Luận văn thực trạng hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp theo luật hợp tác xã ở tỉnh nam định

luận văn

Bộ giáo dục và đào tạo Trường đại học nông nghiệp i

-
 -

Tạ hữu nghĩa

thực trạng hoạt động của hợp tác x" nông nghiệp

theo luật hợp tác x" ở tỉnh nam định

Luận văn thạc sĩ kinh tế

Chuyên ngành: kinh tế nông nghiệp

M số: 60.31.10 Người hướng dẫn khoa học: TS chu tiến quang

Hà Nội, 2006

LờI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan trong quá trình nghiên cứu luận văn Thạc sỹ của mình tôi đ sử dụng các tài liệu có thật và đ đ−ợc công bố, những vấn đề Luận văn nghiên cứu đều ch−a đ−ợc nghiên cứu ở các đề tài khác

Hà Nội, ngày 12 tháng 9 năm 2006

Tác giả

Tạ Hữu Nghĩa

LờI CảM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, Em đ được các thày, cô giáo trường Đại học Nông nghiệp I – Hà Nội giảng dậy những kiến thức cơ bản về kinh tế học thuộc chương trình học sau đại học và phương pháp nghiên cứu khoa học Đặc biệt là sự hướng dẫn tận tình của tiến sỹ Chu Tiến Quang và sự góp ý của các thày, cô ở Bộ môn phát triển nông thôn, các thày cô ở khoa Kinh tế và PTNT, khoa sau Đại học

Luận văn cũng được sự giúp đỡ và tạo điều kiện của Cục Hợp tác x và PTNT - Bộ Nông nghiệp và PTNT; sự giúp đỡ của Sở Nông nghiệp và PTNT Nam Định và các cơ quan ban, ngành của các huyện, tỉnh, các HTX nông nghiệp tỉnh Nam Định

Nhân dịp này Em xin chân thành cảm ơn các thày, cô giáo trường Đại học Nông nghiệp I đ giảng dậy và giúp đỡ em trong thời gian vừa qua; xin cảm ơn TS Chu Tiến Quang đ giúp em trong suốt quá trình nghiên cứu luận văn; xin cảm ơn Cục Hợp tác x và PTNT, Sở Nông nghiệp và PTNT và các ban, ngành, các HTX nông nghiệp tỉnh Nam Định đ giúp đỡ và tạo điều kiện cho nghiên cứu cứu luận văn này

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 12 tháng 9 năm 2006

Tạ Hữu Nghĩa

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn .iii

Mục lục iv

Danh mục từ viết tắt vi

Danh mục biểu vii

Danh mục biểu đồ, đồ thị, sơ đồ viii

1 mở đầu 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 4

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

2 tổNG QUAN NGHIÊN CứU Lý LUậN Về hợP TáC X! NÔNG NGHIệP 6

2.1 Tính tất yếu khách quan và vai trò của HTX đối với sản xuất nông nghiệp 6

2.1.1.Tính khách quan của phát triển HTX nông nghiệp 6

2.1.2.Vai trò của HTX đối với sản xuất nông nghiệp 12

2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của HTX nông nghiệp 15

2.3 Nguyên tắc tổ chức, hoạt động của HTX nông nghiệp 20

2.4 Kinh nghiệm hoạt động của HTX nông nghiệp trên thế giới 21

2.4.1 Kinh nghiệm của HTX nông nghiệp Nhật Bản 21

2.4.2 HTX nông nghiệp Hàn Quốc 23

2.4.3 HTX nông nghiệp ở Indonexia 25

2.4.4 HTX nông nghiệp Thái Lan 26

2.4.5 Chính sách của các nước đối với HTX nông nghiệp 26

2.5 Một số nhận xét tổng quát 27

3 đặc điểM địa bàn và phương pháp nghiên cứu 30

3.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế, x hội tác động đến họat động của

HTX nông nghiệp ở tỉnh Nam Định 30

3.1.2 Đặc điểm kinh tế, x hội ảnh hưởng đến hoạt động của HTX nông nghiệp 31

2.1.3 Nhận xét chung về các điều kiện tự nhiên, kinh tế - x hội 35

3 2 Phương pháp nghiên cứu 36

3.2.1 Nghiên cứu lý thuyết, xây dựng tiêu chí đánh giá HTX nông nghiệp thực hiện Luật 36

3.2.2 Nghiên cứu thực địa 38

4 thực trạng và giải pháp đổi mới hoạt động của HTX nông nghiệp ở tỉnh nam định 42

4.1 Thực hiện Luật HTX và các chính sách đối với HTX nông nghiệp ở tỉnh Nam Định những năm qua 44

4.1.1 Tình hình triển khai Luật HTX ở Nam Định 44

4.1.2 Thực hiện chính sách hỗ trợ HTX NN ở tỉnh Nam Định 46

4.2 Những thay đổi về tổ chức HTX nông nghiệp ở tỉnh Nam Định theo Luật HTX 47

4.2.1 Tình hình chung 47

4.2.2 Tình hình ở 8 HTX khảo sát 53

4.3 Thực trạng hoạt động của HTX nông nghiệp ở Nam Định 59

4.3.1 Khái quát chung 59

4.3.2 Hoạt động của 8 HTX khảo sát 66

4.4 Một số nhận xét tổng quát về hoạt động của HTX nông nghiệp ở tỉnh Nam Định theo luật HTX 74

4.4.1 Những mặt đạt được 75

4.4.2 Những hạn chế 78

4.5 Định hướng và giải pháp đổi mới hoạt động của HTX nông nghiệp ở tỉnh Nam Định 84

4.5.1 Định hướng chung 84

4.5.2 Định hướng cụ thể 86

4.5.3 Thực hiện một số hỗ trợ, giúp đỡ của Nhà nước đối với HTX 100

5 KếT LUậN 105

TàI LIệU THAM KHảO 107

DANH MôC Tõ VIÕT T¾T

DANH MụC BIểU

Biểu 2.1 Số lượng HTX khảo sát 39

Biểu 2.2 Thông tin cơ bản về HTX quy mô toàn x 40

Biểu 4.1 Số lượng và nguồn gốc hình thành HTX 42

Biểu 4.2 Quy mô của HTX theo địa giới hành chính 43

Biểu 4.3 Số cán bộ quản lý bình quân 1 HTX 49

Biểu 4.4 Biến động giá trị tài sản cố định của các HTX 56

Biểu 4.5 Số lượng các hoạt động dịch vụ của HTX NN năm 2005 60

Biểu 4.6 Kết quả điều tra đánh giá của hộ x viên đối với hoạt động dịch vụ của HTX 64

Biểu 4.7 Tỷ lệ hộ x viên được hưởng dịch vụ của các HTX quy mô thôn, liên thôn 74

Biểu 4.8 So sánh ưu thế về tổ chức của HTX quy mô toàn x và HTX qui mô thôn, liên thôn 76

Biểu 4.9 So sánh ưu thế hoạt động của HTX quy mô toàn x và HTX qui mô thôn, liên thôn 77

DANH MụC biểu đồ, đồ thị, sơ đồ

Biểu đồ 4.1 Số lượng hợp tác x theo qui mô hành chính 43

Biểu đồ 4.2 Thực trạng đất đai HTX đang quản lý sử dụng 52

Biểu đồ 4.3 Cơ cấu tài sản cố định ở các HTX có quy mô toàn x 56

Biểu đồ 4.4 Cơ cấu tài sản cố định của các HTX quy mô thôn, liên thôn 59

Đồ thị 4.1: Tăng trưởng tài sản cố định của các hợp tác x quy mô toàn x 55

Sơ đồ 4.1 : Tổ chức bộ máy của HTX quy mô toàn x 89

Sơ đồ 4.2 Tổ chức bộ máy quản lý HTX NN quy mô thôn, liên thôn 90

Sơ đồ 4.3 Nội dung và cơ cấu hoạt động khuyến nông trong HTX 94

1 mở đầu

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Phát triển hợp tác x (HTX) nông nghiệp là một quá trình khách quan và lâu dài, gắn liền với phát triển nông nghiệp từ phương thức tự cung, tự cấp sang sản xuất hàng hóa theo nhu cầu của thị trường Trong quá trình đó người nông dân chuyển hoá dần nhận thức từ nhỏ lẻ, cá thể, đơn độc sang hợp tác với các hình thức đa dạng theo quy mô của sản xuất hàng hóa và mức độ tham gia thị trường Từ đó ở một mức độ phát triển nhất định sẽ hình thành loại hình tổ chức kinh tế, hợp tác cao của nông dân, đó là HTX nông nghiệp Lịch sử phát triển HTX nông nghiệp trên thế giới đ cho thấy rằng: ở thời điểm ban đầu nó được hình thành từ chính những nông dân khi họ phải

đối mặt với các thị trường cạnh tranh Sau một thời gian dài thích nghi và phát triển hình thức tổ chức HTX của nông dân đ được x hội thừa nhận như một

tổ chức kinh tế thị trường, được pháp luật quy định theo những nguyên tắc về

tổ chức nội bộ chặt chẽ và xác định quyền hợp pháp, bình đẳng với các loại hình tổ chức kinh tế khác

ở Việt Nam quá trình phát triển HTX đ có lịch sử tương đối dài (trên 40 năm), nhưng trong cơ chế tập trung bao cấp trước đây HTX đ bị nhà nước hóa cả về tổ chức và hoạt động, làm lu mờ và vô hiệu hóa các nguyên tắc cơ bản về tổ chức và hoạt động của HTX Kể từ năm 1996 sau khi Quốc hội thông qua Luật HTX và được sửa đổi bổ sung vào năm 2003, có hiệu lực thi hành từ 1 tháng 7 năm 2004 thì các HTX đ từng bước đổi mới cả về tổ chức

và hoạt động trên các nguyên tắc của cơ bản mà Liên minh HTX thế giới (ICA) đ đưa ra cho tất cả các HTX trên thế giới Luật HTX của Việt Nam

