KHÁNG SINH (AMINOSID, TETRACYCLIN, MACROLID, ) (dược lý SLIDE)

Chỉ định Nhiễm khuẩn Gr -: đường ruột, tiết niệu, sinh dục.. Nhiễm khuẩn Gr +: Một số nhiễm khuẩn đường hô hấp viêm phế quản, viêm phổi... Tác dụng vừa trên chlamydia gây bệnh ở mắt, đ

Bài 23: KHÁNG SINH (tiếp)

2 Aminoglycosid

Nguồn gốc-cấu tạo

Cấu trúc chung: heterosid "Genin-O-Ose”

Dược động học

4

- Hầu như không hấp thu ở đường tiêu hóa  thuận lợi khi chống nhiễm khuẩn ruột

- Sau khi tiêm, thuốc khuếch tán nhanh tới các mô

- Thải trừ chủ yếu qua đường thận - nước tiểu (80-90%).

Phổ tác dụng

5

Phổ rộng Chủ yếu trên VK Gram (-) Chọn lọc trên một số VK Gram (+): tụ cầu, liên cầu.

Chỉ định Nhiễm khuẩn Gr (-): đường ruột, tiết niệu, sinh dục Nhiễm khuẩn Gr (+): Một số nhiễm khuẩn đường hô hấp

(viêm phế quản, viêm phổi).

Tác dụng phụ

6

+ Hại dây thần kinh thính giác; gây ù tai, điếc.

+ Kính ứng ống thận, nếu nặng gây hoại tử.

nguyên tắc sử dụng

+ Dùng đúng liều; Không dùng kéo dài đ 7-10 ngày).

+ Phối hợp với các thuốc cùng tác dụng.

+ Theo dõi thính lực và lượng nước tiểu trong thời gian tiêm KS aminosid.

8

BD: Gentacin, Gentaline

DT: lọ bột hoặc ống tiêm

Gentamicin (T)

9

Phổ tác dụng:

 - Trên Gr (+): ~ pen G trên tụ cầu Ko chắc chắn trên liên cầu.

 - Trên Gr (-): nhạy cảm, cả TK mủ xanh.

Chỉ định:

- Trị nhiễm khuẩn toàn thân do Gr (+) và Gr (-)

- Phối hợp với pen trị nhiễm trùng máu, viêm màng tim, viêm phúc mạc, xương khớp, lậu.

Phối hợp với metronidazol và clindamycin: trị nhiễm khuẩn kỵ khí, hiếu khí phức tạp.

Cách dùng: Tiêm bắp, truyền TM không liên tục, không tiêm dưới da.



Tobramycin sulfat (t)

11

Chỉ định:

 - Điều trị NK mắt (hay dùng)

 - Điều trị nhiễm TK mủ xanh

 - Điều trị NK toàn thân nặng

Cách dùng:

 - Tiêm bắp, tiêm TM chậm, truyền TM



Neomycin (t)

13

Chỉ định:

 - NK tại chỗ (tai, mắt, da)

 - Uống điều trị NK ruột, sát khuẩn ruột.

Cách dùng:

 - Dùng ngoài: thuốc mỡ phối hợp với polymycin B, nystatin.

 - Nhỏ mắt 1-2 giọt, 3 - 4h/lần

3 Kháng sinh tetracyclin

11 10

(CH3)2

6 5 4

3

2 1

CO

N

OH

Phân loại (tiếp)

16

Theo nguồn gốc: Thiên nhiên và BTH.

Theo hiệu lực tác dụng: Thế hệ I và II

Ưu điểm của thế hệ II:

- DĐH: tăng tỷ lệ hấp thu, tăng độ bền với acid, tăng độ tan trong nước

- Giảm liều dùng và số lần dùng trong ngày.

KS thế hệ I KS thế hệ II

Tetracyclin

Oxytetracyclin Clotetracyclin

Methacyclin

Doxycyclin

Minocyclin Demeclocyclin

+ Vào được dịch não tuỷ, rau thai và sữa mẹ

+ Gắn mạnh vào hệ lưới nội mô của gan, lách, xương, răng.

- Thải trừ qua gan (qua chu kỳ gan - ruột) và thận, phần lớn dưới dạng còn hoạt tính

- t1/2 từ 8h (tetracyclin) đến 18h (doxycyclin).

