Trên đây là tham luận của tôi về việc nâng cao chất lượng giảng dạy môn Toán lớp 9, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ các đồng chí đồng nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm để tôi có thể t[r]
Trang 1PHÒNG GD&ĐT LẤP VÒ
TRƯỜNG THCS ĐỊNH YÊN
BÁO CÁO THAM LUẬN HỘI THẢO NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY MƠN TỐN 9
Năm học 2009 - 2010
- Thực hiện : Lê Bá Phước
- Đơn vị: Trường THCS Định Yên.
Nhằm đánh giá đúng chất lượng giảng dạy bộ mơn Tốn lớp 9 ở trường THCS, tìm ra những yếu kém, hạn chế, từ đĩ đề ra những biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy mơn Tốn lớp 9, tơi xin trình bày ý kiến của bản thân về vấn
đề trên như sau:
I Thực trạng chất lượng giảng dạy mơn Tốn lớp 9 ở trường THCS:
Mặc dù đã thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá, song chất lượng giảng dạy bộ mơn Tốn chưa cao Thể hiện cụ thể như sau:
- Tỉ lệ học sinh khá giỏi cịn hạn chế, tỉ lệ học sin yếu kém vẫn cịn cao
- Hoạt động học Tốn chủ yếu là hoạt động giải Tốn, nhưng kỹ năng giải tốn của học sinh chưa cao Học sinh chưa vận dụng được kiến thức vào giải quyết các bài tập, vào thực tế cịn hạn chế
II Nguyên nhân những yếu kém, hạn chế trên:
- Là học sinh cuối cấp nên các em ý thức được nhiệm vụ quan trọng của học sinh cuối cấp, bên cạnh đĩ vẫn cịn moat bộ phận khơng nhỏ học sinh cịn lơ là trong học tập, sự đầu tư vào việc học của mình chưa đúng mức
- Học sinh mất căn bản từ những năm trước nên việc tiếp thu kiến thức mơn học gặp khĩ khăn nên chán học dẫn đến học yếu
- Mơn Tốn là bộ mơn đặc thù, ít liên hệ thực tế nên sự hấp dẫn đối với học sinh là hạn chế
- Sự phát triển của các dịch vụ Internet, học sinh bị cuốn hút vào các trị chơi trên mạng làm ảnh hưởng đến việc học
- Anh hưởng mặt trái của cơ chế kinh tế thị trường, cha mẹ chỉ lo kiếm tiền, ít quan tâm đến sậu sát đến việc học tập của con em mình
- Giáo viên đổi mới phương pháp nhưng chưa triệt để, ảnh hưởng phần nào đến chất lượng dạy học, hứng thú của học sinh đối với mơn học
- Phương pháp học tập trên lớp và tự học ở nhà chưa tốt nên ảnh hưởng kết quả học tập của học sinh
III Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy mơn Tốn 9:
Để nâng cao chất lượng giảng dạy mơn Tốn cần thực hiện tốt các biện pháp sau đây:
1 Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh:
Trang 2Theo xu hướng dạy học hiện nay, giáo viên bộ môn Toán cần mạnh dạn áp dụng các phương pháp dạy học theo xu hướng hiện đại Sau đây là các phương pháp mà giáo viên cần áp dụng trong quá trình dạy học:
a Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề:
- Các bước dạy học phát hiện và giải quyết vất đề: đặt vấn đề, giải quyết vấn đề, kết luận
- Để áp dụng tốt các phương pháp này giáo viên có thể thực hiện theo các cách sau:
Dự đoán nhờ nhận xét trực quan, thực hành hoặc hoạt động thực tiển:
Ví dụ: Trong phát biểu định lí 2 quan hệ vuông góc giữa đường kính và
dây: “Trong một đường tròn, đường kính vuông góc với một dây thì đi qua trung điểm của dây ấy”
GV có thể cho học sinh vẽ đường tròn (O), dây CD bất kì, đường kính
