o

đ m cung c p các bi n pháp tránh thai hi n đ i đư đ c đánh giá là có nhi u

c g ng; công tác truy n thông, đ c bi t là truy n thông chuy n đ i hành vi

c a ng i dân v vi c s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i, nâng cao

ch t l ng d ch v k ho ch hoá gia đình đư đ c xúc ti n m nh m đ n các

c p v ch ng trong đ tu i sinh đ

Tuy v y, quá trình t ch c th c hi n ch ng trình dân s - k ho ch hoá gia đình ph ng V n Quán - Hà ông - Hà N i không ph i bao gi c ng thu n l i Cho đ n nay, t t ng nho giáo, phong ki n, e ng i s d ng các

bi n pháp tránh thai làm nh h ng đ n s c kh e; đ ng th i s chuy n đ i hành vi s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i v n ch a b n v ng, t

t ng l i vào s bao c p c a nhà n c v ph ng ti n tránh thai v n là

nh ng y u t c n tr đ n vi c ch p thu n và s d ng các bi n pháp tránh thai

hi n đ i t i m t s đ a bàn c a đ a ph ng trong giai đo n hi n nay

tìm hi u r̃ v th c tr ng và m t s y u t liên quan đ n vi c s d ng

các bi n pháp tránh thai hi n đ i t i ph ng V n Quán - Hà ông - Hà N i

n m 2019, chúng tôi ti n hành nghiên c u đ tài “Th c tr ng và m t s y u

t liên quan đ n s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i c a các c p v

2019” v i hai m c tiêu sau:

Ch ng 1

T NG QUAN 1.1 M t s khái ni m và thu t ng liên quan

- i u hòa kho ng cách gi a các l n sinh;

- Ch đ ng th i đi m sinh con cho phù h p v i l a tu i

Nh v y, KHHG là s l a ch n có ý th c c a các c p v ch ng nh m

đi u ch nh s con, th i đi m sinh con và kho ng cách gi a các l n sinh con

KHHG không ch là các BPTT mà còn giúp đ các c p v ch ng đ có thai

và sinh con [29]: “KHHG là s n l c c a nhà n c, xã h i đ m i cá nhân,

c p v ch ng ch đ ng, t nguy n quy t đ nh s con, th i gian sinh con và kho ng cách gi a các l n sinh nh m b o v s c kh e, nuôi d y con có trách nhi m, phù h p v i chu n m c xã h i và đi u ki n s ng c a gia đình” [19] Chính sách KHHG giúp các c p v ch ng và m i cá nhân nh n ra

nh ng quy n c b n c a mình trong vi c đ c t do quy t đ nh và có trách nhi m v i vi c sinh con Th c hi n KHHG không ch tr c ti p nâng cao s c

kh e ph n mà còn giúp gi m t l t vong bà m , tr em, nâng cao c h i

đ c ti p c n và th h ng v giáo d c, lao đ ng, có thu nh p, gia t ng vai trò, v th c a ph n và tr em gái trong gia đình và ngoài xư h i

1.1.2 Bi n pháp tránh thai

Bi n pháp tránh thai là m t thu t ng r ng đ c dùng đ mô t các cách th c giúp phòng ng a vi c có thai

Có nh ng cách ti p c n khác nhau đ phân lo i BPTT: ti p c n theo

th i gian tránh thai, BPTT đ c chia thành hai nhóm bao g m các BPTT t m

th i (ch có tác d ng ng a thai trong m t kho ng th i gian nh t đ nh) và các BPTT v nh vi n (làm ch m d t h n kh n ng mang thai); ti p c n theo m t cách khác n a đó là chia BPTT thành 02 lo i - hi n đ i và truy n th ng

BPTT truy n th ng (t nhiên) là nh ng BPTT không c n dùng d ng c , thu c hay th thu t nào đ ng n c n th tinh ây là nh ng BPTT t m th i và

ít hi u qu bao g m: Bi n pháp tính theo vòng kinh, bi n pháp xu t tinh ngoài

âm đ o [18]

BPTT hi n đ i là nh ng bi n pháp mang l i hi u qu tránh thai cao, có

s d ng d ng c , thu c ho c th thu t đ ng n c n th tinh [18]

