Hai năm sau đó, tôi trở thành phóng viên chiến trường vùng Liên khu 4 cũ, rồi được điều đi B. Năm 1968, tại một bệnh viện trong rừng miền Đông Nam bộ, tôi tình cờ gặp ông Năm Thái, một[r]
Trang 1Báu vật 23-11-1940
Thứ ba, 21/11/2006, 09:07 GMT+7
Bây giờ mỗi khi nhìn lá cờ đỏ sao vàng, hay mỗi sáng thứ hai hát vang quốc ca trong lễ chào cờ, có thể bạn sẽ tự hỏi: Lá cờ đó ra đời thế nào? Ở đâu? Ai là tác giả? Tại sao năm cánh sao? Tại sao đỏ? Tại sao vàng? Những câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng không hẳn vậy Chúng tôi đi tìm câu trả lời.
Lá cờ của sĩ, nông, công, thương, binh
Hồi đó, năm 1940, lá cờ dân chúng VN thường thấy là quốc kỳ Pháp Đương nhiên rồi, thực dân Pháp cắm lá cờ tam tài của họ trên xứ sở này đã hơn 80 năm Còn ở Bắc kỳ và Trung kỳ, thực dân Pháp chấp thuận cho triều Nguyễn Bảo Đại treo cờ long tinh - tức cờ vàng một sọc đỏ Cũng lúc đó, Đảng Cộng sản Đông Dương đã ra đời được 10 năm Cờ đỏ búa liềm đã được nhiều người biết đến như biểu tượng của những người cộng sản VN Nhưng đó chỉ là lá cờ của Đảng.
Nhà ông Năm Vẹm - nơi diễn ra Hội nghị Tân Hương (Mỹ Tho) tháng 7-1940 và ra quyết định về lá cờ đỏ sao vàng - Ảnh: Vân Trường Nhưng sáng sớm 23-11-1940, thật bất ngờ, cờ đỏ sao vàng đã đồng loạt phất lên trong cuộc khởi nghĩa ở nhiều tỉnh thành miền Nam Lá cờ đó ở đâu ra? Việc chọn lá cờ này làm cờ khởi nghĩa và cũng là cờ của “Việt Nam dân chủ cộng hòa quốc” đã được quyết định như thế nào? Cần phải “nghe” lời kể của các nhân chứng năm 1940
“Hồi ký” của ông Trần Quang Lợi (năm 1940 là huyện ủy viên Huyện ủy Châu Thành)
có đoạn, xin trích nguyên văn: “Tháng 7-1940 có cuộc phán đại hội nghị (chắc là khoáng đại hội nghị - NV) của Xứ ủy Nam kỳ họp tại xã Tân Hương có nghị quyết của
xứ ủy về việc lập chính quyền quân sự các cấp Chính quyền thì lập chính phủ lâm thời nhân dân, chính phủ toàn quốc sứ tỉnh huyện xã Về quân sự tổ chức ủy ban quân sự từ
Trang 2trên xuống xã Lấy cờ đỏ sao vàng năm cánh làm cờ của Chính phủ và Mặt trận.
Tôi xuống xã Long Hưng họp huyện ủy, nghe phổ biến nghị quyết của xứ ủy và mang về phổ biến lại cho các chi bộ Sau khi phổ biến nghị quyết của xứ ủy thì công cuộc khởi nghĩa càng ráo riết Về công tác tuyên truyền, theo chủ trương của xứ ủy là vẽ ngôi sao trên đường, trên cầu, vách tường, treo băng cờ thả bè chuối trôi sông, phải thường xuyên và may cờ chuẩn bị lúc khởi nghĩa mang theo”.
