ĐẶT VẤN ĐỀ Mục tiêu giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản góp phần hình thành nhân cách con ngư
Trang 1UBND THÀNH PHỐ BẠC LIÊU
PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TAO
CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập- Tự do- Hạnh phúc CỤM CHUYÊN MÔN SỐ 1 TP Bạc Liêu, ngày 22 tháng 01 năm 2018
CHUYÊN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH LỚP 1
THÔNG QUA PHÂN MÔN HỌC VẦN
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Mục tiêu giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản góp phần hình thành nhân cách con người mới, con người xã hội chủ nghĩa
Nội dung giáo dục tiểu học đảm bảo cho học sinh những hiểu biết đơn giản về tự nhiên, xã hội và con người; có các kỹ năng cơ bản về nghe, nói, đọc, viết và tính toán; có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh; có hiểu biết ban đầu về nghệ thuật
Tuy nhiên, nội dung chương trình giáo dục trong các nhà trường tiểu học
ít được chú trọng đến nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Nội dung này chưa tách thành môn học riêng mà chỉ đưa vào dạy lồng ghép ở một số môn học, một số hoạt động giáo dục ngoại khóa
Hiện nay, nội dung giáo dục kỹ năng sống chưa thống nhất Mỗi nhà nghiên cứu khoa học giáo dục có quan niệm khác nhau về khái niệm kỹ năng sống
1 Các khái niệm về kỹ năng sống theo các tổ chức và các nhà nghiên cứu khoa học giáo dục.
* Khái niệm kỹ năng sống theo tổ chức Y tế thế giới (WHO) – năm 1993.
“Năng lực tâm lý xã hội là khả năng ứng phó một cách có hiệu quả với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống Đó cũng là khả năng của một cá nhân để duy trì một trạng thái khoẻ mạnh về mặt tinh thần, biểu hiện qua hành
vi phù hợp và tích cực khi tương tác với người khác, với nền văn hóa và môi trường xung quanh Năng lực tâm lý xã hội có vai trò quan trọng trong việc phát huy sức khoẻ theo nghĩa rộng nhất về mặt thể chất, tinh thần và xã hội Kỹ năng sống là khả năng thể hiện, thực thi năng lực tâm lý xã hội này”
* Khái niệm kỹ năng sống theo UNICEF.
“Giáo dục dựa trên kỹ năng sống cơ bản là sự thay đổi trong hành vi hay một sự phát triển hành vi nhằm tạo sự cân bằng giữa kiến thức, thái độ và hành
vi Ngắn gọn nhất đó là khả năng chuyển đổi kiến thức (phải làm gì) và thái độ (ta đang nghĩ gì, cảm xúc như thế nào, hay tin tưởng vào giá trị nào) thành hành động (làm gì và làm như thế nào)”
Trang 2* Khái niệm kỹ năng sống theo TS Phan Quốc Việt.
Kỹ năng sống cơ bản như kỹ năng thuyết trình, giao tiếp, học tập, làm việc đồng đội, lắng nghe…
* Khái niệm kỹ năng sống theo Thạc sĩ Nguyễn Thành Đoàn.
Kỹ năng sống là năng lực hay khả năng của chủ thể thực hiện thuần thục một hay một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết (kiến thức hoặc kinh nghiệm) nhằm tạo ra kết quả mong đợi
Từ những khái niệm khác nhau, việc giáo dục kỹ năng sống có thể bị hiểu sai Nhiều nhà giáo dục đã đưa nội dung đó vào trong cuộc sống và chuyển hóa thành bài giảng giáo dục cho trẻ em
Hiện nay không ít người hiểu trẻ em mà họ xem trẻ em là người lớn thu nhỏ nên đã đem khái niệm của người lớn để đánh giá và dạy dỗ trẻ Việc này dẫn đến giáo dục kỹ năng sống cho trẻ với nội dung không phù hợp
Trước hết, chúng ta cần hiểu thế nào là kỹ năng? Kỹ năng sống là gì ?
+ Khái niệm về kỹ năng.
Kỹ năng là năng lực hay khả năng chuyên biệt của một cá nhân về một hoặc nhiều khía cạnh nào đó được sử dụng để giải quyết tình huống hay công việc nào đó phát sinh trong cuộc sống
+ Kỹ năng sống là gì?