Các BPTT hi n đ i ph bi n t i Vi t Nam nh : bao cao su nam, viên thu c tránh thai, d ng c tránh thai trong t cung (DCTC), thu c tiêm tránh thai, thu c c y tránh thai, tri t s n nam b ng ph ng pháp th t và c t ng d n tinh (tri t s n nam), tri t s n n b ng ph ng pháp th t và c t vòi tr ng (tri t

s n n )

1.1.2.1 Bi n pháp tránh thai hi n đ i [34], [35]

- Viên thu c tránh thai

VTTT có 2 lo i: VTTT k t h p (v i 02 lo i hormone: Progestin và estrogen) và VTTT ch có ch a progestin (thích h p cho ph n đang cho con bú; ph n có ch ng ch đ nh u ng viên tránh thai k t h p) u đi m c a VTTT là: hi u qu tránh thai cao n u s d ng đúng (97-98%); giúp gi m đau

và gi m l ng máu khi đ n k kinh nguy t; hình thành chu k kinh đ u đ n;

gi m m n tr ng cá, gi m đau b ng, đau l ng tr c và trong k kinh nguy t VTTT có tác d ng tránh thai b ng cách: c ch phóng noưn, làm đ c ch t

nh y c t cung và làm n i m c t cung kém phát tri n S d ng VTTT đòi

h i khách hàng ph i u ng đ u đ n hàng ngày, ph i đ c cung c p thu c

th ng xuyên L u Ủ là ng i s d ng d quên u ng thu c và có th có tác

d ng không mong mu n nh ng tháng đ u tiên s d ng VTTT không có tác

d ng phòng ch ng các b nh lây truy n qua đ ng tình d c và HIV/AIDS

- Bao cao su: là BPTT dùng cho nam gi i, hi n nay đư có BCS cho n

gi i BCS là BPTT ph bi n nh t đ không ph i mang thai ngoài ý mu n,

đ ng th i ng n ng a đ c các b nh lây truy n qua đ ng tình d c, nh t là HIV/AIDS C ch tránh thai là không cho tinh trùng ti p xúc v i âm đ o, c

t cung c a ng i n

- Thu c c y tránh thai: là BPTT có hi u qu tránh thai cao (98%), d s

d ng, tác d ng th i gian dài (3 – 5 n m), không ph thu c lúc giao h p; d

h i ph c kh n ng có thai sau khi l y thu c c y ra Bi n pháp này không có tác d ng phòng tránh các b nh lây truy n qua đ ng tình d c và HIV/AIDS

C ch tránh thai: c ch phóng noãn do n ng đ cao liên t c c a Progestin trong máu; làm đ c ch t nh y c t cung, ng n không cho tinh trùng xâm

nh p bu ng t cung; làm n i m c t cung kém phát tri n, không thích h p cho tr ng làm t ; làm ch m s di chuy n c a tinh trùng lên vòi t cung

- Tri t s n nam: Th c ch t là th t và c t ng d n tinh, ch c n th c hi n

m t l n và mang l i hi u qu v lâu dài C ch tránh thai: th t và c t ng d n tinh làm gián đo n ng d n tinh d n đ n không có tinh trùng trong m i l n

xu t tinh Tri t s n nam không có tác d ng phòng ch ng các b nh lây truy n qua đ ng tình d c và HIV/AIDS

- Tri t s n n : tri t s n n th c ch t là th t và c t vòi tr ng, là cách tránh thai an toàn và tránh thai v nh vi n, không có kh n n ng có thai C ch tránh thai: th t và c t vòi t cung làm gián đo n vòi t cung, không cho tinh trùng g p noưn đ th tinh Tri t s n cho phép ng i ph n không c n lo

l ng v vi c mang thai Tri t s n s không gây ra tri u ch ng c a mãn kinh

ho c khi n mãn kinh x y ra s m h n và h u h t nh ng ph n đư tri t s n v n

có kinh bình th ng Tri t s n n không có tác d ng phòng ch ng các b nh lây truy n qua đ ng tình d c và HIV/AIDS

