Quản lí xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố thái nguyên, tỉnh thái nguyên

Trẻ em không chỉ là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình mà còn là tương lai của nhân loại. Để đặt nền móng vững chắc cho các chủ nhân tương lai của đất nước thì ngành học Mầm non là bước khởi đầu và là nền móng của sự nghiệp giáo dục con người. Chính vì vậy mà mục tiêu chung của giáo dục mầm non là tiến hành giáo dục trẻ theo nhiều nội dung giúp trẻ phát triển hài hòa 5 mặt: đức, trí, thể, mỹ và lao động từ đó hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách con người, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp một. Chương trình giáo dục mầm non ban hành năm 2009 đưa ra nhiều nội dung, yêu cầu mới, phù hợp mục tiêu phát triển năng lực toàn diện cho trẻ mầm non, trong đó có hoạt động khám phá khoa học là một phần nội dung chương trình phát triển năng lực nhận thức của trẻ mầm non. Mặt khác, thông tư 282016 nhấn mạnh đối với giáo dục mẫu giáo, phương pháp giáo dục phải tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá môi trường xung quanh dưới nhiều hình thức đa dạng, đáp ứng nhu cầu, hứng thú của trẻ theo phương châm “chơi mà học, học bằng chơi”. Chú trọng đổi mới tổ chức môi trường giáo dục nhằm kích thích và tạo cơ hội cho trẻ tích cực khám phá, thử nghiệm và sáng tạo ở các khu vực hoạt động một cách vui vẻ. Kết hợp hài hòa giữa giáo dục trẻ trong nhóm bạn với giáo dục cá nhân, chú ý đặc điểm riêng của từng trẻ để có phương pháp giáo dục phù hợp. Nhận thức được tầm quan trọng của môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo, đáp ứng với xu thế hội nhập của toàn nghành giáo dục mầm non hiện nay, thực hiện chủ trương đổi mới phương pháp giảng dạy trong toàn ngành giáo dục nói chung và bậc học mầm non nói riêng, các trường mầm non thành phố Thái Nguyên đã tích cực xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo đạt hiệu quả cao đồng thời phát huy tính sáng tạo trong tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo phát huy hiệu quả học tập

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM –––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC

QUẢN LÍ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ

THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM –––––––––––––––––––

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHÍ THỊ HIẾU

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu do bản thân thực hiện cùng với sự dẫn dắt nhiệt tình của cô giáo hướng dẫn PGS.TS Phí Thị Hiếu Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã tham khảo nhiều nguồn tài liệu khác nhau, các nguồn thông tin được tổng hợp, khái quát đưa vào luận văn một cách hợp lý và đúng quy định

Các kết quả, số liệu và kết luận của đề tài được trình bày trong luận văn là khách quan, trung thực và chưa được công bố ở bất kỳ tài liệu và công trình nghiên cứu khoa học nào khác

Tác giả xin chịu trách nhiệm hoàn toàn về nội dung của luận văn

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2020

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Bích Ngọc

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tới Lãnh đạo trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên, các Thầy giáo Cô giáo đã tham gia giảng dạy và cung cấp những kiến thức cơ bản, sâu sắc, tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu tại nhà trường

Đặc biệt, với tấm lòng thành kính, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất

đến PGS TS Phí Thị Hiếu, người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận tình

giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn Lãnh đạo Phòng Giáo dục & Đào tạo thành phố Thái Nguyên, lãnh đạo các trường MN thành phố Thái Nguyên cùng bạn bè, người thân đã tạo điều kiện cả về thời gian, vật chất, tinh thần cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản thân em đã luôn cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy, các Cô và các bạn đồng nghiệp

Em xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2020

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Bích Ngọc

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở TRƯỜNG MẦM NON 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước 9

1.2 Một số khái niệm 13

1.2.1 Quản lý 13

1.2.2 Khám phá khoa học 14

1.2.3 Môi trườngkhám phá khoa học 15

1.2.4 Xây dựng môi trường khám phá khoa học 16

1.2.5 Xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 16

1.2.6 Quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 17

1.3 Lý luận về xây dựng môi trường hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 17

1.3.1 Một số đặc điểm tâm sinh lý của trẻ em lứa tuổi mẫu giáo 17

1.3.2 Vai trò của môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 20

1.3.3 Nội dung môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 22

1.3.4 Các nguyên tắc xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 24

1.4 Một số vấn đề cơ bản về quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 26

1.4.1 Hiệu trưởng trường mầm non với công tác quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 26

1.4.2 Lập kế hoạch xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 27

1.4.3 Tổ chức xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 29

1.4.3 Chỉ đạo thực hiện xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 31

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 31

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 32

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 32

1.5.2 Các yếu tố khách quan 34

Kết luận chương 1 36

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN 37

2.1 Khái quát về khảo sát thực trạng 37

2.1.1 Vài nét về khách thể khảo sát 37

2.1.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 37

2.2 Thực trạng xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 39

2.2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về tầm quan trọng của các mục tiêu xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 39

2.2.2 Thực trạng nội dung xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 41

2.2.3 Đánh giá các nguyên tắc xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên 44

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng môi trường khám phá khoa học cho

trẻ mẫu giáo ở trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 47

2.3.1 Thực trạng lập kế hoạch xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 47

2.3.2 Thực trạng tổ chức xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 51

2.3.3 Thực trạng chỉ đạo xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 53

2.3.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 56

2.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non thành phố Thái Nguyên 57

2.5 Đánh giá chung về khảo sát thực trạng 60

2.5.1 Những ưu điểm 60

2.5.2 Những tồn tại 62

2.5.3 Nguyên nhân 63

Kết luận chương 2 65

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN 66

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 66

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích 66

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 66

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 66

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ, toàn diện 67

3.2 Một số biện pháp quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 67

3.2.1 Chỉ đạo đa dạng hóa nội dung khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non 67

3.2.2 Tổ chức bồi dưỡng cho giáo viên mầm non kỹ năng xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 70

3.2.3 Chỉ đạo tuân thủ các nguyên tắc trong xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non 71

3.3.4 Huy động các nguồn lực trong xây dựng môi trường khám phá khoa học

cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non 73

3.3.5 Giám sát hoạt động xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non theo đúng kế hoạch 74

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 76

3.4 Khảo nghiệm về tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất 77

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 77

3.4.2 Nội dung khảo nghiệm 77

3.4.3 Phương pháp khảo nghiệm 77

3.4.4 Kết quả khảo nghiệm 77

Kết luận chương 3 81

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên ở các trường mầm non

thành phố Thái Nguyên về tầm quan trọng của mục tiêu xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 39 Bảng 2.2 Thực trạng nội dung xây dựng môi trường khám phá khoa học

cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 41 Bảng 2.3 Thực trạng các nguyên tắc xây dựng môi trường khám phá khoa học

cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 45 Bảng 2.4 Thực trạng lập kế hoạch xây dựng môi trường khám phá khoa

học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 47 Bảng 2.5 Thực trạng tổ chức xây dựng môi trường khám phá khoa học cho

trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 51 Bảng 2.6 Thực trạng chỉ đạo xây dựng môi trường khám phá khoa học cho

trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 54 Bảng 2.7 Thực trạng kiểm tra, đánh giá xây dựng môi trường khám phá

khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 56 Bảng 2.8 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng môi trường khám

phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 58 Bảng 3.1 Tính cần thiết của các biện pháp quản lý xây dựng môi trường

khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên 78 Bảng 3.2 Tính khả thi của các biện pháp quản lý xây dựng môi trường

khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên 79

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trẻ em không chỉ là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình mà còn là tương lai của nhân loại Để đặt nền móng vững chắc cho các chủ nhân tương lai của đất nước thì ngành học Mầm non là bước khởi đầu và là nền móng của sự nghiệp giáo dục con người Chính vì vậy mà mục tiêu chung của giáo dục mầm non là tiến hành giáo dục trẻ theo nhiều nội dung giúp trẻ phát triển hài hòa 5 mặt: đức, trí, thể, mỹ và lao động từ đó hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách con người, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp một

Chương trình giáo dục mầm non ban hành năm 2009 đưa ra nhiều nội dung, yêu cầu mới, phù hợp mục tiêu phát triển năng lực toàn diện cho trẻ mầm non, trong đó có hoạt động khám phá khoa học - là một phần nội dung chương trình phát triển năng lực nhận thức của trẻ mầm non Mặt khác, thông tư 28/2016 nhấn mạnh đối với giáo dục mẫu giáo, phương pháp giáo dục phải tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá môi trường xung quanh dưới nhiều hình thức đa dạng, đáp ứng nhu cầu, hứng thú của trẻ theo phương châm “chơi mà học, học bằng chơi” Chú trọng đổi mới tổ chức môi trường giáo dục nhằm kích thích và tạo cơ hội cho trẻ tích cực khám phá, thử nghiệm

và sáng tạo ở các khu vực hoạt động một cách vui vẻ Kết hợp hài hòa giữa giáo dục trẻ trong nhóm bạn với giáo dục cá nhân, chú ý đặc điểm riêng của từng trẻ để có phương pháp giáo dục phù hợp