Như vậy, nhân chứng Trần Quang Lợi đã xác định việc “quyết” lá cờ đỏ sao vàng là từ Hội nghị Tân Hương tháng 7-1940, sau đó các địa phương mới triển khai may cờ và cho người đi vẽ ngôi sao khắp nơi Lời kể của ông Nguyễn Văn Trọng, tỉnh ủy viên Tỉnh ủy Mỹ Tho lúc đó, cho chúng ta những dữ liệu chi tiết hơn:
“Vào trung tuần tháng 7-1940, Xứ ủy mở cuộc hội nghị mở rộng tại nhà đồng chí Vẹm, xã Tân Hương Hội nghị nghị quyết thành lập du kích, lập Chính phủ cộng hòa nhân dân, dân chủ lâm thời, qui định quốc kỳ”.Về quốc kỳ: lấy cờ đỏ sao vàng năm cánh và qui định cờ: lá cờ hình chữ nhật, bề dài bằng 3/2 bề ngang, ngôi sao năm cánh bằng 1/3 bề dài lá cờ, trung tâm là trung tâm cờ.Định nghĩa cờ: nền đỏ là tượng trưng cho cuộc đấu tranh của nhân dân Ngôi sao năm cánh tuợng trưng cho sĩ, nông, công, thương, binh Ngôi sao màu vàng có ý nghĩa là màu của dân tộc"
Cũng theo lời kể của ông Nguyễn Văn Trọng, khi các nơi phổ biến về lá cờ mới do Xứ
ủy Nam kỳ quyết nghị, mọi người đều tán thành, đặc biệt là ý nghĩa đoàn kết sĩ, nông, công, thương, binh vào cuộc tranh đấu giành lại độc lập cho xứ sở Theo nhà nghiên cứu Lê Minh Đức - phó chủ tịch Hội Khoa học lịch sử tỉnh Tiền Giang, những điều đó đều bắt nguồn từ nghị quyết trung ương tháng 11-1939, trước khi các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Hà Huy Tập, Lê Hồng Phong, Lê Duẩn bị bắt Nghị quyết này khẳnh định:
"Công nông phải đưa cây cờ dân tộc lên", phải huy động dân chúng, tập họp tất cả vào
Mặt trận dân tộc thống nhất, phải đặt quyền lợi dân tộc lên trên các quyền lợi khác;
"Phải đứng trên lập trường giải phóng dân tộc, lấy quyền lợi dân tộc là tối cao, tất cả mọi vấn đề của cách mạng, kể cả vấn đề điền địa cũng phải nhằm mục đích ấy mà giải quyết" Và ngôi sao năm cánh thể hiện cụ thể điều đó, khiến cho các tầng lớp dân chúng
đã đồng lòng đứng lên khi nghĩa quân phất cao lá cờ khởi nghĩa Nam kỳ
Vậy là mọi tư liệu hiện có đều xác định thời điểm quyết định chọn lá cờ đỏ sao vàng là tại Hội nghị Xứ ủy Nam kỳ từ ngày 21 đến 27-7-1940 Công trình nghiên cứu cấp nhà nước năm 2001 về Nam kỳ khởi nghĩa cũng khẳng định như vậy
Song đó chỉ là thời điểm quyết định về lá cờ, còn ý tưởng về cờ đỏ
sao vàng và việc phác thảo, thiết kế đã diễn ra trước đó Vậy ai đã
làm điều đó?
Ai là tác giả cờ đỏ sao vàng?
Ở quận Tân Phú, TP.HCM hiện nay có một con đường mang tên
Trang 3Nguyễn Hữu Tiến - quê ở Hà Nam, nguyên xứ ủy viên Xứ ủy Nam kỳ năm 1940 Tên đường này được UBND TP.HCM đặt từ năm 1999 Trên website
www.tanphu.hochiminhcity.gov.vn có nói rõ Nguyễn Hữu Tiến chính là tác giả quốc
kỳ Trên website của Quốc hội và Đảng Cộng sản Việt Nam, trong phần nói về quốc kỳ cũng đều khẳng định đồng chí Nguyễn Hữu Tiến là tác giả cờ đỏ sao vàng Cả hai
website này đều lấy nguồn từ báo Nhân Dân tháng 8-1997 Đã có hàng trăm bài báo
viết như vậy về tác giả quốc kỳ trong gần 30 năm qua Tuy nhiên, hầu hết những bài
báo đó, tư liệu đó đều có cùng một nguồn: nhà văn Sơn Tùng, tác giả cuốn sách Nguyễn Hữu Tiến xuất bản lần đầu năm 1981.
Chúng tôi đến khu tập thể Văn Chương (Hà Nội) tìm gặp nhà văn Sơn Tùng, chỉ với một câu hỏi mang theo: ông đã tìm ra tác giả quốc kỳ như thế nào? Nhà văn Sơn Tùng chậm rãi kể lại câu chuyện mà trước đó ông đã kể hàng trăm lần
“…Tôi bắt đầu tìm hiểu về lá cờ đỏ sao vàng từ năm 1965 Cũng vào năm ấy, tôi gặp được cụ Đặng Văn Cáp - người được Bác Hồ giao nhiệm vụ theo dõi tin tức thời sự qua radio Lúc ở Quế Lâm (Trung Quốc), cụ Đặng Văn Cáp biết tin Nam kỳ khởi nghĩa qua radio Nghe báo, Bác lặng đi, rồi nói: “Dậy non rồi, tổn thất lớn” Bác Hồ lại hỏi ngay: “Trong Nam kỳ khởi nghĩa có gì mới nữa?” Cụ Đặng Văn Cáp báo lại là có cờ
đỏ sao vàng Lần đầu tiên nghe nói đến cờ đỏ sao vàng Bác Hồ hỏi tiếp: “Sao mấy cánh? Sao vàng ở giữa hay ở góc?” Cụ Cáp trả lời: “Không thấy họ nói” Sau khi gặp cụ Đặng Văn Cáp, tôi cứ canh cánh trong lòng về một câu hỏi: lá cờ đỏ sao vàng tung bay trong khởi nghĩa Nam kỳ, ai đã vẽ nên?