Phổ tác dụng

18

Rất nhạy cảm trên liên cầu, tụ cầu, lậu cầu, màng não cầu,

H influenzae, TK than, dịch hạch, bạch hầu, uốn ván.

Nhạy cảm trên E coli, TK thương hàn, lỵ, Klebsiella

pneumoniae, brucella (gây sốt).

Tác dụng vừa trên chlamydia (gây bệnh ở mắt, đường niệu,

cơ quan sinh dục), Mycoplasma pneumoniae, Rickettsia (gây sốt), xoắn khuẩn giang mai.

Chỉ định chung

19

- Viêm phổi, viêm phế quản, viêm xoang.

- Nhiễm Rickettsia, Chlamydia, Mycoplasma pneumonia, brucella

- Bệnh lỵ, dịch hạch.

- Dùng ngoài: trị trứng cá, nhiễm khuẩn mắt, da

Các chế phẩm chính

21

Tetracyclin

Doxycyclin

22

CĐ:

 - Tương tự phần chung.

 - Điều trị loét dạ dày - tá tràng (phối hợp)

Cách dùng: Uống xa bữa ăn, có thể truyền TM chậm, tiêm bắp

CCĐ: TE < 8 t, phụ nữ có thai, cho con bú.

 - Uống, không tiêm bắp

CCĐ: TE < 8 t, phụ nữ có thai, cho con bú, suy gan nặng.

4 Cloramphenicol và dẫn

chất

26

Biệt dược: Cloraxin; Chloram-H.

Nguồn gốc: Phân lập từ Streptomyces venezuelae năm 1947.

Dạng bào chế: viên nén 0,25g, lọ 1,0g bột cloramphenicol natri succinat để pha tiêm, dung dịch 0,4% hoặc thuốc mỡ 1% dùng tra mắt.



Cloramphenicol (tiếp)

27

Dược động học:

 - Hấp thu: gần như hoàn toàn ở đường tiêu hóa.

 - Phân bố: vào được dịch não tủy, bào thai và sữa mẹ

 - Thải trừ: qua đường thận-nước tiểu (80-90%) dạng

glucuronid không còn hoạt tính t1/2 = 1,5 - 4h.

Cloramphenicol (tiếp)

28

Chỉ định:

Nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm

Viêm màng não cấp do trực khuẩn Gram (-)

Dùng ngoài điều trị nhiễm khuẩn mắt và da

Cloramphenicol (tiếp)

29

Tác dụng phụ:

 - Suy tủy nếu dùng lâu

 - Hội chứng xám ở trẻ sơ sinh (liều cao, tiêm)

 - Trị thương hàn liều cao có thể gây nhiễm độc tố do TK thương hàn giải phóng  dùng liều thấp rồi tăng dần.

5 Kháng sinh macrolid

Phổ tác dụng

32

- Vi khuẩn Gr(+): Tụ cầu, phế cầu, liên cầu, trực khuẩn than, bạch

hầu.

- Vi khuẩn Gr(-): Lậu cầu, màng não cầu.

- Vi khuẩn kỵ khí: Mycoplasma, Rickettsia, Chlamydia,

Không nhạy cảm với phần lớn vi khuẩn Gr (-); không tác dụng trên TK đường ruột và TK mủ xanh.

Chỉ định

Viêm đường hô hấp trên: họng, amydan, xoang, phế quản, phổi.

Viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, lậu

Nhiễm Rickettsia

36

BD: Biaxin

38

Biệt dược: Rodogyl, Novomycine,…

Dạng bào chế: Viên nén, thuốc bột uống,

DĐH: SKD 20 - 50%, thức ăn làm giảm hấp thu.

CĐ: NK răng lợi, hô hấp, sinh dục, phòng viêm màng não.

Cách dùng:

 - Uống xa bữa ăn.

6 Kháng sinh lincosamid

Nguồn gốc - phân loại

 Phân bố: tập trung cao ở gân, xương.

 Thời gian bán thải ngắn: clindamycin 2 - 3h, lincomycin 5h.

 Thải trừ qua đường mật-ruột và qua đường niệu.

Phổ tác dụng

41

-Tương tự kháng sinh macrolid

- Một số đặc điểm riêng:

+ Rất nhạy cảm với Haemophillus influenzae.

