Luận văn Tốt nghiệp: Giải pháp hoàn thiện hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp

Luận văn Tốt nghiệp: Giải pháp hoàn thiện hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp trình bày tổng quan về hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp, thực trạng hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp và những bất cập của nó từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp.

TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG CHẾ ĐỘ KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP

1.1/- Tổng quan về kế toán

1.1.1- Định nghĩa kế toán:

Từ khi được phôi thai hình thành cho đến nay đã có rất nhiều định nghĩa về kế

toán tùy theo từng giai đoạn phát triển của lịch sử kinh tế xã hội, tùy theo điều kiện

môi trường pháp lý của từng quốc gia Tham khảo về kế toán, đã có nhiều tác giả hay

tổ chức để cập đến định nghĩa về kế toán như sau:

e Trong thời kỳ còn phôi thai, người ta quan niệm kế toán là một phương tiện tính toán và phân tích kết quả về những sự giao địch liên quan đến tiền bạc của tư nhân, tập

thể và các phương pháp theo dõi điễn biến của giao địch ấy

e Một số định nghĩa hiện đại về kế toán được hiểu rộng hơn :

= Theo định nghĩa của Viện kế toán công chứng Hoa Kỳ (AICPA) năm 1970:

"Kế toán là quá trình nhận điện, đo lường và truyền đạt thông tin kinh tế để cho phép

người sử dụng thông tin đó đánh giá và ra quyết định" Định nghĩa này hướng vào đối

tượng sử dụng thông tin kế toán và chức năng của kế toán

Nhìn chung, quan điểm hiện đại trên cho rằng không nên nhằm lẫn giữa việc ghỉ

số kế toán với kế toán Ghi sổ với công việc kỹ thuật đơn thuần là việc ghi chép các

thông tin về quá trình hoạt động kinh doanh của đơn vị Kế toán ngoài công việc ghi sổ còn bao gồm các chức năng khác, người làm công việc kế toán còn phải phân tích, điễn giải các thông tin tài chính, lập các báo cáo tài chính, thực hiện kiểm toán, thiết lập hệ

thống kế toán, lập kế hoạch dự báo và cung cấp các dịch vụ về kế toán- kiểm toán-

thuế.

25/HĐBT ngày 18/03/1989 của Hội đông Bộ trưởng (nay là Chính phủ) : "Đối với Nhà nước, kế toán là công cụ quan trọng để tính toán xây dựng và kiểm tra việc chấp hành

ngân sách Nhà nước, để điều hành và quản lý nên kinh tế quốc dân Đối với các tổ

chức, xí nghiệp, kế toán là công cụ quan trọng để điểu hành, quản lý các hoạt động,

tính toán kinh tế và kiểm tra việc bảo vệ, sử dụng tài sản, vật tư tiền vốn nhằm bảo

đảm quyên chủ động trong sản xuất, kinh doanh và tự chủ tài chính của tổ chức, xí

nghiệp"

M Theo Luật Kế toán đã được Chủ tịch nước công bố theo Lệnh số 12/L- CTN ngày 26/06/2003: "Kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp

thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động"

Như vậy, qua 15 năm đổi mới kể từ năm 1989 đến nay, Việt Nam đã hoàn thiện

và phát triển nhận thức, quan điểm, tư duy mới về kế toán trong cơ chế mới- cơ chế thị

trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước Kế toán không đơn thuần là công việc ghi chép các hoạt động kinh tế một cách thụ động, mà thực sự

là việc tổ chức hệ thống thông tin kinh tế, tài chính, thông tin toàn diện, tin cậy cho

việc điều hành và để ra các quyết định kinh tế Kế toán không chỉ là công cụ quản lý

kinh tế, tài chính của nhà nước, mà còn là công cụ, phục vụ cho việc để ra quyết định kinh doanh của các nhà sở hữu, chủ đầu tư và các bên thứ ba

1.1.2- Vai trò của hạch toán kế toán:

Kế toán là một công cụ quản lý quan trọng, có vai trò tích cực trong quản lý và diéu hành các hoạt động sản xuất kinh doanh ở từng doanh nghiệp Thông tin do kế

toán cung cấp là cơ sở tin cậy để Nhà nước điều hành nền kinh tế vĩ mô, kiểm tra, kiểm

1.1.2.1- Kế toán là công cụ sắc bén, tin cậy để điều hành và quản lý sẵn xuất kinh

doanh có hiệu quả

Để điều hành và chỉ đạo sản xuất, kinh đoanh hay hoạt động của một tổ chức trong điểu kiện của cơ chế thị trường đòi hỏi bản thân các doanh nghiệp, các tổ chức

và những đối tượng có lợi ích kinh tế liên quan đến hoạt động của các đơn vị này phải nắm được các thông tin kinh tế cần thiết về hoạt động của doanh nghiệp (tình hình sản nghiệp, công nợ, vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí, kết quả kinh doanh ); các thông tin kinh tế liên quan chặt chẽ đến lợi ích kinh tế của doanh nghiệp (thông tin thị

trường, giá cả, khả năng cung cấp nguyên vật liệu, vật tư, hàng hóa, sức mua của thị trường về sản phẩm, hàng hóa mà doanh nghiệp sản xuất kinh doanh ); hoặc các thông tin về hoạt động kinh tế tài chính của một số tổ chức để có những quyết định

kinh tế đúng đắn và có hiệu quả

Những thông tin nói trên do nhiều nguồn cung cấp, nhưng khả năng cung cấp những thông tin này một cách đầy đủ nhất, toàn diện, kịp thời, đáng tin cậy đó là thông

tin của kế toán Đối với doanh nghiệp, thông tin kế toán giúp cho điểu hành, chỉ đạo sản xuất, kinh doanh một cách nhanh nhạy, đạt hiệu quả kinh tế cao nhằm thực hiện tốt

nguyên tắc tự chủ tài chính và tự trang trãi, nâng cao doanh lợi hợp lý, dam bảo tăng

tích lũy Đối với người sử dụng thông tin khác nằm ngoài tổ chức, đơn vị, thông tin kinh

tế, tài chính do kế toán cung cấp là những căn cứ quan trọng để đưa ra các quyết định kinh tế như: Mua hay bán hàng hóa, địch vụ này của ai? Có nên cho vay vốn đối với

doanh nghiệp này hay không? Có nên đâu tư vốn vào đoanh nghiệp này hay không?

1.1.2.2- Kế toán là công cụ có hiệu lực để bảo vệ tài sản, tăng cường và phát triển

tài sản của doanh nghiệp, của tổ chức.

liên tục với mục đích sinh lời Mặc khác, nói về nguồn hình thành các tài sản này được

hình thành bởi nhiều nguễn vốn khác nhau: Vốn của chủ sở hữu (Nhà nước, cổ phần,

liên doanh, cá nhân .), khoản nợ chiếm dụng, khoản vay tín dụng ngắn hạn, đài hạn

Như vậy, đối với nhiệm vụ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp: Một mặt, phải sử

dụng và khai thác các loại tài sản, vật tư, tiên vốn, nguồn lực để chủ động phát triển

sản xuất kinh doanh có hiệu quả nhất trên cơ sở năng suất, chất lượng, lợi nhuận Mặt

khác, phải có trách nhiệm bảo toàn nguồn vốn chủ sở hữu, cũng như có trách nhiệm với các đối tượng có liên quan về các khoản công nợ Đối với một tổ chức, tài sản bao gồm

mọi nhân tố tạo cơ sở vật chất cho hoạt động của tổ chức đó

Để bảo vệ tài sản của doanh nghiệp hay của tổ chức có nhiễu biện pháp

khác nhau, nhưng hiệu quả nhất đó là sử dụng công cụ hạch toán kế toán Kế toán với

phương pháp riêng có của nó (chứng từ, tài khoản, báo cáo kế toán, phân tích báo cáo

tài chính .) có khả năng tăng cường chế độ hạch toán kế toán kinh tế từng bộ phận;

tăng cường trách nhiệm vật chất của từng cá nhân, từng bộ phận liên quan đến sử dụng, bảo vệ tài sản; ngăn ngừa những hành vi lãng phí, xâm phạm, biển thủ tài sản; đưa ra các biện pháp hữu hiệu nhất nâng cao hiệu quả sử dụng các tài san

1.1.2.3- Kế toán là công cụ thực hiện khuyến khích vật chất đối với người lao động

Kế toán với các phương pháp hiệu quả nó có thể phản ánh chính xác được kết quả lao động của từng cá nhân, cũng như của tập thể người lao động ở từng bộ phận sản xuất, hoặc trên các công việc mà người lao động tham gia Dựa vào kết quả lao động đo kế toán phản ảnh, doanh nghiệp, hoặc một tổ chức có thể xác định trách nhiệm vật chất đối với người lao động một cách rõ ràng khi thực hiện các nhiệm vụ được giao Trên cơ sở đó đoanh nghiệp, hoặc tổ chức có thể thực hiện các biện pháp khuyến khích

động

1.1.2.4- Kế toán là công cụ thiết yếu để thực hiện hạch toán kinh doanh ở doanh

nghiệp

Kế toán phản ảnh toàn bộ quá trình vận động của các loại tài sản, quá trình

thực hiện sản xuất, kinh đoanh: kế toán chủ yếu sử dụng thước đo giá trị để phản ánh toàn bộ các chi phí bỏ ra cũng như kết quả của quá trình sẳn xuất kinh doanh Nhằm

kiểm tra việc thực hiện nguyên tắc tự bù đắp chỉ phí và có tích lũy để đảm bảo cho tái sản xuất mở rộng trong kinh doanh đối với hoạt động của doanh nghiệp; kiểm tra việc

thực hiện đúng đắn quyền tự chủ sản xuất kinh doanh và nghĩa vụ thuế cũng như các

khoản đóng góp khác với Nhà nước

1.1.3- Đặc điểm của hạch toán kế toán trong nền kinh tế thị trường:

e Mục đích của kế toán ngày càng được khẳng định là một hoạt động được hoạch

định để phục vụ thu thập, đo lường và truyền đạt những thông tin kinh tế nhằm cung cấp những thông tin để có được quyết định sáng suốt về việc sử đụng mọi nguôn nhân,

tài, vật lực một cách hữu hiệu trong hoạt động của một tổ chức, hoặc trong các giao

địch kinh tế có liên quan, hoặc tương hỗ nhau

e Đối tượng và phạm vi mà kế toán phản ảnh là các hoạt động kinh tế, tài chính

của các thực thể kinh tế là các doanh nghiệp

e Tính chất của thông tin hạch toán kế toán: Phải có tính tổng hợp và hệ thống hóa; tính tối ưu, đầy đủ và chính xác; tính kịp thời và linh hoạt; tính có ích và có giá trị

mới mẻ Thông tin kinh tế tài chính phải có tính so sánh không những trong phạm vi quốc gia, khu vực mà còn phải có khả năng so sánh mang tính toàn câu Vấn để này,

e Trình bày và công bố thông tin kinh tế tài chính do kế toán cung cấp: Báo cáo

kế toán là sản phẩm quan trọng nhất của quá trình kế toán Báo cáo kế toán cung cấp thông tin kinh tế tài chính đáng tin cậy về hoạt động của một thực thể kinh tế và phục

vụ rộng rãi các đối tượng sử dụng các thông tin này ở bên trong và bên ngoài của thực

thể kinh tế Việc trình bày và công bố các thông tin kinh tế tài chính phải tuân thủ nguyên tắc: Trình bày một cách chính xác, khách quan, vô tư nhất về tình hình tài chính

của một tổ chức để phục vụ cho việc ra các quyết định quản lý của nhà quản lý bên

trong cũng như bên ngoài của tổ chức đó Đối với thông tin kinh tế tài chính cung cấp cho các đối tượng sử dụng bên ngoài thực thể kinh tế được trình bày và công bố theo

các chuẩn mực của quốc gia ngày càng được xây dựng hài hòa với các chuẩn mực kế

toán quốc tế

1.1.4- Đối tượng sử dụng thông tin kế toán:

Thông tin kế toán là một trong những nguồn thông tin kinh tế quan trọng nhất đối với những người sử dụng thông tin kế toán Những thông tin đó sẽ quyết định đến

việc thành hay bại của một đoanh nghiệp, một tổ chức hoặc một cá nhân, thậm chí ở

tầm của một quốc gia

1.1.4.1- Căn cứ vào mối quan hệ trách nhiệm và lợi ích: đối tượng sử dụng

thông tin kế toán có thể chia thành 3 nhóm như sau:

e Những nhà quản lý, điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh ở doanh

nghiệp: Chủ doanh nghiệp, Hội đồng quản trị, Ban Giám đốc Họ sử dụng thông tin kế

toán để hoạch định mục tiêu cho doanh nghiệp, kiểm tra đánh giá tình hình thực hiện các mục tiêu đó và ra những quyết định điều chỉnh, quản lý kịp thời nhằm giúp hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đạt hiệu quả kinh tế cao nhất Những người chủ và

có lãi không? Có thể mở rộng quy mô kinh doanh không?

e© Những người có lợi ích trực tiếp: Nhà đầu tư, ngân hàng, chủ nợ Họ quan tâm đến thông tin kế toán, vì thông tin kế toán cung cấp cho họ hiệu quả hoạt động của

đoanh nghiệp, tình hình công nợ và khả năng thanh toán, khả năng và thu nhập tiểm tầng trong tương lai để làm cơ sở cho các quyết định đầu tư, cho vay vốn hay bán chịu hàng hóa

e© Những người có lợi ích gián tiếp: Họ sử dụng thông tin theo mục đích riêng:

= Cơ quan thuế: sử dụng thông tin kế toán nhằm theo dõi tình hình thực hiện

nghĩa vụ với Ngân sách nhà nước

= Các cơ quan thống kê, kế hoạch: sử dụng thông tin kế toán nhằm mục đích

thu thập thông tin phục vụ cho yêu cầu quản lý và phát triển nền kinh tế quốc dân

= Các cơ quan chính phủ: sử đụng thông tin kế toán để đánh giá thực trạng nền

kinh tế từ đó có hoạch định những chính sách, chiến lược phát triển nên kinh tế quốc

gia

1.1.4.2- Căn cứ vào vị trí và khả năng ảnh hưởng đến hệ thống kế toán: đối tượng sử dụng thông tin kế toán có thể chia thành 2 nhóm:

© Các đối tượng sử dụng thông tin kế toán ở bên trong doanh nghiệp: gồm các

nhà quản lý, chủ doanh nghiệp, họ cân thông tin để ra các quyết định quản lý doanh nghiệp

e Các đối tượng sử dụng thông tin kế toán ở bên ngoài doanh nghiệp: gồm các đối tượng còn lại như cổ đông, chủ nợ, nhà nước họ cần thông tin làm cơ sở cho các

quyết định đầu tư, cho vay liên quan đến lợi ích kinh tế của họ

quốc gia ảnh hưởng đến sự thay đổi và phát triển của kế toán, chúng tác động mạnh mẽ

đến việc hình thành các quan điểm, chuẩn mực, nguyên tắc và phương thức thực hành

kế toán Tác động của 2 loại môi trường này đối với kế toán như sau:

1.2.1- Môi trường quốc tế:

Các yếu tố thuộc môi trường quốc tế như: xu hướng hội nhập, sự phát triển thị trường tài chính quốc tế; sự mở rộng các dịch vụ tài chính và kinh doanh quốc tế, sự phát triển kế toán trên thế giới dẫn đến nhu cầu cần hài hòa các chuẩn mực, nguyên tắc kế toán quốc tế Tất cả những điều đó tác động đến sự thay đổi của kế toán

Liên Xô, các nước Đông Âu, Trung Quốc và Việt Nam đã và đang thay đổi

theo hướng tiếp cận với kinh tế thị trường, đẩy mạnh xu hướng cổ phần hóa doanh

nghiệp đã mở ra nhiễu cơ hội mới cho đầu tư nước ngoài, liên đoanh, liên kết Do đó,

cũng phần nào tác động đến sự thay đổi của kế toán

Mặc khác, sự toàn cầu hóa thị trường vốn đòi hỏi cần có ngôn ngữ kế toán chung cho sự kết nối các thông tin tài chính, tạo thuận lợi cho khả năng hợp tác quốc tế

và đánh giá hiệu quả kinh doanh, đã dẫn đến xu hướng các quốc gia chú trọng việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho kế toán trong nước, điểu đó cũng ảnh hưởng đến sự thay đổi của kế toán

1.2.2- Môi trường quốc gia:

Chủ yếu là sự ràng buộc về kinh tế- chính trị: yếu tố này ảnh hưởng đến sự phát triển kế toán của mỗi quốc gia, thông qua việc chỉ phối đến vấn để xác lập các kiểu mẫu kế toán của mỗi nước Nói đến tác động của môi trường kinh tế- chính trị đối với kế toán là nói đến tác động các yếu tố sau:

© Nền kinh tế- cơ chế quản lý kinh tế:

=_ Nên kinh tế thị trường:

Là nền kinh tế trong đó quan hệ kinh tế giữa các chủ thể được biểu

hiện qua mua bán hàng hóa-dịch vụ trên thị trường Thái độ ứng xử của từng chủ thể

kinh tế hướng vào lợi nhuận theo sự dẫn dắt của giá cả thị trường Các quan hệ kinh tế

được tiền tệ hóa, tự do sở hữu, tự do kinh doanh, tự đo cạnh tranh trong khuôn khổ của luật pháp, sản xuất và bán sản phẩm theo quan hệ cung cầu, khách hàng là thượng đế

Với những đặc trưng trên, yêu cầu quản lý trong cơ chế thị trường đòi

hỏi kế toán phải được tổ chức trên cơ sở nguyên tắc linh hoạt, kịp thời, trung thực và đầy đủ, thông tin do kế toán cung cấp phải hữu ích, đáp ứng được yêu câu của đối

tượng sử dụng thông tin

= Nên kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước

Là nền kinh tế hỗn hợp vừa có cơ chế tự điều chỉnh của thị trường thực

hiện thông qua giá cả thị trường, cung cầu hàng hóa và cạnh tranh; vừa có cơ chế quản

lý điều tiết của nhà nước (thể hiện thông qua hệ thống pháp luật, bằng đòn bẩy tài chính, tién tệ, tín dụng, giá cả, thuế )

Kế toán phải đáp ứng và thỏa mãn yêu cầu quản lý doanh nghiệp theo yêu cầu tự điều chỉnh của thị trường, yêu cầu quản lý Nhà nước trên nguyên tắc dễ

làm, đễ hiểu, minh bạch, công khai, đễ kiểm tra, kiểm soát

© Thuế:

Thuế là một công cụ của Nhà nước dùng quản lý nền kinh tế, tham gia điều tiết thu nhập các đoanh nghiệp và mọi tầng lớp dân cư Những biến đổi về thuế có ảnh hưởng đến công tác kế toán Ví dụ: sự thay đổi thuế ở Việt Nam từ thuế doanh thu sang thuế giá trị gia tăng dẫn đến sự thay đổi về thủ tục chứng từ, về cách hạch toán

Hiện nay đang có 2 khuynh hướng:

+ Khuynh hướng phá vỡ mối quan hệ giữa kế toán và thuế: phát sinh ở các nước trong đó thị trường chứng khoán giữ vai trò quan trọng trong nên kinh tế, có kế

hoạch chính thống, có kế toán thuế tách biệt

+ Khuynh hướng liên kết các quy định về thuế và kế toán: phát sinh tại các nước mà thị trường chứng khoán giữ vai trò khiêm tốn, có kế toán chính thống có thể

trở thành kế toán thuế

e® Ngoài ra còn có một số các yếu tố khác: thị trường chứng khoán, lạm phát,

giải thể, các loại hình kinh doanh

mang tính bắt buộc, cưỡng bức của nhà nước được thể hiện trong các bộ luật hoặc văn

bản pháp quy Văn bản pháp quy cao nhất về kế toán là Luật Kế toán Trong Luật Kế toán bao gôm tất cả những quy định cơ bắn có tính pháp lý cao nhất, được diễn ra cô đọng, tổng quát, bao trùm nhất, và cũng rõ ràng nhất về những vấn để quan trọng mà căn cứ vào đó để Nhà nước quản lý thống nhất lĩnh vực kế toán đối với những đối tượng phải thực hiện công tác kế toán

Hệ thống văn bản pháp quy sẽ là một hành lang pháp lý đảm bảo cho hoạt động kế toán và kiểm toán phát triển, đảm bảo ổn định và điều chỉnh hoạt động kế

toán, kiểm toán theo định hướng của nhà nước Thông qua hệ thống những quy định pháp qui nhà nước sẽ quản lý thống nhất việc thực hiện công tác kế toán, kiểm toán

trong toàn bộ quốc gia

1.3.1.1- Luật kế toán:

Văn bản pháp lý cao nhất về kế toán ở tất cả các nước bao gồm Luật kế toán, Nghị định dưới luật, Thông tư hướng dẫn, Quyết định do các cơ quan có thẩm quyển

ban hành Ở mỗi nước khác nhau, hình thức văn bản khác nhau, ở các nước có nên kinh

tế thị trường phát triển Luật kế toán thường được ban hành chung ở trong Luật công ty hoặc Luật thương mại, có tách riêng một hoặc vài chương về kế toán, kiểm toán báo

cáo tài chính

Ví dụ:

- Ở Anh, Luật kế toán được ban hành trong Luật công ty

- Ở Bỉ có Luật kế toán ban hành trong Nghị định Hoàng gia năm 1973

- Ở Hà Lan có Luật kế toần

- Ở các nước thuộc khối XHCN cũ, Luật kế toán được ban hành thành một

văn bản riêng như ở Cộng hòa Liên bang Nga,Cộng hòa Belaruscia, Trung Quốc.