- D ng c tránh thai trong t cung (DCTC): DCTC có th đ t hi u qu tránh thai t i 99% C ch tránh thai c a DCTC là: ng n không cho noưn th tinh v i tinh trùng, ho c làm cho noưn đư th tinh không làm t đ c trong

bu ng t cung Là BPTT có tác d ng ngay l p t c và lâu dài (kho ng 5 đ n

10 n m) Không nh h ng t i quá trình giao h p c ng nh không làm gi m khoái c m tình d c; ít t n kém, tho i mái, d s d ng và không có c m giác mình đang mang v t th l trong ng i; không nh h ng t i kh n ng sinh

s n sau này DCTC không có tác d ng phòng ch ng các b nh lây truy n qua

- Bi n pháp tránh thai kh n c p (BPTTKC) đ c s d ng sau khi giao

h p không đ c b o v , g m có: u ng thu c viên tránh thai và đ t DCTC Thu c tránh thai kh n c p có hi u qu càng cao n u s d ng càng s m C

+ Ti t ch t nh y c t cung: Thu c tránh thai kh n c p ch a ch t progestin khi n tuy n th trong c t cung k t dính l i T đó, tinh trùng s b

c n tr không đi qua đ c c t cung

+ Bi n đ i niêm m c t cung, ng n s làm t : Thu c tránh thai ch a progestin và estrogen t bên ngoài đ a vào và không có tính quy lu t gi ng progestin và estrogen nh c th s n xu t ra trong th i kì kinh nguy t bình

th ng, đi u này s làm cho màng trong t cung phát d c không t t khi n

tr ng không th làm t trong t cung đ c, t đó có tác d ng tránh thai

BPTTKC không có tác d ng phòng ch ng các b nh lây truy n qua

đ ng tình d c và HIV/AIDS

1.1.2.2 Bi n pháp tránh thai truy n th ng (t nhiên) [34]

BPTT truy n th ng, hay còn g i là tránh thai t nhiên, là bi n pháp không c n d ng c , không dùng thu c men hay th thu t nào đ ng n c n s

th tinh BPTT truy n th ng đ c áp d ng cho t t c các đ i t ng là các c p v

ch ng ch a mu n sinh con Các ph ng pháp tránh thai truy n th ng bao g m:

- Ph ng pháp xu t tinh ngoài âm đ o: Ph ng pháp này còn g i là giao h p gián đo n, đòi h i s ch đ ng c a nam gi i trong lúc giao h p

D ng v t đ c rút nhanh chóng ra kh i âm đ o tr c khi phóng tinh và phóng tinh ra ngoài âm đ o Không đ tinh d ch r ra khi d ng v t còn trong

âm đ o và không đ tinh d ch đư phóng ra ngoài r i tr l i âm đ o

- Ph ng pháp xác đ nh tr ng r ng (ph ng pháp tránh ngày phóng noưn, tính vòng kinh): là BPTT trên c s xác đ nh ngày r ng tr ng trong chu

k kinh nguy t đ tránh giao h p ho c s d ng các BPTT khác h tr nh s

d ng BCS ho c xu t tinh ngoài âm đ o đ tránh thai C ch tác d ng tránh thai c a bi n pháp tính ngày r ng tr ng là tránh không cho tinh trùng g p

tr ng đ th tinh, hi u qu tránh thai th p 70% BPTT này không có tác d ng phòng ch ng các b nh lây truy n qua đ ng tình d c và HIV/AIDS

1.2 Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai

1.2.1 Trên Th gi i

Theo s li u c a Liên H p Qu c, hành tinh c a chúng ta hi n có 7,6 t

ng i (2018), trong đó s ph n trong đ tu i sinh đ (18 – 49 tu i) là 1,9 t

ng i, chi m g n 25% t ng dân s th gi i [26] Theo báo cáo KHHG th

gi i c a Liên H p Qu c cho th y, t l s d ng BPTT trên th gi i n m 2017

là 63% T l này đ t trên 70% châu Âu, M La tinh, B c M trong khi đó Trung và Tây Phi l i r t th p, ch có 25% Ngôi nhà đông đúc châu Á có t

l là 66,4% T l s d ng các BPTT hai c ng qu c dân s th gi i c ng hoàn toàn khác bi t Trong khi t l này Trung Qu c là 83% thì n ch

có 56% C ng theo báo cáo này, t l s d ng các BPTT m t s qu c gia châu Phi là r t th p nh : Nam Sudan (6,5%), Chad (6,9%), Guinea (7,9%), Gambia (11,7%)… N u ch tính t l s d ng các BPTT hi n đ i thì còn th p

h n n a [35]

