- Đặt lõi sắt non hoặc lõi thép khi cho dòng điện chạy qua chúng bị nhiễm từ.Khi ngắt dòng điện thì lõi sắt non mất hết từ tính còn lõi thép vẫn giữ được từ tính.. - Khi ngắt dòng điện t[r]
Trang 1TUẦN 14 Tiết 27
NS : 04/11/2009
ND : 09/11/2009
Bài 25 : SỰ NHIỄM TỪ CỦA SẮT THÉP – NAM CHÂM ĐIỆN
I MỤC TIÊU :
1 Kiến thức :
- Mô tả được thí nghiệm về sự nhiễm từ của sắt, thép
- Giải thích được tại sao người ta dùng lõi sắt non để chế tạo nam châm điện
- Nêu được hai cách làm tăng lực từ của nam châm điện tác dụng lên một vật
2 Kĩ năng :
Mắc mạch điện theo sơ đồ, sử dụng biến trở trong mạch, sử dụng các dụng cụ đo điện
3 Thái độ:
Thực hiện an toàn về điện, yêu thích môn học
II CHUẨN BỊ :
Cho mỗi nhóm HS :
* 1 ống dây có khoảng 500 hoặc 700 vòng dây
* 1 la bàn hoặc kim nam châm đặt trên giá thẳng đứng
* 1 giá thí nghiệm, 1 biến trở
* 1 nguồn điện từ 3V – 6V
* 1 Ampe kế có giới hạn đo 1.5A – và độ chia nhỏ nhất 0.1A
* 1 công tắc điện, 5 đoạn dây dài khoảng 50 cm
* 1 lõi sắt non và một lõi thép có thể đặt vừa trong lòng ống dây
* 1 ít đinh sắt
III TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC :
1 Ổn định lớp : Lớp trưởng báo cáo sĩ số.
2 Bài mới :
HĐ 1: Giúp HS nhớ lại kiến
thức đã học về nam châm
điện
- Nêu cấu tạo và hoạt động
của nam châm điện mà em đã
học ở lớp 7
- Trong thực tế nam châm
điện được dùng để làm gì?
- GV đặt vấn đề : Tại sao một
- Nam châm điện gồm một ống dây trong có một lõi sắt non.Khi cho dòng điện chạy qua ống dây,lõi sắt bị nhiễm
từ và trở thành nam châm
- Trong thực tế nam châm điện có thể dùng làm 1 bộ phận của cần cẩu, rơle điện từ…
Trang 2cuộn dây có dòng điện chạy
qua quấn quanh lõi sắt non lại
trở thành một nam châm
điện? Nam châm điện có lợi
gì so với nam châm nam
châm vĩnh cửu?
HĐ2 : Làm thí nghiệm về
sự nhiễm từ của sắt và thép
(hình 25.1)
-Yêu cầu HS làm việc cá
nhân, quan sát hình, nêu mục
đích TN, tiến hành TN
- Hướng dẫn HS bố trí TN :
Để cho KNC đứng thăng
bằng rồi mới đặt cuộn dây
sao cho trục KNC song song
với mặt ống dây Sau đó mới
đóng mạch điện
- Nêu câu hỏi: Góc lệc KNC
khi khi cuộn dây có lõi sắt,
thép so với không có lõi sắt,
thép có gì khác nhau?
- GV yêu cầu HS các nhóm
báo cáo kết quả TN
HĐ 3: Làm TN, khi ngắt
dòng điện chạy qua ống
dây, sự nhiễm từ của sắt
non và thép có gì khác nhau
(hình 25.2) Rút ra kết luận
về sự nhiễm từ của sắt, thép
- Yêu cầu HS :
+ Làm việc cá nhân và nghiện
cứu hình 25.2
+ Nêu mục đích thí nghiệm
+ Làm việc theo nhóm thay
nhau tiến hành TN và trả lời
- Quan sát nhận dạng các dụng cụ và cách bố trí thí nghiệm trong hình 25.1
- Nêu được thí nghiệm này quan sát gì?