AB vuông góc với CD tại I Sau đó cho học sinh nhận xét vị trí của I trên AB Khi
đó học sinh sẽ trả lời: I là trung điểm của AB, giáo viên có thể cho đặt vấn đề liệu
dự đoán của học sinh có đúng hay không, yêu cầu học sinh chứng minh Khi học sinh chứng minh xong thì có thể phát biểu được định lí
Lật ngược vấn đề:
Ví dụ: Sau khi phát biểu và chứng minh định lí 2 quan hệ vuông góc
giữa đường kính và dây, giáo viên có thể đặt vấn đề: ngược lại đường kính đi qua trung điểm của một dây thì liệu có vuông góc với dây hay không? Sau đó hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề (xét các trường hợp dây là đường kính và dây không là đường kính) tìm ra định lí 3: “Trong một đường tròn, đường kính đi qua rung điểm của một dây khộng đi qua tâm thì vuông góc với dây ấy”
Xét tương tự:
Ví dụ: Khi phát biểu tính chất của căn bậc ba, giáo viên có thể cho học
sinh viết lại các tính chất của căn bậc hai và hỏi: dựa vào các tính chất của căn bậc hai có thể nêu được các tính chất nào của căn bậc ba? Từ đó học sinh có thể viết các tính chất của căn bậc ba
Khái quát hóa:
Ví dụ: Giáo viên có thể cho học sinh phát biểu mở rộng thêm cho học
sinh khái niệm về n a dựa vào căn bậc hai và băn bậc ba, để học sinh sau này có
thể tính được khi gặp các bài tập liên quan
Khai thác kiến thức cũ đặt vấn đề dẫn đến kiến thức mới:
Ví dụ: Khi dạy hệ thức về cạnh và góc trong tam giác vuông
“Trong một tam giác vuông, mỗi cạnh góc vuông bằng:
a Cạnh huyền nhân sin của góc đối hoặc nhân với côsin của góc kề
b Cạnh góc vuông còn lại nhân tang góc đối hoặc nhân với côtang của góc kề”
Giáo viên yêu cầu học sinh viết các hệ thức liên hệ giữa cạnh huyền và cạnh góc vuông, hai cạnh góc vuông từ các tỉ số lượng giác của các góc
Nêu một bài toán mà việc giải quyết cho phép dẫn đến kiến thức mới:
Ví dụ: Trong dạy định lý về hai tiếp tuyến cắt nhau, giáo viên có thể cho
học sinh giải bài toán sau: “Cho đường tròn tâm O, hai tiếp tuyến của đường tròn tại B và C cắt nhau tại A Chứng minh rằng:
Trang 3a AB = AC
b BÂO = CÂO; BÔA = CÔA”
Sau khi học sinh giải quyết bài toán xong, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh phát biểu định lý
Tìm sai lầm trong lời giải:
Ví dụ: Giải bài tập 16 trong SGK, học sinh sẽ được khắc sâu hơn hằng
đẳng thức A 2 A
b Dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ (chia nhóm):
- Lớp học được chia thành từng nhóm nhỏ từ 4 đến 6 người, tùy mục đích yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hoặc có chủ định, được du trì ổn định hoặc thay đổi trong từng phần của tiết học, được giao cùng một nhiệm vụ hay những nhiệm vụ khác nhau Nhóm tự bầu nhóm trưởng nếu thấy cần
- Trong nhóm có thể phân công mỗi người một phần việc Trong nhóm nhỏ mỗi thành viện đều phải hoạt động tích cực Các thành viên trpng nhóm giúp đỡ nhau tìm ra vấn đề trong không khi thi đua với các nhóm khác Nhóm
có thể cử ra một người trình bày trước toàn lớp một vấn đề của nhóm vừa được giải quyết
Lưu ý: Không nên lạm dụng phương pháp này, phải được tổ chức một
cách thích hợp đối với nội dung của bài dạy.