C ng theo tài li u KHHG c a Liên H p Qu c, trong s 63% t l s

d ng các BPTT thì t l các bi n pháp tránh thai hi n đ i đ c s d ng là 58%, t l các bi n pháp truy n th ng d c s d ng là 5% Tri t s n n và DCTC là nh ng bi n pháp dài h n đ c s d ng nhi u nh t [35]

S li u báo cáo n m 2015 c a Liên H p Qu c cho th y, t l này l n

l t là 19% và 14% Nh ng bi n pháp ng n h n nh VTTT 9%, BCS nam 8% và TTTT là 5% Theo dõi s li u t n m 1994 đ n nay cho th y, xu

h ng ng i s d ng a thích thu c tiêm, thu c c y và BCS nam [32]

M c dù t l s d ng các BPTT trên th gi i đư t ng lên và có nh ng giai đo n t ng ngo n m c nh ng kho ng cách gi a các châu l c, khu v c trên

th gi i là r t l n, đ c bi t t i m t s qu c gia đói nghèo, chi n tranh và bi n

đ i khí h u M t vòng lu n qu n c a đói nghèo, trình đ giáo d c th p, t l

s d ng các bi n pháp tránh thai th p, m c sinh cao, m c ch t cao, tu i th

th p r i l i tr l i đói nghèo, l i chi n tranh…

K t qu i u tra bi n đ ng dân s 2016 cho th y, t l s d ng các BPTT đ t 77,6%, t ng 1,9 đi m ph n tr m so v i k t qu i u tra bi n đ ng dân s 2015 S li u c a các cu c i u tra bi n đ ng dân s hàng n m cho

th y t l s d ng BPTT c a Vi t Nam hi n đang m c cao [15]

B ng 1.1 T l s d ng bi năphápătránhăthai,ăgiaiăđo n 2002-2016

Ngu n: T ng c c th ng kê, i u tra bi n đ ng dân s và k ho ch hoá gia đình 1/4/2016 [15]

V c c u BPTT th hi n r̃ xu h ng d ch chuy n - t ng b c gi m

d n các BPTT lâm sàng (tri t s n nam, tri t s n n , DCTC) và t ng b c t ng các BPTT phi lâm sàng (BCS, VTTT)

B ng 1.2 T tr ng ph n 15 ậ 49 tu i có ch ngăđangăs d ng bi n pháp

tránh thai chia theo bi n phá păđangăs d ng,ăgiaiăđo n 2005 ậ 2016

V các kênh cung ng PTTT, n u nh nh ng n m đ u c a ch ng trình KHHG ch có kênh c a Nhà n c c p mi n phí thì b t đ u t n m 1993 có thêm kênh ti p th xã h i các PTTT có s tr giá c a Nhà n c và hi n nay kênh xã h i hóa - th tr ng c ng phát tri n m nh

B Y t đư ban hành án “Xã h i hóa cung c p ph ng ti n tránh thai và d ch v k ho ch hóa gia đình/s c kh e sinh s n t i khu v c thành th

và nông thôn phát tri n giai đo n 2015 – 2020” ( án 818) Do v y ch ng trình xã h i hóa các PTTT đang đ c m r ng c v đ a bàn và t ng b c đa

d ng hóa các PTTT và các ch ng lo i c a t ng PTTT nh BCS và VTTT đ phân ph i

Theo báo cáo c a T ng c c DS-KHHG n m 2018, ti p th xã h i các PTTT đư đ c tri n khai t i 63/63 t nh/TP, phân ph i thành công: 1.685.049 chi c bao cao su, 606.152 v VTTT và 27.947 chi c vòng tránh thai Ideal; Ban qu n lỦ án 818 đư tri n khai xã h i hóa PTTT t i 46/63 t nh/TP v i