- Bố trí và tiến hành thí nghiệm
- Quan sát góc lệch của kim nam châm khi cuộn dây có lõi sắt, thép so với không có lõi sắt, thép và trả lời
- Đại diện các nhóm báo cáo kết quả TN
- Nêu rõ thí nghiệm này quan sát gì? Bố trí TN và tiến hành theo yêu cầu của SGK
- Quan sát được hiện tượng xảy ra đối với đinh sắt khi
I Sự nhiễm từ của sắt, thép :
1 Thí nghiệm :
a TN1 (hình 25.1) :
- Mục đích TN : Làm TN
về sự nhiễm từ của sắt và thép
- Dụng cụ TN : 1 ống dây,
1 lõi sắt non, 1 lõi thép, 1
la bàn, 1 công tắc, 1 biến trở, 1 ampe kế, 1 nguồn điện, 5 đoạn dây nối
- Tiến hành TN
- Kết quả TN : + Khi đóng công tắc K, KNC bị lệch đi so với phương ban đầu
+ Khi đặt lõi sắt hoặc thép vào trong lòng cuộn dây, đóng khóa K, góc lệch của KNC lớn hơn so với trường hợp không có lõi sắt hoặc thép
-> Lõi sắt hoặc thép làm tăng tác dụng từ của ống dây có dòng điện
b TN2 (hình 25.2) :
- Mục đích TN : Nêu được nhận xét về tác dụng từ của ống dây có lõi sắt non
và ống dây có lõi thép khi ngắt dòng điện qua ống dây
- Dụng cụ TN : thêm 1 ít đinh sắt
- Tiến hành TN
- Kết quả TN :
Trang 3câu hỏi: Có hiện tượng gì xảy
ra với đinh sắt khi ngắt dòng
điện chạy qua ống dây?
+ Đại diện nhóm trả lời câu
C1
- Nêu vấn đề:
+ Nguyên nhân nào làm tăng
tác dụng từ của ống dây có
dòng điện chạy qua?
+ Sự nhiểm từ của sắt non và
thép có gì khác nhau?
- Thông báo về sự nhiễm từ
của sắt và thép khi đặt trong
từ trường
HĐ4 : Tìm hiểu nam châm
điện
- Yêu cầu HS làm việc với
SGK và thực hiện C2
- Nêu câu hỏi: Có những cách
nào làm tăng lực từ của nam
châm điện
- Yêu cầu HS làm việc theo
nhóm và trả lời C3 (có thể
làm tăng lực từ của NC điện
bằng cách làm tăng Cđdđ
hoặc tăng số vòng của ống
dây)
- Yêu cầu học sinh nêu nhận
xét của nhóm
Hoạt động 5: Củng cố kiến
thức về khả năng nhiễm từ
của sắt- thép
- Yêu cầu học sinh thực hiện
ngắt dòng điện Trong trường hợp ống dây có lõi sắt non và ống dây có lõi thép
- Trả lời câu C1 Rút ra được kết luận về sự nhiễm từ của sắt và thép
- Cá nhân làm việc với SGK + Quan sát hình 25.3 SGK
để trả lời câu C2
+ Nhận thông tin về cách làm tăng lực từ của nam châm điện
- Trả lời câu C3 ( hình 25.4)
- Các nhóm cử đại diện nêu câu trả lời của mình trước lớp
- Trả lời các câu C4, C5, C6
C1 : Khi ngắt dòng điện đi
qua ống dây, lõi sắt non mất hết từ tính còn lõi thép thì vẫn giữ được từ tính
2 Kết luận : (SGK)
II Nam châm điện:
- Cấu tạo : gồm một ống dây dẫn trong có lõi sắt non
C2 : các con số khác nhau
(1000, 1500) ghi trên ống dây cho biết ống dây có thể được sử dụng với những số vòng dây khác nhau, tùy theo cách chọn
để nối hai đầu ống dây với nguồn điện Dòng chữ
1A-22 Ω cho biết ống dây được dùng với dòng điện
có cường độ 1A, điện trở của ống dây là 22 Ω
- Có thể làm tăng lực từ của nam châm điện tác dụng lên một vật bằng cách tăng cường độ dòng điện chạy qua các vòng dây hoặc tăng số vòng dây của ống dây (kí hiệu là n)
C3 : NC b mạnh hơn a, d
mạnh hơn c, e mạnh hơn b
và d
III Vận dụng:
C4 : Vì khi chạm vào đầu
thanh NC thì mũi kéo đã bị nhiễm từ và trở thành 1
Trang 4câu C4, C5, C6.
- Ngoài 2 cách đã học còn
cách nào làm tăng lực từ của
nam châm điện nữa không?
Giáo viên chỉ dẫn học sinh
phần có thể em chưa biết
Giao bài tập về nhà cho học
sinh
- Yêu cầu học sinh chuẩn bị
bài mới Tìm hiểu nam châm
có những ứng dụng như thế
nào?
