Luận văn hệ thống hóa và làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý thuế xuất nhập khẩu đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu. Phân tích làm rõ thực trạng quản lý thuế tại Hải quan Việt Nam, đề xuất một số biện pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện, đổi mới tổ chức quản lý thuế nhập khẩu.
Trang 1TR NG I H C KINH T QU C DÂN
* * *
PHÙNG THÁI HÀ
HOÀN THI N CÔNG TÁC QU N LÝ THU XU T NH P KH U T I T NG C C H I
QUAN
Chuyên ngành : Tài chính, Tín d ng và LTTT
TÓM T T LU N V N TH C S
Hà N i, n m 2008
Trang 21 Tính c p thi t c a tài
Th c t quá trình th c hi n c i cách hành chính nói chung và qu n lý thu xu t nh p kh u nói riêng cho th y Nhà n c ta ã có nh ng t c
nh ng k t qu nh t nh b o m th c thi th ng nh t các lu t thu , quy trình qu n lý thu Tuy nhiên bên c nh nh ng thành tích v n còn nh ng v n
b t c p phát sinh b c l nh ng h n ch t ho t ng qu n lý thu xu t
kh u, nh p kh u (thu xu t nh p kh u) T b i c nh ó, h c viên ch n tài
lu n v n th c s kinh t nghiên c u “Hoàn thi n qu n lý thu xu t nh p
kh u t i T ng c c H i quan Vi t Nam” có ý ngh a thi t th c c v m t lý
lu n khoa h c và áp ng nhu c u òi h i c a th c ti n
2 c ích nghiên c u
H th ng hóa và làm rõ nh ng v n lý lu n c b n v qu n lý thu
xu t nh p kh u i v i hàng hóa xu t, nh p kh u Phân tích làm rõ th c tr ng
qu n lý thu t i H i quan Vi t Nam, nêu ra nh ng h n ch và nguyên nhân
a h n ch xu t m t s gi i pháp, ki n ngh nh m hoàn thi n, i m i t
ch c qu n lý thu xu t nh p kh u t i T ng c c H i quan
3 i t ng và ph m vi nghiên c u
- i t ng: tài nghiên c u vi c th c hi n t ch c, qu n lý thu
xu t nh p kh u T ng c c H i quan
- Ph m vi nghiên c u: Ho t ng qu n lý thu xu t nh p kh u ã
c th c hi n thu c ch c n ng qu n lý c a T ng c c H i quan
- Th i gian nghiên c u t n m 2000 n nay
4 Ph ng pháp nghiên c u
s ph ng pháp lu n c a lu n v n trong nghiên c u là s d ng
ng b các ph ng pháp, d a trên quan m, ng l i chính sách c a
ng và Nhà n c và nh ng ki n th c v kinh t th tr ng
Trang 3Ngoài l i m u, k t lu n, m c l c và tài li u tham kh o k t c u c a
lu n v n g m 3 ch ng
CH NG 1
NH NG V N C B N V QU N LÝ THU XU T NH P KH U
I NGÀNH H I QUAN 1.1 Khái ni m qu n lý thu xu t nh p kh u và nh ng v n c
n c a qu n lý thu xu t nh p kh u.