định nghĩa: “Hợp tác x là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra HTX hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân,

tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều

lệ, vốn tích lũy và các nguồn vốn khác của HTX theo quy định của pháp luật"[11]

Định nghĩa mới của Luật về HTX là cơ sở làm thay đổi nhận thức của toàn x hội về HTX mà trong nhiều năm đ gây nhiều tranh ci, chưa thống nhất được về bản chất của loại hình tổ chức kinh tế này Chẳng hạn có ý kiến cho rằng HTX không phải là tổ chức kinh tế hoạt động vì mục đích lợi nhuận,

do đó không thể xem là doanh nghiệp (vì DN có mục đích hoạt động vì lợi nhuận); ý kiến khác cho rằng HTX đương nhiên là một doanh nghiệp vì HTX cũng là một tổ chức kinh tế cũng tham gia thị trường và phải hoạt động có hiệu quả để tồn tại, HTX không phải là tổ chức x hội thuần tuý

Những nguyên tắc HTX mà Luật quy định và được cụ thể hóa bằng Nghị

định số 177/CP của Chính phủ ngày 12/10/2004 đ làm rõ tính tập thể và cộng

đồng cao của loại hình tổ chức này, thể hiện tất cả x viên đều là chủ sở hữu của HTX Quyền quyết định các vấn đề của HTX là thuộc về tất cả các x viên của nó và được thực hiện theo nguyên tắc dân chủ, bình đẳng không phụ thuộc vào số vốn góp vào HTX

Những quy định mới của Luật còn tạo ra nền tảng để thống nhất nhận thức của mọi người dân, các x viên HTX và cán bộ quản lý nhà nước đối với HTX Có thể hiểu HTX là tổ chức kinh tế của một cộng đồng dân cư, được xây dựng trên nền tảng dân chủ, tin tưởng, hiểu biết và cùng chia sẻ những lợi ích và rủi ro trong suốt quá trình hoạt động của HTX Nói cách khác hoạt

động của HTX mang tính tập thể (cộng đồng) cao, trong đó những x viên phải là những người cùng nhau làm việc, cùng thụ hưởng kết quả tạo ra và cùng chịu những rủi ro trong hoạt động của HTX Nhận thức thấu đáo được nguyên lý này đối với từng x viên là một đòi hỏi tiên quyết, đảm bảo cho sự hoạt động thành công của HTX mà họ tham gia

Kể từ khi có Luật HTX đến nay, để hoạt động của HTX theo đúng tôn chỉ, mục đích của tổ chức kinh tế HTX, từng HTX phải thực hiện đúng các

định của Luật HTX coi như phạm Luật và phải giải thể bắt buộc Thực tế cho thấy quá trình thi hành Luật HTX trong gần 8 năm qua đ làm thay đổi mạnh

mẽ khu vực HTX nông nghiệp Số HTX nông nghiệp đ giảm khá nhiều, từ trên 14.000 HTX vào năm 1996 (trước khi có Luật HTX) còn 8322 HTX, đây

là những HTX đ đăng ký hoạt động theo Luật HTX, trong đó khoảng trên

6000 HTX chuyển đổi từ HTX cũ sang và gần 2000 HTX thành lập mới Những HTX này vẫn đang tiếp tục đổi mới về mô hình tổ chức và phương thức hoạt động để thích ứng với những quy định của Luật HTX Kết quả thực tiễn cho thấy một bộ phận HTX nông nghiệp đ thành công trong đổi mới, nhưng cũng còn một bộ phận không nhỏ đ không thể thích ứng được với tình hình mới, đang lâm vào tình trạng khó khăn, chưa tìm ra hướng khắc phục

Việc chuyển đổi HTX nông nghiệp cũ để trở thành HTX nông nghiệp mới theo đúng Luật HTX là vấn đề phức tạp Nhận xét chung là sau 8 năm thực hiện Luật HTX, về cơ bản các HTX mới chuyển đổi một số mặt về tổ chức, mà chưa chuyển được rõ nét về các quan hệ giữa các x viên, chưa chuyển được tư duy về mô hình HTX mới Nội dung hoạt động cũng chậm đổi mới theo hướng tự chủ, tự chịu trách nhiệm, năng động, linh hoạt theo cơ chế thị trường Đặc biệt hoạt động dịch vụ của HTX đối với x viên chưa được nhận thức đúng, hiệu quả kinh doanh còn thấp; uy tín và sức cạnh tranh của HTX trên thị trường còn rất yếu; lợi ích mang lại cho x viên chưa đáp ứng mong đợi, lợi ích tập thể chưa được chú trọng xây đắp

Thực tiễn đang đặt ra nhiều vấn đề bức xúc về đổi mới hoạt động của HTX nông nghiệp theo Luật Trước hết, là làm thế nào để những x viên đ tham gia và những người có ý định tham gia HTX nông nghiệp hiểu được thấu

đáo về bản chất của HTX theo đúng Luật HTX để cùng nhau xây dựng HTX

đúng các nguyên tắc HTX, tránh được bệnh hình thức Mặt khác, đối với cán

bộ nhà nước do hiểu không đúng về hoạt động của HTX nông nghiệp theo Luật HTX nên chưa quan tâm chỉ đạo, hỗ trợ HTX nông nghiệp ở địa phương

Đây là những câu hỏi lớn chưa có lời giải!

Trên góc độ khoa học cho đến nay đ có nhiều đề tài nghiên cứu về HTX, nhưng chưa có nghiên cứu nào đánh giá khách quan, đầy đủ về hoạt

động của HTX nông nghiệp theo Luật Vì vậy, đây là vấn đề bức xúc của thực tiễn đòi hỏi tiếp tục nghiên cứu cả về bề rộng và chiều sâu

Để góp phần lý giải, trả lời những câu hỏi trên đây học viên lựa chọn vấn

đề này để làm luận văn thạc sỹ của mình Vì điều kiện hạn chế nên Luận văn chọn tỉnh Nam Định làm địa bàn nghiên cứu và đặt tên đề tài là:

“Thực trạng hoạt động của Hợp tác xã nông nghiệp theo Luật hợp tác xã ở tỉnh Nam Định”

Hy vọng kết quả nghiên cứu luận văn sẽ đóng góp vào công tác lý luận

và thực tiễn về hoạt động của HTX nông nghiệp ở Việt Nam trong những năm tới được sáng tỏ hơn và đặc biệt là giúp tỉnh Nam Định nghiên cứu chỉ đạo, hỗ trợ đổi mới hoạt động của HTX nông nghiệp theo Luật HTX

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung

Luận giải, làm rõ nội dung hoạt động của HTX nông nghiệp theo Luật;

đánh giá thực trạng hoạt động của HTX nông nghiệp ở tỉnh Nam Định trong những năm thực hiện Luật vừa qua; phát hiện những bất cập, đề xuất các giải pháp đổi mới hoạt động của HTX nông nghiệp theo Luật ở tỉnh Nam Định thời gian tới

Các mục tiêu cụ thể

- Phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn về HTX nông nghiệp trên thế giới

và Việt Nam

- Đánh giá thực trạng hoạt động của HTX nông nghiệp ở tỉnh Nam

Định trước và sau khi có Luật HTX đến nay, những thành công, hạn chế và nguyên nhân

- Đề xuất các giải pháp đổi mới hoạt động HTX nông nghiệp theo Luật ở tỉnh Nam Định

1.3 Đối t−ợng và phạm vi nghiên cứu

Đối t−ợng nghiên cứu của đề tài

Tình hình thực hiện Luật ở các HTX nông nghiệp và hoạt động của HTX nông nghiệp ở tỉnh Nam Định

2 tổNG QUAN NGHIÊN CứU Lý LUậN Về hợP TáC X" NÔNG NGHIệP

2.1 Tính tất yếu khách quan và vai trò của hợp tác xã đối với sản xuất nông nghiệp

2.1.1 Tính khách quan của phát triển hợp tác x1 nông nghiệp 2.1.1.1 Hợp tác trong sản xuất nông nghiệp - một trong những tất yếu khách quan của kinh tế hộ nông dân

Hợp tác và phân công lao động là quy luật tất yếu của hoạt động sản xuất, có mối quan hệ biện chứng, tác động tương hỗ lẫn nhau và cùng tác

động thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển

Hợp tác được hiểu là sự hiệp sức có ý thức của con người nhằm đạt một mục tiêu nhất định Hợp tác nảy sinh trong mối quan hệ giữa người với người Vì vậy, nó có tính phổ biến và đa dạng về hình thức và trình độ trong các lĩnh vực kinh tế- x hội

Trong sản xuất nông nghiệp, cây trồng, vật nuôi, điều kiện sinh thái là một khối thống nhất, có quan hệ mật thiết với nhau Quá trình lao động gồm nhiều công việc tác động đan xen đến các quá trình sinh trưởng của cây trồng, vật nuôi Sản xuất nông nghiệp luôn chịu tác động của điều kiện tự nhiên, trên không gian rộng Vì vậy, từ xa xưa các hộ nông dân đ hợp tác giúp đỡ nhau Khi sản xuất còn mang tính tự cấp tự túc, trình độ sản xuất còn thấp, thì hợp tác mang tính giản đơn, không thường xuyên, và chỉ ở một số công việc như phòng chống thiên tai, bảo vệ sản xuất

Sự phát triển của lực lượng sản xuất đ thúc đẩy quá trình phân công lao

động trong nông nghiệp Đó là quá trình tách sản xuất nông nghiệp ra thành những khu vực, ngành nhỏ hơn nhưng chuyên sâu hơn; đồng thời hình thành các mối liên kết, theo một trật tự mới phù hợp với nó Lực lượng sản xuất càng phát triển thì càng thúc đẩy phân công lao động theo hướng chuyên môn hoá càng cao của các khâu công việc trong quá trình sản xuất