Ví dụ: Có thể chia nhóm làm việc đối với giải bài tập 36 trong tiết ôn tập
chương 2: Cho hàm số bậc nhất y = (k + 1)x + 3 và y = (3 – 2k)x + 1
a Với giá trị nào của k thì đồ thị hai hàm số là hai đường thẳng song song với nhau?
b Với giá trị nào của k thì đồ thị hai hàm số là hai đường thẳng cắt nhau?
c Hai đường thẳng trên có th63 trùng nahu được không? Vì sao?
Các tiến hành:
- Làm việc chung cả lớp: Giáo viên đưa bài tập cho cả lớp đọc và quan sát Phân nhóm hoạt động, giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm
- Làm việc theo nhóm: Trao đổi ý kiến thảo luận trong nhóm, cử đại diện trình bày trước lớp
- Thảo luận, tổng kết trước toàn lớp: Các nhóm trình bày kết quả làm việc trong nhóm, giáo viên điều khiển phân tích, cho cả lớp cùng thảo luận Giáo viên có thể kiểm tra bất kì thành viên nào của nhóm để đánh giá học tập hợp tác của nhóm
Tuy nhiên trong giảng dạy không chỉ áp dụng hai phương pháp trên mà cần phải phối hợp nhuần nhuyễn với các phương pháp truyền thống (thuyết trình, vấn đáp gợi mở, ) để đạt chất lượng cao nhất trong giảng dạy
2 Dạy học Toán cho học sinh yếu:
Hoạt động học Toán chủ yếu là hoạt động giải Toán Đây là hoạt động phức tạp bao gồm nhiều thành tố tham gia, mà đối với học sinh yếu thì việc giải Toán là một vấn đề hết sức khó khăn Thế nên việc dạy học Toán cho học sinh yếu cần phải thực hiện thông qua các giai đoạn sau:
Trang 4a Giai đoạn 1: Quan sát, tiếp thu:
Giáo viên trong giảng dạy kiến thức mới (định nghĩa, định lí, công thức, ) hoặc trong quá trình giải Toán, cần chỉ rõ cho học sinh đặc điểm nhận dạng khái niệm, định lí, phân tích chi tiết, cụ thể, giúp học sinh hiểu ra vấn đề không hình thức Sau đó cho ví dụ đơn giản để học sinh khắc sâu được kiến thức, chỉ cho học sinh thấy những sai lầm thường gặp Cuối cùng là tổng kết tri thức, tri thức phương pháp mà học sinh cần lĩnh hội
Học sinh làm tốt giai đoạn này thì sẽ tiếp thu tốt ở các gia đoạn sau
b Giai đoạn 2: Làm theo hướng dẫn:
GV cho những ví dụ đơn giản, hướng dẫn học sinh làm, hướng dẫn học sinh bước đầu vận dụng kiến thức của mình, hiểu biết của mình vào giải Toán Làm tốt giai đoạn này sẽ giúp học sinh tự tin hơn, hứng thú hơn đối với hoạt động giải Toán Trong giai đoạn này giáo viên cần chỉ ra những dạng Toán cụ thể và phương pháp giải của từng dạng
c Giai đoạn 3: Tự làm theo mẫu:
Giáo viên đưa ra những bài tập khác tương tự như các bài tập học sinh đã làm (giai đoạn 2) để cho học sinh giải Qua giai đoạn này giáo viên có thể được thông tin phản hồi từ học sinh về mức độ hiểu biết của mình, mức độ tiếp thu của mình qua giai đoạn 2 Từ đó giáo viên sẽ có biện pháp thích hợp đối với từng đối tượng
d Giai đoạn 4: Độc lập làm bài
Giáo viên ra đề cho học sinh làm Có thể đó là các bài tập tương tự, các bài tập về nhà tương tự nhằm rèn luyện kỹ năng, đề kiểm tra thử, đề thi năm trước