1.1.1 Khái ni m v thu và qu n lý thu 1.1.2 c m qu n lý thu , thu xu t nh p kh u
1.1.2.1 c m chung:
Qu n lý thu b ng h th ng pháp lu t; Qu n lý thu mang tính quy n
c c a nhà n c; Qu n lý thu coi tr ng ph ng pháp hành chính; Qu n lý thu mang tính nghi p v
1.1.2.2 t s c m riêng mang tính c thù:
Ng i ch u thu khó nh n bi t mình ph i n p thu nên ít ph n ng, thu h n do ó tính ch t qu n lý c ng khác v i thu tr c thu; G n ch t v i
ho t ng kinh t i ngo i c a m i qu c gia trong t ng th i k ; Có tính xung
t cao, mâu thu n nhau gi a doanh nghi p xu t kh u, nh p kh u, ng i tiêu dùng và doanh nghi p s n xu t trong n c; Qu n lý thu i v i hàng hóa
xu t kh u theo t ng t khai h i quan; Qu n lý thu i v i hàng hóa xu t
kh u, nh p kh u bao g m nh ng nghi p v k thu t òi h i tính chuyên sâu, chuyên nghi p cao; Qu n lý thu i v i hàng hóa xu t kh u, nh p kh u là
t khâu trong quy trình nghi p v h i quan
1.2 Nh ng v n c b n c a qu n lý thu xu t nh p kh u t i ngành h i quan
Trang 4- m b o n nh ngu n thu t thu
- o thu n l i t i a cho i t ng n p thu và t i thi u hóa chi phí trong công tác qu n lý
- Ph i là m t kênh thông tin hoàn thi n cung c p cho vi c xây d ng
và hoàn thi n h th ng qu n lý thu
- o ra m t sân ch i bình ng, c nh tranh lành m nh gi a các doanh nghi p, m t h th ng thu t t, minh b ch, công khai, dân ch
1.2.2 Nh ng n i dung c b n và chu n m c qu c t v qu n lý thu xu t nh p kh u
1.2.2.1 Nh ng n i dung c b n c a qu n lý thu xu t nh p kh u
- Xây d ng h th ng v n b n pháp lu t v qu n lý thu
- ch c mô hình b máy qu n lý thu
- Xây d ng c ch qu n lý thu
- ch c tri n khai th c hi n các lu t thu
1.2.2.2 t s chu n m c qu c t v qu n lý thu h i quan và thu khác trong Công c Kyoto s a i
Công c Kyoto là m t chu n m c v quy trình th t c h i quan, thu ,
m m t s n i dung nh :
- Yêu c u v tính thu , thu thu và n p thu h i quan và thu khác
- Các tr ng h p c hoàn thu h i quan và thu khác, th t c h i quan
1.2.3 Nh ng nhân t nh h ng n qu n lý thu xu t nh p kh u
i ngành h i quan
1.2.3.1 th ng khung kh pháp lý
th ng pháp lu t ban hành x lý nh ng i t ng có hành vi tr n thu , gian l n thu , chây n thu và c ng là công c r n e, phòng ng a
Trang 5này thay i thì s nh h ng n quy n l i, trách nhi m c a doanh nghi p trong ó có ngh a v thu
1.2.3.2 c u t ch c và trình nhân l c qu n lý thu xu t nh p
kh u
quan qu n lý thu xu t nh p kh u có m t c c u t ch c g n nh , phù h p v i c thù thì s t hi u qu qu n lý Bên c nh ó, n u trình nghi p v c a cán b h i quan không t yêu c u s d n n th c hi n sai các quy nh c a nhà n c gây th t thu thu XNK
1.2.3.3 Trình nh n th c c a i t ng n p thu
Có th nh n th y r ng n u i t ng n p thu có am hi u v pháp lu t thu cùng v i ý th c ch p hành t t pháp lu t thì ch c ch n không bao gi có
hi n t ng gian l n thu hay chây , n ng thu d n n th t thu thu i
ng n p thu nghiêm túc thì b máy qu n lý thu và các n i dung h tr
qu n lý thu khác c c k n gi n mà v n duy trì ngu n thu cho ngân sách vì
i ho t ng u nh m u ch nh hành vi c a i t ng n p thu
1.2.3.4 Và m t s nhân t khác
Ngoài nh ng nhân t quan tr ng trên ây, m t s nhân t nh công tác toán, k toán và th ng kê thu , theo dõi qu n lý n thu , h th ng c s d
li u thông tin i t ng n p thu c ng quan tr ng không kém
1.2.4 t s ch tiêu ánh giá hi u qu công tác qu n lý thu xu t
nh p kh u
- thu t thu , s thu n ng
- v ki m tra, thanh tra thu , ki m tra sau thông quan, c thúc thu
òi n thu
- Cách th c, m t công tác tuyên truy n pháp lu t thu và h tr i
ng n p thu
Trang 6a H i quan m t s qu c gia và bài h c rút ra i v i Vi t Nam 1.3.1 Kinh nghi m qu n lý thu xu t nh p kh u c a m t s qu c gia
1.3.1.1 i Hàn qu c:
- t c các lo i hàng hoá nh p kh u ph i ch u thu quan và các lo i thu khác, i t ng n p thu ph i n p xong thu tr c khi thông quan hàng hóa ho c ph i có ký qu , b o lãnh n p thu
- Quy trình thu n thu c a H i quan Hàn Qu c bao g m 4 b c g m thông báo, ki m tra thu nh p và tài s n, l nh thu thu và bán tài s n ã t ch thu
1.3.1.2 i ài Loan:
i m i, hoàn thi n công tác qu n lý thu , ài Loan ban hành và
th c hi n các nhóm công vi c sau:
- Chu n hoá, n gi n hoá và t ng hoá công tác qu n lý thu
- n gi n hoá d ch v liên quan t i thu
- ng hoá toàn b d ch v liên quan t i thu
- Gi m sai sót v vi c phân lo i và áp m c thu ; Xây d ng nh ng
tr ng h p c n ph i ki m tra và ki m toán thu
- Chi n l c m r ng ng d ng CNTT trong các d ch v liên quan t i thu
1.3.1.3 i an M ch
- ch c c a H i quan an M ch phân chia thành 2 c p: C p T ng
c và c p Chi c c, i ng cán b nhân viên có trình chuyên môn chuyên sâu cao, ít có s luân chuy n v ho t ng nghi p v
- Qu n lý theo h th ng và c t ng hoá, tin h c hoá các ho t
ng c a h i quan Công tác nghi p v c di n ra c p Chi c c
Trang 7c h i quan ch p nh n trong th i gian 3 n m.