- Thu c viên u ng tránh thai 36,1 56,1 7,8

Theo T ng c c Th ng kê, s ph n trong đ tu i sinh đ (15-49

tu i) n m 2016 là trên 24,2 tri u ng i Trong nh ng n m t i, s ph n trong đ tu i sinh đ v n ti p t c gia t ng và d báo s đ t c c đ i vào n m

2027 - 2028

Hi n nhu c u s d ng các PTTT ti p t c t ng c bi t v thành niên/ thanh niên c n đ c quan tâm h n; h là nh ng đ i t ng ph i đ ng đ u v i nhi u nguy c và thách th c liên quan đ n SKSS, s c kh e tình d c nh : thi u ki n th c, k n ng c n thi t đ ch m sóc b n thân

1.2.3 Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai t i Qu năHƠă ông

Trong nh ng n m qua công tác DS-KHHG c a Qu n đư đ t đ c

nh ng k t qu r t ph n kh i Các ch tiêu v t l sinh và m c sinh liên t c

gi m T l các c p v ch ng trong đ tu i sinh đ ch p nh n và s d ng các BPTT hi n đ i t ng nhanh N m 2017, Qu n đư hoàn thành 100% ch tiêu v

th c hi n các bi n pháp tránh thai, trung tâm DS – KHHG Qu n đư tri n khai chi n d ch cung c p d ch v KHHG t i 17 ph ng đư mang l i k t qu ,

249 tr ng h p s d ng DCTC; 54 tr ng h p s d ng TTTT; 570 tr ng

h p s d ng VTTT; 1.060 tr ng h p s d ng BCS C c u s d ng các BPTT đang có s thay đ i theo h ng đa d ng hoá các BPTT, đ c bi t là các BPTT hi n đ i

C n c k ho ch Tri n khai công tác DS – KHHG n m 2019, qu n

Hà ông chú tr ng b o đ m cung ng đ các PTTT cho các đ i t ng theo đúng h ng d n và ch tiêu k ho ch phân b n m 2019; chú tr ng đ y m nh

xã h i hóa các PTTT trên đ a bàn, nâng cao ch t l ng, hi u qu d ch v

ch m sóc SKSS/KHHG , t ng c ng truy n thông l ng ghép cung c p d ch

v KHHG

1.3 M t s y u t liênăquanăđ n s d ng các bi n pháp tránh thai hi năđ i

Nghiên c u xác đ nh các y u t liên quan t i vi c s d ng BPTT hi n

đ i c a ph n đư k t hôn trong đ tu i 15 – 49 t i Ethiopia n m 2011 v i

trên 10.204 đ i t ng đư cho th y: T l s d ng các BPTT hi n đ i là 27,3% Nghiên c u c ng cho th y nhóm giàu nh t, h c v n cao h n, nhóm đang s

d ng BPTT, s l ng tr sinh s ng, đang trong m i quan h 1 v 1 ch ng, tham d các cu c đ i tho i c ng đ ng, đ c vi ng th m t i các c s y t t i

nhà thì s d ng các BPTT hi n đ i cao h n Trong khi đó ph n s ng vùng nông thôn, nhóm tu i l n h n, trong m i quan h đa thê và ch ng ki n m t

cái ch t c a đ a tr c a mình (p<0,001) đư đ c tìm th y là nh h ng tiêu

c c đ n vi c s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i [36]

- N m 2007, Vi n Khoa h c Dân s , Gia đình và Tr em ti n hành nghiên c u đ tài: “Nghiên c u th c tr ng và gi i pháp đ t ng c ng t l s

d ng các bi n pháp tránh thai lâm sàng cho các c p v ch ng trong đ tu i sinh đ t i m t s t nh/thành ph ” Theo k t qu nghiên c u, có nhi u lỦ do

c ng nh y u t tác đ ng đ n vi c s d ng các bi n pháp tránh thai:

+ Nh ng y u t xu t phát t chính b n thân các BPTT đ a l i nh hi u

qu tránh thai cao, tác d ng tránh thai lâu dài, an toàn khi s d ng đư đ c đánh giá và l a ch n v i t l cao;