- Đọc phần có thể em chưa biết
- Nghe dặn dò của giáo viên
NC Mặt khác, kéo làm bằng thép nên sau khi không còn tiếp xúc với NC nữa, nó vẫn giữ được từ tính lâu dài
C5 : Chỉ cần ngắt dòng
điện đi qua ống dây của NC
C6 : Lợi thế của NC điện :
- Có thể chế tạo NC điện cực mạnh bằng cách tăng
số vòng dây và tăng cường
độ dòng điện đi qua ống dây
- Chỉ cần ngắt dòng điện đi qua ống dây là NC điện mất hết từ tính
- Có thể thay đổi tên từ cực của NC điện bằng cách đổi chiều dòng điện qua ống dây
Trang 5TUẦN 14 Tiết 28
NS : 04/10/2009
ND : 12/11/2009
Bài 26 : ỨNG DỤNG CỦA NAM CHÂM
I MỤC TIÊU :
1 Kiến thức :
- Nêu được nguyên tắc hoạt động của loa điện, tác dụng của nam châm trong rơle điện từ, chuông báo động
- Kể tên được một số ứng dụng của nam châm trong đời sống và kỹ thuật
2 Kĩ năng :
- Phân tích, tổng hợp kiến thức
- Giải thích được hoạt động của NC điện
3 Thái độ:
Thấy được vai trò to lớn của Vật lý học, từ đó có ý thức học tập, yêu thích môn học
II CHUẨN BỊ :
1 Cho cả lớp : Hình 26.2, 26.3, 26.4 phóng to
2 Cho mỗi nhóm HS :
- 1 ống dây điện khoảng 100 vòng, đường kính của cuộn dây cỡ 3cm
- 1 giá TN,1 biến trở
- 1 nguồn điện 6V, 1 công tắc điện
- 1 ampe kế có GHĐ 1.5A và ĐCNN 0.1A
- 1 nam châm hình chữ U
- 5 đoạn dây nối có lõi bằng đồng và có vỏ cách điện, mỗi đoạn dài khoảng 30cm
- 1 loa điện có thể tháo gỡ để lộ rõ cấu tạo bên trong gồm ống dây, nam châm, màng loa
III TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC :
2 Ổn định lớp : Lớp trưởng báo cáo sĩ số.
2 Kiểm tra bài cũ :
- Yêu cầu HS mô tả thí nghiệm về sự nhiễm từ của sắt và thép
- Vì sao người ta dùng lõi sắt để chế tạo nam châm điện?
- Nêu các cách làm tăng lực điện từ của nam châm điện tác dụng lên vật?
Trả lời :
- Đặt lõi sắt non hoặc lõi thép khi cho dòng điện chạy qua chúng bị nhiễm từ.Khi ngắt dòng điện thì lõi sắt non mất hết từ tính còn lõi thép vẫn giữ được từ tính
- Khi ngắt dòng điện thì lõi sắt mất từ tính
- Tăng cường độ dòng điện qua ống dây,tăng số vòng dây
3 Bài mới :
HĐ1: Nhận thức vấn đề của
bài học
Trang 6- Yêu cầu HS kể tên một số
ứng dụng của nam châm
trong thực tế và kĩ thuật
- Nêu vấn đề của bài học như
SGK đã trình bày
HĐ2 : Tìm hiểu nguyên tắc
cấu tạo và hoạt động của
loa điện
- Theo dõi các nhóm mắc
mạch điện theo sơ đồ hình
26.1 SGK, lưu ý HS khi treo
ống dây phải lồng vào một
cực của nam châm chữ U, khi
di chuyển con chạy của biến
trở phải nhanh và dứt khoát
- Gợi ý HS: có hiện tượng gì
xảy ra với ống dây trong 2
trường hợp, khi có dòng điện
không đổi chạy qua ống dây
và khi dòng điện trong ống
dây biến thiên? Không yêu
cầu giải thích hiện tượng
- Hướng dẫn HS tìm hiểu cấu
tạo của loa điện yêu cầu mỗi
HS chỉ ra các bộ phận chính
của loa điện được mô tả trên
hình 26.2 SGK, giúp các em
nhận ra đâu là nam châm, ống
dây điện, màng loa trong
chiếc loa điện
- Cho HS làm việc với SGK
và nêu câu hỏi: quá trình biến
đổi dao động điện thành âm
thanh trong loa điện diễn ra
như thế nào? Chỉ định 1, 2
HS mô tả tóm tắt quá trình
Nếu HS có vướng mắc, có thể
mô tả lại, làm rõ hơn những
- Nhắc lại một số ứng dụng của nam châm đã được học
- Nhận thức vấn đề của bài học: nam châm có rất nhiều ứng dụng quan trọng
- Nhóm HS mắc mạch điện như mô tả trên sơ đồ hình 26.1 SGK, tiến hành TN, quan sát hiện tượng xảy ra đối với ống dây trong 2 trường hợp :
+ Khi cho dòng điện chạy qua ống dây
+ Khi cường độ dòng điện trong ống dây thay đổi
- HS trao đổi trong nhóm về kết quả TN thu được, rút ra kết luận, cử đại diện phát biểu, thảo luận chung ở lớp