- Ở Việt Nam có Luật kế toán [Luật số 03/2003/QH11] được Quốc hội ban

hành ngày 17/06/2003

1.3.1.2- Hệ thống các chuẩn mực kế toán:

Chuẩn mực kế toán là những quy định mang tính mực thước, tiêu chuẩn cho việc ghi nhận, xác định giá trị và trình bầy các thông tin trên báo cáo tài chính, đó là những quy định mang tính nguyên tắc và những quy định mang tính hướng dẫn nhưng

trong một khuôn khổ nhất định

Chuẩn mực đắm bảo tính thống nhất trong việc đánh giá tài sản, trình bày

thông tin kinh tế, tài chính của doanh nghiệp Các nghiệp vụ kinh tế liên quan, tài sản,

nợ phải trả, vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp được đánh giá, xử lý và trình bày theo những nguyên tắc kế toán phổ biến, được chấp nhận trong chuẩn mực kế toán sẽ đảm

bảo tính thống nhất trong việc đánh giá thực trạng tài chính, tình hình và kết quả kinh

doanh của doanh nghiệp, đảm bảo sự trung thực, hợp lý, công khai và lợi ích kinh tế cho các bên liên quan

Sự thống nhất trong cách đánh giá, trình bày các khoản mục sẽ cung cấp

thông tin có thể so sánh được về tình hình tài chính của một đoanh nghiệp giữa các giai đoạn với nhau, cũng như giữa các doanh nghiệp khác nhau, đồng thời tạo thuận lợi cho việc tổng hợp các chỉ tiêu kinh tế tài chính phục vụ cho quản lý vĩ mô của Nhà nước

Chuẩn mực kế toán sẽ đảm bảo độ tin cậy và sự an tâm cho những người sử

dụng thông tin kế toán, thông tin kế toán cung cấp không chỉ quan trọng đối với nhà nước, đối với doanh nghiệp, mà còn vô cùng cần thiết đối với mọi đối tượng có quan hệ kinh tế với doanh nghiệp Chuẩn mực kế toán đưa ra các nguyên tắc đánh giá, những khuôn mẫu về phương pháp kế toán để thiết lập báo cáo tài chính hợp lý và có căn cứ

khoa học, chỉ có trên cơ sở đó, các thông tin kế toán đưa ra mới đảm bảo khách quan,

đầy đủ, tin cậy Và như vậy, người sử đụng thông tín có thể tin tưởng và đưa ra các

quyết định đúng đắn

Chuẩn mực kế toán tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ kế toán thực hiện công

tác kế toán một cách thuận tiện, có căn cứ, phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp trong môi trường pháp lý chung Mặt khác, thuận lợi cho công tác đào tạo, huấn luyện

cán bộ kế toán trong phạm vi từng quốc gia, cũng như khu vực hoặc toàn thế giới

Có thể nói, chuẩn mực kế toán là vô cùng cần thiết cho việc thực hiện công tác kế toán, là yêu cầu không thể thiếu trong việc quản lý, điều hành thống nhất công tác kế toán ở mỗi quốc gia, cũng như trong tiến trình hội nhập thế giới

Hiện nay, trên thế giới khuôn khổ chung nhất trong hoạt động kế toán là “hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế về kế toán” Chuẩn mực quốc tế về kế toán được soạn thảo và công bố bởi Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế (IASC), bao gồm 38

chuẩn mực đã ban hành và thực hiện Hiện nay đang tiếp tục soạn thảo các chuẩn mực mới hoặc sửa đổi các chuẩn mực đã ban hành Hệ thống chuẩn mực này đưa ra những

thông lệ chung nhất, những đạo lý cơ bản mang tính mực thước về kế toán được chấp

nhận chung, trên cơ sở chuẩn mực quốc tế các nước sẽ vận dụng để tạo dựng một hệ

thống chuẩn mực kế toán ở từng quốc gia, phù hợp với cơ chế và chính sách kế toán ở từng nước do các tổ chức nghề nghiệp về kế toán, tài chính soạn thảo và công bố

Do chuẩn mực mang tính hướng dẫn cho nên việc tiếp thu và áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế vào từng nước có khác nhau Ví dụ ở Mỹ không áp dụng chuẩn mực quốc tế về kế toán mà có hệ thống chuẩn mực kế toán quốc gia do Viện kế toán

viên công chứng ban hành Ở Singapore và Malaysia thừa nhận và áp dụng toàn bộ các

chuẩn mực quốc tế về kế toán và ban hành thêm các chuẩn mực kế toán quốc gia

Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam tính đến ngày 31.05.2005 đã ban hành 22 Chuẩn mực kế toán, gồm:

e Chuẩn mực số 01: “Chuẩn mực chung”

e Chuẩn mực số 02: “Tổn kho”

e Chuẩn mực số 03: “Tài sản cố định hữu hình”

e Chuẩn mực số 04: “Tài sản cố định vô hình”

e Chuẩn mực số 05: “Bất động sản đầu tư”

e Chuẩn mực số 06: “Thuê tài sản”

e Chuẩn mực số 07: “Kế toán các khoản đầu tư vào công ty liên kết”

e Chuẩn mực số 08:“Thông tin tài chính về khoản vốn góp liên doanh”

e Chuẩn mực số 10: “Ảnh hưởng của việc thay đổi tỷ giá hối đoái”

e Chuẩn mực số 15: “Hợp đồng xây đựng”

e Chuẩn mực số 16: “Chi phí đi vay”

e Chuẩn mực số 17: “Thuế thu nhập doanh nghiệp”

e Chuẩn mực số 21: “Trình bày báo cáo tài chính”

e Chuẩn mực số 22: “Trình bày bổ sung báo cáo tài chính của các ngân hàng

và tổ chức tài chính tương tự”

e Chuẩn mực số 23: “Các sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc kỳ kế toán năm”

e Chuẩn mực số 24: “Báo cáo lưu chuyển tiền tệ ”

e Chuẩn mực số 25: “Báo cáo tài chính hợp nhất và kế toán khoản đầu tư vào

công ty con”,

e Chuẩn mực số 26: “Thông tin về các bên liên quan”

e Chuẩn mực số 27: “Báo cáo tài chính giữa niên độ”

e Chuẩn mực số 28: “Báo cáo bộ phận”

e Chuẩn mực số 29: “Thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và các sai

At?

sót”.

1.3.2- Hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp

Hệ thống chế độ kế toán là hệ thống các phương pháp kế toán trong công tác hạch toán kế toán, hệ thống chế độ kế toán thường bao gồm: chứng từ kế toán, hệ thống tài

khoản kế toán, số kế toán, báo cáo tài chính

Điểm khác biệt rất lớn giữa các nước trên thế giới là có ban hành thống nhất hệ thống chế độ kế toán cụ thể làm căn cứ để các đơn vị kế toán thực hiện hoặc không ban hành hệ thống chế độ kế toán cụ thể

Ở đại bộ phận các nước trên thế giới chỉ có Luật, Chuẩn mực kế toán; Ở các nước

này Nhà nước và các tổ chức nghề nghiệp không ban hành các chế độ kế toán cụ thể như chứng từ kế toán, hệ thống tài khoản kế toán, số kế toán, báo cáo tài chính Các đơn vị căn

cứ vào các quy định của Luật, các chuẩn mực kế toán tự thiết lập hệ thông kế toán của mình nhằm mục đích quản lý được quá trình hoạt động và lập các báo cáo tài chính theo đúng yêu cầu của luật pháp

Nhưng ở một số ít nước, Nhà nước có ban hành các chế độ thể lệ kế toán cụ thể để

đảm bảo sự quản lý thống nhất của nhà nước và là căn cứ để các đơn vị tô chức thực hiện

công tác kế toán của mình

e Ở Pháp, Tiệp khắc, Cộng hòa Liên bang Nga đều ban hành hệ thống tài khoản kế

toán áp dụng thống nhất trong nền kinh tế

e Ở Việt Nam, Luật kế toán đã định nghĩa: Chế độ kế toán là những quy định và hướng dẫn về kế toán trong một lĩnh vực hoặc một số công việc cụ thể đo cơ quan quản

lý nhà nước về kế toán hoặc tổ chức được cơ quan quản lý nhà nước về kế toán ủy

quyển ban hành Hệ thống chế độ kế toán bao gồm 4 bộ phận: Chứng từ kế toán, tài khoản

kế toán, số kế toán, báo cáo tài chính Trong từng chế độ được quy định khái niệm, nội dung các chỉ tiêu kinh tế, tài chính, cấu trúc biểu mẫu, nội dung và phương pháp chỉ chép, phản ảnh lập các báo cáo tài chính

1.3.2.1- Chế độ chứng từ kế toán

Chế độ chứng từ kế toán chính thức được ban hành áp dụng cho doanh nghiệp theo Quyết định số 1141TC/QĐ/CĐKT ngày 01.11.1995, sau đó được chỉnh sửa, bổ

sung theo Thông tư số 10/TC/CĐKT ngày 20.03.1997 và Quyết định số 167/2000/QĐ-

BTC ngày 25.10.2000 và gần đây nhất là Luật Kế toán

e Chứng từ kế toán là những giấy tờ và vật mang tin phản ánh nghiệp vụ kinh

tế, tài chính phát sinh và đã hoàn thành, nó được dùng làm căn cứ ghi sổ kế toán

e Nội dung của chứng từ kế toán theo quy định: Tên và số hiệu; Ngày, tháng, năm lập; Tên, địa chỉ của đơn vị hoặc cá nhân lập chứng từ; Tên, địa chỉ của đơn vị

hoặc cá nhân nhận chứng từ; Nội dung nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh; Số lượng, đơn giá và số tiễn của nghiệp vụ kinh tế, tài chính ghi bằng số; Tổng số tiên của chứng

từ kế toán đùng để thu, chỉ tiền ghi bằng số và bằng chữ; Chữ ký, họ và tên của người

lập, người duyệt và những người có liên quan

Ngoài những nội dung chủ yếu của chứng từ kế toán quy định trên, chứng từ kế

toán có thể có thêm những nội dung khác theo từng loại chứng từ

e Các nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh liên quan đến hoạt động của đơn vị

kế toán đều phải lập chứng từ kế toán Chứng từ kế toán phải được lập rõ ràng, đầy đủ, kịp thời, chính xác Trong trường hợp chứng từ kế toán chưa có qui định mẫu thì đơn vị được tự lập chứng từ kế toán nhưng phải có đầy đủ các nội dung theo qui định của Luật

e Chế độ chứng từ kế toán đoanh nghiệp hiện nay bao gồm hai hệ thống chứng

từ: chứng từ kế toán bắt buộc và chứng từ kế toán hướng dẫn

= Chứng từ bắt buộc là chứng từ phản ánh quan hệ kinh tế giữa các pháp

nhân hoặc có yêu cầu quản lý chặt chẽ, mang tính chất phổ biến rộng rãi và do Nhà nước tiêu chuẩn hóa về qui cách, biểu mẫu, cách ghi chép, phương pháp lập và áp đụng

thống nhất cho tất cả các doanh nghiệp

= Chứng từ hướng dẫn chủ yếu là chứng từ áp dụng trong nội bộ đơn vị, Nhà

nước chỉ hướng dẫn các chỉ tiêu đặc trưng để doanh nghiệp vận dụng, hiện nay đã được

quy định rõ theo Luật kế toán

Chứng từ kế toán hiện nay bao gồm 5 chỉ tiêu, trong mỗi chỉ tiêu có quy định số

loại chứng từ và được bắt buộc hoặc hướng dẫn cùng với phạm vi áp dụng dành cho doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp khác /Xem phụ lục số 1.1}