Trong nông nghiệp, sự tách rời giữa nghề trồng trọt và chăn nuôi, sau đó

là nghề thủ công khỏi nghề nông đ tạo nên một năng suất lao động cao hơn trước, tạo ra một cơ cấu kinh tế nông nghiệp mới, đa dạng hơn, phong phú hơn

và cho giá trị cao hơn

Kinh tế hộ nông dân về cơ bản vốn là những cơ sở kinh tế độc lập khép kín có thể vừa trồng trọt, chăn nuôi và các hoạt động ngoài sản xuất nông nghiệp Đặc điểm này làm cho kinh tế hộ nông dân vừa là đơn vị sản xuất vừa

là đơn vị tiêu dùng tồn tại bền vững

Tuy nhiên, tác động của kinh tế hàng hoá tất yếu sẽ tách dần kinh tế hộ theo hướng chuyên môn hoá vào những hoạt động nào có hiệu quả nhất; đồng thời làm tăng nhu cầu hợp tác

Như vậy quá trình chuyển từ kinh tế tự túc tự cấp sang sản xuất hàng hoá là quá trình hình thành các hoạt động kinh tế khác nhau của hộ nông dân

và phát triển các mối quan hệ hợp tác, liên kết giữa các hộ đơn lẻ, hình thành các tổ chức kinh tế hợp tác giản đơn và hợp tác x Sự hình thành và phát triển các HTX nông nghiệp bắt nguồn từ phân công và hợp tác lao động, đó là một quy luật khách quan Nhận thức đúng tính quy luật đó, các hộ nông dân có thể chủ động xúc tiến quá trình hợp tác và phân công lao động trong sản xuất nông nghiệp

2.1.1.2 Phát triển hợp tác x nông nghiệp là nhu cầu tất yếu của sản xuất nông nghiệp hàng hoá trong cơ chế thị trường

Lịch sử phát triển kinh tế thế giới cho thấy sự phát triển của kinh tế thị trường đ trải qua nhiều giai đoạn và hình thái khác nhau Song về cơ cấu các

bộ phận của nền kinh tế, luôn tồn tại 3 khu vực kinh tế Đó là khu vực kinh tế tư bản, tư nhân, khu vực kinh tế nhà nước và khu vực kinh tế tập thể Mỗi khu vực có bản chất kinh tế khác nhau, có vai trò vị trí quy mô khác nhau và biến

đổi theo các giai đoạn phát triển

Khu vực kinh tế tư bản, tư nhân là khu vực mà các tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu của tư nhân Đây là khu vực được nhà tư bản hết sức coi trọng

và khuyến khích phát triển; nó là khu vực tạo ra sản phẩm cho x hội có hiệu quả, hoạt động rất năng động, thay đổi liên tục để tồn tại và phát triển trong thị trường cạnh tranh Để tồn tại và phát triển, các doanh nghiệp phải không ngừng hoàn thiện công nghệ, sản xuất, kinh doanh, áp dụng tiến bộ kỹ thuật, thiết bị hiện đại nhằm mục tiêu giữ được từ hành hoá, dịch vụ của họ trong thị trường, từ đó thu được lợi nhuận cao nhất Vì vậy, đây là khu vực có nhịp độ tăng trưởng kinh tế cao, đồng thời cũng là nơi gây ra biến động bất thường trong x hội mà tự nó không giải quyết tính ổn định trong qúa trình phát triển Khu vực kinh tế nhà nước thường nắm các lĩnh vực kinh tế then chốt tạo nền tảng ban đầu cho sản xuất kinh doanh phát triển Khu vực này không linh hoạt và năng động, nhưng có vai trò quan trọng Nhà nước chủ động nắm giữ một số lĩnh vực then chốt để có thể điều chỉnh các lĩnh vực khác của nền kinh

bị các thế lực kinh tế tư bản tư nhân cạnh tranh, chèn ép Trong sản xuất họ khó có khả năng đầu tư lớn hoặc đầu tư vào lĩnh vực nhiều vốn, công nghệ hiện đại; trong lưu thông khó tự chủ được trước những đột biến trong quan hệ cung cầu và thường phải gánh chịu nhiều thiệt thòi nhất Chính vì vậy, để có thể tồn tại và phát triển, họ phải tập hợp nhau lại trên các nguyên tắc hợp tác

để giúp đỡ, tương trợ lẫn nhau trong các lĩnh vực sản xuất, lưu thông, đối phó lại với áp lực thị trường, bảo vệ lợi ích của chính mình Từ đó hình thành loại hình kinh tế “hợp tác” đa dạng, trong đó có HTX

Như vậy, trong kinh tế thị trường, cơ sở hình thành các quan hệ hợp tác, trong đó có quan hệ hợp tác của những người lao động giản đơn là áp lực cạnh

nghiệp lớn, các chủ tư bản có vốn lớn hơn với những người sản xuất nhỏ, trong

đó những người sản xuất nhỏ thường bất lợi nên phải hợp tác lại để tạo sức cạnh tranh với các công ty có quy mô kinh tế lớn hơn

Ngoài ra trong phương thức sản xuất tự cấp tự túc nhu cầu hợp tác, sản xuất còn bắt nguồn từ áp lực đó là thiên tai, cải tạo thiên nhiên

Những áp lực trên đ thúc đẩy kinh tế hợp tác hình thành và ngày càng phát triển từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ đơn ngành đến đa ngành, từ từng địa phương đến khu vực, liên khu vực, từ phong trào từng nước riêng lẻ đến phong trào HTX quốc tế

Vào những giai đoạn phát triển nhất định, ở một số nước, HTX nông nghiệp đ trở thành một lực lượng kinh tế quan trọng ở nông thôn, chúng tạo

ra phần lớn sản phẩm nông nghiệp, chẳng hạn như ở "Đức, Hà Lan, Canada các HTX nông nghiệp đ sản xuất ra tới trên 50% sản phẩm nông nghiêp ở Thái Lan, Philippin HTX nông nghiệp cũng là hình thức tổ chức kinh tế chủ yếu ở nông thôn"[20] Thực tế phát triển nông nghiệp ở nhiều nước đ chứng minh rằng HTX nông nghiệp là một trong những tổ chức kinh tế thích hợp đối với nông dân, đ hình thành, phát triển trong nền kinh tế thị trường từ thời kỳ tiền tư bản, nay vẫn tiếp tục phát triển và với mức tích tụ về kinh tế ngày càng lớn và với số lượng x viên ngày một đông thành phong trào HTX quốc tế với

"trên 900 triệu x viên ở 138 quốc gia trên toàn cầu"[20]

2.1.1.3 Quan điểm của các nhà kinh điển và các học giả hiện đại về HTX nông nghiệp

a Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác x nông nghiệp

Sau khi Cách mạng tháng Tám năm 1945 thắng lợi, Chủ tịch Hồ Chí Minh đ rất quan tâm đến phát triển các HTX nông nghiệp ở miền Bắc Tư tưởng cơ bản của Bác về HTX đ được thể hiện qua nhiều bài viết, bài nói với cán bộ, nhân dân và x viên các HTX nông nghiệp khi người đến thăm Theo

Hồ Chí Minh những ai tham gia HTX đều phải xuất phát từ tinh thần nhân đạo

và hướng thiện, đoàn kết, cùng nhau xây dựng HTX Cụ thể trên cả các mặt sở hữu, quản lý và phân phối như sau:

Về sở hữu trong HTX nông nghiệp: tư tưởng của Hồ Chí Minh là các x viên tham gia HTX đều có quyền sở hữu như nhau "Các HTX phải làm thế nào để các x viên đều thấy rằng mình là người làm chủ tập thể HTX X viên

có quyền bàn bạc và quyết định những công việc của HTX Có như thế x viên

sẽ đoàn kết chặt chẽ, phấn khởi sản xuất và HTX sẽ tiến bộ không ngừng Mỗi

x viên phải làm chủ HTX HTX là nhà, x viên là chủ Mình có quyền làm chủ và tự nguyện vào, Đảng và Chính phủ không bắt buộc"[19]

Về quản lý trong HTX nông nghiệp: tư tưởng Hồ Chí Minh thể hiện nguyên lý tập thể cao của HTX Mọi hoạt động của HTX đều phải do x viên bàn bạc và quyết định "Những việc trong HTX thì Ban quản trị và x viên nhất trí mới được làm Kế hoạch sản xuất phải đưa ra bàn bạc một cách dân chủ với

x viên Phải tuyên truyền, giáo dục cho x viên hiểu, x viên tự nguyện làm, tuyệt đối không dùng gò ép mệnh lệnh, quan liêu"[18]

Về phân phối: tư tưởng xuyên suốt của Hồ Chí Minh là trong HTX phân phối phải đảm bảo bình đẳng và công bằng "Sản xuất được nhiều, đồng thời phải chú ý phân phối cho công bằng, muốn công bằng, cán bộ phải chí công vô tư, thậm chí có khi cán bộ vì lợi ích chung mà phải chịu thiệt một phần nào Chớ nên cái tốt thì giành cho mình, xấu để người khác"[19] Đặc biệt Hồ Chí Minh có tư tưởng rất rõ ràng về phân phối theo công sức đóng góp với HTX của x viên "Phân phối phải theo mức lao động, lao động nhiều thì được phân phối nhiều, lao động ít thì được phân phối ít, lao động khó thì được phân phối nhiều, lao động dễ thì được phân phối ít Không nên có tình trạng người giỏi, người kém, việc dễ, việc khó cùng công điểm như nhau Đó là chủ nghĩa bình quân, phải tránh chủ nghĩa bình quân"[18]

b Quan điểm của các học giả kinh tế hiện đại về hợp tác x nông nghiệp Vấn đề HTX nông nghiệp đ được nhiều nhà kinh tế nông nghiệp và

và sự phát triển của nó Trong luận văn này chúng tôi đề cập luận điểm của một số học giả sau:

Giáo sư Mladenat định nghĩa:"Hợp tác x là sự liên kết của những người, những nhà sản xuất nhỏ, hoặc của những người tiêu thụ với nhau để nhằm đạt

được một số mục tiêu, bằng biện pháp trao đổi qua lại những dịch vụ thông qua một doanh nghiệp hoạt động tự chủ, tự chịu trách nhiệm do chính các thành viên tham gia đóng góp lập ra"[20] ở đây điều đáng lưu ý là HTX được Mladenat định nghĩa là một loại hình tổ chức kinh tế, trong đó những người tham gia thực hiện các trao đổi những dịch vụ mà họ cần và những trao đổi đó

được thực hiện thông qua một doanh nghiệp tự chủ Theo ông bản chất của HTX là những nhà sản xuất nhỏ có nhu cầu trao đổi với nhau về một dạng lợi ích nào đó dẫn đến thành lập HTX

Giáo sư Calvert định nghĩa: "HTX là một hình thức tổ chức kinh tế gồm những người tham gia tự nguyện nhằm cùng nhau thỏa mn những nhu cầu kinh tế chung và cố gắng đưa họ và những người khác thoát khỏi cảnh đói nghèo trở nên khá giả, thông qua hoạt động của một tổ chức kinh doanh nhằm mang lại lợi ích chung cho tất cả những người tham gia"[20] ở đây Calvert cũng định nghĩa HTX là một loại hình tổ chức kinh doanh, nghĩa là HTX cũng phải hoạt động trong thị trường và tham gia kinh doanh, bên cạnh đó Giáo sư nhấn mạnh những người tham gia là tự nguyện và cùng giúp nhau thoát khỏi

đói nghèo (tác giả thiên về những người nghèo tham gia HTX), muốn thoát nghèo thì họ phải cùng nhau tham gia kinh doanh thông qua HTX của mình lập ra

Chuyên gia kinh tế Trung Quốc Bá Kế Bính đ định nghĩa "HTX nông nghiệp (với tên gọi đúng là nông nghiệp x) là một tổ chức kinh tế tập thể do nhân dân lao động tự nguyện liên hiệp lại để phát triển sản xuất cộng đồng Tác giả gắn vai trò HTX nông nghiệp với công cuộc cải tạo nông nghiệp Trung Quốc sau ngày cách mạng thành công, nên ông đ cho rằng HTX nông nghiệp là một hình thức tổ chức kinh tế chung của nông dân có ý nghĩa cải tạo

nền nông nghiệp của Trung Quốc theo hướng x hội chủ nghĩa"[21] Điểm riêng trong định nghĩa HTX nông nghiệp của tác giả là HTX nông nghiệp

được xem như tổ chức kinh tế tập thể và các thành viên tham gia phải liên hiệp lại để phát triển sản xuất trên cơ sở cộng đồng Tác giả muốn nhấn mạnh tính tập thể và cộng đồng của HTX, coi đó là điểm khác biệt so với các loại hình tổ chức kinh tế khác

Từ nghiên cứu quan điểm của các nhà kinh điển về HTX nông nghiệp học viên cho rằng: HTX nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể, được hình thành theo nguyên tắc tự nguyện của những người sản xuất nông nghiệp, có thể cùng tham gia vào quá trình sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản HTX nông nghiệp là hình thức kinh tế tập thể cơ bản giúp nông dân tăng sức sản xuất, nâng cao đời sống kinh tế - x hội của nông dân, hoạt động của HTX chủ yếu là hỗ trợ nông dân sản xuất, tập hợp kinh tế hộ nông dân cá lẻ thành một khối chung, tăng sức mạnh cạnh tranh với các thành phần kinh tế khác

Có thể thấy rằng: HTX nông nghiệp là tổ chức kinh tế do nông dân lập ra

và phát triển vì lợi ích của họ Hoạt động của HTX nông nghiệp không chỉ mục tiêu kinh tế mà còn mục tiêu x hội thể hiện ở sự hỗ trợ lẫn nhau giữa các

x viên, giữa x viên với HTX và tham gia phát triển cộng đồng HTX nông nghiệp được xem là phương thức tổ chức kinh tế tập thể có tổ chức chặt chẽ

mà những nông dân tham gia có thể giúp nhau phát triển kinh tế trong kinh tế thị trường Thông qua HTX nông nghiệp, nông dân tập hợp được lực lượng của mình để đối phó với những thay đổi của thương trường và tham gia cạnh tranh với những tổ chức kinh tế khác

2.1.2 Vai trò của hợp tác x1 đối với sản xuất nông nghiệp

Hoạt động của HTX nói chung và HTX nông nghiệp nói riêng có vai trò

to lớn trong liên kết cộng đồng, bởi HTX đặt con người là vị trí trung tâm, với các nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, quản lý dân chủ và cùng có lợi HTX tạo cơ hội để mọi người tự giúp bản thân mình, đối mặt với các thách thức về kinh

thế giới là thành viên của các HTX Các HTX tạo công ăn việc làm cho phụ nữ và nam giới nhiều hơn các công ty đa quốc gia Mặc dù HTX tập trung vào việc phục vụ và đáp ứng các nhu cầu của thành viên, nhưng HTX cũng gắn kết

và hợp tác trên quy mô toàn cầu HTX chia sẻ các giá trị và nguyên tắc đ

được cộng đồng quốc tế thừa nhận, bởi tính dân chủ và sự kết hợp riêng có giữa các mục tiêu kinh tế - x hội

Cũng như các nước trên thế giới, quá trình diễn biến và thực trạng phong trào hợp tác hoá của nước ta trên 40 năm qua đ trải qua những bước thăng trầm khác nhau và để lại những kết quả tuy còn khiêm tốn nhưng cũng đ chứng minh được vai trò trong nông nghiệp, nông thôn nước ta

Trước hết, hoạt động của HTX nông nghiệp đ góp phần quan trọng trong việc xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật trong nông nghiệp, nông thôn đặc biệt là khai hoang, phục hoá xây dựng thuỷ lợi, cải tạo đồng ruộng

Sản xuất trong các HTX nông nghiệp tuy có thăng trầm qua các giai

đoạn nhưng nhìn tổng thể cả hai thời kỳ lớn (1958 - 1980 và 1981 đến nay) nền nông nghiệp đ đạt được những bước phát triển nhất định, sản lượng lương thực tăng do thâm canh tăng vụ, khai hoang phục hoá, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật

Đặc biệt HTX nông nghiệp đ đóng góp quan trọng sức người sức của cho sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước Chế độ phân phối bình quân bao cấp ở thời điểm cụ thể cần thiết của HTX trong thời chiến đ tạo ra sự ổn định trong nông thôn Cùng với sự phát triển của các HTX, bộ mặt nông thôn có những tiến bộ mới Cơ sở hạ tầng được nâng cấp, phục hồi, xây dựng mới Hình thành một đội ngũ cán bộ cơ sở Một bộ phận của đội ngũ này

sẽ là những hạt nhân gánh vác trách nhiệm đổi mới HTX sau này

Trong giai đoạn hiện nay, hoạt động của HTX nông nghiệp có hai vai trò

cụ thể:

Một là: Hợp tác x nông nghiệp là con đường đưa nông dân đến giàu có văn minh

Mô hình HTX cũ đ kìm hm kinh tế nông nghiệp nông thôn Việc giải phóng tình trạng đó bắt đầu từ Chỉ thị 100 (1981) và Nghị quyết 10 (1988) đ soi sáng, đưa nông dân trở thành người chủ mới Sức sản xuất được giải phóng, hình thức tổ chức sản xuất được cải thiện có hiệu quả, mở đường đưa nông dân đến giàu có, văn minh Thực tế ở nước ta, HTX đang làm nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, dịch vụ tuỳ theo điều kiện địa lý, kinh tế, x hội từng vùng, từng địa phương, nông dân với nhiều trình độ khác nhau nên các hình thức tổ chức HTX cũng phong phú và hình thức x hội hoá lực lượng sản xuất chính là các HTX HTX nông nghiệp có vai trò quan trọng như vậy, nên xuất phát từ lợi ích của chính mình, nông dân sẽ tự nguyện, cùng với sự giúp đỡ về vốn, đào tạo từ phía Nhà nước sẽ phát huy tính tích cực của người nông dân và HTX hỗ trợ nông dân tăng trưởng kinh tế, tăng thu nhập, nhất là trong tình trạng hiện nay, nông dân đang trong môi trường sản xuất hàng hoá theo cơ chế thị trường Vì các lý do trên, HTX có khả năng hỗ trợ nông dân như lo dịch vụ

đầu vào, dịch vụ đầu ra, công nghệ sinh học, bảo vệ thực vật là điều được thị trường trong và ngoài nước đảm bảo góp phần cải thiện và không ngừng nâng cao mức sống của người dân ở nông thôn

Hai là: Hợp tác x nông nghiệp giúp nông dân giải quyết các vấn đề

x hội

Kinh tế thị trường trong đó có sự cạnh tranh quyết liệt không chỉ có ưu

điểm mà còn có nhiều khuyết tật mà x hội phải đương đầu và nông dân ít nhiều cũng chịu ảnh hưởng Sự phân hoá giàu nghèo có xu hướng tăng lên đòi hỏi các hiệp hội phải đứng ra giải quyết, giúp đỡ Tuỳ theo các điều kiện cụ thể của mỗi cá nhân mà mỗi HTX có hình thức phù hợp như cho vay vốn hoặc

đứng ra bảo lnh làm giúp thủ tục vay vốn, hỗ trợ về kỹ thuật, mở rộng ngành nghề, tập huấn khuyến nông, tìm thị trường tiêu thụ sản phẩm và giúp x viên vươn lên khỏi cuộc sống đói nghèo