Hai năm sau đó, tôi trở thành phóng viên chiến trường vùng Liên khu 4 cũ, rồi được điều đi B Năm 1968, tại một bệnh viện trong rừng miền Đông Nam bộ, tôi tình cờ gặp ông Năm Thái, một chiến sĩ cuộc khởi nghĩa Nam kỳ Ông Năm Thái kể lại rằng chính ông là người in lá cờ đỏ sao vàng, lời kêu gọi của Xứ ủy, truyền đơn và báo Tiến Lên Ông cho biết tác giả cờ đỏ sao vàng là ông Hai Bắc kỳ, người phụ trách cơ quan ấn loát, cũng là ủy viên thường vụ Xứ ủy Nam kỳ Gọi là ông Hai Bắc kỳ vì ông quê ở Hà Nam, ông hoạt động cộng sản và bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo, sau đó vượt ngục Côn Đảo trở về hoạt động ở các tỉnh miền Tây Ông Hai Bắc kỳ cũng thường hay dạy học nên người ta còn gọi ông là thầy giáo, giáo Hoài Trong một lần tổ chức in ấn, ông Hai Bắc kỳ bị lính kín ập đến bắt Ông bị xử tử tại Hóc Môn vào tháng 8-1941.
Sau khi gặp được ông Năm Thái, tôi phải trở ra Bắc Cho đến khi giải phóng miền Nam năm 1975, tôi mới quay trở vào để tìm kiếm thêm tư liệu về Bác Hồ và tác giả quốc kỳ Tìm kiếm ở kho lưu trữ, tôi biết được ông Hai Bắc kỳ chính là ông Nguyễn Hữu Tiến.
Năm 1977, tôi tìm về quê ông Nguyễn Hữu Tiến ở Hà Nam, làng Lũng Xuyên, huyện Duy Tiên Tôi về đó tổng cộng 16 lần, ghi chép hồi ức về ông Nguyễn Hữu Tiến của những người thân và bạn bè của ông Từ những tư liệu đó, cộng với những tư liệu trước
đó, tôi viết thành một truyện danh nhân Bản thảo được đưa lên Ban nghiên cứu lịch sử Đảng trung ương Năm 1981, Nhà xuất bản Thanh Niên đã ấn hành cuốn truyện nói
Trang 4trên với tựa đề Nguyễn Hữu Tiến Tác phẩm ấy từ đó đến nay đã được tái bản rất nhiều lần ”.Nhưng một câu hỏi đặt ra: ngoài nhà văn Sơn Tùng, có cơ quan nào đã tìm hiểu
và xác nhận điều đó là đúng hay không?
Trong khi nhiều phương tiện truyền thông hiện nay vẫn cho rằng đồng chí Nguyễn Hữu Tiến là tác giả cờ đỏ sao vàng thì Bộ Văn hóa - thông tin đã không xác nhận điều đó Và mới đây, tại cuộc hội thảo khá lớn về Nam kỳ khởi nghĩa, nhiều đại biểu đã đề cập đến tên một nhân vật khác.
Kỳ 4: Nguyễn Hữu Tiến hay Lê Quang Sô? Theo Bùi Thanh
Nguyễn Hữu Tiến hay Lê Quang Sô?
Thứ tư, 22/11/2006, 10:50 GMT+7
Trong khi nhiều phương tiện truyền thông hiện nay cho rằng đồng chí Nguyễn Hữu Tiến là tác giả cờ đỏ sao vàng, Bộ Văn hóa - thông tin lại không xác nhận điều đó
Và mới đây, tại cuộc hội thảo khá lớn về Nam kỳ khởi nghĩa, nhiều ý kiến đã đề cập đến tên một nhân vật khác: đồng chí Lê Quang Sô.
Ông Nguyễn Thanh Trà (xã Bà Điểm) đã dùng
mõ Nam Lân đánh cổ vũ bà con xông lên chiếm lấy bót Ngã Năm (xã Tân Thới Nhứt) trong ngày Nam kỳ khởi nghĩa (đêm 22 rạng sáng 23-11-1940) - Ảnh tư liệu (N.C.T chụp
lại)
Bộ Văn hóa - thông tin: không có cơ sở!