Nhận thức được tầm quan trọng của môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo, đáp ứng với xu thế hội nhập của toàn nghành giáo dục mầm non hiện nay, thực hiện chủ trương đổi mới phương pháp giảng dạy trong toàn ngành giáo dục nói chung và bậc học mầm non nói riêng, các trường mầm non thành phố Thái Nguyên đã tích cực xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo đạt hiệu quả cao đồng thời phát huy tính sáng tạo trong tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo phát huy hiệu quả học tập

- tính tích cực sáng tạo ở trẻ Tuy nhiên, việc tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ của giáo viên mầm non còn gặp nhiều khó khăn vì chưa có kỹ năng xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo, khó khăn về kinh

phí dẫn đến công tác xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mầm

non vẫn chưa thật sự hiệu quả, chưa thật sự giúp trẻ tự lĩnh hội tri thức thông qua trải nghiệm, thử nghiệm tích cực

Vấn đề quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non hiện nay còn bị xem nh và chưa được quan tâm đúng mức Mặt khác, tổ chuyên môn chưa thực hiện thường xuyên tổng kết đánh giá xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo nhằm giải quyết những vẫn đề phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện, những vấn đề trọng tâm khác như rút kinh nghiệm, vạch ra phương hướng trong thời gian tiếp theo Vì vậy, nếu đề tài nghiên cứu thành công s vận dụng đồng bộ các biện pháp quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thực hiện đúng kế hoạch quản lý s góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động này

Xuất phát từ những lý do trình bày trên, chúng tôi chọn đề tài: “Quản

lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên” làm đề tài nghiên cứu

luận văn Thạc sĩ

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên, đề xuất một số biện pháp quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ ở độ tuổi này, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục trẻ của các nhà trường mầm non

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

4 Giả thuyết khoa học

Công tác quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên thời gian qua đã được quan tâm thực hiện tuy nhiên hiệu quả chưa cao Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo mang tính khoa học, hệ thống, khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn thì s nâng cao hiệu quả hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non

5.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên tỉnh Thái Nguyên

5.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên tỉnh Thái Nguyên

6 Giới hạn nghiên cứu

Đề tài được triển khai, nghiên cứu, khảo sát 35 cán bộ quản lý và 115 giáo viên

Quy mô khảo sát: Các nghiên cứu khảo sát được tiến hành ở Trường mầm non Quang Vinh; Trường mầm non Bệnh Viện Đa Khoa; Trường mầm non Liên Cơ; Trường mầm non Linh Sơn, Trường mầm non Họa Mi, Trường mầm non Quang Trung, Trường mầm non 19-5, Trường mầm non Hoa hướng dương, trường mầm non Hoa trạng nguyên, trường mầm non Sao Mai thuộc thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên năm học năm học 2019-2020

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Tiến hành hệ thống hóa, thu thập và sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các tài liệu về khoa học giáo dục, quản lý giáo dục, các văn bản chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Chính phủ và các văn bản có liên quan để xây dựng cơ sở lý luận để nghiên cứu quản lý xây dựng môi trường khám phá

khoa học cho trẻ mẫu giáo

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra giáo dục

Sử dụng các mẫu phiếu điều tra dành cho CBQL, giáo viên nhằm thu thập số liệu về thực trạng quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non trên địa bàn thành phố Thái Nguyên

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn CBQL, giáo viên và nhân viên của các trường mầm non trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên nhằm thu thập thông tin về thực trạng công tác quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non

7.2.3 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm của hoạt động

Nghiên cứu sản phẩm: Kế hoạch chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ năm học của Hiệu trưởng và kế hoạch thực hiện chương trình chăm sóc giáo dục trẻ em của giáo viên tại 04 trường trong số các trường mầm non được khảo sát để làm

rõ hơn thực trạng xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

7.2.4 Phương pháp chuyên gia

Chúng tôi sử dụng phương pháp này để khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất

7.3 Phương pháp sử dụng toán thống kê để xử lý kết quả nghiên cứu

Sử dụng phương pháp thống kê trong toán học để xử lý và phân tích các

số liệu từ các bảng hỏi thu thập được

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục; luận văn được cấu trúc thành ba chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý xây dựng môi trường khám phá

khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non

Chương 2: Thực trạng quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học

cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

Chương 3: Biện pháp quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho

trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG

KHÁM PHÁ KHOA HỌC CHO TRẺ MẪU GIÁO

Ở TRƯỜNG MẦM NON

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

Giáo dục trẻ mẫu giáo đã được các nhà nghiên cứu trên thế giới quan tâm từ rất lâu Cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này

Trên thế giới, các tác giả như Pextalodi J.H.; Badodop, L.; Quen R.; Cômenxki J.A.; Rutxoo,J.J.; Pextalozi I.G nhấn mạnh vai trò to lớn của quá trình quan sát, tiếp xúc với thiên nhiên, xã hội đối với việc lĩnh hội kiến thức, phát triển trí tuệ, ngôn ngữ của trẻ em Đặc biệt, vai trò của hoạt động KPKH đối với giáo dục toàn diện nói chung và phát triển ngôn ngữ trẻ nói riêng, được thể hiện ở các công trình nghiên cứu của các nhà tâm lí, giáo dục học Liên Xô như: Usinxki, Krupxkaia, Chikheeva, Pođzikov, Xamorukova, Verechenhikova, Nhikôlaeva Điểm chung trong nghiên cứu của các tác giả này là: qua hoạt động KPKH, trẻ được tìm hiểu thế giới xung quanh, được khám phá, thử nghiệm, phát hiện, giải thích, lập luận Kết quả là trẻ thu được một số lượng từ đáng kể, cũng từ đó trẻ được phát triển năng lực quan sát, tư duy, giải quyết vấn đề Đây chính là điều kiện để ngôn ngữ của trẻ được bộc lộ, phát triển Ngoài ra, tác giả Usinxki đã khẳng định vai trò quan trọng của môi trường xã hội trong việc dạy tiếng m đẻ cho trẻ em Tác giả Pextalodi với cuốn “Sách dành cho các bà m ” đã nhấn mạnh vai trò của thiên nhiên đối với sự phát triển năng lực trí tuệ và sự tồn tại của con người Ông khuyên các bà m rằng: sự chăm sóc đầu tiên đối với đứa con của mình là dạy nó biết quan sát các đối tượng xung quanh và tập cho nó nói; đồng thời, ông hướng dẫn các bà m rất cụ thể về phương pháp, biện pháp và hình thức dạy trẻ quan sát các đối tượng xung quanh và tập nói cho trẻ [dẫn theo 20]

Tác giả E.I.Tikheeva cho rằng, con đường duy nhất để mở rộng vốn từ ở trẻ mẫu giáo khi thực hiện KPKH qua các trò chơi, tham quan, quan sát vật thật, tranh ảnh, kể chuyện Xây dựng môi trường KPKH cho trẻ mẫu giáo qua các hệ thống bài tập, trò chơi khác nhau s phát triển khả năng tiếp thu, quan sát, phát triển các biểu tượng, tư duy , trên cơ sở đó s phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo [dẫn theo 1]

Nhiều tác giả tiếp cận theo các hướng khác nhau trong dạy trẻ mẫu giáo KPKH, như: Mary & Susan đưa ra các hoạt động KPKH cho trẻ mẫu giáo dưới hình thức chơi [38], xem KPKH như là một phương tiện để giáo dục phát triển toàn diện cho trẻ mẫu giáo và xây dựng “ngân hàng” các hoạt động KPKH cụ thể nhằm hướng dẫn giáo viên mầm non tổ chức KPKH cho trẻ một cách đa dạng và tạo ra các cơ hội để trẻ tham gia hiệu quả, qua đó phát triển vốn từ cho trẻ [38]

Phát triển sự sáng tạo của trẻ trong các hình thức nghệ thuật khác nhau là nhiệm vụ giáo dục thẩm mĩ quan trọng ở lứa tuổi mầm non Các nhà giáo dục học L.R.Bolochina, T.X.Komarova, X.P.Baranov cho rằng “Sáng tạo là hoạt động hướng đến việc xây dựng sản phẩm có giá trị xã hội, có liên quan đến việc cải biến môi trường xung quanh” [dẫn theo 18] Đối với trẻ mầm non, sự sáng tạo của trẻ có đặc điểm riêng Phân tích hoạt động sáng tạo của trẻ, I.Ia.Lerner