Kỹ năng sống là những trải nghiệm có hiệu quả nhất, giúp giải quyết hoặc đáp ứng các nhu cầu cụ thể trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của con người Kỹ năng sống bao gồm cả hành vi vận động của cơ thể và tư duy trong não bộ của con người Kỹ năng sống có thể hình thành một cách tự nhiên, thông qua giáo dục hoặc rèn luyện của con người
2 Vì sao phải rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh ?
Khi tham gia vào bất kỳ hoạt động nghề nghiệp nào phục vụ cho cuộc sống đều đòi hỏi chúng ta phải thỏa mãn những kỹ năng tương ứng
Do vậy, việc rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh là nhằm giúp các em rèn luyện kỹ năng ứng xử thân thiện trong mọi tình huống; thói quen và kỹ năng làm việc theo nhóm, kỹ năng hoạt động xã hội; Giáo dục cho học sinh thói quen rèn luyện sức khỏe, ý thức tự bảo vệ bản thân, phòng ngừa tai nạn giao thông, đuối nước và các tệ nạn xã hội Đối với học sinh tiểu học việc hình thành các kỹ năng cơ bản trong học tập và sinh hoạt là vô cùng quan trọng, ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách sau này
3 Vậy học kỹ năng sống là học những gì?
Học kỹ năng sống là học các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống Đó là những kỹ năng mà trẻ thực sự cần có sự sống tốt và sống an lành trong môi trường của chúng Học kỹ năng sống chính là học những thói quen hợp lý, khi cần thiết để xử lý trong tình huống cụ thể Những tình huống này phải có thật và
Trang 3có nhiều khả năng xảy ra trong thời điểm hiện tại hoặc trong tương lai Nếu trẻ biết ứng xử các kỹ năng hợp lý trong những tình huống cụ thể sẽ giúp trẻ thoát khỏi nguy hiểm hoặc xử lý vấn đề một cách có hiệu quả, hợp lý
II MỘT SỐ KỸ NĂNG SỐNG ĐƯỢC GIỚI THIỆU TRONG TRƯỜNG TIÊU HỌC VÀ ĐƯỢC GIÁO DỤC THÔNG QUA PHÂN MÔN HỌC VẦN LỚP 1
Căn cứ vào nội dung giáo dục kỹ năng sống (gồm 21 nội dung kỹ năng
sống, từ trang 18 đến trang 35) trong tài liệu “Giáo dục kỹ năng sống trong các trường ở tiểu học – tài liệu dành cho giáo viên lớp 1” của Bộ Giáo dục –
Đào tạo, do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, tái bản lần thứ tư, tháng 8/2016
1 Kỹ năng tự nhận thức Kỹ năng hiểu biết chính bản thân mình như sở
thích, thói quen, điểm mạnh, điểm yếu của bản thân; mối quan hệ chính mình với mọi người xung quanh; có khả năng tự chăm sóc bản thân như: tự mặc quần
áo, đi giày, ăn uống, vệ sinh cá nhân; biết giữ gìn sức khỏe khi thời tiết quá nóng, quá lạnh hoặc khi bị cảm lạnh Ngoài ra, các em có thể phân biệt được những loại thực phẩm an toàn hoặc những loại thực phẩm có hại cho sức khỏe; biết ăn đa dạng các loại thực phẩm để đủ chất cho sự phát triển của cơ thể
Bài 70: ôt – ơt:
* Từ ứng dụng: cơn sốt là loại bệnh thường gặp ở trẻ em.