TT CHỈ TIÊU chứng từ | Bắt buộc | Hướng dẫn | Bắt buộc | Hướng dẫn

bộ các nghiệp vụ kinh tế, tài chính đã phát sinh có liên quan đến đơn vị kế toán

e Số kế toán phải ghi rõ tên đơn vị kế toán; tên sổ; ngày, tháng, năm lập sổ;

ngày, tháng, năm khóa sổ; chữ ký của người lập sổ, kế toán trưởng và người đại diện

theo pháp luật của đơn vị kế toán; số trang; đóng dấu giáp lai

e Số kế toán phải có các nội dung chủ yếu sau đây: Ngày, tháng ghi sổ; Số

hiệu, ngày, tháng của chứng từ kế toán dùng làm căn cứ ghi sổ; Tóm tắt nội dung của

nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh; Số tiền của nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh ghi vào các tài khoản kế toán; Số dư đâu kỳ, số tiển phát sinh trong kỳ, số dư cuối kỳ

e Sổ kế toán gồm sổ kế toán tổng hợp và sổ kế toán chỉ tiết Bộ Tài chính quy định về hình thức kế toán, chế độ sổ kế toán

Các hình thức sổ kế toán bao gồm :

= Hình thức kế toán Nhật ký chung

Hình thức này bao gỗm sổ nhật ký chung, các sổ nhật ký đặc biệt (sổ nhật ký mua hàng, sổ nhật ký bán hàng, sổ nhật ký thu tiền, sổ nhật ký chỉ tiền), sổ cái

và các sổ kế toán chỉ tiết khác Ưu điểm của hình thức sổ kế toán này là rõ ràng, dễ

hiểu, mẫu sổ đơn giản, thuận tiện cho việc phân công lao động kế toán và phù hợp với quy trình xử lý cơ giới hóa Hình thức nhật ký chung có thể áp dụng thích hợp cho mọi loại hình đoanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp áp dụng máy vi tính Nhược điểm

của hình thức số kế toán này là khối lượng ghi sổ nhiễu, nếu tổ chức không khéo sẽ dễ

bị trùng lắp về nội dung của nghiệp vụ giữa các sổ nhật ký Nhược điểm này có thể được khắc phục được nhờ khả năng xử lý của máy tính

= Hình thức kế toán Nhật ký sổ cái

Hình thức này bao gồm sổ nhật ký-sổ cái và các sổ kế toán chỉ tiết khác Ưu điểm của hình thức sổ kế toán này là ghi chép đơn giản, rõ ràng, dễ đối chiếu

và kiểm tra nhưng khó phân công lao động kế toán, không thích hợp cho các doanh

nghiệp lớn, kết cấu số sách không thích hợp cho việc cơ giới hóa kế toán Do vậy, hình

thức này chỉ thích hợp cho các doanh nghiệp qui mô nhỏ

= Hình thức kế toán Chứng từ ghi sổ

Hình thức này bao gồm sổ đăng ký chứng từ ghi sổ, sổ cái và các sổ chỉ

tiết khác Ưu điểm của hình thức chứng từ ghi sổ là gọn nhẹ, kết cấu mẫu sổ đơn giản,

rõ ràng, dễ làm, dễ phân công công việc kế toán, thuận lợi cho việc sử dụng các

phương tiện tính toán hiện đại với qui mô nhỏ Nhược điểm của hình thức này là việc ghi chép đễ bị trùng lấp, việc đối chiếu và kiểm tra gặp khó khăn, công việc kế toán thường tập trung vào một số thời điểm làm cho việc cung cấp thông tin không kịp thời, mối liên hệ giữa hạch toán chỉ tiết và hạch toán tổng hợp không rõ ràng Hình thức này

có thể phù hợp với nhiều loại hình doanh nghiệp

= Hình thức kế toán Nhật ký chứng từ

Hình thức này bao gồm các nhật ký chứng từ, các bảng kê, bảng phân

bổ, sổ cái và các sổ kế toán chỉ tiết khác Hình thức này có ưu điểm là giảm nhẹ khối lượng ghi chép, khắc phục được việc ghi chép trùng lắp, dễ phân công và chuyên môn hóa công việc kế toán, việc kiểm tra và đối chiếu thực hiện thường xuyên và thuận lợi

nên có khả năng cung cấp thông tin nhanh Nhược điểm của hình thức này là số lượng

sổ nhiễu, kết cấu kiểu bàn cờ phức tạp nên đòi hỏi trình độ chuyên môn của nhân viên

kế toán cao và khó áp dụng máy tính trong xử lý số liệu Do đó, hình thức này chỉ thích hợp với các doanh nghiệp có qui mô lớn, nhân viên kế toán có trình độ, hệ thống kế

toán tổ chức theo quy mô thủ công

[Xem phụ lục số 2.1 về chế độ sổ kế toán}

1.3.2.3- Hệ thống tài khoắn kế toán:

Tài khoản kế toán dùng để phân loại và hệ thống hóa các nghiệp vụ kinh tế, tài chính theo nội đung kinh tế Hệ thống tài khoản kế toán gồm các tài khoản kế toán cần sử dụng Mỗi đơn vị kế toán phải sử dụng một hệ thống tài khoản kế toán Bộ Tài chính quy định cụ thể về tài khoản kế toán và hệ thống tài khoản kế toán Doanh nghiệp phải căn cứ vào hệ thống tài khoản kế toán do Bộ Tài chính quy định để chọn

hệ thống tài khoản kế toán áp dụng tại doanh nghiệp Doanh nghiệp được chỉ tiết các tài khoản kế toán đã chọn phục vụ yêu cầu quản lý của doanh nghiệp

Hệ thống tài khoản kế toán thống nhất quy định nội dung cơ bản sau:

e Số lượng, tên gọi và số hiệu của các tài khoản được sử dụng trong nền kinh

tế để phản ánh các đối tượng kế toán cụ thể

e Nội dung kinh tế, công dụng kinh tế của từng tài khoản cấp 1, 2, 3

s Kết cấu của từng tài khoản

e Một số quan hệ đối ứng chủ yếu của các tài khoản

Hệ thống tài khoản thống nhất được quy định áp đụng cho nước ta bao gồm 10

loại, trong từng loại bao gồm nhiều tài khoản cấp 1, tùy theo yêu cầu quản lý một tài

khoản cấp 1 có thể chia nhiễu tài khoản cấp 2, một số tài khoản cấp 2 có thêm tài

khoản cấp 3 Các ngành hoặc doanh nghiệp dựa vào đặc điểm và yêu cầu quản lý của

đơn vị mình có thể mở thêm các tài khoản chỉ tiết cấp 4, 5 Số hiệu tài khoản quy định trong hệ thống tài khoản kế toán thống nhất là hệ thống 3 số đối với tài khoản cấp 1; 4 số đối với tài khoản cấp 2; 5 số đối với tài khoản cấp 3 Ngoài 9 loại tài khoản

được dùng để phản ánh tài sản, nguồn vốn, tình hình và kết quả hoạt động của doanh nghiệp, được ghi chép theo phương pháp ghi kép Trong hệ thống tài khoản kế toán

thống nhất còn có tài khoản loại 0 đùng để phản ánh một số đối tượng đặc biệt liên

quan đến việc quản lý, sử đụng trong đoanh nghiệp và cần được theo dõi riêng Đặc điểm ghi chép vào tài khoản này là ghi đơn

[Xem Phụ lục 3.1]

1.3.2.4- Chế độ báo cáo tài chính:

Theo điều 29-Luật kế toán và Chuẩn mực kế toán số 21: Báo cáo tài chính được lập theo chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán dùng để tổng hợp và thuyết minh về tình hình kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán

e Mục đích của báo cáo tài chính là phản ánh theo một cấu trúc chặt chẽ và cung cấp các thông tin về tình hình tài chính, kết quả kinh doanh và các luông tiền của doanh nghiệp; đáp ứng nhu cầu hữu ích cho số đông những người sử dụng trong việc

đưa ra các quyết định kinh tế Để đạt mục đích này báo cáo tài chính phải cung cấp

những thông tin cho doanh nghiệp về: tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu, đoanh thu,

thu nhập khác, chí phí, lãi và lỗ, các luồng tiễn

e Việc lập và trình bày báo cáo tài chính phải tuân thủ các yêu cầu đã được

quy định tại Chuẩn mực kế toán số 21 “Trình bày báo cáo tài chính”, gồm:

= Trung thực và hợp lý,

= Lựa chọn và áp dụng các chính sách kế toán phù hợp với quy định của

từng chuẩn mực kế toán nhằm đảm bảo cung cấp thông tin thích hợp với nhu cầu ra các quyết định kinh tế của người sử dụng và cung cấp các thông tin đáng tin cậy, khi:

Trình bày trung thực, hợp lý tình hình tài chính, tình hình và kết quả

kinh doanh của doanh nghiệp

Phản ánh đúng bản chất kinh tế của các giao dịch và sự kiện không chỉ đơn thuần phản ánh hình thức hợp pháp của chúng

Trình bầy khách quan, không thiên vị

Tuân thủ nguyên tắc thận trọng

Trình bày đầy đủ trên mọi khía cạnh trọng yếu

e Việc lập và trình bày báo cáo tài chính phải tuân thủ các nguyên tắc sau: Cơ

sở dồn tích - Nhất quán - Trọng yếu và Tập hợp - Bù trừ - Có thể so sánh được

e Hệ thống báo cáo tài chính hiện hành áp dụng cho doanh nghiệp

(Xem Phụ lục số 4.1}

=_ Bảng cân đối kế toán {Mẫu số B01-DN}

Bảng cân đối kế toán là báo cáo tài chính tổng hợp, phản ánh tổng

quát toàn bộ giá trị tài sản hiện có và nguồn hình thành tài sản đó của doanh nghiệp tại

một thời điểm nhất định Căn cứ vào bảng cân đối kế toán có thể nhận xét, đánh giá

khái quát tình hình tài chính của doanh nghiệp

Bảng cân đối kế toán thường có kết cấu hai phần:

- Phần tài sản: Phản ảnh toàn bộ giá trị tài sản hiện có của doanh

nghiệp tại thời điểm báo cáo theo cơ cấu tài sản và hình thức tổn tại trong quá trình

hoạt động kinh đoanh của doanh nghiệp Tài sản được chia thành hai phần: tài sản ngắn hạn và tài sản đài hạn.