Tư liệu quan trọng nhất khiến nhà văn Sơn Tùng khẳng định đồng chí Nguyễn Hữu Tiến
là tác giả quốc kỳ là cuộc trò chuyện với một người tên Năm Thái trong một bệnh viện ở
Trang 5rừng miền Đông Nhưng chính nhà văn Sơn Tùng cũng
không biết được ông Năm Thái tên thật là gì, quê ở đâu,
từng công tác ở đơn vị nào… Chúng tôi đặt câu hỏi với nhà
văn Sơn Tùng: “Ông nghĩ gì khi có một vài bài báo gần đây
cho rằng ông Nguyễn Hữu Tiến không phải là tác giả lá cờ
đỏ sao vàng và một số công trình nghiên cứu cũng không
công nhận những gì ông đã nêu ra?” Nhà văn Sơn Tùng:
“Tôi biết thế nào viết thế ấy Tôi yêu con người này và viết
về con người này Còn sự thật lịch sử như thế nào, tôi nghĩ
các nhà khoa học cứ tiếp tục làm rõ”.Các nhà nghiên cứu đã
làm rõ tới đâu? Nhà nghiên cứu Trần Giang, chủ nhiệm
công trình nghiên cứu cấp nhà nước về Nam kỳ khởi nghĩa,
cho biết điều này đã được hội đồng biên soạn công trình
nghiên cứu đưa ra thảo luận và đi đến kết luận: thông tin về
việc đồng chí Nguyễn Hữu Tiến là người đầu tiên vẽ cờ đỏ
sao vàng là chưa có căn cứ khoa học xác đáng, nên chưa thể
đưa vào công trình khoa học này Ông Trần Giang cũng cho
biết thêm: đồng chí Nguyễn Hữu Tiến đã không có mặt tại
hội nghị Tân Hương tháng 7-1940 - hội nghị quyết định về
khởi nghĩa Nam kỳ, trong đó có bàn thảo và quyết định cờ
đỏ sao vàng Và chỉ ba ngày sau hội nghị nói trên, đồng chí
Nguyễn Hữu Tiến đã bị bắt cùng với rất nhiều tài liệu quan
trọng tại cơ sở in ấn bí mật
Theo hồ sơ lưu trữ của mật thám Pháp, trong số 74 thứ tài
liệu, vật dụng thu được trong vụ bắt đồng chí Nguyễn Hữu
Tiến và Nguyễn Thị Minh Khai ngày 30-7-1940, không có
cờ đỏ sao vàng hoặc vật liệu, dụng cụ nào liên quan đến
việc vẽ và in cờ
Ngoài ra, cũng theo nhà nghiên cứu Trần Giang, sau đó
đồng chí Nguyễn Hữu Tiến cùng bị giam chung nhiều tháng
liền với một người cộng sản khác là đồng chí Nguyễn Văn
Cung
Đồng chí Nguyễn Hữu Tiến đã kể cho đồng chí Nguyễn
Văn Cung rất nhiều chuyện, nhưng chưa bao giờ kể rằng
mình đã vẽ cờ đỏ sao vàng Ngay cả khi đồng chí Nguyễn
Văn Cung nói rằng mình đã thấy lá cờ đỏ sao vàng tại phòng tra tấn ở bót Catinat, đồng chí Nguyễn Hữu Tiến cũng không nói gì
Đó là ý kiến và cũng là kết luận của các nhà nghiên cứu và nhân chứng Nam kỳ khởi nghĩa Còn cho đến nay đã có cơ quan chức năng nào đề cập chính thức việc này? Có
Đó là công văn số 1393/VHTT-BTCM do Thứ trưởng Bộ Văn hóa - thông tin Lưu Trần
Đồng chí Lê Quang Sô (phải) ở miền Bắc năm
1965 - Ảnh tư liệu
Đồng chí Lê Quang Sô sinh năm 1894 ở Chợ Gạo (Mỹ Tho), hoạt động cách mạng sớm, là trí thức Nho học và biết tiếng Pháp Ông đã đi Trung Quốc năm 1927, từng gặp nhà ái quốc Phan Bội Châu, từng
ở tù Côn Đảo cùng với Ngô Gia Tự, Trần Văn Giàu, Lư Sanh Hạnh
Khi ra tù, ông được Tỉnh
ủy Mỹ Tho giao nhiệm vụ
mở ba lớp đào tạo cán bộ năm 1937-1939 Đồng chí
Lê Quang Sô cũng là người dịch quyển Chiến lược và chiến thuật du kích chiến tranh của Trung
Trang 6Tiêu ký ngày 18-4-2001 nhằm phúc đáp tờ trình của UBND tỉnh Hà Nam (quê hương đồng chí Nguyễn Hữu Tiến) về việc xem xét công nhận đồng chí Nguyễn Hữu Tiến là người vẽ nên lá cờ đỏ sao vàng
Trong văn bản này, Bộ Văn hóa - thông tin khẳng định: “Tất cả các nguồn tài liệu hiện
có tại Cục Lưu trữ Trung ương Đảng, tại Viện Lịch sử Đảng trực thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, tại Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh đều không có tài liệu nào chứng minh đồng chí Nguyễn Hữu Tiến là người vẽ lá cờ Tổ
quốc” Do không có cơ sở chứng minh, Bộ Văn hóa - thông tin trong văn bản này cũng nói rõ là không thể đề nghị Thủ tướng Chính phủ ghi nhận công trạng này của đồng chí Nguyễn Hữu Tiến
Tỉnh ủy Tiền Giang: chính là ông Lê Quang Sô!