Khi bản thân hoặc người nhà bị sốt, hướng dẫn các em biết xử lý bằng cách giặt khăn bằng nước ấm để đắp lên trán, lau kẻ nách, kẻ bẹn để làm giảm sốt Trường hợp bệnh nặng phải đưa người bệnh đến trạm y tế gần nhất không nên tự ý mua thuốc để uống
2 Kỹ năng xác định giá trị Giá trị có ý nghĩa đối với đời sống con
người và ý nghĩa thiết thực đối với bản thân Giá trị đó có thể là vật chất hoặc tinh thần và cũng có thể thuộc các lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, đạo đức…
Bài 27 – tập 1: quê bé hà có nghề xẻ gỗ, phố bé nga có nghề giã giò
+ KNS: Xác định được giá trị đích thực hàng ngày mang lại vật chất phục vụ cho con người, cho bản thân
+ Thái độ hành vi ứng xử của trẻ: Thông qua nghề nghiệp trong xã hội
như xẻ gỗ, giã giò Học sinh biết đây là những việc làm hằng ngày trong xã hội, phục vụ cho đời sống con người Đồng thời nhu cầu của xã hội, mọi người cần phải có một công việc nhất định để phục vụ vì cộng đồng và lợi ích cá nhân
Ví dụ mở rộng thêm: Giáo viên biết định hướng những ý tưởng yêu thích
một việc làm, một nghề nào đó cho trẻ trong tương lai Song lúc này, các em bước đầu xác định việc của mình cần làm đó là phải học thật giỏi, có thái độ cầu tiến và rèn phẩm chất, đạo đức tốt
Ví dụ mở rộng thêm: Giáo viên giúp học sinh hiểu việc nghỉ dưỡng cho
mọi người sau thời gian làm việc hoặc học tập là nhu cầu rất cần thiết Ngoài ra, chúng ta được biết thêm về thiên nhiên, đất nước ta rất phong phú và đa dạng
Trang 4Bài 15: t – th
* Từ ứng dụng: ti vi
Ti vi là một loại phương tiện truyền thông có hình ảnh và tiếng giúp
người xem biết được các thông tin được diễn ra trong xã hội, giải trí… Đây là những nhu cầu thiết thực không thể thiếu đối với con người về giá trị tinh thần
Đối với HS lớp 1 việc xem tivi để giải trí là tốt nhưng cần hạn chế xem ti
vi quá nhiều Các em chỉ xem mỗi ngày 2 giờ là tốt nhất
3 Kỹ năng ứng phó với căng thẳng Kỹ năng ứng phó với căng thẳng là
khả năng con người bình tĩnh, sẵn sàng đón nhận những tình huống như một phần tất yếu của cuộc sống
Bài 32 – tập 1: Chú bói cá nghĩ gì thế ?
Chú nghĩ về bữa trưa.
KNS: Biết ứng phó tình huống trong cuộc sống
* Đối với chú bói cá buổi trưa đậu trên cành nhìn thấy con cá bơi lội dưới ao Chú sẽ hành động ra sao? Chú bói cá biết mình sắp làm gì? Ngược lại, đối với chú cá khi bơi lội dưới ao ngoài việc cảnh giác kẻ thù trong lòng nước, chú cũng phải cảnh giác những chú chim bói cá đang săn lùng.
Trong cuộc sống luôn bao giờ cũng có những tình huống phức tạp, đòi hỏi con người phải tỉnh táo và cần có những kỹ năng nhất định để vượt qua những tình huống khó khăn.
+ Thái độ hành vi ứng xử của trẻ: Từ hình ảnh của chú bói cá và chú cá,
các em hiểu rằng mọi việc luôn phức tạp ngay trong cuộc sống, hoạt động vui chơi, trong học tập, … đều có thể có những khó khăn, vướng mắc nhất định Vậy trẻ phải biết cách xử lý tình huống sau cho hợp lý Trước mắt trẻ tự xử lý tình huống bằng kinh nghiệm ngay chính bản thân hoặc có thể sự trợ giúp của người lớn (người thân hoặc người xung quanh mà trẻ xét thấy tin tưởng)
Ví dụ mở rộng thêm: Chẳng hạn, khi đi lạc đường; có người lạ xin vào
nhà, nhà không có người lớn; khi dòng điện trong nhà bị cháy; gặp phải rắn hay thú dữ, … những việc này ảnh hưởng trực tiếp đến bản thân trẻ Chính bản thân trẻ phải tự giải quyết và biết cách dể vượt qua Những vốn sống, kinh nghiệm này ở các em rất hạn chế, nên cần có sự giúp đỡ của người lớn, nhất là sự hướng dẫn của người thầy
4 Kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ là kỹ năng tìm kiếm sự giúp đỡ của người
khác nhưng phải tin cậy Khi cần sự giúp đỡ người khác thì phải cung cấp thông tin đầy đủ, ngắn gọn, rõ ràng Người tìm kiếm sự hỗ trợ có thể nhận lời khuyên,
sự can thiệp cần thiết để tháo gỡ, giải quyết khó khăn mà bản thân không tự giải quyết được
Bài 20 – tập 1: chị kha kẻ vở cho bé hà và bé lê
KNS: Sự tìm kiếm và được giúp đỡ từ những người thân.