- Phan nguồn vốn: Phản ảnh nguồn hình thành tài sản hiện có của doanh nghiệp tại thời điểm báo cáo Các chỉ tiêu nguôn vốn thể hiện trách nhiệm pháp

lý của doanh nghiệp đối với tài sản đang quản lý và sử dụng tại doanh nghiệp Nguồn

vốn được chia thành : Nợ phải trả và vốn chủ sở hữu

- Ngoài ra, bảng cân đối kế toán còn có phẩn tài sản ngoài bảng

Mi Việc lập và trình bày Bảng cân đối kế toán phải tuân thủ các nguyên

tắc chung về lập và trình bày báo cáo tài chính, nhưng không được áp dụng “Nguyên tắc bù trừ”

Mĩ Trong Bảng cân đối kế toán được trình bày riêng biệt các tài sản và nợ phải trả thành ngắn hạn và dai hạn Trường hợp do tính chất hoạt động doanh nghiệp

không thể phân biệt được giữa ngắn hạn và đài hạn, thì các tài sản và nợ phải trả phải

được trình bày thứ tự theo tính thanh khoản giảm dần

e Báo cáo kết quả hoạt động kinh đoanh {Mẫu số B02-DN}

Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh là báo cáo tài chính tổng hợp, phản

ánh tổng quát tình hình và kết quả kinh doanh trong một kỳ kế toán của doanh nghiệp, chỉ tiết theo hoạt động kinh doanh chính và hoạt động tài chính Báo cáo kết quả hoạt

động kinh doanh cho biết toần bộ kết quả hoạt động trong kinh doanh của doanh nghiệp

sau một thời kỳ nhất định Đông thời bảng báo cáo còn cho biết được các yếu tố liên

quan đến việc tính toán xác định kết quả kinh doanh của từng loại hoạt động

e Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu số B03-DN}

Báo cáo lưu chuyển tiển tệ là báo cáo tài chính phản ánh các khoản thu

và chỉ tiễn trong kỳ của doanh nghiệp theo các hoạt động kinh doanh, hoạt động đầu tư

và hoạt động tài chính Dựa vào báo cáo lưu chuyển tiền tệ, người sử dụng có thể đánh giá được khả năng tạo ra tiễn, sự biến động tài sản thuân, khả năng thanh toán và dự

toán được luồng tiễn trong kỳ tiếp theo của doanh nghiệp

Mĩ Kết cấu báo cáo lưu chuyển tiền tệ gồm 3 phần :

- Lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh

- Lưu chuyển tiễn từ hoạt động đầu tư

- Lưu chuyển tiễn từ hoạt động tài chính

Mĩ Có hai phương pháp lập báo cáo lưu chuyển tiễn tệ :

- Phương pháp gián tiếp: báo cáo được lập bằng cách điểu chỉnh lợi

nhuận trước thuế của hoạt động sản xuất kinh doanh khỏi ảnh hưởng của các nghiệp vụ không trực tiếp liên quan đến thu hoặc chỉ tiền đã làm tăng, giảm lợi tức như khấu hao

TSCĐ, lãi vay ngân hàng chưa thanh toán, loại trừ các khoản lã¡-lỗ của hoạt động đầu

tư và hoạt động tài chính đã tính vào lợi nhuận trước thuế, điều chỉnh các khoản mục

thuộc vốn lưu động

= Phương pháp trực tiếp: báo cáo được lập bằng cách xác định và phân tích các khoản thực thu, chỉ bằng tiền trên các sổ kế toán vốn bằng tiển theo từng hoạt

động và theo nội dung thu chỉ

se Thuyết mỉnh báo cáo tài chính {Mẫu số B09-DN}

Thuyết minh báo cáo tài chính là một bộ phận hợp thành hệ thống báo

cáo tài chính của đoanh nghiệp bao gồm các phần mô tả mang tính tường thuật hoặc

những phân tích chỉ tiết hơn các số liệu đã được thể hiện trong Bảng cân đối kế toán,

Báo cáo kết quả kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cũng như các thông tin bổ sung cần thiết khác Cụ thể như trình bày khái quát đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp;

nội đung một số chế độ kế toán được đoanh nghiệp lựa chọn để áp đụng; cung cấp số liệu, thông tin, đánh giá chỉ tiết về chỉ phí, thu nhập, kết quả hoạt động, về tình hình tăng giảm tài sản cố định, vốn chủ sở hữu, phân bổ vốn, khả năng thanh toán; kiểm tra việc chấp hành chế độ kế toán của doanh nghiệp

CHƯƠNG 2:

THỰC TRẠNG HỆ THỐNG CHẾ ĐỘ KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP

2.1/- Quá trình phát triển của hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp

2,1.1- Giai đoạn trước năm 1970:

Năm 1945, cùng với sự khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, kế toán

đã được sử dụng để phục vụ yêu câu quản lý của nhà nước Vào những năm kháng

chiến chống Pháp, kế toán được nhà nước sử dụng chủ yếu trong việc thu, chỉ ngân

sách sơ khai

Đến năm 1948, lần đầu tiên trong lịch sử kế toán của nước Việt Nam mới, Bộ

Tài chính đã ban hành “Thể lệ thu, chỉ và kế toán đại cương của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa” theo Nghị định số 1535 VP/TĐQ ngày 25.9.1948

Sau khi hòa bình lập lại, cùng với việc tiếp quản các cơ sở kinh tế do chế độ cũ

để lại, nhà nước đã thành lập các xí nghiệp và tổ chức kinh tế mới, từ đó, đần dần hình thành hệ thống kinh tế quốc doanh và ngày càng giữ vai trò quan trọng trong nền kinh

tế Điêu đó đòi hỏi cấp thiết phải có một hệ thống chế độ kế toán đầy đủ và đồng bộ hơn Ngày 11.10.1956, Vụ Chế độ kế toán thuộc Bộ Tài chính được thành lập theo

Nghị định số 1076 - TTg Từ năm 1957, để đáp ứng nhu câu cho quá trình chuyển các

xí nghiệp quốc doanh sang chế độ hạch toán kinh tế, Bộ Tài chính đã ban hành hai chế

độ kế toán cơ bản là “Chế độ kế toán xí nghiệp công nghiệp” và “Chế độ kế toán kiến thiết cơ bản” Các chế độ này đã góp phần quan trọng đưa công tác kế toán đi vào nể nếp và là tiên để cho việc xây dựng hệ thống kế toán Việt Nam sau này

Đến năm 1961, cùng với việc Chính phủ ban hành Điêu lệ tổ chức kế toán Nhà

nước theo Nghị định 175/CP ngày 28.10.1961, các chế độ kế toán cho các xí nghiệp ngành xây dựng, nông nghiệp cũng được tiếp tục ban hành Các chế độ kế toán nói trên đã góp phần vào việc quản lý, kiểm soát tình hình chấp hành kế hoạch và bảo vệ

tài sản xã hội chủ nghĩa, tắng cường công tác quản lý kinh tế, tài chính của Nhà nước, đồng thời đã tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị quốc doanh bước đâu đi vào thực

hiện chế độ hạch toán kinh tế

2.1.2- Giai đoạn từ năm 1970-1994:

Năm 1970 hệ thống chế độ kế toán thống nhất lần đầu tiên trong lịch sử ra đời, bao gồm: chế độ ghi chép ban đâu [Quyết định số 583/LBTC-TK], hệ thống tài khoản

kế toán thống nhất [Quyết định số 425/TC-CĐKT ngày 14.12.1970], chế độ sổ kế toán theo hình thức Nhật ký - Chứng từ [Quyết định số 426/TC-CĐÐKT ngày 14.12.1970], chế độ báo cáo kế toán - thống kê xí nghiệp công nghiệp [Quyết định số 233/CP ngày 01.12.1970] Hệ thống chế độ kế toán này được áp dụng chung cho tất cả các đơn vị

thuộc ngành sản xuất kinh đoanh do trung ương quản lý, không phân biệt quy mô của đơn vị, đã tạo nên một nên tảng pháp lý vững chắc cho công tác kế toán áp dụng tại

các doanh nghiệp ở tất cả các lĩnh vực hoạt động kinh doanh, góp phần đắc lực vào việc quản lý tài chính trong điểu kiện cơ chế kế hoạch hóa tập trung

Sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, chúng ta bước vào giai đoạn phục hổi và xây dựng nên kinh tế sau chiến tranh, thực hiện công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, tiến hành công cuộc cải tạo kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước Điều đó đòi hỏi phải có một chế độ kế toán thống nhất, phù hợp, áp đụng toàn quốc Chính vì vậy, ngày 24.10.1975, Bộ Tài chính ban hành Quyết định số

34 TC/CĐKT về sửa đổi, bổ sung “Hệ thống tài khoản kế toán thống nhất”

Thực hiện Nghị quyết Đại hội toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ 6

(1986) về chuyển đổi cơ chế quản lý sang cơ chế thị trường xã hội chủ nghĩa, xuất phát

từ đồi hỏi bức thiết của công cuộc đổi mới cơ chế hoạt động của doanh nghiệp nhà

nước, theo hướng mở rộng quyển tự chủ sản xuất kinh đoanh, ngày 11.07.1986, Bộ Tài

chính ban hành “Hệ thống tài khoắn kế toán thống nhất” Tiếp theo trên cơ sở tỉnh thân

của Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khoá VI, năm 1987 và Quyết định 217/HĐBT được triển khai đầu năm 1988, Hội đồng Nhà nước đã ban hành “Pháp lệnh kế toán và thống kê” [Lệnh 06/LCP-HĐNN ngày 20.05.1988], Hội đồng Bộ trưởng đã ban hành

“Điều lệ tổ chức kế toán Nhà nước” [Nghị định số 25/HĐBT ngày 18.03.1989], “Điều

lệ kế toán trưởng xí nghiệp quốc doanh” [Nghị định số 26/HĐBT ngày 18.03.1989],

“Hệ thống tài khoản kế toán thống nhất” [Quyết định số 212/QĐ-CĐKT ngày 15.02.1989] Những văn bản trên được triển khai thực hiện nhằm chấn chỉnh công tác kế toán, thống kê, thông tin kinh tế ở các ngành, các cấp, góp phần lập lại kỷ cương

trong công tác quản lý kinh tế, tài chính và làm lành mạnh hóa các quan hệ kinh tế xã

hội, tăng cường quản lý kinh tế - tài chính các cấp, các ngành, thực hiện việc kiểm soát của Nhà nước đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của các thành phần kinh tế, đồng thời đáp ứng được yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, bảo đắm cung cấp thông tin bằng số liệu một cách đầy đủ, kịp thời, chính xác và thống nhất ở mỗi cấp, mỗi ngành và trong cả nước

Pháp lệnh Kế toán và Thống kê được ban hành năm 1988 chính là nền tẳng và

cơ sở pháp lý để đổi mới và tổ chức lại hệ thống kế toán và thống kê trong nên kinh tế quốc dân thích ứng với cơ chế quản lý mới Có thể cơi đây chính là thời điểm bắt đầu tiến trình đổi mới hệ thống chế độ kế toán Việt Nam theo kinh tế thị trường, theo thông

lệ quốc tế, hướng tới một nên kinh tế mở với xu thế hội nhập

Để đáp ứng sự phát triển nên kinh tế và khắc phục những nhược điểm của chế

độ kế toán đã ban hành vào thời gian trước, trong năm 1990, Bộ Tài chính đã ban hành hàng loạt chế độ kế toán mới như “Chế độ Báo cáo kế toán định kỳ áp dụng cho xí nghiệp công nghiệp quốc doanh” [Quyết định số 224/QĐ-CĐKT ngày 18.04.1990],

“Hệ thống chế độ ghi chép ban đầu” [Quyết định số 90/QĐ-CĐKT ngày 19.05.1990] Trên tỉnh thần kế thừa các chế độ kế toán trước đây, chế độ kế toán mới ban hành là

một bước phát triển ở mức cao hơn, vừa bảo đảm tính thống nhất thông tín tài chính

doanh nghiệp cung cấp cho các đối tượng, vừa bảo đảm tính linh hoạt phục vụ cho yêu cầu quản lý doanh nghiệp của mọi thành phần kinh tế hoạt động theo cơ chế thị trường

2.1.3- Từ năm 1994 đến nay:

Chế độ kế toán ban hành trong những năm 1989 - 1990 mặc dù đã được cải

tiến nhưng vẫn còn những nhược điểm, chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý doanh

nghiệp trong nên kinh tế thị trường, phạm vi cung cấp thông tin và đối tượng kế toán chưa được đây đủ và toàn điện, đồng thời không phù hợp với thông lệ kế toán quốc tế Trước tình hình đó, vào tháng 12/1994, Bộ Tài chính đã ban hành chế độ kế toán doanh nghiệp theo Quyết định số 1141-TC/QĐ/CĐÐ kế toán ngày 1.11.1995, Chế độ kế toán

ban hành theo Quyết định này bao gồm 4 nội đung, đó là:

e Hệ thống tài khoản và nội dung, kết cấu, phương pháp phản ánh của tài khoản

kế toán áp dụng cho doanh nghiệp

e Chế độ báo cáo tài chính và nội dung, phương pháp lập báo cáo tài chính doanh nghiệp

e Chế độ chứng từ kế toán

e Chế độ sổ kế toán

Lần đầu tiên trong lịch sử kế toán, chế độ kế toán doanh nghiệp được ban hành cùng một lúc đây đủ cả 4 chế độ như trên Hệ thống chế độ kế toán này đã thỏa mãn được yêu cầu cơ chế quản lý mới ở nước ta, đáp ứng được yêu cầu đễ làm, dễ hiểu, minh bạch, công khai, dễ kiểm tra, đễ kiểm soát trong điểu kiện nên kinh tế thị

trường

Trong giai đoạn đổi mới hệ thống kế toán Việt Nam, hàng loạt văn bản về chế độ kế toán doanh nghiệp đã được ban hành, đó là sự công bố Luật Kế toán, 22 Chuẩn mực kế toán Các chuẩn mực kế toán còn lại theo dự kiến sẽ công bố vào cuối

năm 2005 và từ năm 2006 đến 2010 sẽ hoàn chỉnh và công bố lại toàn bộ các Chuẩn mực kế toán đã công bố [Theo Hội nghị kế toán lần thứ 10-2003]

Qua nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của kế toán Việt nam, có thể

nhận thấy rằng: trong từng giai đoạn phát triển của nên kinh tế, hệ thống chế độ kế

toán đã có những bước phát triển phù hợp, đáp ứng được yêu câu cung cấp thông tin cho các đối tượng sử đụng trong từng thời kỳ và phù hợp với sự phát triển cơ chế quản

lý kinh tế đối với các doanh nghiệp ở nước ta Hệ thống chế độ kế toán của giai đoạn

sau luôn có sự cải tiến để khắc phục nhược điểm của giai đoạn trước, nhằm bảo đảm sự phù hợp với cơ chế quản lý doanh nghiệp của từng thời kỳ, phát huy vai trò là công cụ cung cấp thông tin hữu ích nhất cho quản lý doanh nghiệp nói riêng và quản lý Nhà nước đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân nói chung

2.2/- Thực trạng của hệ thống chế độ kế toán hiện hành

Hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp hiện nay được nghiên cứu, soạn thảo, ban

hành xuất phát từ quan điểm chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tài chính phải cải cách một

cách triệt để, căn bản Kế toán doanh nghiệp phải kế cận và hòa nhập với những thông

lệ phổ biến về kế toán của các nước, phải trở thành công cụ hữu hiệu cho quản lý của Nhà nước và doanh nghiệp, kế toán phải góp phần thúc đẩy tiến trình mở cửa, hội nhập, thu hút vốn đầu tư nước ngoài Hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp sau 10

năm cải cách chứng tỏ có nhiều ưu điểm:

e Lân đầu tiên ở Việt Nam hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp được ban hành đồng bộ và được áp dụng thống nhất cho mọi loại hình doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phân kinh tế, bao gồm 4 bộ phận cơ bản: Chế độ chứng từ kế toán, Chế

độ sổ kế toán, Hệ thống tài khoản kế toán, Chế độ báo cáo tài chính

e Hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp đã xây dựng trên cơ sở tuân thủ một số nguyên tắc kế toán chung được thừa nhận trên thế giới, đảm bảo cho hệ thống kế toán

doanh nghiệp Việt Nam có khả năng hòa nhập với kế toán của các nước, như : cơ sở kế toán đồn tích, nguyên tắc giá gốc, nguyên tắc phù hợp, nguyên tắc thận trọng

e Hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp đã qui định nội dung phản ánh các nghiệp vụ kinh tế trong điêu kiện nên kinh tế thị trường và dự kiến cả những nghiệp vụ

kinh tế phát sinh trong tương lai gần như tài sản cố định vô hình, các loại cho thuê tài sản (thuê hoạt động, thuê tài chính), các loại dự phòng, hạch toán và xử lý chênh lệch

tỷ giá ngoại tệ, hạch toán các khoản chiết khấu, giảm giá

e Từ khi ban hành lần lượt các chuẩn mực kế toán tới nay, cứ sau mỗi đợt ban hành chuẩn mực kế toán, Bộ Tài chính lại ban hành các thông tư hướng dẫn kế toán thực hiện chuẩn mực kế toán Trong các thông tư này hệ thống chế độ kế toán lại được

sửa đổi bổ sung theo quy định của từng chuẩn mực Nội dung sửa đổi trước hết là việc sửa đổi và bổ sung các tài khoản kế toán, nội dung và phương pháp ghi chép các tài khoản để ghi nhận các giao dịch và sự kiện kinh tế theo quy định của chuẩn mực, phục

vụ việc lập và trình bày báo cáo tài chính Nội dung sửa đổi tiếp theo là sửa đổi, bổ

sung biểu mẫu các báo cáo tài chính (Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiển tệ, Thuyết minh báo cáo tài chính) Mẫu biểu báo cáo

tài chính đã được sửa đổi bổ sung theo yêu cầu, nguyên tắc trình bầy báo cáo tài chính, giá trị của từng khoản mục, chỉ tiêu phẩn ánh trên báo cáo đối với từng giao dịch

e Nhằm đánh giá thực trạng vận dụng hệ thống chế độ chứng từ kế toán, chế độ

số kế toán doanh nghiệp, tác giả khảo sát thực tế tại các doanh nghiệp là: Công ty

XNK Vật tư kỹ thuật, Công ty TNHH Thương mại vận tải Song Kim và Liên minh hợp

tác xã Quận 3 Do chế độ chứng từ kế toán và chế độ sổ kế toán doanh nghiệp đã được

luật hóa theo Luật Kế toán, nên tác giả xin chỉ trình bày tóm lược các nội dung co ban

và liên quan đến chế độ chứng từ kế toán tác giả cũng chỉ đề cập đến việc vận dụng

các chứng từ bắt buộc ở các doanh nghiệp Để đánh giá thực trạng vận dụng hệ thống

tài khoản kế toán, chế độ báo cáo tài chính doanh nghiệp, tác giả khảo sát thực tế tại

các doanh nghiệp là: Công ty XNK Vật tư kỹ thuật REXCO, Công ty TNHH Thép Phương Nam và Công ty cổ phân Kinh Đô

2.2.1- Về chế độ chứng từ kế toán

2.2.1.1- Thực trạng vận đụng chế độ chứng từ kế toán:

e Về hệ thống biểu mẫu chứng từ: Các doanh nghiệp đều sử đụng đủ các chứng

từ theo năm chỉ tiêu quy định là: Lao động tiền lương, Hàng tên kho, Bán hàng, Tiển

tệ, Tài sản cố định

= Đối với chỉ tiêu Lao động tiền lương, Công ty XNK Vật tư kỹ thuật là

đoanh nghiệp nhà nước nên theo quy định phải sử dụng năm mẫu chứng từ bắt buộc là: Bảng chấm công [01-LĐTL]- Bảng thanh toán tiên lương [02-LĐTL]- Giấy chứng nhận

nghỉ việc hưởng trợ cấp BHXH [03-LĐTL]- Đanh sách người lao động hưởng trợ cấp BHXH [04-LĐTL]- Bảng thanh toán tiền thưởng [05-LĐTL] Thực tế, Công ty chỉ sử

dụng đúng theo mẫu quy định đối với biểu mẫu về BHXH; còn Bảng chấm công, Bảng thanh toán tiên lương, tiền thưởng thì Công ty thiết kế mẫu riêng: đơn giản hơn và theo

đặc điểm của Công ty

= Đối với chỉ tiêu Hàng tổn kho: Có bốn biểu mẫu bắt buộc là: Phiếu nhập kho [01-VT]- Phiếu xuất kho [02-VT]- Thẻ kho [06-VT]- Biên bản kiểm kê vật tư, san

phẩm - hàng hóa [0§-VT], các doanh nghiệp có thực hiện đúng theo mẫu quy định; nhưng Công ty TNHH Song Kim, Liên minh HTX Quận 3 không sử dụng biểu mẫu

Phiếu xuất kho mà đùng Hóa đơn bán hàng (hóa đơn giá trị gia tăng) để hạch toán đối

với các nghiệp vụ kinh tế phát sinh liên quan

= Đối với chỉ tiêu Bán hàng: có bảy biểu mẫu bắt buộc là Hóa đơn giá trị

gia tăng (01GTKT-3LL)- Hóa đơn bán hàng thông thường (02GTTT-3LL)-Hóa đơn thu mua hàng (06TMH-3LL)-Hóa đơn dịch vụ thuê tài chính (05TTC-LL)-Hóa đơn xuất

kho kiêm vận chuyển nội bộ (03PXK-3LL)- Phiếu xuất kho hàng gửi đại lý bán

(04HDL-3LL)- Hóa đơn bán lẻ (07-MTT) Các doanh nghiệp sử dụng đúng hoàn toàn theo mẫu quy định là Hóa đơn giá trị gia tăng, Hóa đơn thu mua hàng, Hóa đơn xuất

kho kiêm vận chuyển nội bộ, Phiếu xuất kho hàng gửi đại lý bán còn các biểu mẫu

còn lại doanh nghiệp không sử dụng

= Đối với chỉ tiêu Tiền tệ: có năm biểu mẫu bắt buộc là Phiếu thu (01-TT)-

Phiếu chỉ (02-TT)- Giấy thanh toán tiền tạm ứng (04-TT)- Bảng kiểm kê quỹ (07a-TT

và 07b-TT), Các doanh nghiệp có sử dụng phiếu thu, phiếu chỉ nhưng phiếu thanh toán

tiễn tạm ứng thì không đoanh nghiệp nào đùng đến, Công ty TNHH Song Kim không

có biên bản kiểm kê quỹ

= Đối với chỉ tiêu Tài sản cố định: Biên bản giao nhận tài sản cố định (01- TSCĐ)- Thẻ tài sản cố định (02-TSCĐ)- Biên bản thanh lý tài sản cố định (03-TSCĐ),

chỉ có Công ty XNK Vật tư kỹ thuật có thực hiện đầy đủ các biểu mẫu trên, các doanh nghiệp cồn lại không sử đụng day đủ, như Công ty TNHH Song Kim thiếu Thẻ tài sẳn

cố định, Liên minh HTX Quận 3 thì không có sử đụng biểu mẫu nào

© Về việc lập chứng từ, công tác bão quản lưu trữ:

= Nhìn chung, các doanh nghiệp tuân thủ quy định về việc lập chứng từ, nhưng cũng còn một vài sai sót như Công ty XNK Vật tư kỹ thuật có tình trạng người ký tên trên hóa đơn giá trị gia tăng là trưởng phó phòng kinh đoanh được ủy quyên của

giám đốc nhưng việc ký tên, đóng dấu không tuân thủ theo quy định của cơ quan thuế (chỉ được đóng dấu treo trên hóa đơn) Hay việc lập phiếu thu, phiếu chỉ được in trên

loại giấy in có cacbon nhiễu liên thì theo quy định phải ký tên trên từng liên nhưng công ty không thực hiện đúng quy định này Công ty TNHH Song Kim, Liên minh HTX