+ Nh ng lỦ do t phía nhà cung c p nh : d ch v cung c p thu n l i,

không ph i tr ti n, nhi u ng i s d ng, đ c b i d ng thêm

ây là đi m vô cùng thu n l i đ các c p v ch ng s d ng các BPTT [6]

- Qua nghiên c u c t ngang trên 768 ph n có ch ng t 15 – 49 tu i

đ c th c hi n vào tháng 3/2008 đ n tháng 6/2008 t i đ a bàn huy n Ninh Hòa - T nh Khánh Hòa đư ghi nh n t l s d ng BPTT hi n đ i là 58,3% v i KTC 95% [54,8 - 59,8], viên thu c tránh thai đ c ch n nhi u nh t (23,3%),

ti p đ n là BCS (14,7%), DCTC, thu c tiêm tránh thai, tri t s n l n lu t là 8,5%, 6,4% và 5,2%

Các y u t nh h ng m nh nh t làm t ng s d ng BPTT hi n đ i: Nhóm tu i 15 – 24, 25 – 29, 35 – 39, kinh t nghèo, không sinh tr , bi t nhi u ngu n cung c p d ch v k ho ch hóa gia đình N i th tr n gi m s d ng

bi n pháp tránh thai hi n đ i [17]

1.4 căđi m,ătìnhăhìnhăph ngăV năQuán-HƠă ông-Hà N i

V n Quán là ph ng n m v trí trung tâm c a qu n Hà ông Ph ng

V n Quán đ c thành l p ngày 19/5/2008 trên c s tách ra t ph ng V n

M tr c đây

Ph ng V n Quán có di n tích 139,6 ha v i h n 20 nghìn nhân kh u và

có trên 1.288 h gia đình, phân b 12 t dân ph

Vi c th c hi n chính sách DS – KHHG c a Ph ng đư đ c quán tri t b i các c p y ng và chính quy n đ a ph ng và t ch c th c hi n b i Trung tâm Y t v i nòng c t là Phòng Dân s c a Trung Tâm Y t

Trong nh ng n m qua, ti p t c th c hi n đ ng l i đ i m i c a ng,

V n Quán đư phát huy truy n th ng đoàn k t, tích c c lao đ ng, sáng t o t p trung xây d ng ph ng tr thành đ n v v ng m nh toàn di n, có phong trào thi đua xu t s c d n đ u c a qu n Hà ông

1.5 Khung lý thuy t nghiên c u

Thông tin chung v đ i t ng:

Ch ng 2

2.1 Th iăgianăvƠăđ aăđi m nghiên c u

Nghiên c u đ c ti n hành trong th i gian t tháng 4/2019 đ n tháng 8/2019 t i 12 t dân ph ph ng V n Quán, Hà ông, Hà N i trên nhóm đ i

t ng là các c p v ch ng trong đ tu i sinh đ (18 – 49 tu i), có h kh u

th ng trú, th ng xuyên s ng, sinh ho t t i đ a bàn nghiên c u

2.2 iăt ng nghiên c u

- Nh ng c p v ch ng trong đ tu i sinh đ (18-49) tu i

- Nh ng c p v ch ng có h kh u th ng trú, th ng xuyên s ng, sinh

ho t t i 12 t dân ph ph ng V n Quán, Hà ông, Hà N i

2.2.1 Tiêu chu n ch năđ iăt ng nghiên c u

- Các c p v ch ng trong đ tu i sinh đ (18 – 49) có h kh u th ng trú, th ng xuyên s ng, sinh ho t t i các đ a bàn nghiên c u

tu i sinh đ đ c tính theo tu i c a ng i v

Trong quá trình thu th p thông tin, nghiên c u d tính g p ng i v đ

ph ng v n N u không g p đ c ng i v thì g p ng i ch ng đ ph ng v n

2.2.2 Tiêu chu n lo i tr đ iăt ng nghiên c u

- Bao g m nh ng ng i không bình th ng v tâm th n, s c kho (câm, đi c, mù, li t) và nh ng ng i không th ng xuyên c trú t i các đ a bàn nghiên c u