Trang 5+ Thái độ hành vi ứng xử của trẻ: Đối với trẻ lớp 1, ngoài việc người lớn
hướng dẫn tìm hiểu các giá trị trong sinh hoạt hàng ngày cũng như trong học tập Tất nhiên có những việc trẻ chưa thể đạt được kỹ năng nhất định Do vậy khi trẻ gặp khó khăn mà tự xử lý thì không thành công nên cần được sự trợ giúp của người lớn
Nội dung câu ứng dụng trên, trẻ thấy xét mình không có khả năng thực hiện kẻ các dòng trên vở theo đúng yêu cầu nên biết nhờ người lớn, đáng tin cậy
để giúp đỡ Đây là kỹ năng mà trẻ lớp 1 cần phải có
Ví dụ mở rộng thêm: Khi qua đường có nhiều xe cộ; bưng bê các vật
nóng; khi bị đứt tay; hướng dẫn giải bài tập khó; … các em cần phải biết nhờ sự giúp đỡ của người lớn
5 Kỹ năng thể hiện sự tự tin là tự tin, hài lòng với bản thân; tin mình trở
thành người có ích và tích cực; là yếu tố cần thiết trong giao tiếp, ra quyết định
và nhận trách nhiệm
Bài 17 – tập 1: thư tư, bé hà thi vẽ
KNS: về lòng tự tin bài vẽ đạt kết quả cao trong kỳ thi.
+ Thái độ hành vi ứng xử của trẻ: Khi đã quyết định đi đến một việc nào
đó, chúng ta cần tạo cơ hội cho trẻ tự tin và trẻ có trách nhiệm khi được giao việc Trẻ biết mình được tuyển chọn một trong những bạn của lớp tham gia dự thi Trẻ sẽ tích cực nhiệm vụ được giao với quyết tâm cao và hoàn thành tốt việc làm của mình Nếu đạt kết quả tốt thì trẻ càng tự tin và tích cực hơn Ngược lại kết quả của trẻ chưa như mong muốn thì chúng ta không bỏ rơi trẻ mà động viên, an ủi trẻ nếu lần này chưa đạt thì lần sau sẽ đạt
Ví dụ mở rộng thêm: Thông qua các bài làm kiểm tra, thi viết chữ đẹp, thi
giải toán qua mạng Internet, được giao phụ trách lớp, nhóm học tập, nó đã thể hiện lòng tự tin Vì vậy, giáo viên cần giáo dục lòng tự tin cho trẻ ngay trong học tập và trong cuộc sống hàng ngày
6 Kỹ năng giao tiếp Là khả năng trình bày một vấn đề nào đó của bản
thân theo hình thức nói, viết hoặc sử dụng ngôn ngữ cơ thể một cách phù hợp
Nếu trẻ biết biến kiến thức kinh nghiệm sống đã có, biết cách nói năng lưu loát thì trẻ dễ dàng thuyết phục được người khác
Bài 35 – tập 1: Buổi tối, chị Kha rủ bé chơi trò chơi đố chữ.