đã chỉ ra các biểu hiện của sự sáng tạo là: Trẻ tự vận dụng kiến thức vào tình huống mới; Nhận thấy chức năng mới của đối tượng; Nhìn nhận vấn đề trong tình huống chuẩn xác; Nhận ra cấu trúc của đối tượng; Có khả năng lựa chọn giải pháp tốt nhất; Phối hợp giữa các biện pháp cũ và mới [dẫn theo 18] Từ đó,

có thể hiểu sự sáng tạo của trẻ mầm non là: tạo ra những sản phẩm mới có giá trị với trẻ; nghĩ ra các chi tiết đã có nhưng chưa được sử dụng trước đó; tạo ra những hình ảnh theo cách mới; tìm ra cách mở đầu, diễn biến, kết thúc một câu chuyện, các hành động mới thể hiện đặc điểm nhân vật; sử dụng biện pháp nghệ thuật và các phương tiện thể hiện trong tình huống mới; thể hiện sự sáng tạo của trẻ trong tất cả các lĩnh vực, sản phẩm, tình huống và trong hành động

Về tổ chức hoạt động trải nghiệm và thảo luận về các hoạt động đó trong quá trình KPKH nhằm phát triển vốn từ cho trẻ: Theo hướng này có các tác giả như Smith, Humphyryes Trong đó, Smith (2011) tập trung nêu phương pháp kích thích sự tìm hiểu thế giới thực vật của trẻ em thông qua các hoạt động như cách trồng cây, cách chăm sóc cây Qua đó, vốn từ của trẻ về môi trường khám phá khoa học - chủ đề thế giới thực vật, được xuất hiện từ đơn giản đến phức tạp; ngoài việc cung cấp cho trẻ biết tên gọi, các bộ phận của cây xanh, hoa, quả , trẻ s biết được quá trình phát triển của cây, từ hạt nảy mầm → thành cây → đơm hoa → kết trái Từ đó, giáo dục cho trẻ ý thức yêu và bảo vệ cây xanh Ngoài ra, tác giả còn chỉ ra rằng, bên cạnh việc phát triển vốn từ, hoạt động KPKH chủ đề thực vật còn giúp tích hợp thêm các hoạt động khác như toán, nhạc, thể dục [dẫn theo 14] Cũng nghiên cứu hướng này, Lauren Lowry (2012) nhấn mạnh, trong quá trình khám phá thế giới thực vật, nếu trẻ thích thú và chú ý tới bộ phận nào đó của cây, hoa, quả thì chúng ta có thể cho trẻ nhắc lại từ mới đó về tên gọi, đặc điểm, màu sắc hay công dụng Đây là cơ hội

để cung cấp thêm vốn từ mới có liên quan cho trẻ Theo tác giả, khi cung cấp từ mới cho trẻ, đặc biệt là trẻ 3-4 tuổi, ta không nên đưa nhiều từ cùng một lúc,

mà nên tạo cơ hội, động viên, khuyến khích trẻ diễn đạt để trả lời; nên kết hợp dùng cử chỉ, điệu bộ, nét mặt để trẻ hiểu sâu hơn từ mới đó [37]

Tìm hiểu về việc cho trẻ thực hành trải nghiệm trong hoạt động KPKH, Janet Humphyryes (2005) cho rằng: trẻ từ 0-6 tuổi luôn khám phá thế giới bằng các giác quan Trẻ có thể hiểu tốt hơn khi tham gia vào các hoạt động mà qua

đó chúng có thể giao tiếp được trực tiếp với thế giới tự nhiên Giáo viên nên lựa chọn những gì trẻ hứng thú và muốn tìm hiểu Để giúp trẻ thực hiện được điều này, người lớn cần cho trẻ ra ngoài trời để trẻ được hòa mình vào môi trường tự nhiên và dành thời gian để khám phá nó nhờ các giác quan [15]

Tác giả Christine Chen - nhà sáng lập và Chủ tịch Hiệp hội các nhà giáo dục mầm non Singapore (AECES), Chủ tịch Hiệp hội giáo dục mầm non Thế

giới (ACEI) cho rằng phong trào cấp tiến nhìn nhận giáo dục là một quá trình

xã hội và lớp học được tổ chức như một cộng đồng trong đó học sinh học cách cộng tác với nhau và với thầy giáo viên Giáo dục cấp tiến dạy trẻ các kỹ năng của thế kỷ 21 với 3 kỹ năng: Giao tiếp - Cộng tác - Sáng tạo Theo Christine Chen, những phương pháp, tiếp cận tiên tiến và các xu thế trong giáo dục mầm non của thế giới đang được Singapore và các nước áp dụng trong xây dựng chương trình giáo dục mầm non là mô hình Bank street, Montessori và Đa trí tuệ [dẫn theo 1]

Tất cả các nhà nghiên cứu đã thống nhất đánh giá vai trò quan trọng trong hoạt động học, hoạt động chơi với trẻ mầm non trong các lĩnh vực phát triển và hoạt động khám phá môi trường khoa học là một trong những hoạt động đặc thù của trẻ mẫu giáo, tạo môi trường cho trẻ mẫu giáo khám phá khoa học có vai trò quan trọng đặc biệt là quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ ở các trường mầm non Từ những quan điểm trên đã cho ta một cách nhìn cơ bản về sự cần thiết của việc xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước

Khám phá khoa học giúp cho trẻ mẫu giáo phát triển toàn diện về các mặt trí tuệ, nhận thức, đạo đức, thẩm mĩ, thể lực và lao động Vì thế, đây là chủ

đề được các nhà nghiên cứu cũng như các giáo viên quan tâm

Tác giả Đinh Thị Thu Hằng trong bài viết “Thiết kế thí nghiệm trong

hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non” đã nhận

định hoạt động khám phá khoa học là hoạt động giúp trẻ nhận biết về các sự vật, hiện tượng ở xung quanh Trong hoạt động khám phá khoa học, trẻ trải qua việc học là trải qua một tiến trình tìm tòi, khám phá, thử nghiệm và sáng tạo Điều này giúp trẻ hình thành các năng lực tư duy, khả năng phán đoán và giải quyết vấn đề, nuôi dưỡng lòng say mê khám phá, đấy là những tiền đề cần thiết cho trẻ trong suốt cuộc đời Nếu đưa những thí nghiệm vào hoạt động khám

phá khoa học, biến những hoạt động này thành những hoạt động khám phá bổ ích thì trẻ s trở thành nhân tố chủ động trong việc chiễm lĩnh tri thức Đối với trẻ 5-6 tuổi ở trường Mầm non, thay vì cung cấp kiến thức theo con đường có sẵn, việc thiết kế thí nghiệm trong hoạt động khám phá khoa học là một phương thức giáo dục bổ ích, hiệu quả [12]

Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Châu trong bài viết “Một số nghiên cứu về tổ

chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo”

đã nhận định thực tế ở các trường mầm non, khi tổ chức hoạt động KPKH, giáo viên thường chú trọng tới mục tiêu phát triển nhận thức mà ít chú ý đến phát triển ngôn ngữ nói chung, phát triển vốn từ cho trẻ nói riêng Hiện tượng “giáo viên nói nhiều, làm nhiều hơn trẻ” còn khá phổ biến Trẻ chưa có nhiều cơ hội được giao tiếp, chia sẻ, diễn đạt ý tưởng của mình; các hoạt động KPKH chưa tạo được môi trường ngôn ngữ tích cực cho trẻ Đa số giáo viên còn gặp khó khăn trong quá trình tìm kiếm những biện pháp tổ chức hoạt động KPKH nhằm phát triển vốn từ cho trẻ Những nhược điểm, khó khăn này cần được nghiên cứu tìm kiếm các biện pháp khắc phục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ nói chung, phát triển vốn từ cho trẻ nói riêng [3]

Tác giả Trần Viết Nhi trong bài viết “Rèn luyện kỹ năng sử dụng sơ đồ

cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua hoạt động khám phá khoa học” đã khẳng định

hoạt động KPKH cho phép GV lồng ghép các phương pháp, biện pháp rèn luyện kỹ năng sử dụng sơ đồ cho trẻ dưới hình thức vui chơi một cách hiệu quả

mà không gây nhàm chán Với những lí do đó, hoạt động KPKH ở trường mầm non tạo ra nhiều cơ hội để GV áp dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng sử dụng sơ đồ cho trẻ mầm non [17]