1.3.1.4 i Singapore
H i quan Singapore là c quan tr c thu c B Tài chính C quan H i quan Singapore t p trung ch y u vào công tác ti p nh n thông tin khai báo
a doanh nghi p qua h th ng TradeNet, k t h p v i các thông tin tình báo
i quan và áp d ng k thu t qu n lý r i ro phân lu ng hàng hóa
Singapore yêu c u ng i nh p kh u ph i có c s b o lãnh c a ngân hàng ho c n p m t kh an ti n b o hi m m b o cho ngh a v n p thu
1.3.2 Xu h ng hoàn thi n, i m i công tác qu n lý thu nói chung và thu xu t nh p kh u nói riêng trên th gi i
- Có th tóm t t xu h ng i m i công tác qu n lý thu trên th gi i thành các nhóm có m c tuân th pháp lu t cao và nhóm có m c tuân
th pháp lu t khá và nhóm có m c tuân th kém, tùy t ng nhóm mà có
nh ng cách i x khác nhau
1.3.3 Bài h c kinh nghi m cho H i quan Vi t Nam
- Quy nh v chính sách thu ph i tu thu c vào u ki n kinh t - xã
i c a m i qu c gia
- Công tác thu òi n thu c n ph i quy t tâm, quy t li t, các bi n pháp
ng ch c n m nh m có tính r n e ng d ng tri t h th ng thông tin
- Ch qu n lý thu, n p thu ph i rõ ràng, minh b ch
CH NG 2
TH C TR NG QU N LÝ THU XU T NH P KH U T I
NG C C H I QUAN
Trang 8i quan 2.1.1 ch s hình thành và phát tri n c a T ng c c H i quan
Ngày 10/09/1945 T ng c c H i quan có tên là “S thu quan và thu gián thu” Sau th i gian t n m 1946 n n m 1984 qua nhi u i tên và hi n
i c quan h i quan i tên thành T ng c c H i quan tr c thu c Chính ph
và ngày 04/09/2002 theo Quy t nh s 113/2002/Q -TTg c a Th t ng Chính ph , T ng c c H i quan tr c thu c B Tài chính
2.1.2 Ch c n ng, nhi m v c a T ng c c H i quan v l nh v c
qu n lý thu xu t nh p kh u
- Ch c n ng: giúp B tr ng B Tài chính th c hi n ch c n ng qu n
lý nhà n c chuyên ngành v h i quan; th c thi pháp lu t h i quan trong
ph m vi c n c
- Nhi m v : Trình B tr ng B Tài chính d th o các v n b n quy
ph m pháp lu t v ngành h i quan; chi n l c, quy ho ch, k ho ch phát tri n ngành h i quan và t ch c th c hi n sau khi c phê duy t; Ch o, h ng
n, ki m tra vi c th c hi n nhi m v c a ngành h i quan: (i) T ch c th c
hi n pháp lu t v thu và các kho n thu khác i v i hàng hoá xu t kh u,
nh p kh u; (ii) Ki n ngh v i các c quan nhà n c có th m quy n v các ch
tr ng, bi n pháp qu n lý nhà n c v h i quan i v i ho t ng xu t kh u,
nh p kh u, xu t c nh, nh p c nh, quá c nh và chính sách thu i v i hàng hoá xu t kh u, nh p kh u
2.2 Th c tr ng qu n lý thu xu t nh p kh u t i T ng c c H i quan
2.2.1 s pháp lý v qu n lý thu xu t nh p kh u
Lu t Qu n lý thu s 78/2006/QH11 quy nh v vi c qu n lý các lo i thu , các kho n thu khác thu c ngân sách nhà n c do c quan thu và c
Trang 9Ngh nh quy nh thi hành Lu t, x lý vi ph m hành chính, c ng ch trong
nh v c h i quan và thu B Tài chính ban hành các Thông t h ng d n
qu n lý thu và x lý vi ph m v thu theo quy nh t i Lu t và Ngh nh trên
2.2.2 ch c b máy qu n lý thu i v i hàng hóa xu t nh p
kh u
T ch c H i quan g m có T ng c c H i quan, C c H i quan t nh, liên
nh, thành ph tr c thu c trung ng và các Chi c c H i quan c a kh u, i
ki m soát h i quan và các n v t ng ng B ng d i ây th hi n bi n
ng và k ho ch v c c u c a H i quan Vi t Nam
2.2.3 Quy trình, quy ch qu n lý thu xu t nh p kh u
T ng c c H i quan ã ban hành các quy trình nghi p v quy nh các