Quận 3 trên phiếu thu, phiếu chỉ đôi khi chưa đây đủ chữ ký của người phụ trách các

khâu như thủ quỹ, kế toán lập phiếu hoặc khi lập phiếu nhập kho còn thiếu chữ ký

của người phụ trách bộ phận

= Về công tác lưu trữ tài liệu kế toán, các doanh nghiệp có thực hiện công

việc này nhưng chưa có sự quan tâm đúng mức của người lãnh đạo công ty trong việc

bố trí nơi lưu trữ, cách sắp xếp tài liệu khoa học sao cho dễ lấy, dễ tìm

2.2.1.2- Đánh giá hệ thống chế độ chứng từ kế toán đoanh nghiệp hiện hành:

e Uu điểm:

= Nhìn chung hệ thống chứng từ kế toán đã tương đối đầy đủ, bao quát được

các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong giai đoạn hiện nay, đảm bảo được yêu cầu quản

lý công tác kế toán của Nhà nước

= Chế độ chứng từ kế toán đã được tỉnh gọn, có hướng dẫn rõ ràng cách

thức sử đụng, ghi sổ, sự liên kết giữa các chứng từ nên các đoanh nghiệp thực hiện dễ đàng thuận lợi

=_ Đa số các doanh nghiệp thực hiện đầy đủ các chứng từ kế toán của những nhóm chỉ tiêu cơ bắn tương đối đầy đủ như về hàng tổn kho, bán hàng, tiễn tệ

5 V4n dụng Luật kế toán một số doanh nghiệp có sử dụng thêm một số biểu

mẫu chứng từ khác nhằm phù hợp với đặc thù riêng và phục vụ cho công tác quản lý tài chính

(Xem Phụ lục số 1.2)

e Hạn chế:

=_ Hệ thống biểu mẫu chứng từ:

Mi Hệ thống biểu mẫu chứng từ bắt buộc tuy đã được tỉnh gọn nhưng vẫn

có những biểu mẫu không phù hợp với thực tế nên nhiều doanh nghiệp không làm đúng

theo mẫu biểu quy định Cụ thể là bảng chấm công, bảng thanh toán tiền lương, bảng

thanh toán tiên thưởng Trong thực tế các doanh nghiệp thường tự thiết kế biểu mẫu

cho phù hợp với việc quản lý lao động và quy chế chỉ trả lương, thưởng của từng doanh nghiệp Và chứng từ Phiếu xuất kho [02-VT] dùng xác định hàng đã xuất kho để hạch

toán kế toán Thực tế một số các doanh nghiệp thương mại thường căn cứ hóa đơn bán

hàng theo quy định của cơ quan thuế làm căn cứ hạch toán, theo đối hàng tổn kho

Việc lưu thông hàng hóa nội bộ trên đường đôi khi các doanh nghiệp chưa sử

dụng đây đủ hóa đơn xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ [03 PXK-3LL]

Kĩ Cấu trúc của một số chứng từ hiện hành chưa thích hợp trong việc đáp

ứng yêu cầu cung cấp dữ liệu cho máy vi tính một cách nhanh chóng, chính xác, vì trong cấu trúc chứng từ không có phần dành để ghi mã khách hàng, mã kho, mã vật tư hàng hóa để phục vụ cho công tác kế toán bằng máy Thường các doanh nghiệp sẽ

tự ghi chú vào trước khi nhập đữ liệu vào máy Đối với những doanh nghiệp sử đụng

phần mềm kế toán thì khi thiết kế biểu mẫu trong phần mễểm kế toán đa số doanh nghiệp đều có yêu câu thiết kế thêm các ký hiệu mã như đã nêu ở trên

n Việc lập chứng từ: nội dung ghỉ chép, bảo quản, lưu trữ chứng từ

KĨ Một số doanh nghiệp còn bỏ qua chưa sử dụng một số chứng từ kế toán cần thiết và được quy định bắt buộc thực hiện như: Thẻ Tài sản cố định, Biên bản giao nhận tài sản cố định

KIÍ Chứng từ được lập đôi khi chưa rõ ràng, thiếu tính pháp lý ví dụ:

" Chứng từ lập còn thiếu chữ ký của người có trách nhiệm liên quan

do đó thiếu tính pháp lý của chứng từ nhất là phiếu thu, chỉ tiễn ở các công ty TNHH, doanh nghiệp tư nhân thường thiếu chữ ký của thủ quỹ (do kiêm nhiệm), kế toán trưởng

và thủ trưởng đơn vị

"_ Theo mục 3-điều 20 của Luật Kế toán qui định chữ ký trên chứng từ

kế toán đùng để chỉ tiền phải ký theo từng liên, nhưng hiện nay các doanh nghiệp áp

dụng theo chương trình kế toán nên in phiếu trên các loại giấy in có cacbon nhiều liên

nên thường không lưu ý qui định này mà chỉ ký tên trên liên gốc

" Chữ ký của người đại diện không đúng quy định, ví dụ hóa đơn bán

hàng ký tên chỗ Thủ trưởng đơn vị phải do người đại điện pháp luật ký, một số doanh

nghiệp chưa thực hiện đúng theo quy định của cơ quan thuế Vẫn có đoanh nghiệp còn xảy ra tình trạng ký tên trên chứng từ trắng như séc, hóa đơn bán hàng

Mi Điều quan trọng là công tác bảo quần, lưu trữ chứng từ chưa được quan tâm đúng mức, các doanh nghiệp chưa sắp xếp việc lưu trữ tài liệu khoa học Một phần

do ảnh hưởng từ việc kéo dài thời gian kiểm tra của cơ quan thuế, một phân đo bộ phận

kế toán các doanh nghiệp thiếu quan tâm đến công việc này

2.2.2- Chế độ sổ sách kế toán

2.2.2.1- Thực trạng vận đụng chế độ sổ kế toán đoanh nghiệp hiện hành:

© Tại Công ty XNK Vật tư kỹ thuật, công ty có chương trình kế toán bằng máy

do Công ty FPT thiết lập theo yêu cầu của doanh nghiệp, thực hiện theo hình thức nhật

ký chung Nhìn chung, các mẫu sổ của công ty có các chỉ tiêu chính được thiết kế đúng theo mẫu quy định, chỉ có khác nhau một ít về cách thức trình bày cũng như một vài tiêu để không quan trọng như đa số các sổ không có cột ngày tháng ghi sổ như mẫu quy

định mà ngày tháng ghi sổ thường là ngày trên chứng từ; Số nhật ký chung và Sổ cái

được thiết lập chung thành sổ Nhật ký- sổ cái; Các số chỉ tiết như thanh toán người mua, người bán, chỉ tiết tiền vay, chỉ tiết bán hàng, chỉ tiết thuế nộp ngân sách được

sử dụng theo mẫu sổ chỉ tiết tài khoản; các mẫu sổ khác cơ bản được lập theo quy định

e Công ty TNHH Song Kim thực hiện sổ kế toán theo hình thức chứng từ ghi

sổ, làm bằng thủ công với sổ sách mua tại cơ quan thuế Liên minh HTX Quận 3 thực hiện sổ kế toán theo hình thức nhật ký chứng từ, ứng dụng bảng tính Excel theo mẫu

biểu được quy định Nhìn chung, các doanh nghiệp đã thực hiện đúng theo các mẫu biểu quy định

(Xem Phụ lục 2.2:Chế độ sổ kế toán hiện hành)

2.2.2.2- Đánh giá chế độ sổ kế toán hiện hành:

e Ưu điểm

Việt Nam là quốc gia vận dụng nhiều hình thức sổ sách kế toán trong chế

độ kế toán doanh nghiệp như đã nêu ở {mục 1.3.2.2} Mỗi hình thức phù hợp với quy

mô, đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh, trình độ quản lý, trình độ nghiệp vụ của

nhân viên kế toán theo xu hướng tính phức tạp tăng dần Ưu điểm này sẽ giảm dần khi

các doanh nghiệp thực hiện vi tính hóa công tác kế toán thì hình thức nhật ký chung sẽ được nhiều doanh nghiệp thực hiện hơn

© Han ché

= Do được vận dụng nhiều hình thức sổ kế toán trong chế độ kế toán doanh

nghiệp và buộc phải sử dụng đúng mẫu sổ theo hình thức sổ kế toán đã lựa chọn nên

làm gia tăng tính phức tạp của hệ thống sổ kế toán

= Việc có nhiễu hình thức sổ kế toán đã gây không ít khó khăn cho nhân

viên kế toán trong việc âm biểu, học tập và thực hành nghiệp vụ kế toán của mình

Đồng thời có doanh nghiệp cồn vi phạm khi xây dựng thêm một hệ thống sổ kế toán

khác bên ngoài

2.2.3- Hệ thống tài khoản kế toán

2.2.3.1- Thực trạng vận đụng hệ thống tài khoản kế toán tại doanh nghiệp:

® Công ty XNK Vật tự kỹ thuật (tên gọi tắt là Công ty REXCO )

Công ty REXCO được thành lập theo quyết định số 171/QĐÐ-VKH ngày

20.05.1993 của Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, có trụ sở đặt tại 158/1 Xô Viết Nghệ Tĩnh, Phường 21, Quận Bình Thạnh, TP.Hồ Chí Minh Là đoanh nghiệp nhà nước

khu vực phía Nam trực thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, với vốn chủ sở

hữu đến 30.06.2005 là 9.812.704.972 đông Lĩnh vực kinh đoanh: xuất nhập khẩu tổng hợp; kinh đoanh xăng dâu; sản xuất phân bón hữu cơ; xây đựng thủy lợi, dân dụng

Hệ thống tài khoản mà công ty vận dụng là hệ thống tài khoản doanh nghiệp theo Quyết định 1141/TC/QĐ/CĐ Theo đó, hệ thống tài khoản của công ty chia làm 9 loại và 8 tài khoản ngoài bảng Tên gọi và số hiệu tài khoản cấp 1 và cấp 2

cơ bản thống nhất theo chế độ kế toán hiện hành, tuy nhiên cũng có một vài tài khoản

bị thiếu, ghi chưa đúng số hiệu và do quy mô, lĩnh vực hoạt động, ngành nghề kinh

doanh của công ty khá rộng lớn nên để phù hợp với yêu cầu công tác kế toán tại doanh nghiệp, công ty đã mở thêm rất nhiễu tài khoản cấp 2 , cấp 3, cấp 4 Cụ thể:

Công ty đặt ra 4 tài khoản cấp 2 của tài khoản 111 “Tiên mặt” gồm: Tài

khoản 1111 “Tiên mặt tại công ty”, Tài khoản 1112 “Tiễển mặt tại xưởng Sông lam”, Tài khoản 1113 “Tiên mặt tại xưởng Topon”, Tài khoản 1114 “Tiền mặt tại cửa hàng y

tế”, nếu so với chế độ kế toán hiện hành thì số hiệu tài khoản 1112 là “tài khoản tiền

ae

mặt ngoại tệ”, số hiệu tài khoản 1113 là “Tiền mặt vàng bạc, kim khí quý, đá quý” Công ty đặt số hiệu tài khoản 1531 “Công cụ dụng cụ ở công ty”, tài khoản 1532

“Công cụ dụng cụ ở xưởng Sông lam”, tài khoản 1533 “Công cụ dụng cụ ở xưởng

Topon” cũng bị sai số hiệu do theo chế độ hiện hành thì các số hiệu trên là tài khoản

1531 “Công cụ, đụng cụ”, tài khoản 1532 “Bao bì luân chuyển”, tài khoản 1533 “Đồ

đùng cho thuê” Công ty đặt số hiệu tài khoản 2111 “TSCĐ thuộc vốn ngân sách, tự bổ sung”, tài khoản 2112 “TSCĐ thuộc vốn vay” bị sai số hiệu do theo chế độ hiện hành

thì các số hiệu trên là tài khoản 2112 “Nhà cửa, vật kiến trúc” Công ty vẫn còn ghi tên

Tài khoản 221 “Đầu tư chứng khoán đài hạn” trong khi chế độ hiện hành đã sửa đổi là tài khoản 221 “Đầu tư vào công ty con” Trên hệ thống tài khoản công ty vẫn còn để

tên tài khoản 721 và tài khoản 821 đã được quy định bỏ theo Thông tư số 82.