Trong khi Bộ Văn hóa - thông tin có ý kiến như vậy, một số tờ báo như Ấp Bắc, Sài Gòn Giải Phóng, Lao Động bắt đầu nhắc đến tên một nhân vật khác có thể là tác giả lá cờ
đỏ sao vàng: đồng chí Lê Quang Sô
Đó cũng là cái tên được nhắc đến khá nhiều tại hội thảo về Nam kỳ khởi nghĩa năm 2005 tại Mỹ Tho Một trong những mục đích của cuộc hội thảo là nhằm trả lời câu hỏi: ai là tác giả lá cờ đỏ sao vàng năm 1940? Tại hội thảo, nhà nghiên cứu Lê Minh Đức (phó chủ tịch Hội Khoa học lịch sử tỉnh Tiền Giang) đã trình bày kết quả xác minh, tìm hiểu nhiều năm của mình như sau:
Đầu năm 1940, đồng chí Phan Văn Khỏe (bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho, sau này là bí thư Xứ
ủy Nam kỳ) có trao đổi với đồng chí Lê Quang Sô về đòi hỏi của các tầng lớp dân chúng
về một lá cờ Mặt trận, lá cờ đoàn kết rộng rãi các giai tầng xã hội Đòi hỏi đó là đúng đắn, cần nghiên cứu
Đồng chí Lê Quang Sô đã tham khảo ý kiến với ông Lê Kiến Đức - một nhà Nho tiến bộ, trước đây đã bán đất để góp tiền xây dựng Nam Cường thư xã (nhà sách của đảng bộ Mỹ Tho) Ông nói: “Mỗi nước đều có lá cờ của mình, trong đó chứa đựng ý nghĩa của nó như cờ Pháp, cờ Liên Xô, cờ Nhật… Còn mình lấy cái gì làm nội dung đây…”
Ý kiến của đồng chí Sô là: lá cờ của Đảng mình là cờ đỏ búa liềm, nay thêm cờ Mặt trận, thêm một cờ đỏ nữa, nền đỏ phải giữ, còn bên trong vẽ cái gì thì phải tính Sau đó đồng chí Lê Quang Sô và Hồ Tri Hạ (đảng viên ở Bà Rịa lánh địch theo đồng chí Sô về tham gia hoạt động ở Mỹ Tho) mày mò vẽ các kiểu ngôi sao, vẽ đi vẽ lại nhiều lần, cuối cùng chọn ngôi sao năm cánh màu vàng vì thấy đẹp
Ngôi sao được dời đi dời lại khắp mọi chỗ trên lá cờ, cuối cùng được chọn đặt ở vị trí giữa cờ Đồng chí Phan Văn Khỏe đồng ý với hình mẫu được phác thảo Lúc bấy giờ khoảng tháng 4-1940
Đến tháng 7-1940, hội nghị Xứ ủy Nam kỳ ở Tân Hương đã họp và quyết nghị nhiều vấn
Trang 7đề quan trọng liên quan đến cuộc khởi nghĩa, trong đó có hình thức của chính quyền, quốc kỳ, khẩu hiệu, các chính sách đối với các tầng lớp nhân dân
Quốc kỳ là cờ đỏ sao vàng năm cánh, nền đỏ tượng trưng cho cách mạng, năm cánh sao tượng trưng cho tầng lớp sĩ, nông, công, thương, binh đoàn kết, màu vàng có ý nghĩa là màu dân tộc Kích cỡ lá cờ cũng được sơ bộ qui định thống nhất: lá cờ hình chữ nhật, bề dài bằng 1,5 bề ngang, ngôi sao năm cánh bằng 1/3 bề dài lá cờ và đặt ở trung tâm Riêng cánh sao không qui định cụ thể, hình bầu hay nhọn đều được
