Bai 4Dot Bien Gen 12CB Nong Thuy Quynh Viet Bac TPLang Son

Nhưng đối với phụ nữ, họ có đến 2 nhiễm sắc thể X, vì vậy sự đột biến phải xảy ra ở cả hai nhiễm sắc thể này mới khiến họ không nhận được đèn xanh với đèn đỏ trên đường phố... Ngày cà[r]

Nêu mối quan hệ: ADN → mARN → Protein

~ Pro

Ví dụ: Gen - 5’A-T-T - G-G-X - X

G

-X-T - A-A-G - X-X-X- 3’ 3’T-A-A - X-X-G - -G-A - T-T-X - G-G-G- 5’

mARN AUU GGX

-Polipeptit - IIe ~ Gli ~ Lys ~ Pro

Nếu trình tự nu trên AND bị thay đổi

thì hậu quả sẽ như thế nào?

A T

A

~ Thr

-X-U - A-A-G - X

X-X-X-Bài 4:

ĐỘT BIẾN GEN

I Khái niệm và các dạng đột biến gen

II Nguyên nhân và cơ chế phát sinh đột biến gen III Hậu quả và ý nghĩa của đột biến gen

I Khái niệm và các dạng đột biến gen

1, Khái niệm

* Đột biến gen: Là những biến đổi trong cấu trúc của gen,

xảy ra tại một điểm nào đó trên phân tử AND liên quan một cặp nucleotit (đột biến điểm) hoặc một số cặp nu

ĐBG có thể xảy ra ở những

loại tế bào nào?

Tế bào sinh dưỡng và tế bào sinh dục.

* Thể đột biến: Là những cá thể mang gen đột biến đã

biểu hiện ra kiểu hình

VD: Bệnh bạch tạng do một đột biến gen lặn A→ a

2, Các dạng đột biến gen (ĐB điểm)

Những thay đổi về protein

từ các dạng ĐBG trên?

VD:GEN AA – GGX – GXG – TTT - AAT– TAA 3’

TT – XXG – XGX – AAA – TTA – ATT 5’

mARN – 5’ AUG – Protein : Met ~

5’ ATG – 3’ TAX –

~ Gly ~ Ala ~ Phe ~ Asn

Glu

Lys

… AAG – GXG – XGT – TTA – ATT - AA 3’

… TTX – XGX – GXA – AAT – TAA - TT 5’

VD:GEN 5’ ATG –

3’ TAX –

5’ ATG – 3’ TAX –

VD:GEN

mARN – 5’ AUG –

mARN – 5’ AUG –

…AAG – GXG – XGU – UUA – AUU - AA 3’

AAA – GGG – XGX – GUU – UAA – UUA – A 3’

~ Ala ~ Arg ~ Leu ~ lle

II Nguyên nhân và cơ chế phát sinh đột biến gen

1 Nguyên nhân:

-Ngoại cảnh

- Do rối loạn sinh lý, hóa sinh của tế bào

-Đột biến gen có thể phát sinh trong điều kiện tự nhiên hoặc

môi trường nhân tạo

Tác nhân vật lý: tia phóng xạ, tia

tử ngoại, từ trường, sốc nhiệt…

Tác nhân hóa học: Đioxin, thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ và các loại hóa chất…

Tác nhân sinh học: Một số loại virút…

2, Cơ chế phát sinh ĐBG

Tần số ĐBG phụ thuộc và đâu?

+ Gen có cấu trúc kém bền→dễ bị

ĐB →nhiều alen mới

VD: - Gen xác định nhóm máu ở người là: A,B, O

có 3 alen: IA, IB, IO, quy định 4 nhóm máu: A, B, AB, O

- Ngoài ra còn có thêm các alen IA1, IA2 vì thế nhóm

máu A → A1 , A2 , Nhóm máu AB → A1B và A2B

→ Vậy nhóm máu ở người có 6 nhóm máu là:

A1, A2, B,O, A1B, A2B

( IA không bền so với IB và IO )

a, Sự kết cặp không đúng trong nhân đôi AND:

Ví dụ:

G*

X

A T

G*

T

Nhân đôi Nhân đôi

Các bazơnitơ dạng hiếm có vị trí liên kết hiđrô bị thay đổi nên kết cặp không đúng trong quá trình nhân đôi → Đột biến gen

b, Tác động của các tác nhân gây đột biến

III Hậu quả và ý nghĩa của ĐBG

1 Hậu quả

-ĐBG làm biến đổi cấu trúc mARN → biến đổi trình tự aa của protein → thay đổi chức năng của protein

-Nhiều ĐBG có hại, một số có lợi, một số trung tính

ĐBG gây nên hậu quả

như thế nào?

Ví dụ:

….G A G….

….X T X….

Gen HbA

Bệnh thiếu máu do hồng cầu hình liềm

(Người có kiểu gen SS bị thiếu máu nặng, thường chết sớm.)

Bệnh già sớm

Đột biến gen lặn

Tại sao nhiều ĐB điểm như ĐB thay thế cặp nu lại hầu như vô

hại đối với cơ thể ĐB?

Vì ĐB thay thế 1 cặp nu hầu như trung tính, sự thay thế 1 nu này bằng 1 nu khác → thay thế 1 codon này bằng 1 codon khác, nhưng cùng xác định 1 aa

→ protein không thay đổi

Ví dụ: XUX và XUA cùng mã hóa Lơxin

2 Vai trò và ý nghĩa của ĐBG

a, Đối với tiến hóa:

ĐBG có ý nghĩa gì đối với tiến

hóa?