KNS: Biết cách trình bày câu trả lời, đưa ra câu đố, xác định ý nghĩa, kết quả đúng, sai…
+ Thái độ hành vi ứng xử của trẻ: Khi giao tiếp với người lớn, hướng dẫn
các em biết chọn lời nói, câu hỏi, câu trả lời phù hợp Biết trình bày lại nội dung, hình ảnh trong bài học khá thành thạo; bước đầu biết sử dụng bằng cơ thể để diễn đạt ý nghĩ của mình; …
Ví dụ mở rộng thêm: Giáo viên cần khuyến khích HS mạnh dạn trình bày
những ý kiến của mình và biết chia sẻ ý kiến của mình qua việc làm của bạn,
Trang 6của người khác có thể đúng nhưng cũng có thể sai Từ đó, các em có thêm kinh nghiệm sống cá nhân
7 Kỹ năng lắng nghe tích cực Người có kỹ năng lắng nghe tích cực;
biết thể hiện sự tập trung chú ý và sự quan tâm lắng nghe ý kiến hoặc phần trình bày của người khác; cho biết ý kiến phản hồi mà không vội đánh giá Đồng thời
có đối đáp hợp lý trong quá trình giao tiếp
Bài 34 – tập 1: Dì Na vừa gởi thư về Cả nhà vui quá
KNS: kỹ năng biết lắng nghe ý kiến hoặc phần trình bày của người khác cách tích cực Không chen vào khi người nhà đọc thư hoặc hỏi khi người đọc chưa đọc hết bức thư.
+ Thái độ hành vi ứng xử của trẻ: Đối với trường hợp này, người nhà
nhận thư của người thân với thái độ tích cực phấn khởi vui mừng Yêu cầu trẻ biết lắng nghe nội dung thư nói gì, không hỏi han, không chen vào việc của người lớn và biết cùng chung vui với niềm chung của gia đình
Ví dụ mở rộng thêm: Ở trường các em biết lắng nghe thầy giáo giảng
trong giờ học; biết trình bày những nội dung yếu cầu bài học đặt ra; không nói những gì chưa biết rõ hoặc chưa chứng kiến; không nên chen vào chuyện của người lớn khi chưa được cho phép
8 Kỹ năng thể hiện sự thông cảm là khả năng có thể hình dung và biết
đặt mình trong hoàn cảnh của người khác
Bài 48 – tập 1 Luyện nói: Nói lời xin lỗi
KNS: Trẻ biết chia sẻ và thông cảm khi người khác có lỗi hoặc chính mình có lỗi sẽ nhận được sự thông cảm của người khác.
+ Thái độ hành vi ứng xử của trẻ: Trẻ độ 6 tuổi nên vốn sống chưa nhiều
và chưa biết phân biệt hết việc làm đúng sai do mình làm Trẻ có thể làm sai mà chưa biết nên cần giúp cho trẻ nhận biết việc xin lỗi là việc làm tốt nhằm tránh những sai sót tương tự sau này Nếu trẻ xét thấy mình làm sai, có lỗi thì cần phải
có lời xin lỗi đối với người mà trẻ đã gây ra
Ví dụ mở rộng thêm: Làm sai, nói sai, nhận biết điều sai là một hành vi
tốt, đáng được khen ngợi, đáng tuyên dương Vì thế, GV cần động viên học sinh biết nhận sai sót, khuyết điểm khi mắc phải thì có hướng khắc phục Đồng thời tập thể lớp và cô giáo cần thông cảm chia sẻ và nêu gương khen ngợi các trường hợp này
Bài 84 – tập 1: vần op - ap
* Từ ứng dụng: đóng góp là chia sẻ một phần vật chất, tiền của lẫn tinh
thần của mình cho những người có hoàn cảnh khó khăn, hoạn nạn Tất nhiên, người giúp đỡ với lòng tự nguyện
Là học sinh, các em cần tích cực đóng góp, giúp đỡ mọi người gặp khó khăn, hoạn nạn với khả năng của các em Bác Hồ đã dạy: “Tuổi nhỏ làm việc nhỏ, tùy theo sức của mình” như góp tiền hỗ trợ bạn học trong lớp khi bệnh tật,
Trang 7quỹ chiếc áo mùa xuân, quỹ vì người nghèo, nuôi heo đất tiết kiệm của lớp …
để cùng với tập thể lớp chia sẽ khó khăn với mọi người trong xã hội
9 Kỹ năng thương lượng là khả năng trình bày suy nghĩ, phân tích, giải
thích Đồng thời có thảo luận để đạt được một sự điều chỉnh và thống nhất cách suy nghĩ, cách làm về một vấn đề nào đó
Bài 74 – tập 1:
Con mèo mà trèo cây cau Hỏi thăm chú chuột đi đâu vắng nhà Chú chuột đi chợ đường xa Mua mắm, mua muối giỗ cha chú mèo.
