Mục đích nghiên cứu của đề tài: Phân tích thực trạng kiểm soát chi thường xuyên tại Kho bạc Nhà nước Hải Châu trong thời gian qua, chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân chủ yếu. Từ đó đề ra những giải pháp, kiến nghị có tính thực tiễn và khoa học nhằm tăng cường kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Hải Châu.
Trang 2Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin-Học liệu, Đại học Đà Nẵng
- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng
Trang 3MỞ ĐẨU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Ngân sách Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế cũng như trong việc đảm bảo an ninh quốc phòng… vì Ngân sách nhà nước (NSNN) giúp Nhà nước thực hiện những chức năng nhiệm vụ của mình trong việc điều tiết nền kinh tế và xã hội Chi ngân sách nhà nước bao gồm hai bộ phận chính là chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, trong đó chi thường xuyên chiếm tỷ trọng lớn và có vị trí, vai trò rất quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội đất nước
Quá trình thực hiện công tác kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua Kho bạc Nhà nước (KBNN) Hải Châu vẫn còn những tồn tại, hạn chế, bất cập như: tình trạng lãng phí NSNN, chưa tạo sự chủ động cho các đơn vị sử dụng ngân sách (ĐVSDNS) trong sử dụng kinh phí ngân sách Đồng thời chưa đáp ứng yêu cầu quản lý và cải cách tài chính công Nhiều vấn đề cấp bách chưa được đáp ứng kịp thời hoặc chưa có quan điểm xử lý thích hợp, lúng túng
Xuất phát từ những lý do trên tác giả lựa chọn đề tài “Tăng cường kiểm soát chi thường xuyên ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Hải Châu” làm chuyên đề nghiên cứu cho luận văn
2 Mục tiêu nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài: Phân tích thực trạng kiểm soát chi thường xuyên tại KBNN Hải Châu trong thời gian qua, chỉ
ra những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân chủ yếu
Từ đó đề ra những giải pháp, kiến nghị có tính thực tiễn và khoa học nhằm tăng cường kiểm soát chi (KSC) thường xuyên NSNN qua KBNN Hải Châu
Trang 43 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận
và thực tiễn của công KSC thường xuyên NSNN qua KBNN Hải Châu
Phạm vi nghiên cứu: công tác kiểm soát các khoản chi thường xuyên NSNN qua KBNN Hải Châu giai đoạn 2011 - 2014
4 Phương pháp nghiên cứu
Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu được sử dụng trong luận văn bao gồm: phương pháp thu thập tài liệu, khảo sát thực tế, phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chứng
5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Hệ thống hoá và làm rõ cơ sở lý luận về KSC thường xuyên NSNN qua KBNN; phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động KSC thường xuyên NSNN của KBNN Hải Châu Từ đó, đưa ra các phương hướng nhằm tăng cường công tác kiểm soát các khoản chi thường xuyên của các đơn vị sử dụng NSNN qua KBNN Hải Châu, đồng thời góp phần thực hành tiết kiệm và chống lãng phí trong chi tiêu NSNN
6 Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục thì kết cấu luận văn
Trang 57 Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Đề tài đã tham khảo một số nghiên cứu chính như sau:
- Nguyễn Xuân Quảng (2012), “Hoàn thiện công tác kiểm
soát chi Ngân sách nhà nước qua kho bạc nhà nước” – Luận văn
thạc sĩ, Đại học Kinh tế
- Huỳnh Bá Tưởng (2011), “Hoàn thiện công tác kiểm soát
chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua kho bạc nhà nước Cẩm Lệ” – Luận văn thạc sĩ, Đại học Đà Nẵng
- Đỗ Thị Hồng Hạnh (2014), “Hoàn thiện công tác kế toán
ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước Hải Châu trong điều kiện Tabmis” – Luận văn thạc sĩ, Đại học Đà Nẵng
- Vũ Thị Tường Vi (2013), “Tăng cường kiểm soát chi ngân
sách nhà nước qua kho bạc nhà nước tỉnh Đăk Lăk” – Luận văn thạc
sĩ, Đại học Đà Nẵng
- Sông Trà (2013), “Kiểm soát chi ngân sách nhà nước chặt
chẽ, hiệu quả” – Báo Nhân dân điện tử (thứ ba ngày 22/10/2013)
- Lâm Hồng Cường (2013), “Kiểm soát chi ngân sách:
Những kiến nghị”, Tạp chí Quản lý Ngân quỹ Quốc gia
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ
NƯỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC
1.1 KHÁI QUÁT VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
1.1.1 Khái quát về ngân sách nhà nước
1.1.2 Khái niệm và phân loại về chi ngân sách Nhà nước
a Khái niệm
b Phân loại chi NSNN
Trang 6Phân loại theo yếu tố thì chi NSNN được phân thành:
- Chi thường xuyên
- Chi đầu tư phát triển
- Chi trả nợ gốc và lãi các khoản tiền do Chính phủ vay;
- Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính;
- Chi bổ sung cho ngân sách cấp dưới
1.1.3 Khái niệm và phân loại kiểm soát chi NSNN
a Khái niệm
Kiểm soát chi NSNN là quá trình các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện việc thẩm định, kiểm tra, kiểm soát các khoản chi NSNN theo các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn và định mức chi tiêu do Nhà nước quy định dựa trên cơ sở những nguyên tắc, hình thức và phương pháp quản lý tài chính trong từng thời kì
b Phân loại KSC NSNN
Có rất nhiều cách phân loại KSC NSNN, nếu phân loại theo thời gian thì có các hình thức KSC NSNN sau:
- Kiểm soát trước khi chi
- Kiểm soát trong quá trình chi
- Kiểm soát sau khi đã chi
1.1.4 Sự cần thiết phải thực hiện kiểm soát chi NSNN
Kiểm soát chặt chẽ các khoản chi NSNN có ý nghĩ quan trọng trong việc thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí nhằm tập trung mọi nguồn lực tài chính để phát triển kinh tế - xã hội, góp phần kiểm chế lạm phát, ổn định tiền tệ và lành mạnh hóa nền tài chính quốc gia đồng thời góp phần nâng cao trách nhiệm cũng như phất huy vai trò các cấp, các cơ quan đơn vị có liên quan đến công tác quản lý và điều hành NSNN
Trang 71.2 KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC
1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua kho bạc nhà nước
a Khái niệm kiểm soát chi thường xuyên NSNN
b Đặc điểm của kiểm soát chi thường xuyên NSNN
1.2.2 Sự cần thiết phải tăng cường kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua KBNN
- Thứ nhất, do yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước
- Thứ hai, do những hạn chế của bản thân cơ chế quản lý chi NSNN
- Thứ ba, do ý thức của các đơn vị sử dụng kinh phí NSNN
- Thứ tư, do xuất phát từ tính đặc thù của các khoản chi NSNN
- Thứ năm, do yêu cầu mở cửa và hội nhập với nền kinh tế khu vực và thế giới