+ Nhạy cảm với Staphylococcus aureus, Clostridium perfringens, các chủng VK kỵ khí tại ruột và sinh dục.

+ Không nhạy cảm với Neisseria sp (lậu cầu, màng não cầu) + Clindamycin nhạy cảm với một vài thể KST sốt rét.

-Chỉ định

-Tương tự macrolid.

-Một số nhiễm khuẩn đường tiêu hóa, vùng chậu, bụng

Tác dụng phụ

42

- Là kháng sinh được cơ thể chấp nhận tốt

- Tai biến đáng kể: một số bệnh nhân phát triển viêm ruột kết màng giả, xảy ra thường xuyên hơn với clindamycin.

Nhiễm khuẩn kỵ khí ổ bụng, vùng chậu, gân và khớp.

Thay thế kháng sinh -lactam trong điều trị nhiễm vi khuẩn gram (+); Phối hợp với kháng sinh aminosid để mở rộng điều trị nhiễm khuẩn gram

(-).

Cách dùng: uống, tiêm.

7 Kháng sinh Polypeptit

(tự đọc)

Polymycin B sulfat

47

Nguồn gốc: Chiết xuất từ môi trường nuôi cấy Bacillus polymyxa.

Sản phẩm dược dụng: Hỗn hợp polymycin B1 và B2 dạng muối sulfat Dược động học:

Không hấp thu qua đường tiêu hóa, trừ trẻ nhỏ hấp thu 10% Hấp thu tốt qua phúc mạc.

Phổ tác dụng:

- Hầu như không tác dụng trên vi khuẩn gram (+);

- Hoạt tính kháng khuẩn hạn chế trên các vi khuẩn gram (-) gồm:

Enterobacter, E.coli, Klebsiella, Salmonella, Pasteurella, Bordetella, Shigella, Pseudomonas.

Polymycin B sulfat (tiếp)

48

Chỉ định

- Dùng tại chỗ để điều trị nhiễm khuẩn da, niêm mạc, mắt, tai ngoài Kết hợp với neomycin dùng rửa bàng quang để dự phòng nhiễm khuẩn niệu, nhiễm khuẩn huyết do dùng ống thông bàng quang.

Kết hợp oxytetracyclin để điều trị nhiễm khuẩn mắt, tai.

Cách dùng:

Rửa bàng quang, khử khuẩn ruột, nhỏ mắt.

8 Kháng sinh quinolon

- Các vi khuẩn kỵ khí như Chlamydia, Mycoplasma pneumoniae, Brucella, Mycobacterium,…

chỉ định

52

Thế hệ 1: NK tiết niệu chưa biến chứng.

Thế hệ 2:

 - NK tiết niệu đã có biến chứng.

 - NK đường hô hấp (họng, đ phổi, xoang), xương, khớp.

Tác dụng phụ

53

- Rối loạn tiêu hoá: buồn nôn, nôn, tiêu chảy

- Dị ứng ngoài da, da nhạy cảm ánh sáng.

- Tăng áp lực nội sọ gây chóng mặt, nhức đầu, lú lẫn.

- Tai biến viêm gân: Tỷ lệ thấp nhưng nguy hiểm do gây đứt gân asin, cần chú ý ở người cao tuổi.

- Chống chỉ định

- Mẫn cảm với các quinolon

- Phụ nữ mang thai và thời kỳ cho con bú; trẻ em dưới 15 tuổi.

- Người động kinh hoặc có tiền sử co giật; suy thận nặng.

- Không dùng quinolon cùng thuốc chống đông máu và thuốc NSAID.

Acid nalidixic

55

Biệt dược: Naligram, Negradixid.

Dạng bào chế: Viên nén 0,25; 0,50 và 1g Hỗn dịch 0,25g/5ml.

Acid nalidixic (tiếp)

100mg/50ml.

- NK mắc phải trong bệnh viện

- Phòng bệnh não mô cầu

Cách dùng: Uống hoặc truyền TM

mỡ tra mắt.

- NK hô hấp, da, mô mềm, viêm đại tràng

- Nhiễm Chlamydia (cổ tử cung hoặc niệu đạo có hoặc ko kèm lậu, lậu không biến chứng, viêm tuyến tiền liệt, tiết niệu.