Cung cấp nguyên liệu chủ yếu cho quá trình tiến hóa

Tại sao tần số ĐB ở mỗi gen là rất thấp (10-6 →10-4)

nhưng lại là nguồn nguyên liệu chủ yếu cho

quá trình tiến hóa?

b, Đối với thực tiễn: Cung cấp nguyên liệu cho quá tình tạo

giống

VD: Tạo giống mới ở thực vật và và vi sinh vật

.

Vì: - Số lượng gen trong tế bào là rất lớn và số cá

thể trong quần thể cũng rất nhiều → số lượng gen

ĐB được tạo ra trên mỗi hế hệ là đáng kể

- Giá trị của ĐB phụ thuộc vào điều kiện môi

trường cũng như phụ thuộc tổ hợp gen

Cõu hỏi trắc nghiệm

(cặp A-T bị thay thế bởi cặp G-X) và không phải là đột biến vô nghĩa sẽ làm cho chuỗi polipeptit đ ợc tổng hợp từ gen cấu trúc trên

A) chắc chắn bị thay đổi axit amin thứ 3 tính từ axit amin mở

đầu

B) bị thay đổi trình tự axit amim từ vị trí axit amin thứ 3 tính từ

axit amin mở đầu đến axit amin cuối cùng

C) có thể bị thay đổi axit amin thứ 3 tính từ axit amin mở đầu

D) Chỉ làm thay đổi một a.a ở cuối gen.

C

10 loại đột biến gen phổ biến nhất ở người

• 1 Bị hói đầu rất phổ biến ở đàn ông, Nhưng các nhà khoa học vẫn chưa nắm rõ được triệu chứng này Họ chỉ biết được hói đầu là kết quả của sự đột biến một vài gen ở một trong hai,

hoặc do cả bố cả mẹ

• 2 Một trong số các trường hợp đột biến gen hiếm hoi ở người Trung Quốc lại giúp họ có thể uống sữa và ăn các sản phẩm khác làm từ sữa Từ trước đến nay, việc người Trung Quốc

không bao giờ động vào sữa thường được cho là đặc trưng

văn hóa Mãi đến những năm 60 thế kỉ XX, người ta mới phát hiện rất nhiều người ở Đông Á và Đông Nam Á, cũng như ở

châu Phi không hề sử dụng các đồ ăn có chất đường sữa

Trong suốt 10.000 năm trước, sự đột biến gen (có lợi) này chỉ xảy ra rộng rãi ở những vùng chuyên chăn nuôi gia súc lấy sữa (bò và dê)

• 3 Hay bị mụn nhọt cũng là do di truyền trong gia đình Nếu bố

mẹ bạn hay bị mụn, thì bạn cũng rất dễ có nguy cơ bị mụn tấn công

4 Một đột biến gen có lợi (hay hại, tùy theo từng trường hợp) nữa

là sự “mắn đẻ” của người phụ nữ Con cái của họ, tức những cặp song sinh cùng trứng thì đôi khi mới có Nhưng những cặp song sinh khác trứng thì lặp đi lặp lại qua các thế hệ Điều này

là do một gen gây ra sự rụng nhiều trứng trong kì kinh nguyệt của người phụ nữ

* Đàn ông có loại gen này thì không phải lúc nào cũng có thể sinh đôi được, vì điều đó phụ thuộc vào phụ nữ Nhưng nếu con gái của họ được di truyền loại gen đó từ người bố, thì họ cũng có thể sinh đôi Chính vì thế hiện tượng sinh đôi hay nhảy cách

qua các thế hệ trong gia đình

5 Các bệnh tim, tiểu đường, đột quỵ hay cao huyết áp đều là do di truyền Cha mẹ mà bị một trong các bệnh này, thì con cái của

họ cũng khó có may mắn đứng ngoài cuộc

6 Đã có nhiều nghiên cứu cho rằng béo phì là một bệnh liên quan đến gen Những gen này trước đây rất có lợi cho tổ tiên của

chúng ta, vì chúng tạo ra cơ chế “tích trữ” trong những thời kì khan hiếm lương thực Nhưng ngày nay, những thời gian đói

kém đó không còn nữa Vì vậy, những trường hợp béo phì là do

ăn quá nhiều đồ ăn “không có lợi cho cơ thể”

7 Ở nam giới, có một gen quy định sự hung hăng hiếu chiến của họ nhưng không liên quan đến các hành vi như trộm cắp Nhưng ở phụ nữ thì việc ăn cắp vặt lại

có liên quan đến yếu tố di truyền.

8 Có 10 triệu người là nam giới ở Mĩ bị mù màu Những người này không thể phân biệt màu đỏ với màu xanh Nhưng chỉ có chưa đến 600.000 phụ nữ ở Mĩ là mắc chứng bệnh này Lí do là sự đột biến đó chỉ xảy ra ở

nhiễm sắc thể X.

• Trong bộ gen của nam giới có một nhiễm sắc thể X, vì vậy đột biến trên một nhiễm sắc thể này thôi là đủ gây

ra triệu chứng trên Nhưng đối với phụ nữ, họ có đến

2 nhiễm sắc thể X, vì vậy sự đột biến phải xảy ra ở cả hai nhiễm sắc thể này mới khiến họ không nhận được đèn xanh với đèn đỏ trên đường phố.

9 Ngày càng có nhiều bằng chứng về mối liên hệ

Những người có loại gen đột biến đó thường bị

phát triển ung thư sớm hơn những bệnh nhân

khác Những đột biến tương tự cũng làm tăng

nguy cơ bị ung thư tuyến tiền liệt, ung thư vú, ung thư tuyến tụy và các bệnh ung thư khác ở nam

giới.

cũng đóng một vai trò khá quan trọng Có một vài loại gen dẫn đến nguy cơ này, nhưng tác động

của chúng là khác nhau trong mỗi cá thể riêng

biệt