1.2.3 Nguyên tắc kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua KBNN
Một là, tất cả các khoản chi NSNN phải được kiểm tra, kiểm soát trước, trong và sau quá trình cấp phát, thanh toán
Hai là, tất cả các cơ quan, đơn vị sử dụng kinh phí NSNN phải mở tài khoản tại KBNN
Ba là, mọi khoản chi NSNN phải được hạch toán bằng đồng Việt Nam theo từng niên độ ngân sách, cấp ngân sách và theo Mục lục NSNN
Bốn là, trong quá trình quản lý, cấp phát, quyết toán chi NSNN, các khoản chi sai phải thu hồi giảm chi
Trang 8Năm là, KBNN có trách nhiệm kiểm soát các hồ sơ, chứng
từ, điều kiện chi và thực hiện cấp phát, thanh toán kịp thời các khoản chi NSNN theo đúng quy định
1.3 NỘI DUNG VÀ QUY TRÌNH KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN NSNN QUA KBNN
1.3.1 Nội dung kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua KBNN
a Kiểm soát trước khi chi
b Kiểm soát trong khi chi
c Kiểm soát sau khi chi
1.3.2 Quy trình kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước
Căn vào dự toán được phân bổ, nhu cầu chi quý đã gửi KBNN và theo yêu cầu nhiệm vụ chi, đơn vị sử dụng NSNN lập giấy rút dự toán ngân sách, kèm theo hồ sơ thanh toán gửi KBNN nơi giao dịch
KBNN nơi giao dịch kiểm tra hồ sơ thanh toán, các điều kiện chi theo quy định và giấy rút dự toán ngân sách của thủ trưởng đơn
vị sử dụng NSNN hoặc của người được uỷ quyền Nếu đủ điều kiện theo quy định thì thực hiện việc chi trả, thanh toán cho đơn vị thụ hưởng NSNN
1.3.3 Cơ chế kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua KBNN
a Cơ chế kiểm soát chi thường xuyên NSNN theo luật NSNN
b Cơ chế kiểm soát chi thường xuyên đối với các đơn vị thực hiện chế độ tự chủ theo nghị định 130/2005/NĐ-CP ngày 17/10/2005 của Chính Phủ
Trang 9c Cơ chế kiểm soát chi thường xuyên đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, thực hiện chế độ tự chủ theo Nghị định số 43/2006/NĐ-CP
1.4 NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI CÔNG TÁC KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN NSNN QUA KBNN
1.4.1 Nhân tố bên ngoài
- Dự toán
- Chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi NSNN
1.4.2 Nhân tố bên trong
- Tổ chức bộ máy và thủ tục kiểm soát chi
- Trình độ đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm soát chi
- Ý thức chấp hành của các đơn vị sử dụng kinh phí NSNN
- Khoa học kỹ thuật công nghệ phục vụ kiểm soát chi
Trang 102.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN NSNN QUA KBNN HẢI CHÂU
2.2.1 Hình thức chi trả thanh toán chi thường xuyên NSNN qua KBNN Hải Châu
a Chi trả, thanh toán theo dự toán từ KBNN
+ Đối tượng:
Các khoản chi thường xuyên trong dự toán tại KBNN Hải Châu được giao của các cơ quan, đơn vị, các cơ quan hành chính Nhà nước, các đơn vị sự nghiệp, các tổ chức chính trị xã hội, chính trị - xã hội - nghề nghiệp được NSNN hỗ trợ kinh phí thường xuyên
+ Quy trình chi trả, thanh toán tại KBNN Hải Châu như sau: Căn cứ vào nhu cầu chi quý đã đăng ký với KBNN, thủ trưởng đơn vị sử dụng NSNN lập giấy rút dự toán NSNN kèm theo các hồ sơ thanh toán gửi KBNN nơi giao dịch để làm căn cứ kiểm soát, thanh toán
KBNN kiểm tra, kiểm soát các hồ sơ thanh toán của đơn vị
sử dụng NSNN, nếu đủ điều kiện theo quy định thì thực hiện thanh toán trực tiếp hoặc thanh toán qua đơn vị sử dụng NSNN