Như vậy, hội nghị Xứ ủy Nam kỳ tháng 7-1940 ở Tân Hương đã chấp nhận phác thảo lá
cờ do Tỉnh ủy Mỹ Tho đề nghị làm quốc kỳ của “Việt Nam dân chủ cộng hòa quốc”
Nhà nghiên cứu Lê Minh Đức xác định đồng chí Lê Quang Sô là người đã thiết kế lá cờ
đỏ sao vàng Ông Đức cũng cho biết tư liệu nói trên được rút ra từ các hồi ký của các đồng chí tập kết ra miền Bắc năm 1954 (những hồi ký này do Ban Nghiên cứu lịch sử Đảng trung ương tổ chức viết từ năm 1960-1972) Ngoài ra, tư liệu nói trên còn dựa vào lời kể của các nhân chứng lịch sử còn sống sau Nam kỳ khởi nghĩa
Sau khi nghe nhiều ý kiến trình bày tại hội thảo ở Mỹ Tho, ông Trần Hoàng Diệu -
trưởng Ban tuyên giáo, Thường vụ Tỉnh ủy Tiền Giang - đã “gút” lại rằng: người thiết kế
cờ đỏ sao vàng là đồng chí Lê Quang Sô, từ ý tưởng của nhiều người, đặc biệt là sự chỉ đạo trực tiếp của Xứ ủy Nam kỳ
Có mặt tại hội thảo này, ông Huỳnh Văn Niềm - nguyên bí thư Tỉnh ủy Tiền Giang - cũng tán thành như vậy và nhấn mạnh thêm rằng: “Theo tôi và các đồng chí của mình, hồi ký của đồng chí Lê Quang Sô được viết trong thời kỳ cải cách ruộng đất, viết ở miền Bắc, theo gợi ý của trung ương thì khó có thể viết sai được”
Vậy tác giả quốc kỳ là ai?
Trong số báo tới, chúng tôi sẽ công bố “tờ khai” của con trai đồng chí Lê Quang Sô.
Và cuối cùng, lãnh đạo Viện Lịch sử Đảng có ý kiến như thế nào về chuyện này?
Theo Bùi Thanh
Tác giả quốc kỳ: vẫn là dấu chấm hỏi
Thứ năm, 23/11/2006, 09:54 GMT+7
Cho đến nay đã xuất hiện thêm những tình tiết mới, tư liệu mới, kể cả nhân vật mới liên quan đến tác giả cờ đỏ sao vàng Chúng tôi xin công bố "tờ khai" của con trai đồng chí Lê Quang Sô - người chứng kiến và trực tiếp tham gia việc thiết kế lá cờ
"Cha tôi đã vẽ quốc kỳ!"
Trong số báo trước, nhà nghiên cứu Lê Minh Đức (phó chủ tịch Hội Khoa học lịch sử tỉnh Tiền Giang)
Trang 8đã khẳng định tác giả thiết kế cờ đỏ sao vàng căn cứ vào hồi ký năm 1968 của đồng chí Lê Quang Sô Tuy nhiên, đó là hồi ký thuật lại nhiều chuyện liên quan đến cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Lê Quang Sô, nên những nội dung liên quan đến việc vẽ cờ đỏ sao vàng chưa được chi tiết lắm.