Tác giả Hồ Thị Tường Vân trong công trình “Biện pháp tổ chức hoạt

động khám phá khoa học cho trẻ 5 - 6 tuổi trong trường mầm non tại thành phố

Hồ Chí Minh” đã xác định và hệ thống hóa lí luận về biện pháp tổ chức hoạt

động khám phá khoa học cho trẻ 5 - 6 tuổi trong trường mầm non, từ đó làm rõ

thực trạng của các biện pháp tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5 -

6 tuổi trong trường mầm non và chỉ ra những nguyên nhân của thực trạng, đề xuất một số biện pháp tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5 - 6 tuổi trong trường mầm non [33]

Tác giả Vũ Thị Thu Hoài trong bài viết “Quy trình tổ chức thực hành

thường xuyên bộ môn “phương pháp cho trẻ mầm non khám phá khoa học về môi trường khám phá khoa học” ở trường cao đẳng sư phạm” đã khẳng định

phương pháp cho trẻ mầm non khám phá khoa học về môi trường khám phá khoa học cần được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như thực hành ở trường

sư phạm, kiến tập ở trường mầm non, thực hành ở trường mầm non Bài viết có ý nghĩa đối với hoạt động thực hành của sinh viên sư phạm mầm non [13]

Tác giả Phạm Thị Thu Thủy trong “Sử dụng phương pháp vấn đáp trong

học phần Phương pháp cho trẻ khám phá khoa học về môi trường khám phá khoa học”, đã phân tích hình thức dạo chơi trong thiên nhiên (dạo chơi có mục

đích quan sát đối tượng) là nhu cầu không thể thiếu đối với trẻ mầm non, nó mang lại cho trẻ không khí trong lành, thỏa mãn nhu cầu về vận động, nhu cầu tiếp nhận thông tin qua khám phá thiên nhiên Mặt khác, tác giả đã làm rõ sự phối hợp, hòa quyện và bổ sung cho nhau về các mặt giáo dục, nhằm phát huy tối đa khả năng của trẻ trong hoạt động chung có chủ đích học tập được tổ chức thông qua các hoạt động giáo dục theo hệ thống chủ điểm [27]

Bộ sách “Giáo án tổ chức hoạt động khám phá khoa học về môi trường

khám phá khoa học lớp mẫu giáo 3-4 tuổi” và “Giáo án tổ chức hoạt động khám phá khoa học về môi trường khám phá khoa học lớp mẫu giáo 5-6 tuổi” của tác giả Nguyễn Kim Dung, Trần Phương Hà, Nguyễn Ngọc Huyền,

Đào Hoàng Mai, Phạm Lâm Nguyệt, Trần Kim Uyên, nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (Theo chương trình giáo dục mầm non mới) [7,8], được thiết kế

ế theo các hoạt động giáo dục với mục đích giúp giáo viên lựa chọn các giáo

án phù hợp với từng chủ đề để đưa vào dạy học theo các lĩnh vực phát triển

của trẻ như: Lĩnh vực phát triển nhận thức, lĩnh vực phát triển ngôn ngữ, lĩnh vực phát triển thẩm mĩ, lĩnh vực phát triển thể chất, lĩnh vực phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội

Trong các tài liệu“Giáo trình tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mầm non”

của tác giả Đinh Văn Vang, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam [32]; “Hướng dẫn cho trẻ từ 3-6 tuổi khám phá môi trường khám phá khoa học qua các thí nghiệm đơn giản” do tác giả Phạm Thị Yến chủ biên, NXB Giáo dục Việt Nam [35] đã xây dựng, hướng dẫn chi tiết các hoạt động vui chơi, khám phá môi trường khám phá khoa học qua những hoạt động vui vẻ, có ích, thiết thực

Trần Thị Ngọc Trâm trong công trình “Thiết kế các hoạt động khám phá

khoa học cho trẻ mẫu giáo” [28] đã làm sáng tỏ khung lí thuyết và cơ sở thực

tiễn của việc thiết kế và tổ chức các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo; đồng thời đề xuất một số hướng tổ chức hoạt động khám phá khoa học và thiết kế một số hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo Đề tài đã phân tích hoạt động khám phá khoa học của trẻ mẫu giáo như sự phát triển nhận thức của trẻ mẫu giáo, các quá trình khám phá khoa học thích hợp với trẻ nhỏ, mục tiêu của tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo, tầm quan trọng của hoạt động khám phá khoa học với trẻ nhỏ, vai trò của giáo viên trong

tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ

Tác giả Hồ Thị Tường Vân trong công trình “Quản lý hoạt động khám

phá khoa học cho trẻ 5 – 6 tuổi trong trường mầm non tại thành phố Hồ Chí Minh” [33] đã nhấn mạnh đến biện pháp quản lý: Chỉ đạo GV nắm vững kiến

thức và có kĩ năng tổ chức hoạt động khám phá khoa học; Chỉ đạo rèn luyện cho trẻ kĩ năng nhận thức và sử dụng những kĩ năng đó cần phải tạo điều kiện cho trẻ được thực hành, được tiếp xúc với hoạt động khám phá khoa học nhiều;

Tổ chức môi trường học tập – cả vật chất lẫn tinh thần để khơi dậy tiềm năng của trẻ, giúp trẻ chủ động, tích cực và sáng tạo hơn trong hoạt động khám phá khoa học ở trường mầm non

Lê Thị Diệu trong công trình quản lý hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non trong thành phố Cà Mau [11] đã nhấn mạnh một trong các vai trò của hoạt động KPKH ở trẻ mẫu giáo là nhằm phát triển mạnh m khả năng tư duy trực quan hình ảnh, khả năng tưởng tượng, sáng tạo dựa vào vốn biểu tượng đã có, khả năng suy luận phán đoán để giải quyết các nhiệm vụ tư duy nhằm chuẩn bị tốt cho trẻ vào trường tiểu học lĩnh hội các khái niệm khoa học Vì vậy, khi tổ chức hoạt động KPKH đòi hỏi GV phải biết đưa ra các tình huống có vấn đề bắt buộc trẻ phải suy luận, phán đoán để giải quyết tình huống đó nhằm kích thích hứng thú nhận thức và phát triển tư duy cho trẻ Nhưng thực tế ở Cà Mau GV chưa thực hiện tốt biện pháp này là do Ban giám hiệu các trường MN chưa quan tâm hướng dẫn GV thực hiện

Như vậy, đã có các công trình nghiên cứu về thiết kế và tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mầm non Tuy nhiên, vấn đề quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo cho đến nay vẫn chưa được quan tâm nghiên cứu mặc dù hoạt động này có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo kết quả giáo dục ở trường mầm non Đây cũng là cơ sở quan trọng để chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài này nhằm nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên tỉnh Thái Nguyên

1.2 Một số khái niệm

1.2.1 Quản lý

Quản lý là một hoạt động bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động trong một tổ chức nhất định Sự phân công, hợp tác lao động là nhằm đạt được hiệu quả và năng suất lao động cao hơn, do đó cần có người đứng đầu chỉ huy để phối hợp, điều hành, kiểm tra, điều chỉnh Như vậy, quản lý phối hợp các bộ phận, các hoạt động riêng lẻ của xã hội tạo nên hiệu quả cho sự phát triển của xã hội

Một số nhà nghiên cứu định nghĩa quản lý như sau:

Theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý là một hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định" [16]

Các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: Quản lý là hoạt động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức [5]

Như vậy, quản lý là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ

thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý đặt ra

1.2.2 Khám phá khoa học

- Khoa học:

Theo tác giả Trần Thị Ngọc Trâm và Nguyễn Thị Nga thì: khoa học là kiến thức, hiểu biết thế giới; là quá trình tìm hiểu, khám phá thế giới Khoa học với trẻ nhỏ là quá trình tìm hiểu, khám phá thế giới tự nhiên [30]

Theo từ điển Giáo dục học của Nhà xuất bản từ điển Bách khoa [31]: khoa học là lĩnh vực hoạt động của con người nhằm tạo ra và hệ thống hóa những tri thức khách quan về thực tiễn, là một trong những hình thái ý thức xã hội bao gồm

cả hoạt động để thu hái kiến thức mới lẫn cả kết quả của hoạt động ấy, tức là toàn

bộ những tri thức khách quan làm nên nền tảng của một bức tranh về thế giới Từ

“khoa học” còn dùng để chỉ những lĩnh vực tri thức chuyên ngành Những mục đích trực tiếp của khoa học là miêu tả, giải thích và dự báo các quá trình và các hiện tượng của thực tiễn dựa trên cơ sở những quy luật mà nó khám phá được Định nghĩa này được chúng tôi lựa chọn sử dụng để triển khai nghiên cứu đề tài

- Khám phá:

Theo Vũ Cao Đàm, khám phá là một hoạt động trong nghiên cứu khoa học nhằm nhận ra cái vốn có (phát hiện) quy luật xã hội, vật thể / trường, hiện

tượng và nhận ra cái vốn có (phát minh) quy luật tự nhiên; từ đó có thể tạo ra cái chưa từng có mới về nguyên lý kỹ thuật và có thể áp dụng được (sáng chế) [dẫn theo 30]

Theo từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học do Hoàng Phê chủ biên: Khám phá là tìm thấy, phát hiện ra cái ẩn giấu, bí mật [22]

Vậy, khám phá là một hoạt động nhằm phát hiện ra đặc điểm, bản chất của

sự vật hiện tượng, từ đó mở rộng vốn tri thức, giúp con người hình thành các năng lực tư duy, khả năng phán đoán và giải quyết vấn đề

- Khám phá khoa học:

Khám phá khoa học là hoạt động nhận thức tích cực nhằm chiếm lĩnh hệ thống tri thức về thế giới xung quanh bằng các thao tác trí tuệ (quan sát, so sánh, phân loại, thử nghiệm, dự đoán, suy luận, thảo luận, giải quyết vấn đề, đưa ra quyết định…), từ đó làm tăng vốn hiểu biết, góp phần vào sự phát triển năng lực trí tuệ, nhân cách của cá nhân

1.2.3 Môi trườngkhám phá khoa học

Theo "Luật bảo vệ môi trường" đã được Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam khoá IX, kì họp thứ tư thông qua ngày 27 - 12 - 1993, môi trường

được định nghĩa như sau: "Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu

tố vật chất nhân tạo, quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và

thiên nhiên" [25]

Theo UNESCO (1981) thì “Môi trường sống do con người tạo ra,

trong đó con người sống và bằng lao động của mình, họ khai thác các tài nguyên thiên nhiên và nhân tạo nhằm thỏa mãn nhu cầu của mình” [dẫn theo 10]

Qua đó, chúng ta nhận thấy, con người, xã hội và thiên nhiên có quan hệ chặt ch gắn bó hài hòa với nhau Vì vậy, có thể hiểu rằng môi trường bao gồm cả môi trường tự nhiên và môi trường xã hội

Vậy, môi trường khám phá khoa học là toàn bộ những điều kiện tự

nhiên, xã hội được tạo ra để phục vụ cho việc hướng dẫn trẻ, khơi dậy ở trẻ nhu cầu, hứng thú nhận thức tích cực về thế giới xung quanh

1.2.4 Xây dựng môi trường khám phá khoa học

Trần Thị Ngọc Trâm và Nguyễn Thị Nga thì “Xây dựng môi trường khám

phá khoa học là quá trình GV giúp trẻ tích cực tham gia hoạt động thăm dò, tìm hiểu thế giới tự nhiên, từ đó trẻ quan sát, so sánh, phân loại, thử nghiệm, dự đoán, suy luận, thảo luận, giải quyết vấn đề, đưa ra quyết định” [30]

Tác giả Hoàng Thị Oanh và Nguyễn Thị Xuân định nghĩa: “Xây dựng môi

trường khám phá khoa học chính là việc giáo viên tạo ra các điều kiện, cơ hội và

tổ chức các hoạt động để cho trẻ tích cực tìm tòi, phát hiện những điều thú vị về các sự vật hiện tượng xung quanh trẻ” [20] Khái niệm này được chúng tôi sử

dụng làm khái niệm công cụ để triển khai nghiên cứu đề tài luận văn

KPKH nhằm giúp trẻ mẫu giáo tham gia vào hoạt động trải nghiệm, tìm tòi, khám phá những gì trẻ quan tâm và muốn tìm hiểu Đối với trẻ mẫu giáo, học khoa học chủ yếu là học cách suy nghĩ chứ chưa phải là học những quy luật của khoa học Điều quan trọng là giáo viên giúp trẻ suy nghĩ nhiều hơn về những gì chúng nhìn thấy và đang làm, kích thích trẻ quan sát, xem xét, suy

luận, phỏng đoán về các sự vật và hiện tượng xung quanh

1.2.5 Xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

Trường mầm non là đơn vị cơ sở của bậc học mầm non trong hệ thống giáo dục quốc dân, có trách nhiệm nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ em nhằm hình thành những yếu tố ban đầu về nhân cách, chuẩn bị cho trẻ vào học lớp 1 Trường mầm non được tổ chức trên cơ sở tự nguyện với sự hỗ trợ của Nhà nước, của nhân dân và các lực lượng xã hội về vật chất và tinh thần Hiện nay, trường mầm non được tổ chức theo ba loại hình: công lập, dân lập, tư thục

Trẻ mẫu giáo là những trẻ em từ 3 đến 6 tuổi đang theo học tại các trường mầm non Lứa tuổi này có tốc độ phát triển nhanh, mạnh về thể chất và tâm lí Sáu năm đầu so với cả cuộc đời của con người là khoảng thời gian

ngắn, tuy nhiên, đối với sự phát triển của trẻ em thì đây là thời kì vàng, vô cùng quan trọng vì nó đặt nền móng cho sự phát triển nhân cách con người

Từ các khái niệm môi trường khám phá khoa học, xây dựng môi trường

khám phá khoa học, theo chúng tôi, xây dựng môi trường khám phá khoa học cho

trẻ mẫu giáo là việc nhà trường, giáo viên tạo ra các điều kiện, cơ hội và tổ chức các hoạt động cho trẻ mẫu giáo để trẻ tích cực tìm tòi, phát hiện đặc điểm của các hiện tượng tự nhiên, xã hội xung quanh trẻ

Đây thực chất là việc giáo viên tạo ra môi trường, tạo ra các tình huống

và tổ chức các hoạt động cho trẻ tiếp xúc, trải nghiệm với các sự vật, hiện tượng của môi trường khám phá khoa học, thông qua đó trẻ hiểu biết về các đặc điểm, thuộc tính của sự vật, hiện tượng, các mối quan hệ qua lại, sự thay đổi và phát triển của chúng Điều quan trọng hơn là thông qua các hoạt động khám phá này trẻ học được các kỹ năng quan sát, so sánh, phân loại, đo lường, phán đoán, giải quyết vấn đề, chuyển tải ý kiến của mình và đưa ra kết luận

1.2.6 Quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non

Từ các khái niệm quản lý, xây dựng môi trường khám phá khoa học cho

trẻ mẫu giáo, theo chúng tôi quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học

cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của Hiệu trưởng đến đội ngũ cán bộ giáo viên mầm non nhằm tạo ra các điều kiện, cơ hội và tổ chức các hoạt động cho trẻ mẫu giáo để trẻ tích cực tìm tòi, phát hiện đặc điểm của các hiện tượng tự nhiên, xã hội xung quanh trẻ

1.3 Lý luận về xây dựng môi trường hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non

1.3.1 Một số đặc điểm tâm sinh lý của trẻ em lứa tuổi mẫu giáo

* Sự phát triển nhận thức của trẻ mẫu giáo

- Sự phát triển trí nhớ

Ghi nhớ không chủ định chiếm ưu thế Trẻ ghi nhớ những gì có ý nghĩa quan trọng đối với cuộc sống của nó: đó là những cái mà trẻ thích, gây ấn tượng

mạnh m cho trẻ Vì vậy, đối với trẻ mẫu giáo nhỏ nếu đặt ra yêu cầu ghi nhớ một cách cưỡng bức thì kết quả s ngược lại Do đó, để phát triển trí nhớ cho trẻ thì cần đưa trẻ vào những hoạt động KPKH mà trong đó các sự vật hiện tượng phải liên quan đến nhu cầu của chính đứa trẻ và phải gây ấn tượng mạnh m cho trẻ nhằm hình thành khả năng biểu diễn, diễn đạt bằng kí hiệu, sơ đồ cho trẻ trong giai đoạn phát triển tư duy

- Sự phát triển chú ý

Chú ý không chủ định chiếm ưu thế, trẻ thường chú ý đến những đối tượng gây kích thích mạnh hoặc gây sự ngạc nhiên, nhất là tạo ra sự hứng thú cho trẻ Khả năng phân phối chú ý kém Độ bền vững của chú ý, sự tập trung chú ý đến cuối độ tuổi được nâng lên Tính bền vững của chú ý phụ thuộc vào từng đối tượng hoạt động Nếu đối tượng sinh động hấp dẫn, liên quan đến nhu cầu, hứng thú của trẻ và đòi hỏi sự tham gia tích cực của trí tuệ, đặc biệt khi trẻ được tiếp xúc hoạt động với đối tượng thì tính bền vững chú ý cao hơn Vì vậy,

GV phải lưu ý đến đặc điểm này để tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ có hiệu quả