Ngoài ra khi đứng lớp giáo viên cũng phải tạo được không khí thoải mái cho học sinh, không để học sinh cảm thấy sợ sệt khi đến giờ Toán Trong giảng dạy GV cũng nên đặt ra những câu hỏi ở mức độ dễ, vừa sức đối với học sinh yếu, gợi động cơ cho học sinh trả lời, giúp học sinh yếu tự tin hơn trong học tập Giáo viên cũng nên quan tâm giúp đỡ học sinh yếu trên lớp, học sinh yếu rất ngại hỏi giáo viên về vấn đề mình chưa biết nên giáo viên có thể chủ động tiếp cận và giúp
đỡ các em
3 Sử dụng thiết bị, ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy:
a Sử dụng thiết bị dạy học:
- Thiết bị dạy học là phương tiện chứa đựng và chuyển tải thông tin, tri thức Đặc thù của bộ môn Toán là có tính trừu tượng cao, nhờ các yếu tố trực quan
mà thiết bị dạy học mang lại, học sinh có thể tiếp cận với vấn đề, thảo luận và khám phá vấn đề Cho nên khi lên lớp giáo viên cần sử dụng các thiết bị dạy học
có liên quan đến bài dạy
- Việc sử dụng thiết bị dạy học cũng cần chú ý: Cần dùng thiết bị gì? Dùng vào mục đích gì? Dùng vào thời điểm nào? Làm sao, câu hỏi đặt ra như thế nào để dẫn dắt học sinh tiếp cận vấn đề qua thiết bị dạy học?
b Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học:
- Giảng dạy bằng bài giảng điện tử
- Sử dụng các phần mềm dùng cho Toán học: Sketchpad, Cabri vào vẽ hình, soạn bài giảng
Trang 5- Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy Toán một cách thành thạo sẽ góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy cũng phải được chú trọng, soạn giảng như thế nào để mang lại hiệu quả cao, tránh phô trương, hình thức
4 Đổi mới kiểm tra, đánh giá:
- Việc kiểm tra đánh giá giúp giáo viên và học sinh có thông tin liên hệ ngược chiều từ đó giáo viên có thể điều chỉnh hoạt động dạy và học
- Cùng với đánh giá bằng điểm số, phải chú trọng đến việc đánh giá bằng lời nhận xét cụ thể Khi chấm bài phải chỉ rõ ưu khuyết điểm của học sinh khi làm bài, hướng dẫn học sinh tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học
- Việc biên soạn đề, câu hỏi, bài tập để kiểm tra đánh giá cần đảm bảo: phù hợp với chương trình, chuẩn kiến thức kỹ năng, sát với trình độ học sinh; câu hỏi phải được phát biểu rõ ràng, chinh xác để học sinh hiểu đơn trị, cần có cả câu hỏi , bài tập đào sâu, vận dụng kiến thức tổng hợp để phân hóa học sinh
5 Hướng dẫn phương pháp học tập (trên lớp và tự học ở nhà):
- Cần rèn luyện cho các em tự đọc SGK ở nhà Khi các em đọc cần hướng dẫn học sinh đọc toàn bài, nắm được những trọng điểm của bài học, ghi lại những chỗ khó cần đọc lại hoặc hỏi giáo viên Khi việc đọc SGK là thói quen thì học sinh
có thể đọc những tài liệu khác, chọn lọc những thông tin cần thiết bổ trợ cho việc học
- Rèn cho các em có thói quen làm bài tập ở nhà, học nhóm cũng như thời gian học tập
- Hướng dẫn học sinh có các học trên lớp phù hợp: tập trung nghe giảng hơn là chú tâm vào việc ghi chép, hỏi các vấn đề chưa rõ
Trên đây là tham luận của tôi về việc nâng cao chất lượng giảng dạy môn Toán lớp 9, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ các đồng chí đồng nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm để tôi có thể thực hiện tốt hơn nữa nhiệm vụ giảng dạy của mình, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy, chất lượng giáo dục của huyện nhà nói riêng và sự nghiệp giáo dục của nước ta nói chung