Từ phải sang trái: đồng chí Lê Quang Sô, con trai Lê Vũ Lang và con dâu (ảnh chụp ở Hà
Nội năm 1956) - Ảnh tư liệu
Nhưng vào tháng 12-2004, con trai đồng chí Lê Quang Sô là ông Lê Vũ Lang đã công bố
"Tờ khai liên quan đến những người sáng tác lá cờ đỏ sao vàng" Ông Lê Vũ Lang sinh năm 1920, vào thời điểm Nam kỳ khởi nghĩa ông tròn 20 tuổi, sau đó ông tập kết ra Bắc
và trở thành cán bộ Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia "Tờ khai" này có nội dung như sau:
Đầu năm 1939, cha tôi là Lê Văn Sô (tức Lê Quang Sô) cùng với ông Hồ Tri Hạ (lớn hơn tôi trên 10 tuổi) loay hoay vẽ thử lá cờ có ngôi sao năm cánh Lúc đầu vẽ dưới đất, ngôi sao ở góc trên, bên trái
Khoảng tháng 8-1939, cha tôi có sai tôi đi chợ mua hai tờ giấy hồng đơn màu đỏ và vẽ lên đó ngôi sao bằng bút chì, rồi lấy vôi xoa vào làm ngôi sao trắng, rồi lại bôi đi, thay vị trí ngôi sao, cuối cùng để ở chính giữa Cuối tháng tám năm đó, đồng chí Thẹo ghé hỏi:
có gì mới không? Cha tôi trả lời chỉ xong cờ đỏ có ngôi sao, nhưng chưa ưng ý lắm Đồng chí Thẹo sau này tôi mới biết rõ tên là Phan Văn Khỏe - bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho, thường vụ Xứ ủy Nam kỳ
Tháng 4-1940, đồng chí Thẹo ghé nhà kiếm cha tôi vào buổi trưa trời nắng chang chang
và ngồi nói chuyện rất lâu Khoảng 3 giờ sáng, đồng chí Thẹo cùng với cha tôi thức dậy
đi đâu không rõ Khi trở về, cha tôi sai tôi in cho ông các loại truyền đơn có nội dung hiệu triệu các nơi ủng hộ tài chính cho cách mạng Các tờ truyền đơn này đều có vẽ ngôi sao năm cánh
Đến tháng 7-1940, cha tôi lại sai tôi đi chợ mua giấy hồng đơn màu đỏ và màu vàng Hồi
Trang 9đó, cả Đạo Thạnh chỉ gia đình tôi là có xe đạp Tôi đạp xe ra chợ Vĩnh Kim mua cho cha
ba tờ giấy hồng đơn, hai tờ màu đỏ, một tờ màu vàng Ông Hồ Tri Hạ đã vẽ hình ngôi sao lên giấy vàng và cắt theo đường chì vẽ, sau đó để lên tờ giấy màu đỏ, xoay tới xoay lui cho cha tôi coi Cha tôi ưng ý để ngôi sao ở giữa và kêu tôi dán vào Sau đó, cha tôi đem lá cờ giấy có nền đỏ sao vàng đi đâu không rõ
Khi khởi nghĩa Nam kỳ nổ ra, cờ đỏ sao vàng tung bay khắp nơi và sau này Đảng và Nhà nước lấy làm cờ Tổ quốc Cha tôi nói với tôi rằng thật ra ý tưởng về một lá cờ quốc gia
đã hình thành từ khi ông ở tù cùng với đồng chí Ngô Gia Tự ở Côn Lôn từ năm
1931-1936 Trong thời gian này, ông học tiếng Pháp của Ngô Gia Tự và dạy lại Ngô Gia Tự chữ Nho Đồng chí Ngô Gia Tự cho rằng cách mạng Việt Nam cần có một ngọn cờ riêng
để tập họp thêm đông đảo lực lượng quần chúng, mặc dù trong chi bộ nhà tù chưa có ai hình dung lá cờ như thế nào…
Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng nói gì?
Như vậy, cơ sở để khẳng định "tác giả quốc kỳ Lê Quang Sô" chính là hồi ký của ông và lời kể của con trai Cơ sở này có lẽ chắc chắn hơn "lời kể trong rừng của ông Năm Thái" như trường hợp "tác giả Nguyễn Hữu Tiến"
Nhưng liệu những tư liệu đó có đầy đủ giá trị và cơ sở khoa học để kết luận về một vấn
đề lịch sử quan trọng hay không? Hơi khó Do sau khởi nghĩa Nam kỳ, thực dân Pháp đã đàn áp dã man và khủng bố tàn bạo bằng hải, lục, không quân trên diện rộng nên đến nay chúng ta vẫn không tìm thấy những tài liệu quan trọng: biên bản và nghị quyết hội nghị Tân Hương tháng 7-1940, hội nghị Bến Lức tháng 4-1940
Vì vậy, mặc dù lãnh đạo tỉnh Tiền Giang và nhà nghiên cứu Lê Minh Đức khẳng định tác giả quốc kỳ là đồng chí Lê Quang Sô, Hội đồng biên soạn công trình nghiên cứu cấp nhà nước về Nam kỳ khởi nghĩa vẫn tỏ ra thận trọng Chủ nhiệm công trình, nhà nghiên cứu Trần Giang, cho biết: “Hội đồng đã trao đổi về tài liệu do tỉnh Tiền Giang cung cấp, trong đó nêu đồng chí Lê Quang Sô là người vẽ cờ đỏ sao vàng Nhưng hội đồng cho rằng đó là hồi ký, chưa đủ căn cứ khoa học để kết luận”