- Sự phát triển tưởng tượng

Tưởng tượng của trẻ mẫu giáo còn rất hạn chế: vừa có tính chất tái tạo thụ động vừa có tính chất không chủ định Các em lẫn lộn giữa tưởng tượng và hiện thực Tuy nhiên, nhiều khi các em đã xây dựng những hình ảnh mới mang tính chất sáng tạo theo kinh nghiệm lứa tuổi Vì vậy, GV phải khích lệ trẻ suy nghĩ về những gì chúng đang nhìn thấy, đang làm và phát triển những suy nghĩ,

ý tưởng của mình với môi trường xung quanh Cho trẻ được hoạt động và làm những công việc phục vụ cho bản thân trẻ vì những công việc đó là bài học và trải nghiệm tốt cho trẻ về khoa học

- Sự phát triển tư duy

Ở đầu tuổi mẫu giáo, khả năng khái quát hóa và trừu tượng hóa của trẻ còn rất hạn chế, gắn liền với những tình huống cụ thể Cuối tuổi mẫu giáo, trẻ

đã biết tư duy bằng hình ảnh trong đầu nhưng do biểu tượng còn nghèo nàn và

tư duy mới được chuyển từ bình diện bên ngoài vào bình diện bên trong nên trẻ

mới chỉ giải được một số bài toán hết sức đơn giản theo kiểu tư duy trực quan hình tượng Tư duy trực quan hình tượng phát triển mạnh là điều kiện thuận lợi nhất giúp trẻ cảm thụ những hình tượng nghệ thuật, đồng thời cũng tạo tiền đề cần thiết để làm nảy sinh những những yếu tố ban đầu của kiểu tư duy trừu tượng Loại tư duy này s được phát triển mạnh ở những giai đoạn sau và chỉ

có thể phát triển một cách lành mạnh khi nó có chỗ dựa là những hình tượng rõ ràng và đúng đắn Trẻ càng có nhiều biểu tượng về sự vật hiện tượng và biểu tượng càng đầy đủ, chính xác thì càng tạo cơ hội phát triển các kỹ năng KPKH liên quan

- Sự phát triển ngôn ngữ

Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo được thể hiện ở cả mặt ngữ âm - ngữ điệu, vốn từ và cơ cấu ngữ pháp; sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc và phong cách ngôn ngữ của trẻ Sự phát triển ngôn ngữ tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp thu các kinh nghiệm xã hội - lịch sử của trẻ trong các hoạt động KPKH ở nhà trường Vì vậy, GV phải căn cứ vào đặc điểm, dấu hiệu đặc trưng; sự phong phú,

đa dạng của các sự vật hiện tượng, mối quan hệ của các sự vật hiện tượng với nhau và với môi trường sống; sự thay đổi và phát triển của chúng Giáo viên cần căn cứ vào trình độ, khả năng hứng thú của trẻ và điều kiện hoàn cảnh của trường để lựa chọn nội dung phù hợp cho trẻ khám phá để phát triển ngôn ngữ

cho trẻ

* Sự phát triển tình cảm của trẻ mẫu giáo

Tình cảm của tuổi mẫu giáo đang phát triển mạnh và nó có ý nghĩa to lớn đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ

Trẻ mẫu giáo rất giàu cảm xúc, dễ xúc động trước những tác động của hiện thực Những xúc cảm của trẻ dễ thay đổi

Những đặc điểm đời sống tình cảm của trẻ mẫu giáo là cơ sở để xây dựng môi trường KPKH phù hợp với mức độ hứng thú của trẻ với hành động, nhận thức của trẻ về hành động và đối tượng hành động, tình cảm của trẻ với đối tượng hành động Tình cảm tích cực giúp trẻ hành động có hiệu quả

* Sự phát triển ý chí của trẻ mẫu giáo

Bản thân các hành động ý chí cũng được biến đổi trong suốt thời kì mẫu giáo Trong tuổi mẫu giáo bé, hành vi của trẻ hầu như hoàn toàn gồm những cử chỉ bột phát, những biểu hiện ý chí thỉnh thoảng mới quan sát thấy khi có những hoàn cảnh đặc biệt thuận lợi, đến tuổi mẫu giáo nhỡ, số lượng những biểu hiện đó tăng lên song chúng vẫn chưa chiếm một vị trí đáng kể trong hành

vi Chỉ ở tuổi mẫu giáo lớn, trẻ mới có những nỗ lực ý chí tương đối lâu, mặc

dù con thua xa trẻ lứa tuổi phổ thông

Các phẩm chất ý chí được phát triển, đặc biệt là tính mục đích Ở tuổi mẫu giáo lớn, do có khả năng làm chủ được nhiều hành vi, được người lớn giao cho nhiều việc nhỏ trẻ dần dần xác định rõ mục đích của hành động Nếu ở tuổi mẫu giáo nhỡ, mục đích động cơ hành động hoàn toàn trùng nhau thì ở lứa tuổi mẫu giáo lớn trẻ dần dần tách động cơ ra khỏi mục đích với sự cố gắng hoàn thành nhiệm vụ Biết điều khiển hành vi của mình theo yêu cầu của người lớn Mục đích công việc ngày càng được trẻ ý thức và cố gắng hoàn thành

Sự phát triển ý chí của trẻ mẫu giáo giúp trẻ có thể lĩnh hội, thực hiện được các yêu cầu, nhiệm vụ của giáo viên trong quá trình giáo dục để hình

thành kỹ năng KPKH cho trẻ mẫu giáo

1.3.2 Vai trò của môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

Hoạt động khám phá môi trường khoa học là một trong những hoạt động đặc thù của trẻ mẫu giáo Trong những hoạt động này, trẻ được tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh một cách hệ thống, chính xác, khoa học bằng các hình thức tổ chức, phương pháp, biện pháp giáo dục khác nhau Thông qua đó, trẻ có thể nhận biết dễ dàng những sự vật, hiện tượng từ đơn giản đến phức tạp, tạo niềm tin và có sở khoa học vào kiến thức mới, kích thích sự hứng thú học tập ở

trẻ Đặc biệt, các hoạt động này còn giúp trẻ phát triển khả năng tư duy, tính sáng tạo, lòng ham muốn, say mê khám phá khoa học Đồng thời, qua đó còn góp phần giáo dục cảm xúc, tình cảm, nhận thức cho trẻ, rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng những hiểu biết vào cuộc sống một cách linh hoạt, giúp trẻ hiểu được mối quan hệ nhân quả giữa các sự vật và hiện tượng xung quanh

- Trang bị cho trẻ một số hiểu biết về các yếu tố của môi trường (Không khí, động thực vật, tài nguyên, nguồn nước…) để từ đó cung cấp cho trẻ một số khái niệm mới: Phương tiện gây ô nhiễm và phương tiện không gây

ô nhiễm Hướng dẫn cho trẻ hiểu thế nào là môi trường sạch, môi trường bẩn và những tác động của con người làm cho môi trường bị ô nhiễm Từ đó trẻ biết được sự cần thiết phải bảo vệ môi trường, trang bị cho trẻ một số kỹ năng, biện pháp để bảo vệ môi trường

- Giáo dục cho trẻ có tình cảm, thái độ, hành vi tích cực với môi trường

Đó là:

Biết yêu quí môi trường thể hiện bằng việc biết chăm sóc vật nuôi cây trồng, biết rung động trước những phong cảnh đ p, biết bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên, không bẻ cành ngắt hoa, không dẫm lên cây cỏ, không vứt rác bừa bãi…

Biết tôn trọng và giúp đỡ những người làm sạch đ p môi trường, biết bày

tỏ thái độ phản đối trước những hành vi phá hoại môi trường

Kích thích trí tò mò, ham hiểu biết muốn khám phá và tìm hiểu môi trường

- Dậy trẻ một số kỹ năng đơn giản trong việc bảo vệ môi trường như giữ gìn vệ sinh thân thể, đi đứng nh nhàng không gây ồn ào, sắp xếp nhà cửa gọn gàng, biết chăm sóc vật nuôi cây trồng, khả năng quan sát nhận xét và phân loại một số loài trong môi trường…

- Phát triển các năng lực trí tuệ để trẻ có thể phát hiện vấn đề, tích lũy vốn hiểu biết và giải quyết các tình huống đơn giản xảy ra trong cuộc sống

- Cung cấp hệ thống kiến thức đơn giản, chính xác, cần thiết về các sự vật, hiện tượng xung quanh

- Cung cấp hệ thống kiến thức đơn giản, chính xác, cần thiết về các sự vật, hiện tượng xung quanh