- Tự đọc cấu tạo của loa điện trong SGK, tìm hiểu cấu tạo của loa điện trong hình 26.2 SGK chỉ ra được các bộ phận chính của loa điện trên hình vẽ, trên mẫu vật
- Tìm hiểu để nhận biết cách làm cho những biến đổi về cường độ dòng điện thành dao động của màng loa phát
ra âm thanh
I Loa điện :
1 Nguyên tắc hoạt động của loa điện :
a Thí nghiệm :
- Mục đích TN : tìm hiểu
nguyên tắc hoạt động của loa điện
- Dụng cụ TN
- Tiến hành TN
b Kết luận :
- Loa điện hoạt động dựa vào tác dụng từ của nam châm lên ống dây có dòng điện chạy qua
- Khi có dòng điện chạy qua, ống dây chuyển động
- Khi cường độ dòng điện thay đổi, ống dây dịch chuyển dọc theo khe hở giữa hai cực của nam châm
2 Cấu tạo của loa điện:
Gồm một ống dây L đặt trong từ trường của một nam châm mạnh E,một đầu của ống dây được gắn với màng loa M
Trang 7diễn biến chính của hiện
tượng Khi mô tả, cần kết hợp
chỉ dẫn trên hình vẽ phóng to
Chú ý, không nên mất thời
gian vào việc giải thích hiện
tượng
HĐ3 : Tìm hiểu nguyên tắc
cấu tạo và hoạt động của
rơle điện từ
- Tổ chức cho học sinh làm
việc với SGK và nghiên cứu
hình 26.3SGK nêu câu hỏi:
rơle điện từ là gì? Hãy chỉ ra
bộ phận chủ yếu của rơle điện
từ, tác dụng của mỗi bộ phận
- Yêu cầu HS giải thích trên
hình vẽ( hình 26.3 SGK
phóng to) hoạt động của rơle
điện từ
HĐ4 : Tìm hiểu hoạt động
của chuông báo động
- Yêu cầu HS làm việc độc
lập với SGK Phóng to hình
26.4 SGK, gọi HS lên bảng
chỉ trên hình vẽ các bộ phận
chính của chuông báo động,
chỉ định các HS khác lên mô
tả hoạt động của chuông khi
mở cửa, đóng cửa
- Nêu câu hỏi: rơle điện từ sử
dụng nam châm điện như thế
nào để tự động đóng, ngắt
mạch điện?
HĐ5 : Củng cố và vận dụng
- Tổ chức cho HS trao đổi
trên lớp để tìm lời giải tốt
nhất cho C3, C4
- HS làm việc cá nhân, tìm hiểu mạch điện trên hình 26.3 SGK, phát hiện tác dụng đóng, ngắt mạch điện của 2 nam châm điện
- Trả lời C1 để hiểu rõ nguyên tắc hoạt động của rơle điện từ
- HS làm việc cá nhân với SGK, nghiên cứu sơ đồ chuông báo động trên hình 26.4SGK, nhận biết các bộ phận chính của hệ thống, phát hiện và mô tả được hoạt động của chuông báo động khi cửa mở, cửa đóng, trả lời C2
- Từ một ví dụ cụ thể về chuông báo động, suy nghĩ
để rút ra kết luận về nguyên tắc hoạt động của rơle điện từ
- Trả lời C3, C4 vào vở học tập Trao đổi kết quả trước lớp
II Rơle điện từ :
1 Cấu tạo và hoạt động của Rơle điện từ:
- Rơle điện từ là 1 thiết bị
tự động đóng, ngắt mạch điện, bảo vệ và điều khiển
sự làm việc của mạch điện
- Cấu tạo gồm : 1 NC điện,
1 thanh sắt non, mạch điện
1 và 2
C1 : Vì khi có dòng điện
trong mạch 1 thì NC điện hút thanh sắt và đóng mạch điện 2
2 VD về ứng dụng của Rơle điện từ : chuông báo động :
C2 : Khi đóng cửa, chuông
không kêu vì mạch điện 2 hở
Khi cửa bị hé mở, chuông kêu vì cửa mở đã làm hở mạch điện 1, NC điện mất hết từ tính, miếng sắt rơi xuống và tự động đóng mạch điện 2
III Vận dụng : C3 : Được Vì khi đưa NC
lại gần vị trí có mạt sắt,
NC sẽ tự động hút mạt sắt
ra khỏi mắt
C4 : Khi dòng điện qua
động cơ vượt quá mức cho phép, tác dụng từ của NC
Trang 8* Củng cố:
- Nam châm điện có những
ứng dụng như thế nào vào
trong thực tế
- Yêu cầu HS đọc phần có thể
em chưa biết
* Dặn dò
- Học và làm BT 26 SBT
- Đọc phần Có thể em chưa biết
- Nghe dặn dò của giáo viên
điện mạnh lên, thắng lực đàn hồi của lò xo và hút chặt lấy thanh sắt S làm cho mạch điện tự động ngắt
Cầu Kè, ngày 02 tháng 11 năm 2009
Tổ trưởng
Nguyễn Thị Thanh Trúc