- Các c p v ch ng m i c i và không đ ng ý tham gia nghiên c u

Trongăđó:ă

- n: C m u c n nghiên c u

- : h s gi i h n tin c y, m c tin c y 95% ( = 0,05), ta có = 1,96

- p: c đoán t l ph n trong đ tu i sinh đ đư k t hôn cho bi t h ho c

ch ng/b n đ i hi n đang s d ng m t bi n pháp k ho ch hoá gia đình p=0,81 [8]

- Ch n toàn b 12 t dân ph trong ph ng, do dân s các t chênh

l ch nhau không nhi u nên chia đ u s đ i t ng nghiên c u cho 12 t M i

t dân s trong ph ng s l y 27 c p v ch ng

- Áp d ng k thu t ch n m u ng u nhiên đ n ấ Door to Door » cho đ n khi đ s m u c n ch n trong t ng t

2.3.3 Bi n s và ch s nghiên c u

B ng 2.1 Bi n s và ch s nghiên c u

thu th p Thông tin chung c aăđ iăt ng nghiên c u

Tu i Tu i th c = N m hi n t i - n m sinh Ph ng v n Tôn giáo Không theo tôn giáo ho c theo tôn giáo Ph ng v n Trình đ T l các trình đ h c vân Ph ng v n

M c tiêu 1: Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai hi năđ i c a các c p

v ch ngătrongăđ tu iăsinhăđ t iăph ngăV năQuán,ăHƠă ông,ăHƠăN iăn mă

2019

S d ng BPTT T l TNC s d ng BPTT Ph ng v n

S d ng BPTT T l TNC s d ng BPTT hi n đ i Ph ng v n

Ph ng v n

G p ph i v n đ

khi s d ng BPTT

T l TNC g p ph i v n đ khi s d ng BPTT

Ph ng v n

M c tiêu 2: Phân tích m t s y u t liênăquanăđ n s d ng các bi n pháp

tránh thai hi n đ i c a các c p v ch ngătrongăđ tu iăsinhăđ

- M i liên quan gi a ngh nghi p, trình đ

h c v n v i vi c s d ng BPTT hi n đ i (OR, 95%CI)

- M i liên quan gi a kinh t h gia đình

v i th c tr ng s d ng BPTT hi n đ i (OR, 95%CI)

- M i liên quan gi a gi a s con hi n có,

s con mong mu n, gi i tính c a con và

- M i liên quan gi a truy n thông (thái đ đánh giá n i dung truy n thông) v i vi c

s d ng BPTT hi n đ i (OR, 95%CI)

- M i liên quan gi a các y u t ti p c n BPTT c a đ i t ng và s d ng BPTT

hi n đ i (OR, 95%CI)

2.4 Ph ngăphápăthuăth p thông tin

2.4.1 Quy trình thu th p thông tin

- i u tra viên: i u tra viên đ c ch n là các cán b tr m y t ,

chuyên trách dân s , c ng tác viên dân s

+ T ch c t p hu n cho đi u tra viên

+ T p hu n các k n ng ph ng v n cho đi u tra viên

2.5 Phân tích và x lý s li u

- Phân tích s li u qua s sách, báo cáo qua các n m

- Các s li u thu th p đ c s đ c nh p li u theo ph n m m Epinfo

2000, và phân tích b ng ph n m m SPSS 20.0 Phân tích th ng kê mô t , phân tích hai bi n v i ki m đ nh Khi bình ph ng và h quy đa bi n, v i m c

2.7 V năđ đ oăđ c nghiên c u

Nghiên c u đ c s đ ng ý c a ban ch đ o công tác DS-KHHG Nghiên c u ch nh m m c đích tìm hi u nh ng ki n th c, thái đ , và

th c hành v SKSS/KHHG và b o đ m bí m t danh tính ng i cung c p thông tin nên không gây t n th ng cho đ i t ng này

Các thông tin cá nhân c a đ i t ng tham gia nghiên c u đ c đ m

b o gi bí m t, ch ph c v cho nghiên c u

2.8 H n ch c a nghiên c u

ây là v n đ t nh , khi thu th p s li u có m t s khó kh n khi khai thác thông tin vì v y có sai s trong thông tin thu th p và khó đi u

tra ng i ch ng vì công vi c, c ng nh ít quan tâm đ n các bi n pháp tránh thai hi n đ i