2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp Hoạt động của mỗi HTX nông nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện khách quan về môi trường mà nó hình thành và hoạt động Những điều kiện khách quan đó chính là các yếu tố tác động làm biến đổi mô hình và những xu hướng vận động của nó Từ đó có thể khái quát các nhân tố ảnh hưởng tới hoạt

động của HTX nông nghiệp như sau:

2.2.1 Nhân tố pháp lý - luật pháp

Trong quá trình phát triển sản xuất, cạnh tranh theo cơ chế thị trường các chủ thể kinh tế không phân biệt đều phải hoạt động theo nguyên tắc tổ chức nhất định, do pháp luật quy định, được bình đẳng trước pháp luật Do đó HTX nông nghiệp cũng chịu sự tác động mạnh mẽ của nhân tố pháp lý Nhân tố pháp lý bao gồm Luật HTX và các Luật khác về kinh doanh; các Nghị định hướng dẫn thi hành, các chính sách điều chỉnh hoạt động của HTX nông nghiệp theo những mục tiêu nhất định do Nhà nước định ra đối với HTX nông nghiệp trong những điều kiện cụ thể của kinh tế và x hội, Điều lệ HTX Mỗi HTX có quyền tự chủ trong xây dựng Điều lệ riêng của mình phù hợp với những quy định chung của Luật HTX, Điều lệ là văn bản pháp lý nội bộ của HTX nông nghiệp

Để tạo khung pháp lý cho HTX nói chung và HTX nông nghiệp nói riêng trong việc hình thành tổ chức, các nguyên tắc quản lý nội bộ và tiến hành các hoạt động tập thể có hiệu quả, nhiều nước đ ban hành Luật về HTX Trong Luật HTX của một số nước đ đưa ra định nghĩa HTX nông nghiệp một cách

rõ ràng, chẳng hạn Luật HTX của Canađa đ đưa ra định nghĩa: “HTX nông nghiệp là HTX mà đối tượng chính của hoạt động phải gắn với sản xuất nông nghiệp, hay với các lĩnh vực có liên quan tới sản xuất nông nghiệp, hoặc liên quan đến sản xuất chế biến, lưu kho, vận chuyển, đưa vào thị trường những sản phẩm của nông nghiệp Để trở thành sáng lập viên HTX nông nghiệp, người hay tổ chức xin thành lập HTX nông nghiệp phải trực tiếp tiến hành hoạt động sản xuất nông nghiệp"[20]

Luật HTX của Hàn Quốc quy định “Mục đích của HTX nông nghiệp là nâng cao sản xuất nông nghiệp và đề cao vị trí kinh tế - x hội của các x viên”[20]

Luật HTX của Việt Nam quy định: "HTX là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân (sau đây gọi tắt là x viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật này để pháp huy sức mạnh tập thể của từng x viên tham gia HTX, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế - x hội của đất nước"[11]

Luật HTX của các nước cũng như Luật HTX của Việt Nam đều đưa ra các nguyên tắc về HTX dựa trên các nguyên tắc cơ bản về HTX của Liên minh HTX quốc tế ICA Ngoài ra Luật còn điều chỉnh các quan hệ trong nội

bộ HTX và quan hệ của HTX với các tổ chức kinh tế, x hội khác Vì thế, Luật HTX thừa nhận HTX và bảo vệ để không ai xâm phạm đến sự tồn tại và phát triển của HTX, cụ thể :

- Thực hiện Luật HTX ở trong từng HTX nông nghiệp là điều kiện căn bản để các HTX nông nghiệp không ngừng nâng cao tính tập thể giữa các x viên trong các hoạt động kinh tế mà các x viên đ nhất trí cùng làm Đó là một trong những nhân tố cơ bản để HTX nông nghiệp phát triển bền vững Việc thực hiện nghiêm chỉnh những quy định của Luật về trách nhiệm và quyền hạn x viên chính là điều kiện cần thiết để có được sự hợp tác lâu dài trong hoạt động kinh tế của HTX

- Thực hiện Luật HTX sẽ tạo lòng tin giữa các x viên và lòng tin của x viên vào bộ máy quản lý và điều hành HTX Tạo sự nhất trí giữa các x viên trong sự nghiệp xây dựng và phát triển bền vững HTX nông nghiệp Luật HTX quy định cụ thể hoạt động của từng x viên phải hướng tới tạo ra lòng tin, sự tín nhiệm và phải biết tin tưởng vào x viên khác

- Thực hiện Luật sẽ tạo ra khả năng tích luỹ về tài chính và năng lực kinh

tế trong mỗi HTX Hoạt động của cơ sở kinh tế là điều kiện của sự tồn tại và phát triển của mọi tổ chức kinh tế Hoạt động của HTX nông nghiệp cũng không ngoài quy luật chung đó Mỗi HTX nông nghiệp phải có sự tích lũy không ngừng về kinh tế; muốn vậy, HTX nông nghiệp phải từng bước tích tụ tài sản, vốn liếng để tạo khả năng thực hiện các hoạt động kinh tế theo mục tiêu phát triển các hoạt động dịch vụ, kinh doanh mang lại lợi ích cho từng x viên Tuy nhiên, để có được sự thống nhất giữa các x viên thì nguyên tắc này phải được luật hóa, tạo ra cơ sở pháp lý để x viên thực hiện, vì vậy Luật HTX của các nước cũng như của Việt Nam phải đều phải quy định rõ về trách nhiệm x viên tham gia xây dựng cơ sở kinh tế cho HTX

- Thực hiện Luật HTX là điều kiện để HTX nông nghiệp bình đẳng với các loại hình doanh nghiệp khác trong tham gia thị trường Tạo nền tảng để các HTX nông nghiệp được bảo vệ trước pháp luật và giúp các HTX nông nghiệp thực hiện quyền tự chủ, quyền cạnh tranh bình đẳng với các doanh nghiệp khác trên thương trường

- Thực hiện Luật HTX sẽ làm cho các cơ quan quản lý nhà nước thống nhất hiểu về mô hình HTX nông nghiệp và thực hiện đúng các nghĩa vụ Nhà nước với HTX nông nghiệp

Với sự có mặt của Luật HTX thì những vướng mắc giữa HTX nông nghiệp với chính quyền sẽ được giải quyết minh bạch và rõ ràng, không bị lệ thuộc vào cách hiểu chủ quan nào đó không đúng Luật của cá nhân hoặc cơ quan địa phương Luật HTX ghi rõ phạm vi tác động của cơ quan nhà nước

đối với HTX Thực hiện Luật HTX ở địa phương (đối với các cơ quan nhà nước có liên quan) sẽ là điều kiện để HTX nông nghiệp thực hiện quyền tự chủ của mình theo quy định của luật, mà không ai có quyền can thiệp trái Luật

Tuy nhiên, cần phải nhận thấy rằng Luật HTX không đảm bảo cho hoạt

động thành công của một HTX nông nghiệp cụ thể nào đó, bởi lẽ hoạt động

của một HTX nông nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào thực lực kinh tế, vào tài năng của cơ quan quản lý, điều hành HTX, vào nhận thức của x viên về chính HTX của họ, vào khả năng tham gia thị trường của HTX và tinh thần hợp tác của x viên trong các hoạt động của HTX Do vậy, thực tế cho thấy từ khi có Luật HTX, nhưng chỉ có bộ phận HTX nông nghiệp hoạt động có hiệu quả và

bộ phận còn lại hoạt động vẫn kém hiệu quả Việc nghiên cứu tìm ra những yếu điểm của từng HTX nông nghiệp và giúp HTX khắc phục chính là giải pháp khả thi nhất để thúc đẩy phát triển HTX nông nghiệp nói chung

2.2.2 Nhân tố kinh tế

Hoạt động của HTX nông nghiệp chịu ảnh hưởng mạnh bởi khả năng kinh tế có được Nhân tố kinh tế phản ánh trình độ và năng lực kinh tế nội tại của bản thân HTX (đất đai, lao động và vốn); khả năng tham gia thị trường; khả năng phát triển các hoạt động kinh doanh và duy trì các mối quan hệ kinh

2.2.4 Nhân tố văn hóa trong hợp tác x1 nông nghiệp

Để có được một tổ chức mạnh thì những thành viên tham gia tổ chức đó phải cùng hiểu biết về trách nhiệm đối với tổ chức đó HTX nông nghiệp thường số lượng x viên đông và trình độ hiểu biết về HTX rất khác nhau, do vậy yếu tố văn hóa về hợp tác, chia sẻ giữa các x viên có ý nghĩa rất quan trọng đối với từng HTX nông nghiệp Các HTX nông nghiệp khác nhau không

khác nhau HTX mạnh hay yếu tùy thuộc rất nhiều vào văn hóa hợp tác mà chính các x viên cùng nhau tạo ra và cùng nhau thực hiện Chính vì vậy ở những HTX mà x viên đồng tâm nhất trí trong hoạt động thì HTX đó hoạt

động thành công, ngược lại những HTX x viên không đoàn kết thì hoạt động

bế tắc, trì trệ và thậm chí tan r

Tạo nên văn hoá trong nhóm nhân tố này phải kể đến vai trò vô cùng quan trọng của Chủ nhiệm và các x viên quản lý, điều hành HTX Họ phải là những x viên tiên tiến, có tinh thần tập thể cao, vững tâm, có năng lực hoạt

động để quản lý toàn bộ tập thể x viên cùng tham gia hoạt động kinh tế, cùng chia sẻ lợi ích và rủi ro trong quá trình hoạt động của HTX