Khi thực hiện chi trả, thanh toán theo dự toán từ KBNN, KBNN thực hiện chi cho đơn vị sử dụng NSNN theo đúng các mục chi thực tế trong phạm vi các nhóm mục đã được giao trong dự toán NSNN
b Chi trả, thanh toán bằng hình thức lệnh chi tiền
+ Đối tượng:
Phương thức cấp phát ngân sách bằng hình thức lệnh chi tiền thường dùng cho các trường hợp cấp các khoản chi không mang tính chất thường xuyên
Trang 11+ Trách nhiệm của cơ quan Tài chính, KBNN:
Cơ quan Tài chính chịu trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát các nội dung, tính chất của từng khoản chi, đảm bảo các điều kiện cấp phát NSNN theo chế độ quy định
KBNN thực hiện xuất quỹ NSNN và thanh toán cho đơn vị
sử dụng NSNN theo nội dung đã ghi trong lệnh chi tiền của cơ quan Tài chính KBNN Hải Châu tổ chức kiểm tra việc sử dụng kinh phí NSNN câp cho các đơn vị, tổ chức kinh tế, đảm bảo đúng mục đích, đúng chế độ quy định
2.2.2 Phương thức cấp phát thanh toán chi thường xuyên NSNN
* Cấp tạm ứng:
Đối tượng cấp tạm ứng là chi hành chính, chi mua sắm tài sản, sửa chữa, xây dựng nhỏ, sửa chữa lớn TSCĐ chưa đủ điều kiên cấp phát, thanh toán trực tiếp hoặc tạm ứng theo hợp đồng
Mức cấp tạm ứng tuỳ thuộc vào tính chất của từng khoản chi theo đề nghị của đơn vị sử dụng NSNN và phù hợp với tiến độ thực hiện Mức cấp tạm ứng tối đa không vượt quá các nhóm mục chi trong dự toán NSNN được phân bổ
Trình tự, thủ tục tạm ứng: Đơn vị sử dụng NSNN gửi KBNN Hải Châu các hồ sơ, tài liệu liên quan đến từng khoản chi theo quy định kèm theo giấy rút dự toán NSNN KBNN Hải Châu tiến hành kiểm tra, kiểm soát các hồ sơ, nếu đủ điều kiện theo quy định thì cấp tạm ứng cho đơn vị
Thanh toán tạm ứng: khi thanh toán, đơn vị sử dụng NSNN
có trách nhiệm gửi đến KBNN giấy đề nghị thanh toán tạm ứng kèm theo các hồ sơ, chứng từ liên quan
* Cấp thanh toán
Trang 12Đối tượng cấp thanh toán bao gồm lương, phụ cấp lương, học bổng, sinh hoạt phí, các khoản chi đủ điều kiện cấp thanh toán trực tiếp, các khoản tạm ứng đủ điều kiện chuyển từ cấp tạm ứng sang thanh toán tạm ứng
Mức cấp thanh toán căn cứ vào hồ sơ, chứng từ chi NSNN theo đề nghị của đơn vị sử dụng NSNN Mức cấp thanh toán tối đa trong quý, năm không được vượt quá nhu cầu chi quý và dự toán NSNN năm được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phân bổ
Trình tự, thủ tục cấp thanh toán: khi có nhu cầu, đơn vị sử dụng NSNN gửi KBNN các hồ sơ, tài liệu, chứng từ thanh toán có liên quan theo quy định KBNN kiểm tra, kiểm soát tính hợp lệ, hợp pháp của hồ sơ, chứng từ; đối chiều với dự toán NSNN được duyệt, nếu đủ điều kiện quy định thì thực hiện thanh toán trực tiếp cho các đơn vị cung cấp hàng hoá, dịch vụ hoặc chi trả qua đơn vị sử dụng ngân sách
* Tạm cấp kinh phí ngân sách nhà nước
- Trường hợp vào đầu năm, dự toán và phương án phân bổ
dự toán NSNN chưa được quyết định hoặc phải điều chỉnh Cơ quan tài chính và KBNN thực hiện tạm cấp kinh phí NSNN cho các nhiệm
vụ chi sau: Chi lương và các khoản có tính chất tiền lương; Chi nghiệp vụ và công vụ phí; Một số khoản chi cần thiết khác để đảm bảo hoạt động của bộ máy (trừ các khoản chi mua sắm thiết bị, sửa chữa); Chi cho các dự án chuyển tiếp thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia; Chi bổ sung cân đối cho ngân sách cấp dưới