Mèo và chuột không là bạn thân của nhau Chuột là thức ăn khoái khẩu của mèo Cho nên mèo trèo cây cau để ăn thịt chuột chứ không phải hỏi thăm với lòng tốt của chú như câu cao dao trên Đối với chuột thì chuột có sự thương lượng, chuột đi chợ mua thực phẩm về làm giỗ cho cha chú mèo (Hai dòng cuối vừa có ý thương lượng vừa chửi chú mèo)
KNS: Khi chúng ta gặp phải khó khăn trong cuộc sống đôi khi phải sử dụng một tình huống nào đó để thượng lượng với đối phương mới tránh được khó khăn, hoặc ảnh hưởng xấu đến bản thân
Ví dụ mở rộng thêm: Trong đời sống thường nhật hàng ngày mọi sự rình
rập, sự nguy hiểm từ môi trường xung quanh đều có thể ảnh hưởng xấu đến bản thân nên các em luôn cảnh giác trước sự dụ dỗ hoặc nhẹ dạ, cả tin đối với người khác, nhất là những không thân thuộc (mèo và chuột) để tránh hậu quả xấu mang đến cho mình
10 Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn Mâu thuẫn là những xung đột, tranh
cãi, bất đồng, bất bình với một hay nhiều người về vấn đề nào đó Kỹ năng tự giải quyết mâu thuẫn nhằm giúp học sinh biết ứng xử một cách linh hoạt đối với các tình huống bất ngờ xảy ra trong cuộc sống, biết thích nghi với sự thay đổi của môi trường bên ngoài, biết bảo vệ bản thân khỏi những tác hại tiêu cực, biết cách giải quyết vấn đề khi bị người khác bắt nạt hoặc gặp kẻ xấu xâm hại
Bài 63 – tập 1: Con cò mà đi ăn đêm
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao
Mâu thuẫn chính, đó là không bao giờ có trường hợp con cò đi ăn đêm.
Do vậy không thể nào có hình ảnh cò đậu phải cành mềm để lộn cổ xuống ao
KNS: Từ đó giúp học sinh học được kinh nghiệm sống, biết về những điều trái với quy luật tự nhiên.
Ví dụ mở rộng thêm: Vì cuộc sống đôi khi con người làm một việc không
đúng với năng lực, sở trường nghề nghiệp của bản thân nên họ khó thành công thường dễ thất bại, chán nản, bi quan Do vậy khi bản thân các em ví như trong học tập chưa tốt ở môn học nào đó thì không bi quan, chán nản mà phải tích cực học tập: học trên lớp, học thầy, hỏi bạn, hỏi người thân, đọc sách vở… để vượt lên học tốt hơn, giỏi hơn
Trang 811 Kỹ năng hợp tác là cùng chung việc làm, giúp đỡ hỗ trợ lẫn nhau
trong một công việc, một lĩnh vực nào đó cùng mục đích chung Kỹ năng hợp tác với nhóm trong học tập, trong môi trường tập thể; biết lắng nghe, biết đóng góp ý kiến cá nhân qua sự hiểu biết của mình vì một mục tiêu chung của bài học, bài tập; có khả năng lãnh đạo, hướng dẫn nhóm làm việc theo yêu cầu của giáo viên
Bài 49 – tập 1: Sau cơn bão, Kiến đen lại xây nhà Cả đàn kiến kiên
nhẫn chở lá khô về xây tổ mới
Cơn bão đã qua, nhà cửa đàn kiến bị phá hủy Đàn kiến tuy nhỏ, sức yếu nhưng có ý thức về sự đoàn kết thương yêu trong cuộc sống Chúng biết đồng tâm, hiệp lực cùng chung sức chung lòng để đem lá khô xây tổ mới
KNS: Thể hiện sự hợp tác, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau khi gặp khó khăn hoạn nạn Trong học tập các em khi khó khăn biết hợp tác để hoàn thành nhiệm
vụ chung mà cô giáo giao cho.
Ví dụ mở rộng thêm: Giáo viên chỉ rõ tính đoàn kết, chính việc làm hàng
ngày các em đã làm trên lớp như học theo nhóm, cho bạn mượn bút, thước; hướng dẫn bài tập khó giữa bạn biết giúp bạn chưa biết trong học tập… Đây là việc làm tốt các em nên làm và chính là tính đoàn kết giữa các bạn trong lớp
III MỘT VÀI BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH LỚP 1 THÔNG QUA PHÂN MÔN HỌC VẦN.