Tổng hợp cả 3 nhóm nhân tố kinh tế, công nghệ và văn hoá ở từng HTX nông nghiệp sẽ hình thành nội lực của từng HTX Nói rộng ra thì nội lực là nhân tố tổng hợp của các năng lực tự thân mà mỗi HTX có được nhờ vào tinh thần hợp tác giữa các x viên, sự tin tưởng lẫn nhau tạo ra sức mạnh tập thể; trình độ quản lý kinh doanh của các cơ quan quản lý, điều hành HTX Nội lực ban đầu của mỗi HTX nông nghiệp dựa vào sự đóng góp vốn và sức của từng

x viên tham gia, theo thời gian HTX nông nghiệp tăng dần nội lực thông qua tích lũy tài sản, vốn, kinh nghiệm hoạt động và khả năng thu hút những nguồn lực từ bên ngoài như: tài trợ và hỗ trợ của Nhà nước, của các tổ chức và cá nhân trong ngoài nước cho HTX

2.2.5 Nhân tố chính trị

Hợp tác x nông nghiệp thường hoạt động trong điều kiện gắn liền với chính quyền và các tổ chức chính trị, x hội ở cơ sở Bởi vậy, sự ủng hộ hay không ủng hộ của chính quyền, đoàn thể đối với HTX nông nghiệp có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển của HTX

2.2.6 Nhân tố môi trường kinh tế - x1 hội bên ngoài

Cũng như các loại hình tổ chức kinh tế khác, hoạt động của HTX nông nghiệp không tách rời điều kiện kinh tế - x hội bên ngoài Các điều kiện x hội bên ngoài thì liên tục thay đổi Điều kiện xu thế hội nhập hiện nay là sự

thay đổi rất lớn về điều kiện kinh tế - x hội bên ngoài đối với HTX nông nghiệp, các quan hệ kinh tế quốc tế mới sẽ tác động mạnh đến hoạt động của các loại hình doanh nghiệp trong nước, trong đó không loại trừ HTX HTX nông nghiệp muốn phát triển buộc nó phải thích ứng được với những tác

động này

2.3 Nguyên tắc tổ chức, hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp

Cùng với sự hình thành và phát triển của phong trào HTX trên thế giới, các nguyên tắc của HTX được hình thành và thay đổi theo, đầu tiên là nguyên tắc Rochdale nguyên mẫu cho các nguyên tắc HTX tiêu thụ đến việc giới thiệu 14 nguyên tắc của Holyoake và hình thành 7 nguyên tắc HTX do Liên minh HTX thế giới (ICA) đứng đầu, các nguyên tắc này đang được sử dụng phổ biến trên thế giới, đó là:

"Nguyên tắc 1: Chế độ thành lập tự chủ:

Nguyên tắc 2: Quản lý dân chủ bởi x viên

Nguyên tắc 3: Tham gia vào tài chính của HTX

Nguyên tắc 4: Tự chủ tự lập

Nguyên tắc 5: Giáo dục, tập huấn, tuyên truyền

Nguyên tắc 6: Hợp tác giữa các HTX với nhau

Nguyên tắc 7: Mối liên hệ với cộng đồng khu vực"[7]

Hợp tác x nỗ lực đóng góp cho sự phát triển lâu dài của cộng đồng khu vực, dựa vào phương châm được x viên chấp nhận ở Việt Nam, trên cơ sở tiếp thu các nguyên tắc của liên minh HTX thế giới và điều kiện cụ thể của Việt Nam, Luật HTX năm 2003 đ qui định các nguyên tắc tổ chức, hoạt động của HTX Đối với các HTX nông nghiệp để hoạt động theo Luật HTX cần tuân thủ các nguyên tắc tổ chức và hoạt động sau:

Tự nguyện gia nhập và ra khỏi HTX: tất cả nông dân và những người lao động có đủ điều kiện theo qui định của Luật HTX, tán thành Điều lệ HTX nông nghiệp, đều có thể trở thành x viên HTX nông nghiệp X

viên có quyền ra khỏi HTX theo qui định chung và điều lệ của từng HTX nông nghiệp

Quản lý dân chủ, bình đẳng và công khai: x viên HTX nông nghiệp có quyền tham gia quản lý, kiểm tra, giám sát mọi hoạt động của HTX và có quyền ngang nhau trong biểu quyết

Tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi: HTX nông nghiệp tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động dịch vụ và sản xuất kinh doanh, tự quyết định về phân phối thu nhập, bảo đảm HTX và x viên cùng có lợi Việc chia li phải bảo đảm kết hợp lợi ích của x viên và sự phát triển của HTX: sau khi thực hiện xong nghĩa vụ nộp thuế, li được trích một phần để đưa vào các quỹ của HTX, phần còn lại chia cho x viên theo vốn góp, công sức đóng góp, theo mức độ sử dụng dịch vụ của HTX và do Đại hội x viên quyết định

Hợp tác x và phát triển cộng đồng: x viên phải phát huy và nâng cao ý thức hợp tác trong HTX và trong cộng đồng x hội, hợp tác giữa các HTX trong nước và ngoài nước theo qui định của pháp luật

2.4 Kinh nghiệm hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp trên thế giới Với sự phát triển của kinh tế nông trại, trong nông nghiệp, nông thôn các nước trong khu vực đ hình thành và phát triển các hình thức hoạt động của HTX, các hiệp hội sản xuất Dưới đây là một số hình thức hoạt động của HTX nông nghiệp

2.4.1 Kinh nghiệm của hợp tác x1 nông nghiệp Nhật Bản[20]

tổng hợp hoặc chuyên ngành cấp quận, tỉnh, thành phố, Liên hiệp hoặc Liên

đoàn cấp trung ương

Hợp tác x nông nghiệp cấp cơ sở bao gồm các loại hình tổng hợp và chuyên ngành là hình thức kinh tế hợp tác của các hộ nông dân, trang trại tự nguyện tổ chức ra trên địa bàn lnh thổ nhất định HTX nông nghiệp cấp cơ

sở, có cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ sản xuất, kinh doanh: hệ thống máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp, xưởng, nhà máy chế biến nông sản, kho bảo quản nông sản, xưởng sửa chữa máy móc, các cửa hàng cung ứng vật tư,

kỹ thuật sản xuất, cửa hàng tiêu thụ nông sản và hàng hoá phục vụ đời sống nông dân, x viên

Liên hiệp HTX nông nghiệp cấp quận, tỉnh, thành phố có chức năng thực hiện dịch vụ trực tiếp cho HTX cơ sở và các hộ nông dân, x viên, có mối quan hệ với Liên hiệp HTX quốc gia

Liên hiệp HTX nông nghiệp quốc gia, Liên hiệp và Liên đoàn HTX nông nghiệp tổng hợp và chuyên ngành toàn quốc là tổ chức đại diện cho các Liên hiệp và Liên đoàn HTX nông nghiệp cấp tỉnh và cấp cơ sở có chức năng chủ

đạo hoạt động hệ thống tổ chức HTX nông nghiệp trong cả nước về các mối quan hệ với chính quyền trong các vấn đề liên quan đến chính sách nông nghiệp, nhằm bảo vệ quyền lợi của nông dân, x viên

X viên tham gia HTX có 2 loại: x viên và x viên x hội (socialist member)

X viên x hội là người làm nông nghiệp bao gồm nông dân, chủ trang trại gia đình, đây là những người chủ yếu sử dụng dịch vụ của HTX, x viên

x hội chỉ phải góp phần vốn rất nhỏ và được nhận thẻ x viên mua hàng hoá, dịch vụ của HTX, được tham gia bàn bạc tại các hội nghị của HTX, nhưng không được biểu quyết

X viên HTX là những người tham gia HTX theo các nguyên tắc HTX, phải góp vốn tối thiểu theo quy định của điều lệ HTX, được tham gia lao động

trong HTX, được bàn bạc, quyết định các công việc của HTX và mua hàng hoá dịch vụ của HTX

2.4.1.2 Về hoạt động

Đối với HTX nông nghiệp tổng hợp: HTX cung ứng cho nông dân x viên về tư liệu sản xuất, vật tư kỹ thuật nông nghiệp và hàng tiêu dùng Hoạt

động này được thực hiện theo hình thức cung cấp hàng hoá với đơn đặt hàng

và thanh toán với hệ thống giá cả thống nhất và hợp lý

- Hợp tác x thực hiện hoạt động tín dụng, bao gồm nhận tiền gửi của

x viên theo kỳ hạn và không kỳ hạn, cho x viên vay vốn với li suất thấp Chính phủ coi hoạt động tín dụng của HTX như là đại lý tín dụng của Chính phủ; đồng thời Chính phủ bù lỗ cho HTX về chênh lệch li xuất tiền gửi và tiền cho vay

- Tiêu thụ nông sản cho x viên, HTX thu gom nông sản của x viên đưa vào chế biến và tiêu thụ ở thị trường trong và ngoài nước "Mạng lưới HTX nông nghiệp đ chi phối 95% thị trường gạo của Nhật, 25% thị trường rau quả, 16% thị trường thịt"[20]

- Tổ chức dịch vụ bảo hiểm cho x viên

- Tổ chức hoạt động dịch vụ hướng dẫn giáo dục nông dân, tư vấn về quản lý sản xuất và tổ chức đời sống

Hợp tác x chuyên ngành (đơn mục đích), loại hình HTX nông nghiệp này ở lĩnh vực có những đặc thù riêng Đối với một số sản phẩm ở những khu vực chuyên môn hoá sản xuất như chăn nuôi, làm vườn, nuôi ong Chức năng, nhiệm vụ chủ yếu của HTX này là cung ứng vật tư thiết bị chuyên dùng cho

x viên và thu mua, tiêu thụ sản phẩm chuyên ngành cho các hộ nông dân, x viên như: sữa, trứng, thịt, mật ong

2.4.2 Hợp tác x1 nông nghiệp Hàn Quốc[20]

ở Hàn Quốc, HTX nông nghiệp được thành lập vào năm 1961 và là tổ chức tự nguyện của nông dân, với mục tiêu thúc đẩy sản xuất nông nghiệp

phát triển, giúp hộ nông dân nghèo tiếp cận với cơ hội sản xuất mới, để huy

động các nguồn vốn nhàn rỗi ở nông thôn, giúp các hộ nông dân tiêu thụ sản phẩm

2.4.2.1.Về Tổ chức

Hợp tác x được phát triển và hoàn thiện qua các giai đoạn:

- Hình thành tập đoàn các HTX tổng hợp (1961 - 1968) trên cơ sở liên kết các HTX theo 3 cấp: Liên đoàn HTX nông nghiệp quốc gia, Hiệp hội HTX (cấp tỉnh, thành phố); HTX cơ sở (thôn, làng)

- Mở rộng qui mô HTX cấp cơ sở (1969 - 1974)

- Mở rộng và nâng cao hiệu quả hoạt động KD của HTX (1975 - 1980)

- Đổi mới quản lý các HTX từ cấp cơ sở đến TW (từ 1980 - 1987)

- Từ 1988 - 1993 thực hiện dân chủ hoá trong các HTX, tạo cơ hội nhiều hơn để nông dân tham gia hưởng lợi từ cải cách kinh tế

- Từ 1994 đến nay: tiếp tục cải cách quản lý HTX phù hợp tình hình mới 2.4.2.2 Các hoạt động của hợp tác x nông nghiệp

- Hướng dẫn trồng trọt, chăn nuôi cho hộ nông dân, x viên HTX cung cấp các thông tin kỹ thuật và các điều kiện mới theo yêu cầu của nông dân

- Hoạt động nghiên cứu: HTX thực hiện nghiên cứu hiệu quả các hoạt

động kinh doanh của HTX Kết quả nghiên cứu được sử dụng cho việc xây dựng kế hoạch kinh doanh của HTX và đề ra các biện pháp chính sách để quản lý trang trại và kinh tế nông thôn

- Hoạt động kinh doanh tiêu thụ: HTX đ thiết lập các phương tiện vận chuyển thuận tiện cho các vùng sản xuất và tiêu dùng cung cấp cho

x viên các dịch vụ tiêu thụ sản phẩm, thông tin thị trường, đóng gói sản phẩm, tài chính

- Hoạt động cung ứng vật tư sản xuất cho sản xuất, đời sống

Hợp tác x cung cấp đầu vào cho sản xuất và hàng hoá tiêu dùng cần thiết cho các trang trại và hợp lý hoá tiêu dùng của x viên Các HTX còn

thành lập các trung tâm thiết bị máy móc sản xuất ở thị trấn, tỉnh và trên toàn quốc để giải quyết các khó khăn về cơ giới hoá sản xuất

- Hoạt động tín dụng: HTX thực hiện kinh doanh tín dụng để huy động

và cung cấp tiền vốn cho yêu cầu phát triển nông nghiệp và huy động có hiệu quả vốn vào việc kinh doanh của HTX Hoạt động tín dụng bao gồm uỷ thác, gửi tiền trong nước và quốc tế, chương trình tín dụng tương hỗ của HTX cơ sở chủ yếu phục vụ x viên HTX, các dịch vụ đảm bảo tín dụng cho nông dân Hoạt động tín dụng là một trong những thành công nhất của HTX nông nghiệp Hàn Quốc

- Hoạt động kinh doanh bảo hiểm: HTX nông nghiệp thực hiện nhiều dịch vụ bảo hiểm: bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm tai nạn

- Tăng thu nhập phi nông nghiệp của hộ nông dân, x viên bằng cách

sử dụng lao động nhàn rỗi để khai thác thêm các nguồn tài nguyên sẵn có ở nông thôn

Ngoài các hoạt động trên, HTX nông nghiệp còn tổ chức giáo dục, nâng cao năng lực của nông dân trẻ, trình độ quản lý nông trại, phát triển văn hoá nông thôn, phát triển mối quan hệ với cộng đồng

- Hợp tác x nông nghiệp dịch vụ chuyên ngành, bao gồm: HTX trồng trọt (cây dài ngày, cây ăn quả), HTX chăn nuôi (chăn nuôi bò sữa, gà )

Qui mô hoạt động của HTX không ngừng tăng lên từ "162 tỷ Rubi năm

1979 lên 2.093 tỷ năm 1983"

2.4.4 Hợp tác x1 nông nghiệp Thái Lan[20]

Sản xuất nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nền kinh tế của Thái Lan Nền tảng hình thành HTX nông nghiệp được phôi thai từ

1915 và sau đó HTX đầu tiên được thành lập năm 1916 Năm 2000 "Thái Lan

có tổng số 5.610 HTX với trên 8 triệu x viên Trong đó, HTX nông nghiệp là

3546 HTX với 4,95 triệu x viên, còn lại là các HTX phi nông nghiệp"

2.4.4.1.Về tổ chức: HTX nông nghiệp được tổ chức trên cơ sở sự phối hợp của hệ thống "ba cấp" HTX cơ sở, cấp tỉnh và cấp nhà nước Tại cấp nhà nước, tổ chức này mang tên "Cục phát triển hợp tác x nông nghiệp Thái Lan" Cục phát triển HTX có vai trò quan trọng trong việc giúp đỡ, hỗ trợ sự phát triển của các HTX trong cả nước

2.4.4.2 Về nội dung hoạt động của HTX nông nghiệp rất đa dạng và phong phú Mỗi HTX đều có rất nhiều loại dịch vụ đáp ứng nhu cầu của các

x viên, đặc biệt là hoạt động tín dụng đáp ứng kịp thời nhu cầu vay vốn của

x viên và chế biến, tiêu thụ sản phẩm Nơi tiêu thụ sản phẩm của HTX, các trung tâm mua, bán nông sản đ đem lại quyền lợi thiết thực cho x viên trong việc cạnh tranh giá cả

2.4.5 Chính sách của các nước đối với hợp tác x1 nông nghiệp

Từ kinh nghiệm hoạt động của HTX nông nghiệp, một điều rất quan trọng là Chính phủ các nước đều rất quan tâm đến họat động của HTX nông nghiệp, coi HTX nông nghiệp là tổ chức không thể thiếu ở khu vực nông thôn, nên đ ban hành Luật HTX và các chính sách hỗ trợ, khuyến khích hoạt động của HTX nông nghiệp

- Chính phủ Nhật Bản coi HTX như là đại lý tín dụng của Chính phủ và

là nơi tổ chức thực hiện các chính sách hỗ trợ cho nông dân

- Chính phủ, đặc biệt Vua Thái Lan rất quan tâm đến HTX, nhiều chính sách khuyến khích, hỗ trợ HTX được ban hành:

+ Miễn thuế đối với sản phẩm nông nghiệp

+ Mở các khoá bồi dưỡng, huấn luyện về kỹ thuật, quản lý cho cán bộ, công nhân kỹ thuật HTX không thu phí

+ Hỗ trợ kinh phí (đối với một số hộ) để xây dựng các công trình thuỷ lợi vừa và nhỏ đến tận các HTX; hàng năm các x viên chỉ phải đóng lệ phí duy trì, bảo dưỡng

+ Cho phép xây dựng các trung tâm thu mua nông sản để người dân bán

được sản phẩm với giá cao nhất;

+ Đất đai thuộc quyền sở hữu của từng hộ x viên và HTX;

- Chính phủ Indonexia rất quan tâm đến HTX, HTX được coi là thành viên kinh tế không thể tách rời các chương trình phát triển toàn quốc Nhiều chính sách của Chính phủ ban hành nhằm thúc đẩy hoạt động của HTX nông nghiệp, nâng cao vai trò của các HTX ở cấp cơ sở, tạo điều kiện cho x viên tham gia mạnh hơn vào việc phát triển kinh tế nông thôn, hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất và tăng thu nhập, cải thiện đời sống

Chính phủ đặc biệt quan tâm, hỗ trợ việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản

lý HTX Hàng năm, số cán bộ quản lý HTX được đào tạo, bồi dưỡng khá lớn: 7.900 người năm 1979, năm 1983 tăng lên 18.800 người

2.5 Một số nhận xét tổng quát

Từ việc phân tích một số vấn đề lý luận về HTX nông nghiệp và hoạt

động của mô hình HTX nông nghiệp ở một số nước nêu trên, có thể rút ra một

số nhận xét sau:

2.5.1 Phát triển hợp tác x1 nông nghiệp

Hợp tác x nông nghiệp là sản phẩm tất yếu khách quan của phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hoá theo cơ chế thị trường HTX là hình thức tổ chức phù hợp nhất, đơn giản nhất, dễ làm nhất và dễ tiếp thu nhất đối với nông dân

2.5.2 Mục đích chủ yếu của hợp tác x1 nông nghiệp

Hợp tác x nông nghiệp hoạt động với mục đích chủ yếu là phục vụ sản xuất nông nghiệp của các hộ gia đình x viên chứ không phải kinh doanh

kiếm lời, người góp vốn vào HTX nông nghiệp chủ yếu là để cùng nhau hoạt

động, tổ chức những dịch vụ tốt hơn cho sản xuất nông nghiệp của từng hộ Lợi ích chủ yếu để lôi kéo người nông dân vào HTX chính là lợi ích được hưởng dịch vụ chứ không phải là li suất thu từ vốn góp vào HTX

2.5.3 Hoạt động của hợp tác x1 nông nghiệp

Hợp tác x thực hiện chức năng chủ yếu là làm dịch vụ cho sản xuất của các hộ x viên tham gia, tạo điều kiện cho các hộ gia đình nông dân sản xuất tốt hơn, còn việc sản xuất nông nghiệp là do từng gia đình tổ chức trên đất đai của họ, HTX không trực tiếp can thiệp

Hoạt động của HTX nông nghiệp đa dạng từ HTX từng khâu, từng việc, chuyên ngành đến HTX đa chức năng (HTX dịch vụ, kinh doanh tổng hợp) Hướng chung là phát triển HTX nông nghiệp hoạt động đa chức năng (phổ biến ở Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan)