Còn viện trưởng Viện Lịch sử Đảng - tiến sĩ Nguyễn Trọng Phúc - đã “gút” lại như thế nào tại hội thảo Mỹ Tho năm 2005? Sau đây là nguyên văn phát biểu của tiến sĩ Nguyễn Trọng Phúc về vấn đề tác giả quốc kỳ:
Trong hội thảo các đồng chí đã đưa ra chi tiết đồng chí Phan Văn Khỏe (bí thư Tỉnh ủy
Mỹ Tho) trao đổi với đồng chí Lê Quang Sô và sau đó đi đến thiết kế cờ đỏ sao vàng Thế thì đến nay có hai loại ý kiến: Một là, đồng chí Nguyễn Hữu Tiến thiết kế Hai là, đồng chí Phan Văn Khỏe và đồng chí Lê Quang Sô thiết kế Nhưng cả hai loại ý kiến trên đều chưa có cơ sở vững chắc để khẳng định
Theo chúng tôi, có một vấn đề chung cần thống nhất khẳng định: lá cờ đỏ sao vàng là từ chủ trương của Đảng, là biểu tượng của Mặt trận Dân tộc thống nhất Nói chủ trương của
Trang 10Đảng là nói chung, nhưng trực tiếp xây dựng lá cờ là Xứ ủy Nam kỳ Và thực tế đồng chí Khỏe, đồng chí Tiến và một số đồng chí nữa đều tham gia Xứ ủy Nam kỳ Do đó có thể kết luận lá cờ đỏ sao vàng là do các đồng chí Xứ ủy Nam kỳ trực tiếp xây dựng, ý tưởng
và kết quả công trình cờ đỏ sao vàng là của tập thể chứ không phải của cá nhân nào Thống nhất như thế có lẽ sẽ thuyết phục hơn Bây giờ chúng ta khẳng định một ai đó, nếu thế sau này có một công trình khác chứng minh khác đi thì sẽ rất phức tạp
Chúng ta khẳng định lá cờ đỏ sao vàng ra đời như thế Sau này Hội nghị Trung ương 8 (năm 1941) đã quyết định: lá cờ Nam kỳ khởi nghĩa được chọn làm lá cờ của Mặt trận Việt Minh Và Quốc dân đại hội Tân Trào quyết định lấy cờ đỏ sao vàng làm lá cờ chính thức của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa Sau đó đến Quốc hội khóa 1 (năm 1946), lá
cờ đó chính thức trở thành quốc kỳ của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa
Như vậy, câu hỏi về tác giả lá cờ đỏ sao vàng cho đến nay vẫn chưa có câu trả lời cụ thể
và chính xác Nhưng hi vọng các nhà nghiên cứu, các sử gia tiếp tục cuộc kiếm tìm Những cuộc kiếm tìm đó sẽ càng làm sáng tỏ về ý nghĩa lịch sử của cuộc khởi nghĩa Nam kỳ trong lịch sử cứu nước, về khát vọng độc lập cho dân tộc, khát vọng tự do và dân chủ của nhân dân.
Một chi tiết cần lưu ý là sự thay đổi về hình múi ngôi sao ở quốc kỳ Theo các nhân chứng lịch sử, lá cờ năm 1940 tại cuộc Nam kỳ khởi nghĩa có cánh sao
thon như quốc kỳ hiện nay Trong thời kỳ Mặt trận
Việt Minh và khi họp Quốc dân đại hội ở Tân Trào
(lá cờ còn lưu giữ ở Bảo tàng Cách mạng), cờ lại
có múi sao rộng hơn
Để chuẩn hóa quốc kỳ, ngày 5-9-1945, sau ngày
độc lập, Sắc lệnh số 5 do đồng chí Võ Nguyên
Giáp, bộ trưởng Bộ Nội vụ lúc đó, ký thay Chủ tịch
Chính phủ lâm thời về quốc kỳ, qui định: Cờ hình
chữ nhật màu đỏ và vàng tươi, bề ngang bằng 2/3
chiều dài Ngôi sao có năm góc lồi và năm góc
lõm Ngôi sao ở trung tâm nền cờ Mẫu cờ này
được kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa I tháng 11-1946
biểu quyết thông qua
Sau khi hòa bình được lập lại ở miền Bắc, tại kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa I
tháng 9-1955, Bộ Tuyên truyền thay mặt Chính phủ báo cáo lên Quốc hội xin
sửa đổi chi tiết về ngôi sao vàng trên quốc kỳ như sau: “Múi sao phình ra bây
giờ sửa lại múi sao thon lại Năm góc thẳng đều nhau, như vậy sẽ dễ hơn, đơn giản hơn”
Quốc hội giao cho một tiểu ban nghiên cứu về quốc kỳ, quốc ca, quốc huy do
Chính phủ liên hiệp kháng chiến tuyên thệ trước Quốc hội ngày 2-3-1946 Phía sau là lá cờ đỏ sao vàng với múi sao rộng hơn hiện nay
- Ảnh tư liệu