Kỹ năng sống khi đưa vào mục tiêu dạy học ở phân môn học vần ở lớp 1
để đạt được kết quả tốt, chúng ta có thể sử dụng các biện pháp sau:
Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính độc lập, sáng tạo của học sinh gắn với thực tiễn cuộc sống gần gũi với các em
Trong giờ học, giáo viên cần tạo cơ hội cho các em được nói, được trình bày trước nhóm bạn, trước tập thể, nhất là những em còn hay rụt rè, khả năng giao tiếp kém
Cần kiểm tra đánh giá phân loại việc rèn cho học sinh khả năng tự học, tự chăm sóc bản thân, biết lễ phép, hiếu thảo, tự phục vụ bữa ăn và vệ sinh cá nhân…
Thường xuyên thay đổi các hình thức, luân phiên nhau cho các em làm tổ trưởng, nhóm trưởng nhằm tạo điều kiện cho các em biết làm vai trò quản lý
Tạo cho học sinh biết đánh giá, nhận xét trong giờ học; biết giao lưu các tiết mục văn nghệ, kể chuyện, câu đố, trò chơi… do các em tổ chức dưới sự giúp
đỡ và hướng dẫn của giáo viên chủ nhiệm
* Các giải pháp giáo dục rèn kỹ năng sống ở phân môn học vần lớp 1 được hình thành thông qua 5 dạng sau:
1 Giáo dục kĩ năng sống thông qua từ khóa.
Trang 9Từ khóa trong phân môn học vần lớp một là từ có chứa âm vị hoặc vần mới mà học sinh sẽ được quan sát các con chữ, phân tích cấu tạo vần, đánh vần
và đọc trơn Mặt khác, từ khóa thường là những danh từ nên được minh họa bằng hình ảnh để học sinh hiểu và biết từ khóa Ngoài việc giúp học sinh nhận biết, đọc đúng, viết đúng từ khóa, người giáo viên cần phải hướng dẫn cho học sinh về những kỹ năng sống thông qua các từ khóa Dưới đây là một vài ví dụ minh họa
Bài 33 – tập 1 Vần: ôi – ơi
Bơi lội là môn thể thao dưới nước.
Chúng ta sống vùng đồng bằng Nam bộ, phần lớn xung quanh là vùng sông nước, ao, hồ, kênh, rạch chằng chịt Hằng năm cả nước ta có hàng trăm trẻ
em bị chết vì đuối nước, do các em không biết bơi
GD KNS : Biết bơi lội rất có lợi cho khi việc di chuyển trên sông hồ Bơi lội vừa là thể thao vừa giúp chúng ta không bị đuối nước Các em nên yêu cầu cha mẹ nhân dịp nghỉ hè đưa các em tập bơi ở những hồ bơi gần nhất
Bài 45 – tập 1 Vần: ân - ăn
Từ khóa : Con trăn là loài bò sát ăn thịt, hiền lành nhưng khá nguy hiểm
khi đụng chạm đến nó, chúng sống nơi hoang dã, núi rừng Ngày nay, nó được thuần hóa nuôi trong nhà để làm kinh tế trong gia đình Nó có thể quắn chặt và gây chết con người hoặc nuốt chửng con vật có trọng lượng bằng trọng lượng chính nó
GD KNS : Các em không nên đùa một mình với các động vật ăn thịt (nói chung) và loài trăn (nói riêng) khi nơi chuồng trại nhốt chúng không an toàn hoặc không có người lớn bên cạnh bảo vệ
2 Giáo dục kĩ năng sống thông qua từ ngữ ứng dụng
Từ ứng dụng trong phân môn học vần lớp một thường có hai từ cho mỗi vần được học Các từ này có thể là danh từ, động từ, hoặc tính từ Từ ứng dụng không có hình ảnh minh họa Nên ngoài việc rèn kỹ năng đọc, giáo viên phải giải nghĩa từ qua tranh ảnh, bằng lời hoặc các phương tiện dạy học khác, giúp học sinh hiểu được nghĩa từ Đối với những từ ngữ có liên quan đến cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, giáo viên sẽ hướng dẫn các em các kỹ năng sống qua từ ngữ đó Chẳng hạn:
Bài 49– tập 1: iên - yên
* Từ ứng dụng: đèn điện
Đèn điện là 1 vật dụng dùng để phát sáng khi có nguồn điện chạy qua
HS lớp 1 không được tự tiện cắm chuối vào ổ điện
GD KNS: Dạy HS cách cầm ở phần chuôi nhựa (tay khô không bị ướt) để không bị điện giật, dẫn đến nguy hiểm đến tính mạng con người Không tự tiện đưa các vật kim loại như sắt, chì, nhôm … vào ổ điện sẽ bị điện giật gây chết người
Trang 10Bài 61 – tập 1: ăm - âm
* Từ ứng dụng: tăm tre
Tăm tre là vật dụng làm bằng tre dùng để xỉa răng
GD KNS: Tăm tre dùng để xỉa răng, khi dùng xong phải bỏ vào thùng rác,
không vứt bừa bãi, phòng tránh giẫm phải Các em còn nhỏ thì hạn chế xỉa răng hoặc không tự ý xỉa răng (mà nhờ người lớn giúp) vì xỉa răng nhiều quá sẽ làm
hở chân răng, kẻ răng, dẫn đến hư răng, chảy máu chân răng
Bài 70 – tập 1: ôt – ơt:
* Từ ứng dụng: cơn sốt
Cơn sốt là loại bệnh thường gặp ở trẻ em.
GDKNS: Khi bản thân hoặc người nhà bị sốt, hướng dẫn các em biết xử
lý bằng cách giặt khăn bằng nước ấm để đắp lên trán, lau kẻ nách, kẻ bẹn để làm giảm sốt Trường hợp bệnh nặng phải đưa người bệnh đến trạm y tế gần nhất không nên tự ý mua thuốc để uống
3 Giáo dục kĩ năng sống thông câu ứng dụng:
Câu ứng dụng đối với phân môn học vần lớp 1 được tác giả viết sách giáo khoa thường dùng câu kể, câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ hoặc những câu thơ của các nhà thơ, nhà văn Mỗi câu ứng dụng thường được minh họa bằng hình ảnh chỉ ra những đặc điểm, tính chất hoặc hoạt động cụ thể nào đó để làm rõ thêm nội dung Sau đây là một vài ví dụ minh họa khi dạy câu ứng dụng và qua câu ứng dụng để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
Bài 26 – tập 1: bé bị ho, mẹ cho bé ra y tế xã
+ KNS: Khả năng hiểu biết và tự chăm sóc bản thân nhằm giữ gìn sức
khỏe.
+ Thái độ hành vi ứng xử của trẻ: Biết bản thân bị bệnh Biết thông báo
với người thân (cha, mẹ) về bệnh tật của bản thân Đồng thuận với sự giúp đỡ của mẹ đưa trẻ ra trạm y tế để khám và điều trị bệnh Đây cũng là khả năng tự chăm sóc bản thân
GDKNS: GV hướng dẫn trẻ biết chăm sóc bản thân, như: Khi đi ngoài
nắng biết đội nón (mũ); khi thời tiết lạnh biết mặc áo ấm (áo len) Hiểu biết một
số bệnh theo mùa; biết ăn uống hợp vệ sinh; khi bệnh thì đi đến trạm y tế; không uo6g thuốc tự mua
Bài 28 – tập 1: Bố mẹ cho bé và chị Kha đi nghỉ hè ở Sa Pa.
Đi tham quan, học tập, nghỉ dưỡng là những nhu cầu thiết thực không thể thiếu đối với con người và xem đây là giá trị tinh thần.
KNS: Xác định được giá trị về tinh thần của con người, của bản thân + Thái độ hành vi ứng xử của trẻ: Mùa hè ở Sa Pa luôn mát mẻ, dễ chịu.
Qua đó trẻ cảm nhận rằng thời tiết hoặc khí hậu ở mọi nơi không như nơi đang ở; thiên nhiên với cảnh quang núi đồi trập trùng khác hẳn với đồng bằng; những