1.3.3 Nội dung môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

Nội dung môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo được thiết kế dựa trên các căn cứ: đặc điểm, dấu hiệu đặc trưng; sự phong phú, đa dạng của các sự vật hiện tượng, mối quan hệ của các sự vật hiện tượng với nhau và với môi trường sống; sự thay đổi và phát triển của chúng Giáo viên cần căn cứ vào trình độ, khả năng hứng thú của trẻ và điều kiện hoàn cảnh của trường để lựa chọn nội dung phù hợp cho trẻ khám phá

Nội dung môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo gồm:

- Môi trường khám phá thiên nhiên, gồm động vật, thực vật, thiên nhiên

vô sinh, hiện tượng tự nhiên

Thực vật: Các loại cây cối, hoa, quả có ở trong và xung quanh trường mầm non; biểu hiện rõ nét ở thực vật; sự thay đổi và phát triển của chúng; các yếu tố cần thiết cho thực vật sinh trưởng và phát triển, sự tác động của môi trường, con người đến thực vật

Động vật: các con vật nuôi và các con vật sống hoang dã, đặc điểm rõ nét

và mối quan hệ của chúng với các yếu tố của môi trường

Thiên nhiên vô sinh: tính chất, sự phong phú, đa dạng của đất, nước, cát, sỏi, đá

Các hiện tượng thiên nhiên: Mặt trời, tính chất, biểu hiện của nắng, không khí, tính chất của không khí; gió; mây và mưa

- Môi trường khám phá xã hội, gồm các nội dung:

+ Khám phá về bản thân như GV giúp trẻ khám phá cơ thể: Tên gọi, vị trí, cấu tạo và chức năng của các bộ phận trên cơ thể; Sự khác nhau giữa cấu tạo và chức năng của các giác quan của người và động vật; Dạy trẻ thấy được

sự cần thiết phải bảo vệ và giữ vệ sinh cơ thể Giáo dục trẻ có thái độ hoà đồng với người khuyết tật;

Khám phá khả năng bản thân: GV giúp trẻ biết giới thiệu tên và giới tính,

sở thích của mình Biết được vị trí và mối quan hệ của mình với người thân trong gia đình Biết thể hiện cảm xúc bằng nhiều cách khác nhau, thể hiện bằng nét mặt, cử chỉ, điệu bộ; Nhu cầu của bản thân: Biết được các chất dinh dưỡng cần thiết cho bản thân Sinh hoạt hằng ngày của bản thân Nhu cầu được yêu thương và quan tâm của mọi người xung quanh Tham gia vào các hoạt động của trường lớp)

+ Khám phá về gia đình: Khái niệm gia đình, các thành viên và mối quan

hệ giữa các thành viên trong gia đình; Mô hình gia đình (gia đình đông con, gia đình ít con, gia đình nhiều thế hệ), mối quan hệ họ hàng; Nhu cầu gia đình (ăn,

ở, nghỉ ngơi, giao tiếp, các vật dụng cần thiết trong gia đình)

+ Khám phá về trường mầm non: Tên trường, địa chỉ trường, tên lớp và giáo viên chủ nhiệm; Cơ sở vật chất trong trường, các phòng ban, phòng chức năng trong trường; Công việc của những người lớn trong trường, giáo dục trẻ biết yêu quý, kính trọng và giúp đỡ mọi người; Các hoạt động trong trường; Mối quan hệ giữa trẻ với bạn và trẻ với cô giáo

+ Khám phá về nghề nghiệp: Khám phá một số nghề: Dấu hiệu đặc trưng, tên gọi, nơi làm việc, trang phục, công việc, dụng cụ lao động, sản phẩm lao động Thái độ trong lao động (yêu thích lao động, có trách nhiệm trong công việc, tôn trọng người lao động và sản phẩm làm ra)

+ Khám phá về quê hương đất nước, văn hoá dân tộc và các hành tinh: Biết được địa danh nơi mình sống, một số phong cảnh của quê hương, đất nước; Mối quan hệ làng xóm, tình yêu quê hương, đất nước - Các loại hình văn hoá nghệ thuật truyền thống; Các ngày lễ hội trong năm; Tìm hiểu về lãnh tụ (ngày tháng năm sinh, Bác sống và làm việc như thế nào); Tìm hiểu về trái đất, các châu và đại dương trên trái đất; Giáo dục tình yêu nhân loại, yêu hoà bình

Những nội dung trên được giáo viên chuẩn bị trong kế hoạch tổ chức các hoạt động cho trẻ Ngoài ra rất cần phải tận dụng khai thác các tình huống xảy

ra trong khi dạo chơi để cho trẻ khám phá khoa học

Như vậy, nội dung xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo giúp cho trẻ tìm tòi cái mới, những điều chưa biết đối với trẻ trong các sự vật, hiện tượng ở môi trường tự nhiên, xã hội, qua đó trẻ s lĩnh hội được kiến thức, kĩ năng và có thái độ đúng đắn với môi trường khám phá khoa học Thông qua hoạt động này, trẻ được tiếp xúc với môi trường, trải nghiệm cảm xúc, tình cảm, kĩ năng, hành vi, tự lĩnh hội kiến thức về môi trường khám phá khoa học, đồng thời có cơ hội tham gia vào việc giữ gìn, bảo vệ môi trường khám phá khoa học

1.3.4 Các nguyên tắc xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

Đảm bảo tính giáo dục

Các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo được xây dựng phải đảm bảo theo nội dung, chương trình giáo dục, mục đích, yêu cầu đặt ra của bài học nhằm giúp trẻ khám phá môi trường xung quanh, rèn luyện và phát triển tư duy, góp phần phát triển toàn diện cho trẻ Các hoạt động đề ra phải đảm bảo tính khoa học, trực quan, tính sư phạm và phải chuẩn bị chu đáo, đảm bảo an toàn để trẻ có thể nhận biết đối tượng một cách đầy đủ

Đảm bảo tính mục đích

Khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo là một nội dung giáo dục cơ bản trong trường mầm non Vì vậy, việc thực hiện nội dung này phải góp phần vào việc giải quyết các mục tiêu chung của giáo dục mầm non

Khám phá khoa học về môi trường xung quanh trong giai đoạn hiện nay

là phát triển ở trẻ năng lực nhận thức, khả năng khám phá bản chất của sự vật, hiện tượng để có thể giải quyết những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày Trẻ em phải được tích cực khám phá và tham gia vào các hoạt động nhận

thức đa dạng Trong quá trình khám phá về môi trường cần chú ý việc phát triển ở trẻ các kỹ năng nhận thức, kỹ năng xã hội đồng thời với việc giáo dục thái độ ứng xử và thái độ khoa học Cần quan tâm đến việc dạy trẻ cách học, cách tư duy, hành động, khám phá môi trường hơn là quan tâm đến khối lượng kiến thức mà trẻ thu được trong các hoạt động

Đảm bảo tính thực tiễn và phù hợp với khả năng, hứng thú của trẻ

Các sự vật, hiện tượng trong môi trường thiên nhiên và xã hội xung quanh rất đa dạng và phong phú Vì thế, giáo viên cần lựa chọn các sự vật, hiện tượng, các nguyên liệu gần gũi đối với trẻ Việc khám phá các đặc điểm, thuộc tính của chúng cần gây được hứng thú và có ý nghĩa đối với cuộc sống của trẻ Các nội dung khám phá không nên chỉ từ giáo viên lựa chọn và đưa vào kế hoạch mà nên có cả các nội dung do trẻ quan tâm và đề xuất Các phương pháp, hình thức và phương tiện khám phá cần phải vừa sức với trẻ và phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của trường, lớp, địa phương

Đảm bảo tính tích cực hoạt động

Hoạt động khám phá môi trường khoa học cần phải có sự tham gia tích cực và chủ động của trẻ Giáo viên cần tạo môi trường hấp dẫn, phong phú và tạo ra nhiều cơ hội cho trẻ được khám phá, tổ chức các hoạt động khám phá đa dạng để trẻ tham gia Trong các hoạt động khám phá khoa học, trẻ phải là người thực hiện tích cực các hành động khám phá, khảo sát đối tượng, thử nghiệm, thực hành đối tượng Trẻ cần được sử dụng các phương tiện khám phá như kính lúp, kính hiển vi, gương, cân, thước, Để thực hiện các hành động trải nghiệm và hoạt động tư duy một cách tích cực, chủ động, trẻ cần được hướng dẫn và dạy các kỹ năng nhận thức và kỹ năng khám phá khoa học Đồng thời, cũng chính trong các hoạt động khám phá khoa học tích cực, các kỹ năng của trẻ s có cơ hội được luyện tập và theo lứa tuổi ngày càng hoàn thiện