c v th t c h i quan c ng nh th t c v thu h ng d n doanh nghi p th c hi n nh quy trình mi n gi m hoàn, quy trình hoàn thu i v i hàng s n xu t xu t kh u, quy trình qu n lý nguyên v t li u nh p kh u gia công cho th ng nhân n c ngoài (Quy t nh 69/2004/Q -BTC ngày 24/08/2004)…
2.2.4 Th c hi n d toán, k toán và th ng kê thu
- Công tác d toán thu xu t nh p kh u t i T ng c c H i quan c
th c hi n trên c s d toán Ngân sách Nhà n c, D toán s thu d a trên c
t ng s thu hàng n m c a ngành, tình hình hàng hóa xu t nh p kh u nói chung, c a các m t hàng ch l c và m t s thông tin khác
- Công tác k toán và th ng kê thu c t p trung u m i t i T ng
c H i quan th c hi n theo quy nh t i Quy t nh s 559/Q -KTTT ngày 15/11/2000 c a T ng c c H i quan
2.2.5 Th c hi n qu n lý n và c ng ch thu
Trang 10ch … còn có h th ng ng d ng công ngh thông tin h tr theo dõi s n thu , c bi t trong m t s ch ng trình qu n lý nghi p v c a m t s lo i hình còn có ch c n ng thông báo v s thu , th i gian ph i n p, c nh báo vi c quá h n n p thu công ch c H i quan nh c nh doanh nghi p và doanh nghi p c ng ch ng trong vi c chu n b óng thu …
2.2.6 Ki m tra, thanh tra thu và x lý vi ph m
Vi c ki m tra, thanh tra và x lý vi ph m c a H i quan d a trên m c
ch p hành pháp lu t h i quan, pháp lu t thu c a doanh nghi p ánh giá
c tuân th này H i quan d a trên các thông tin thu th p c trong quá trình doanh nghi p kê khai h i quan, ki m tra t i tr s doanh nghi p…
2.2.7 Qu n lý thông tin v i t ng n p thu
th ng thông tin d li u qu n lý i t ng n p thu bao g m: H
th ng thông tin d li u v nhân thân ng i n p thu H th ng thông tin d
li u tr giá tính thu (GTT22 H th ng thông tin d li u v n thu H th ng thông tin c s d li u ki m tra, thanh tra thu
2.2.8 Công tác tuyên truy n nâng cao tính tuân th c a i t ng
p thu
Hàng n m, T ng c c H i quan th ng có k ho ch tuyên truy n pháp
lu t v h i quan tri n khai t i t ng C c, Chi c c Các bi n pháp hi n t i là phát hành t t i; t ch c i tho i H i quan và doanh nghi p; gi i thi u trên Website c a ngành v.v
2.3 ánh giá th c tr ng qu n lý thu xu t nh p kh u t i T ng c c
i quan 2.3.1 t qu t c
- Khung kh pháp lý áp ng các chu n m c c a Công c Kyoto
Trang 11qu n lý thu
- Nâng cao ý th c ch p hành pháp lu t thu c a i t ng n p thu
- Nâng cao vai trò thanh tra, ki m tra sau thông quan
2.3.2 Nh ng h n ch
- Các v n b n quy ph m pháp lu t quy nh c a pháp lu t thu và qu n
lý thu , thu xu t nh p kh u còn m t s m mâu thu n
- Phân c p, ch c n ng và nhi m v c a b máy qu n lý thu còn
ch ng chéo, ho c m t b ph n làm quá nhi u vi c Ngu n nhân l c còn thi u,
u chuyên môn nghi p v
- n ch v các quy trình, quy ch qu n lý thu , liên quan n qu n
lý thu ch a phù h p v i th c t ho c ch ng chéo
- Công tác d toán, k toán và th ng kê thu xu t nh p kh u còn mang
ng tính ch quan, ch a chính xác
- Qu n lý n và c ng ch thu xu t nh p kh u v n phát sinh n khó
òi, c ch c ng ch ch a th c s hi u qu
- Công tác ki m tra, thanh tra thu xu t nh p kh u và x lý vi ph m còn ít v s l ng và ch a tính r n e
- Qu n lý thông tin v ng i n p thu còn ch a y , chính xác, k t
qu phân tích còn s sài, mang tính hình th c
- Công tác tuyên truy n, h tr thông tin cho ng i n p thu còn n
u, ch t l ng ch a cao và ch a v s l ng
2.3.3 Nguyên nhân c a nh ng h n ch
2.3.3.1 Nh ng nguyên nhân khách quan:
- Do n c ta là n c ang phát tri n m b o ngu n thu, vi c làm,
o h s n xu t trong n c nên ph i có nh ng u tiên v chính sách thu
Trang 12ph m pháp lu t, v n b n h ng d n ch a th c s u ch nh k p.