2.5.4 Vai trò chỉ đạo, hỗ trợ của nhà nước

Hầu hết các nước đều chú trọng đến HTX nông nghiệp, coi việc phát triển HTX nông nghiệp là chiến lược quan trọng để phát triển kinh tế x hội nông thôn Chính phủ các nước đều tiến hành việc quản lý HTX và quản lý theo cách riêng của mình thông qua một cơ quan do nhà nước chỉ định ở một

số nước Châu á và trong khu vực, họ chủ trương khuyến khích mở rộng hoạt

động của HTX với sự giúp đỡ, hỗ trợ của nhà nước thông qua việc hướng dẫn, công bố các chính sách tạo điều kiện cho HTX ra đời, hoạt động và phát triển Chính phủ giúp đỡ, hỗ trợ HTX trên các mặt:

- Tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức và hiểu biết cho mọi người

về HTX

- Đầu tư xây dựng phát triển cơ sở hạ tầng ở nông thôn với các hoạt

động HTX

- Cho vay li suất thấp và trợ giúp khi có thiên tai

- Có chế độ ưu đi về thuế thu nhập, thuế lợi tức, thuế giá trị gia tăng

- Cho phép trực tiếp xuất khẩu, nhập khẩu

- Hỗ trợ công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý HTX

- Thông qua các HTX để triển khai các dự án phát triển

- Thành lập các tổ chức hỗ trợ HTX

- Chính phủ các nước có chính sách hỗ trợ HTX trong việc tiêu thụ sản phẩm, chính sách đầu tư sản xuất, các chính sách ưu đi về thuế và trợ giá đối với HTX

- Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý HTX: trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý HTX được xem là yếu tố quyết định đến thành công và hiệu quả hoạt động của HTX Chính vì vậy, đội ngũ cán bộ (bao gồm: Chủ nhiệm, các cán bộ quản lý, nghiệp vụ của HTX) phải thường xuyên được đào tạo lại

và bồi dưỡng mới đáp ứng yêu cầu Để làm việc này, ngoài phần hỗ trợ của Nhà nước, các HTX đều có quỹ đào tạo, bồi dưỡng riêng Để thúc đẩy cán bộ HTX đem hết năng lực, năng động sáng tạo trong công việc, ngoài việc chăm

lo công tác đào tạo, bồi dưỡng HTX còn có chế độ đi ngộ (trả công, khen thưởng) thoả đáng

3 đặc điểM địa bàn và phương pháp nghiên cứu

3.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội tác động đến hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp ở tỉnh Nam Định

3.1.1 Đặc điểm tự nhiên[15]

3.1.1.1 Về vị trí địa lý

Nam Định là tỉnh nằm ở phía Nam châu thổ sông Hồng, phía Bắc giáp tỉnh Hà Nam; phía Đông giáp tỉnh Thái Bình; phía Tây giáp tỉnh Ninh Bình; phía Đông nam giáp biển Đông, cách thủ đô Hà Nội 90 km về phía Nam, cách cảng Hải Phòng 100 km

Giao thông vận tải của tỉnh khá thuận lợi Tuyến đường sắt Bắc Nam chạy qua địa phận tỉnh 45 km Quốc lộ 21 nối với quốc lộ 1; quốc lộ 10 nối liền tam giác tăng trưởng kinh tế Hà Nội - Quảng Ninh - Hải Phòng cùng với mạng lưới đường bộ đ được nhựa hoá và mạng lưới đường sông (sông Hồng, sông Đào, sông Sò…), 72 km đường biển và cảng biển Hải Thịnh đ tạo điều kiện giao lưu kinh tế của tỉnh Nam Định với các tỉnh trong nước và quốc tế 3.1.1.2 Địa hình thổ nhưỡng

Quá trình bồi đắp phù xa lâu dài đ hình thành nên Nam Định vùng đất màu mỡ, có địa hình tương đối bằng phẳng, thấp dần theo hướng Tây Bắc -

Đông Nam, thuận lợi cho thuỷ lợi hoá trong nông nghiệp, thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn

Thổ nhưỡng: đất canh tác của tỉnh thuộc nhóm đất phù sa do sông Hồng bồi đắp, tương đối thuần chất, thành phần là đất thịt và đất thịt nhẹ, thuộc loại

đất tốt thuận lợi cho thâm canh tăng năng suất, tăng thu nhập trên đơn vị diện tích canh tác

3.1.1.3 Thời tiết khí hậu tỉnh Nam Định thuộc khu vực nhiệt đới gió mùa rõ rệt, mùa đông khô lạnh, mùa hè nắng nóng nhiệt độ bình quân hàng năm khoảng 24oC và thường xảy ra mưa bo Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 1.550 ml, độ ẩm trung bình là 85% Lượng mưa phân bổ không đều

sau khí hậu lạnh và mưa nhỏ Điều kiện này rất thuận lợi cho việc phát triển trồng trọt và chăn nuôi, đa dạng hoá các loại cây trồng vật nuôi

3.1.1.4 Sự hình thành vùng sinh thái tự nhiên của tỉnh

Đặc điểm về tự nhiên đ hình thành 2 vùng sinh thái lớn đó là vùng Bắc sông Đào và vùng Nam sông Đào:

- Vùng Bắc sông Đào gồm các huyện ý Yên, Vụ Bản, Mỹ Lộc và thành phố Nam Định, với dân số năm 2003 là 0,672 triệu người chiếm 34,82% dân

số toàn tỉnh, diện tích là 507,25 km2 Đặc điểm về đất đai kém màu mỡ, hầu như không được tưới tiêu phù sa, địa hình trũng lòng chảo Đây là vùng nông nghiệp, có tiềm năng phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và ngành nghề truyền thống

- Vùng Nam sông Đào gồm các huyện Hải Hậu, Giao Thuỷ, Xuân Trường, Nghĩa Hưng, Nam Trực với dân số năm 2003 là 1,263 triệu người chiếm 65,18 % dân số toàn tỉnh, diện tích là 1.139,82 km2, chiếm khoảng 70% diện tích toàn tỉnh Đây là vùng địa hình bằng phẳng, đất đai được bồi dưỡng bởi hệ thống sông Hồng, sông Ninh Cơ, sông Đáy nên rất màu mỡ Hơn nữa

do hệ thống thuỷ lợi đồng bộ, khai thác những mặt thuận lợi của chế độ thuỷ văn nên việc tưới tiêu chủ động Ngoài ra vùng còn có 72 km bờ biển thuộc 3 huyện: Hải Hậu, Giao Thuỷ, Nghĩa Hưng với bi bồi ven sông, ven biển có tiềm năng nuôi trồng thuỷ sản lớn Vùng này có truyền thống thâm canh lúa nước, là vùng trọng điểm lúa của tỉnh, năng suất cao, sản lượng lớn Kinh tế biển là ngành kinh tế đầy tiềm năng và triển vọng Vùng này cũng là vùng có nhiều làng nghề truyền thống như chế biến nông sản, đóng tầu, cơ khí… 3.1.2 Đặc điểm kinh tế, x1 hội ảnh hưởng đến hoạt động của hợp tác x1 nông nghiệp

3.1.2.1.Điều kiện x hội, dân số và lao động

Nam Định gồm 9 huyện, một thành phố, cả tỉnh có 230 x, phường, thị trấn Nam Định là tỉnh đông dân, dân số trung bình năm 2003 là 1,935 triệu người, mật độ dân số là 1.179 người/ km2 Dân số tập trung chủ yếu ở nông

thôn 1.683 triệu người chiếm 84,44 % dân số toàn tỉnh Lao động làm việc trong các ngành kinh tế năm 2003 là 995,5 nghìn người, trong đó lao động lao

động làm việc trong ngành nông, lâm nghiệp và thuỷ sản là 746,6 nghìn người, chiếm 77,8% "Tổng sản phẩm nông, lâm nghiệp, thuỷ sản trên địa bàn tỉnh (theo giá thực tế) năm 2003 là 2759,1 tỷ đồng, chiếm 37% GDP toàn tỉnh" [16]

3.1.2.2 Về phân bố các loại cây trồng con nuôi [15]

Do điều kiện địa hình, thổ nhưỡng, tập quán canh tác đ hình thành các vùng chuyên canh từ lâu đời:

- Sản xuất lúa phân bổ đều khắp trong tỉnh, diện tích gieo trồng hàng năm 164.035 ha, chiếm 78,83 % diện tích gieo trồng trong năm (2002)

- Cây công nghiệp rau màu vụ đông phân bố tập trung ở các dải đất cao ven đường 10 của các huyện: ý Yên, Vụ Bản, vùng đường vàng huyện Nam Trực, vùng đất ven biển Hải Hậu, Nghĩa Hưng, Giao Thuỷ, sự phân bố cây công nghiệp như sau:

+ Cây Lạc tập trung ở các huyện: ý Yên, Vụ Bản, Nam Trực, Hải Hậu, Giao Thuỷ, Nghĩa Hưng

+ Cói tập trung ở hai nông trường Bạch Long và Rạng Đông

+ Đay tập trung ở các huyện Mỹ Lộc, Trực Ninh, Xuân Trường

+ Mía tập trùng ở các huyện Nghĩa Hưng, Hải Hậu, Giao Thuỷ, Xuân Trường

- Cây ăn quả phân bố rải trên địa bàn toàn tỉnh và được trồng chủ yếu trên khu đất dân cư, cây trồng chính là chuối, cam, chanh, quyết, bưởi,

nhn, vải…

- Chăn nuôi gia súc, gia cầm phân bố rộng khắp trên địa bàn toàn tỉnh với quy mô sản xuất hộ gia đình là chủ yếu Tuy nhiên, phân bố ở một số huyện tập trung hơn

+ Trâu, bò tập trung ở huyện Mỹ Lộc, ý Yên, Vụ Bản, Nam Trực, Xuân