Đảm bảo an toàn cho trẻ

Trong quá trình khám phá khoa học, trẻ em được tiếp xúc với rất nhiều sự vật, hiện tượng, và các nguyên vật liệu khác nhau Một mặt chúng ta cần phát huy

tối đa tính tích cực hoạt động của trẻ, mặc khác cần phải đảm bảo an toàn cho trẻ Cần chú ý về thời gian, mức độ và thể tạng của từng trẻ để tổ chức các hoạt động khám phá cho phù hợp Các phương tiện và nguyên vật liệu cho trẻ sử dụng cần phải đảm bảo vệ sinh, an toàn Khi tổ chức các hoạt động khám phá về động vật, lửa, nước, cần có sự chuẩn bị chu đáo Không chỉ đảm bảo an toàn cho trẻ về mặt thể xác mà cần phải đảm bảo an toàn cả về mặt tinh thần Trẻ mầm non rất nhạy cảm, vì vậy, trong các hoạt động khám phá cần tránh cho trẻ những xúc động mạnh

1.4 Một số vấn đề cơ bản về quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

1.4.1 Hiệu trưởng trường mầm non với công tác quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

Hiệu trưởng là người đứng đầu nhà trường, đại diện cho nhà trường về mặt pháp lý và có thẩm quyền cao nhất về chuyên môn Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý các hoạt động và chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em của trường mầm non Hiệu trưởng do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp thành phố/huyện bổ nhiệm đối với trường công lập, công nhận đối với trường dân lập, tư thục theo đề nghị của trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo

Hiệu trưởng xây dựng quy hoạch phát triển nhà trường, lập kế hoạch và

tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục từng năm học; báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện trước Hội đồng trường và các cấp có thẩm quyền Hiệu trưởng là người quản lý các hoạt động giáo dục ở trường mầm non, đảm bảo cho các hoạt động đó được diễn ra theo đúng kế hoạch, tổ chức một cách khoa học, kết hợp đúng dắn, hài hòa vai trò của giáo viên và tính tích cực, chủ động của trẻ mẫu giáo Việc quản lý, chỉ đạo thực hiện chương trình giáo dục mầm non nói chung và quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ là nhiệm vụ trọng tâm của Hiệu trưởng

Bên cạnh đó, hiệu trưởng còn tiếp nhận trẻ em, quản lý trẻ em và các hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em của Nhà trường; quyết định

khen thưởng, phê duyệt kết quả đánh giá trẻ em theo các nội dung đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành và quy định

Để thực hiện quản lý tốt việc xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo, hiệu trưởng thể hiện các vai trò như:

Nâng cao nhận thức của giáo viên về tính pháp lý của xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ trong trường, chỉ đạo giáo viên thực hiện chương trình phù hợp với độ tuổi

Vai trò quản lý của hiệu trưởng chi phối tới tất cả các giai đoạn của hoạt động bồi dưỡng xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo Trước hết, đó là kế hoạch xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo, Hiệu trưởng phải xác định các kế hoạch cụ thể, xác định những thuận lợi

và khó khăn trong hoạt động xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo để chỉ đạo xây dựng kế hoạch cho phù hợp

Vai trò hiệu trưởng thể hiện ở sự chỉ đạo bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp

vụ để giáo viên nắm vững nội dung, phương pháp và hình thức xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo trẻ mẫu giáo

Hiệu trưởng cần tạo điều kiện về cơ sở vật chất, đồ dùng, đồ chơi, tài liệu chuyên môn… nhằm giúp giáo viên nâng cao hiệu quả thực hiện chương trình, hiệu quả giáo dục trẻ mẫu giáo, khuyến khích giáo viên sáng tạo làm đồ dùng,

đồ chơi, chuẩn bị giáo án kỹ lưỡng cho hoạt động này

1.4.2 Lập kế hoạch xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

Kế hoạch hóa có nghĩa là xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của hoạt động xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo cho giáo viên và các con đường, biện pháp, cách thức để đạt được mục tiêu, mục đích đó

- Kế hoạch xây dựng môi trường khám phá khoa học được xây dựng trước khi năm học bắt đầu cho phù hợp với yêu cầu của nội dung tổ chức cho trẻ hoạt động

Việc lập kế hoạch giúp cho người quản lý hình dung rõ ràng, đầy đủ mọi công việc phải làm để chủ động điều hành hoạt động trong toàn trường nói chung và hoạt động xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo nói riêng Hơn thế, việc làm này còn giúp cho người quản lý chủ động và có những biện pháp phù hợp

- Trong kế hoạch xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo cần làm rõ:

Khi lập kế hoạch xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo, Hiệu trưởng trường mầm non cần:

+ Xác định căn cứ cho việc lập kế hoạch Hiệu trưởng cần nắm vững đặc điểm tâm lý trẻ mẫu giáo, mục tiêu giáo dục trẻ ở độ tuổi này; yêu cầu đối với việc xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo;

+ Phân tích thực trạng điều kiện xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo (năng lực của đội ngũ giáo viên, đặc điểm môi trường tự nhiên, môi trường văn hóa, xã hội nơi trường đóng, cơ sở vật chất của nhà trường…)

+ Xác định mục tiêu, yêu cầu đối với việc xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

+ Xác định nội dung xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

+ Xác định các điều kiện cần thiết cho hoạt động xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

+ Xác định các tiêu chí kiểm tra, đánh giá xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

+ Kế hoạch huy động nguồn lực từ các lực lượng sau để thực hiện xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo: Giáo viên, chuyên gia giỏi về xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo; huy động cha m học sinh và các lực lượng khác tham gia xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

Việc quản lý hoạt động KPKH cho trẻ mẫu giáo đạt hiệu quả tốt hay chưa tốt phụ thuộc rất nhiều vào việc CBQL nắm vững kế hoạch KPKH cho trẻ mẫu giáo Chính vì vậy, Ban giám hiệu các trường MN cần phải quan tâm quản lý tốt

ở nội dung này Việc lập kế hoạch KPKH cho trẻ mẫu giáo đòi hỏi Ban giám hiệu phải dựa theo chương trình GDMN mới mà địa phương đang thực để hướng dẫn, chỉ đạo GV thực hiện tốt nội dung kế hoạch, sau đó kiểm tra đánh giá việc thực hiện các kế hoạch đó của GV, trên cơ sở đó có định hướng bồi dưỡng chuyên môn cho GV nhằm giúp GV có những kỹ năng tổ chức KPKH cho trẻ mẫu giáo

1.4.3 Tổ chức xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

Tổ chức xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo được thực hiện theo chương trình giáo dục mầm non quy định tại chương trình Giáo dục mầm non Theo thông tư số 28/2016/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Chương trình giáo dục mầm non ban hành kèm theo thông tư số 17/2009/TT-BGDĐT ngày 25 tháng 7 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo

Tổ chức xây dựng môi trường khám phá khoa học nhằm giúp trẻ mẫu giáo phát triển hài hòa về các mặt thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội phát triển thẩm mĩ, chuẩn bị cho trẻ vào học ở tiểu học

Tổ chức xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo cần quan tâm, giám sát việc xây dựng nội dung trong kế hoạch, chương trình tổ chức các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các hoạt động học của từng khối lớp, hoạt động học từng lớp, hoạt động học của từng cá nhân trẻ (xây dụng nội dung trọng tâm cho từng hoạt động, nội dung kết hợp)

Như vậy, để tổ chức xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo, hiệu trưởng cần thực hiện các công việc sau:

- Thành lập nhóm xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

- Tổ chức bồi dưỡng kiến thức xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo cho GV

- Phân công nhiệm vụ cho các cá nhân, bộ phận tham gia xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

- Quy định cơ chế phối hợp giữa các bộ phận thực hiện xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo

- Xác định các nguồn lực cần huy động để xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo: Nguồn nhân lực; vật lực; tài lực; công nghệ thông tin

Tổ chuyên môn họp nhóm định kỳ có sự thống nhất trong mục tiêu, nội dun xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo Tổ chuyên môn

tổ chức thảo luận về những nội dung xây dựng môi trường khám phá khoa học

cho trẻ mẫu giáo để các GV cùng chia sẻ quan điểm Tổ chức giao lưu học hỏi

kinh nghiệm về xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo với

những tổ chuyên môn đã tổ chức thành công

Tổ chức các buổi tập huấn, bồi dưỡng chuyên đề về xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo, quy định cơ chế phối hợp giữa các bộ phận thực hiện xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo Lựa chọn CBQL, GV nhiệt huyết, có năng lực, kinh nghiệm đi đầu làm mẫu để rút kinh nghiệm

Để tổ chức thực hiện xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo, cần huy động các nguồn tài chính bằng các nguồn tài chính khác nhau như: ngân sách nhà nước, nguồn từ cha m học sinh đóng góp, nguồn từ các tổ chức ngoài trường tài trợ từ cá nhân và tổ chức ngoài trường,…