- Căn cứ vào mức chi do cơ quan tài chính thông báo (bằng văn bản) KBNN thực hiện tạm cấp kinh phí NSNN cho ĐVSDNS theo quy định Mức tạm cấp hàng tháng tối đa không vượt quá mức chi bình quân 1 tháng của năm trước
Trang 13- Sau khi dự toán và phương án phân bổ dự toán NSNN được
cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định, KBNN thực hiện thu hồi số kinh phí tạm cấp bằng cách trừ vào các mục chi tương ứng trong dự toán NSNN được phân bổ của ĐVSDNS
* Chi ứng trước dự toán cho năm sau :
- Căn cứ vào quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, KBNN thực hiện chi ứng trước cho ĐVSDNS theo quy định, nhưng tổng số chi ứng trước dự toán chi ngân sách năm sau cho các đơn vị không vượt quá 20% dự toán chi NSNN theo từng lĩnh vực tương ứng năm hiện hành đã được giao hoặc số kiểm tra dự toán chi NSNN đã thông báo cho các đơn vị đó
- KBNN thực hiện thu hồi vốn ứng trước theo quyết định của
Bộ trưởng Bộ Tài chính đối với Ngân sách trung ương, Chủ tịch UBND đối với Ngân sách các cấp chính quyền đại phương
2.3 QUY TRÌNH KSC THƯỜNG XUYÊN NSNN QUA KBNN HẢI CHÂU
2.3.1 Mục tiêu của quy trình KSC thường xuyên
- Kiểm soát chặt chẽ các khoản chi, tất cả các khoản chi phải
có trong dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt
- Kiểm soát các khoản chi phải đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền quy định, đảm bảo các khoản NSNN chi
ra không bị thất thoát, đảm bảo hiệu quả
- Các khoản chi phải có đầy đủ chứng từ, hồ sơ, thủ tục theo quy định đối với từng khoản chi
- Đảm bảo giải quyết công việc nhanh chóng, tránh phiền hà cho khách hàng
- Có sự phân công cụ thể nhiệm vụ đối với các cán bộ tham gia quy trình KSC
Trang 14- Các khoản chi phải được thanh toán trực tiếp đến đối tượng được hưởng
2.3.2 Nguyên tắc thực hiện quy trình giao dịch “một cửa” trong KSC thường xuyên NSNN tại KBNN Hải Châu
- Giao dịch một cửa trong KSC thường xuyên NSNN là việc KBNN giải quyết các khoản chi thường xuyên cho các đơn vị sử dụng NSNN đảm bảo khách hàng chỉ liên hệ với một bộ phận chuyên trách từ khâu hướng dẫn, tiếp nhận hồ sơ, trả kết quả cuối cùng
- Quy trình giao dịch ‘một cửa’ trong KSC thường xuyên NSNN tại KBNN Hải Châu phải đảm bảo các nguyên tắc sau:
+ Thủ tục hành chính đơn giản, rõ ràng, đúng chế độ, quy trình nghiệp vụ giải quyết công việc nhanh chóng, thuận tiện
+ Công khai các hồ sơ, thủ tục, quy trình chi ngân sách, trách nhiệm của cán bộ KBNN, thời hạn giải quyết công việc
+ Nhận hồ sơ chi NSNN và trả kết quả tại một đầu mối, không yêu cầu khách hàng phải liên hệ với nhiều bộ phận
2.3.3 Quy trình KSC thường xuyên “một cửa” NSNN qua KBNN Hải Châu
Quy trình kiểm soát chi thường xuyên NSSNN qua KBNN Hải Châu được thực hiện theo các bước sau đây:
Bước 1: Tiếp nhận hồ sơ chứng từ
Bước 2: Kiểm soát chi
* Kiểm soát các mục chi thuộc nhóm: “Chi thanh toán các nhân”
* Kiểm soát các mục chi thuộc nhóm: “Chi nghiệp vụ chuyên môn”
* Kiểm soát các mục chi thuộc nhóm mục: Chi mua sắm, sửa chữa tài sản, xây dựng nhỏ
* Kiểm soát các mục chi thuộc nhóm mục: “Chi khác”
* Kiểm soát thanh toán không dùng tiền mặt