Vi c s d ng b câu h i ph ng v n s không quan sát đ c hành vi

th c hành c a đ i t ng nghiên c u

G p ph i m t s h n ch chung c a nghiên c u c t ngang ây là nghiên c u mô t c t ngang do v y các s li u thu đ c là các s li u ch ph n ánh k t qu t i th i đi m đi u tra

Ch ng 3

K T QU NGHIÊN C U 3.1 Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i c a các c p v ch ng trongăđ tu iăsinhăđ (15 ậ 49 tu i) t iăph ngăV năQuán,ăHƠă ông,ăHƠăN i

B ng 3.1 căđi m chung c aăđ iăt ng nghiên c u (n=320)

tu i , 25 – 29 tu i, 35 – 39 tu i và 40 – 44 tu i chi m t l t ng ng là 5,6%, 24,1%, 25,6% và 10,9%

- 64,1% TNC không theo tôn giáo; 35,9% TNC theo tôn giáo

- 100% TNC có trình đ h c v n t trung h c ph thông tr lên

- Ch có 3% TNC có ngh nghi p làm ru ng, còn l i t i 96,2% TNC

có ngh nghi p khác

- a s TNC đ c h i là ng i dân t c Kinh chi m 97,2% TNC là

ng i dân t c M ng và dân t c khác ch chi m 2,8%

K t qu nghiên c u t i b ng 3.4 cho th y: t l TNC có c con trai và con gái là 38,4%; TNC ch có con m t b (ch có con trai ho c ch có con

Bi uăđ 3.1 Ti n s s y thai, phá thai, thai ch tăl uă(n=320)

Bi u đ 3.1 cho th y t l TNC t ng b s y thai chi m 10%; t l TNC có ti n s phá thai chi m t i 23,4% và t l TNC có ti n s thai ch t

Bi uăđ 3.2 T l s d ng các bi n pháp tránh thai (n = 320)

K t qu t i bi u đ 3.2 cho th y t l TNC đư t ng s d ng ít nh t 1

lo i BPTT b t k 79,4% (254 c p v ch ng), t l TNC không s d ng BPTT là 20,6%

Bi uăđ 3.3 T l s d ng bi n pháp tránh thai hi năđ i (n = 254)

K t qu nghiên c u cho th y t l s d ng các BPTT hi n đ i c a TNC là 94,1% (239 c p v ch ng)

Bi uăđ 3.4 Các bi n pháp tránh thai hi năđ iăđ c s d ng (n=239)

K t qu nghiên c u t i bi u đ 3.4 cho th y trong s 239 TNC có s

d ng BPTT hi n đ i, bi n pháp đ c s d ng ph bi n nh t là BCS chi m 54% TNC, ti p theo là 24,7% TNC s d ng DCTC,14,6% TNC s d ng VTTT S TNC s d ng TCTT, TTTT và tri t s n là th p nh t v i t l %

Viên thu c tránh thai

Thu c c y tránh thai

Thu c tiêm tránh thai

10,3 9,2 6,4 4,0 2,4 1,6 1,2

Thu n ti n Theo l i khuyên c a cán b y t

Bi u đ 3.5 cho th y, s TNC quy t đ nh s d ng BPTT đang s

d ng b i s thu n ti n c a bi n pháp chi m t l cao nh t (42,8%), t l TNC s d ng BPTT theo l i khuyên c a cán b y t chi m 21,6%; s TNC quy t đ nh s d ng BPTT b i s d tìm ki m và do tác d ng không mong mu n c a bi n pháp khác chi m 10,3% và 9,2% TNC; s TNC quy t đ nh s d ng BPTT đang s d ng vì mong mu n BPTT v nh vi n ch chi m 1,2%

Bi uăđ 3.6 G p ph i v năđ khi s d ng bi n pháp tránh thai hi năđ i

(n=239)

K t qu nghiên c u t i bi u đ 3.6 cho th y ph n l n TNC chi m 85,4% cho bi t không g p ph i v n đ khi s d ng các BPTT hi n đ i, ch có 14,6% TNC có g p ph i v n đ khi s d ng BPTT hi n đ i