Các tài khoản 1122 “Tiển gởi ngân hàng-tiển Việt Nam”, tài khoản 131

“Phải thu của khách hàng”, tài khoản 1368 “Phải thu nội bộ khác”, tài khoản 144

“Câm cố, ký quỹ, ký cược ngắn hạn”, tài khoản 152 “Nguyên liệu, vật liệu”, tài khoản

154 “Chi phí sản xuất kinh doanh dé dang”, tài khoản 155 “Thành phẩm”, tài khoản

311 “Vay ngắn hạn”, tài khoản 331 “Phải trả người bán”, tài khoản 334 “Phải trả công nhân viên”, tài khoản 3368 “Phải trả nội bộ”, tài khoản 411 “Nguồn vốn kinh doanh”,

tài khoản 5111 “Doanh thu bán hàng hóa”, tài khoản 521 “Chiết khấu hàng bán”, tài

khoản 621 “Chỉ phí nguyên vật liệu trực tiếp”, tài khoản 622 “Chi phí nhân công trực

tiếp”, tài khoản 627 “Chi phí sản xuất chung”, tài khoản 632 “Giá vốn hàng bán”, tài khoản 911 “Xác định kết quả kinh doanh” được chia thành nhiều tài khoản cấp 2, cấp

3, cấp 4 và thêm ký hiệu nhằm chỉ tiết hóa theo đối tượng và lĩnh vực hoạt động Ví dụ: Tài khoản 144 “Thế chấp, ký cược, ký quỹ” được chia thành tài khoản 144BTEUR “Ký

quỹ tiền EUR ở Vietcombank Bình Tây”, được chia thành tài khoản 144DABLU “Ký quỹ bảo lãnh ở Ngân hàng Đông Á- USD” Tài khoản 511 “Doanh thu bán hàng” được chia thành tài khoản 51118GIA “Doanh thu của mặt hàng giấy và bột giấy”, tài khoản 51117DOC “Doanh thu bán đâu DO chất lượng cao” Tài khoản 331 “Phải trả

cho người bán” được chia thành tài khoản 33121 “Phải trả cho người bán -công ty”, tài

khoản 3313 “Phải trả người bán thủy lợi”

Ngoài ra, Công ty có sử dụng thêm một tài khoản trung gian là tài khoản

137 để xử lý các bút toán nhập trùng trên chương trình máy

(Xem chỉ tiết ở Phụ lục 3.2a}

e Công ty TNHH Thép Phương Nam (sau đây gọi tắt là Công ty Phương Nam)

Công ty TNHH Thép Phương Nam được thành lập theo Giấy phép số

15/GP-TLDN của Ban Quản lý các khu công nghiệp Bình Dương, có trụ sở đặt tại Khu

công nghiệp Sóng Thân, tỉnh Bình Dương Là doanh nghiệp thuộc sở hữu tư nhân, hoạt

động theo Luật doanh nghiệp, với vốn điều lệ là 77 tỷ đồng Lĩnh vực kinh doanh: sản xuất kinh doanh thép thành phẩm

Hệ thống tài khoản mà công ty vận dụng là hệ thống tài khoản doanh

nghiệp theo Quyết định 1141/TC/QĐ/CĐ Theo đó, hệ thống tài khoản của công ty cũng chia làm 9 loại và 7 tài khoản ngoài bảng Tên gọi và số hiệu tài khoản cấp 1 và

cấp 2 cơ bản thống nhất theo chế độ kế toán hiện hành Do đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý, công ty đã mở thêm rất nhiễu tài khoản cấp 2, cấp 3, cấp 4 để hạch toán chỉ tiết những đối tượng kế toán thuộc các chỉ tiêu sử dụng cho quản trị

doanh nghiệp Cụ thể: Các tài khoản 131 “Phải thu của khách hàng”, tài khoản 151

“Hàng mua đang đi đường”, tài khoản 152 “Nguyên liệu, vật liệu”, tài khoản 154 “Chi

phí sẵn xuất kinh doanh dở dang”, tài khoản 311 “Vay ngắn hạn”, tài khoản 331 “Phải trả người bán”, tài khoản 411 “Nguôn vốn kinh doanh” chia ra chỉ tiết vốn góp của

từng thành viên, tài khoản 621 “Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp”, tài khoản 151

“Hàng mua đang đi đường” được chia ra tài khoản 1511 “Chỉ phí vận chuyển, xếp đỡ”, tài khoản 1512 “Chi phí giám định”

Công ty chưa sửa đổi bổ sung kịp thời một số tài khoản trong hệ thống tài

khoản của doanh nghiệp theo Thông tư 82, đó là việc công ty vẫn còn sử dụng: tài khoản 711 “Thu nhập hoạt động tài chính”, thêm tài khoản cấp 2 là 7111 “Lãi tiền

gởi” (chế độ hiện hành là tài khoản 515); tài khoản 721 “Thu nhập bất thường” (chế độ

hiện hành không còn sử dụng nữa); tài khoản 811 “Chi phí hoạt động tài chính”, thêm

tài khoản cấp 2 là 8111 “Lỗ tỷ giá” (chế độ hiện hành là tài khoản 635)

(Xem Phụ lục số 3.2b}

e Công ty cổ phần Kinh Đô (sau đây gọi là Công ty Kinh Đô)

Công ty cổ phần Kinh Đô tiền thân là Công ty TNHH xây dựng và chế

biến thực phẩm Kinh Đô, được thành lập năm 1993 theo Quyết định số 216/GP-UB

ngày 27.02.1993 của Chủ Tịch Ủy Ban Nhân dân TP Hồ Chí Minh, vốn điễểu lệ 150 tỷ

đồng, trụ sở tại 6/134 Quốc lộ 13, Phường Hiệp Bình Phước, Quận Thủ Đức Ngành

nghề kinh doanh: Chế biến nông sắn thực phẩm, sản xuất kinh đoanh bánh kẹo, thực

phẩm, kinh doanh ngành hàng tổng hợp khác

Hệ thống tài khoản mà công ty vận dụng là hệ thống tài khoản doanh nghiệp theo Quyết định 1141/TC/QĐ/CĐ Theo đó, hệ thống tài khoản của công ty

cũng chia làm 9 loại và 7 tài khoản ngoài bảng Tên gọi và số hiệu tài khoản cấp 1 và

cấp 2 cơ bản thống nhất theo chế độ kế toán hiện hành Do quy mô khá lớn, lĩnh vực kinh đoanh rộng nên công ty đã mở thêm rất nhiễu tài khoản cấp 2, cấp 3, cấp 4 nhằm

chỉ tiết hóa các tài khoản phụ thuộc để phục vụ cho yêu cầu sử dụng và khả năng công nghệ hóa thông tin kế toán của doanh nghiệp Cụ thể:

Công ty đặt ra nhiều tài khoản cấp 2, cấp 3, cấp 4 của tài khoản I11

“Tiên mặt”; Các tài khoản 1122 “Tiền gởi ngân hàng” được mở chỉ tiết thành từng ngân hàng công ty có giao dịch; tài khoản 131 “Phải thu của khách hàng”; tài khoản

141 “Tạm ứng” được mở chỉ tiết theo từng đối tượng, từng nhóm ngành hàng; tài khoản

152 “Nguyên liệu, vật liệu”, tài khoản 154 “Chỉ phí sản xuất kinh doanh đổ dang”, tài

khoản 155 “Thành phẩm” cũng được mở rất chỉ tiết theo từng nhóm ngành hàng, mặt

hàng; tài khoản 311 “Vay ngắn hạn”, tài khoản 331 “Phải trả người bán” được mở chỉ

tiết theo từng đối tượng; các tài khoản chỉ phí như tài khoản 621 “Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp”, tài khoản 622 “Chi phí nhân công trực tiếp”, tài khoản 627 “Chi phí san

xuất chung”, tài khoản 632 “Giá vốn hàng bán” được chỉ tiết hóa nhiều do công ty là

doanh nghiệp chế biến thực phẩm các loại nên có rất nhiều mặt hàng Cụ thể tài khoản

131 “Phải thu của khách hàng” được chia ra tài khoản 1311 “Phải thu khách hàng trong nước”, tài khoản 1312 “Phải thu của khách hàng ngoài nước”, tài khoản 1313 “Phải thu của khách hàng tiền ứng trước”; tài khoản 242 “Chi phiá trả trước đài hạn” được chia

ra tài khoản 242101 “Chi phí trả trước - CCDC xưởng”, tài khoản 242108 “Chi phí trả trước - CCDC văn phòng”

(Xem Phụ lục số 3.2c}

2.2.3.2- Đánh giá thực trạng

e Ưu điểm

Sau gần 10 năm áp dụng hệ thống tài khoản kế toán thống nhất theo

Quyết định 1141 vào các doanh nghiệp, cùng với việc sửa đổi, bổ sung, cập nhật những

thay đổi của nên kinh tế thị trường, phù hợp với trình độ quản lý Hệ thống tài khoản kế toán thống nhất hiện hành đã thể hiện được những ru việt và tính hơn hẳn của mình so với các hệ thống tài khoản kế toán trước đây

= Thứ nhất, về tính phà hợp của hệ thống tài khoản kế toán:

Kĩ Hệ thống tài khoản hiện hành phù hợp với doanh nghiệp theo cơ chế

thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và trong điều kiện hội nhập kinh tế Tính phù

hợp thể hiện cả về số lượng tài khoản, tên gọi, nội dung phản ánh, trật tự sắp xếp

Mi Số lượng tài khoản tổng hợp hiện nay đã tăng lên đáng kể so với trước

Điều này giúp cho công tác kế toán ở các doanh nghiệp được thuận lợi, dễ đàng hơn,

thông tin cung cấp được đầy đủ, chính xác, rõ ràng, chỉ tiết và minh bạch hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm tra, kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp

+ Về ký hiệu và tên gọi của tài khoản: ký hiệu (mã số) và tên gọi của tài khoản được sử dụng để phản ánh tổng quát nội dung kinh tế mà tài khoản thể hiện Diều này cho phép người làm kế toán và cán bộ quản lý lựa chọn được các

nghiệp vụ theo từng chỉ tiêu và chỉ tiết của chỉ tiêu, tạo điều kiện dễ dàng cho việc tập

hợp các mục, khoản mục cân thiết để lập các báo cáo tài chính

+ Về trật tự sắp xếp của tài khoản: hệ thống tài khoản kế toán được sắp xếp theo nguyên tắc cân đối giữa giá trị tài sản và nguồn hình thành tài sản, phù