- l ng cán b theo dõi thu , n ng thu quá m ng
- ph i k t h p gi a các c quan qu n lý nhà n c l ng l o, vi c trao i thông tin l n nhau còn h n ch
2.3.3.2 Nh ng nguyên nhân ch quan:
- Ch a th c s hoàn thi n trong khâu t ch c b máy qu n lý, phân công nhi m v d n n s ch ng chéo
- Nh n th c v qu n lý thu c a m t s cán b Lãnh o Chi c c, công
ch c h i quan ch a th c s y
- Ph ng pháp d toán, k toán và th ng kê thu còn n gi n, th công, mang n ng tính ch t ch quan c a ng i l p d toán
- th ng c s d li u còn nghèo nàn, tin c y th p, không c
p nh t th ng xuyên, và không chính xác
CH NG 3
GI I PHÁP HOÀN THI N CÔNG TÁC QU N LÝ THU XU T
NH P KH U T I T NG C C H I QUAN
3.1 nh h ng và m c tiêu hoàn thi n qu n lý thu xu t nh p
kh u
3.1.1 nh h ng hoàn thi n qu n lý thu xu t nh p kh u
Vi c hoàn thi n, i m i công tác qu n lý thu ph i có nh ng nh ng: (i) trong t ng th chung c a ch ng trình c i cách và hi n i hoá ngành h i quan, ngành tài chính,(ii) phù h p v i c i cách h th ng chính sách thu (iii) m b o góp ph n n nh ngu n thu áp ng nhu c u chi tiêu c a
Trang 13ti t, h p lý; (v) áp ng yêu c u h i nh p kinh t qu c t , phù h p v i các chu n m c và thông l qu c t ; (vi) ng d ng m nh m công ngh thông tin trong t t c các khâu qu n lý thu , xây d ng c s h th ng d li u li u thông tin y v ng i n p thu
3.1.2 c tiêu t ng quát và c th c a i m i, hoàn thi n qu n lý thu xu t kh u, thu nh p kh u
3.1.2.1 M c tiêu t ng quát 3.1.2.2 M c tiêu c th
M c tiêu trên các ph ng di n nh h th ng các v n b n quy ph m pháp lu t và các v n b n h ng d n th c hi n v chính sách thu và qu n lý thu và các v n b n pháp lu t liên quan ph i y , ng b , hi u qu , c
u t ch c b máy qu n lý thu ph i g n nh , ng d ng công ngh thông tin trong các khâu nghi p v , lu t pháp nghiêm minh m nh r n e, phòng
ng a hành vi vi ph m, công tác tuyên truy n pháp lu t thu t i các i t ng
p thu ph i c coi là m t trong nh ng nhi m v chính, tr ng tâm c a c quan h i quan
3.2 Gi i pháp hoàn thi n công tác qu n lý thu xu t nh p kh u t i
ng c c H i quan 3.2.1 Ti p t c hoàn thi n h th ng các v n b n tri n khai th c
hi n chính sách thu và qu n lý thu
- Th ng nh t tên và mã s hàng hóa trong các Bi u thu nh p kh u u
ãi, Bi u thu nh p kh u u ãi c bi t, Bi u thu giá tr gia t ng, Bi u thu tiêu th c bi t; nh xây d ng c p 10 ch s cho hàng hóa c a Bi u thu
nh p kh u u ãi c bi t, …