Phân tích chi phí trực tiếp y tế trong điều trị hen phế quản tại bệnh viện quận phú nhuận năm 2014 2018

Chi phí trực tiếp và gián tiếp trong điều trị hen phế quản được ghi nhận trong các nghiên cứu trên thế giới USD/người/năm, phân loại theo thành phần chi phí ...23 Bảng 1.6.. Chi phí trực

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

NĂM 2014 - 2018

Chuyên ngành: Tổ chức quản lý dược

Mã số: CK 62 73 20 01

LUẬN VĂN CHUYÊN KHOA CẤP II

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS LÊ QUAN NGHIỆM

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêutrong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong các công trình khác Nếukhông đúng như đã nêu trên, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về đề tài của mình

Người cam đoan

TRẦN THỊ MINH TÂM

Ban Giám đốc, toàn thể nhân viên khoa Dược, anh chị em đồng nghiệp bệnh viện Quận Phú Nhuận, đặc biệt là anh Giang Quốc Việt - Tổ Công nghệ thông tin

đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và làm luận văn này Các anh chị, bạn bè, đặc biệt là gia đình - những người rất thân yêu – đã luôn

là hậu phương vững chắc, động viên, khích lệ, hỗ trợ tôi về mọi mặt trong suốt quá trình làm việc, học tập.

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: PGS TS Lê Quan Nghiệm, TS Võ Quang Trung – những người thầy đã rất tận tình góp ý, hướng

dẫn, sửa chữa giúp tôi thực hiện luận văn này.

Mặc dù đã rất cố gắng để hoàn thiện luận văn nhưng chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong sự chỉ dẫn và góp ý của các thầy cô để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn.

Tp Hồ Chí Minh, tháng 09 năm 2019

Trần Thị Minh Tâm

TÓM TẮT

LUẬN VĂN DƯỢC SỸ CHUYÊN KHOA CẤP II - Năm học: 2018-2019 PHÂN TÍCH CHI PHÍ TRỰC TIẾP Y TẾ ĐIỀU TRỊ HEN PHẾ QUẢN TẠI BỆNH VIỆN QUẬN PHÚ NHUẬN GIAI ĐOẠN 2014 - 2018

TRẦN THỊ MINH TÂM Giảng viên hướng dẫn: GS TS LÊ QUAN NGHIỆM Đặt vấn đề

Hen phế quản (HPQ) là một bệnh viêm mạn tính niêm mạc đường hô hấp xảy rakhá phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, mọi chủng tộc và ở tất cả các nước trên thếgiới Với sự gia tăng liên tục cả số lượng và tỷ lệ người mắc, HPQ hiện vẫn là mộtgánh nặng kinh tế đối với nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế dưới dạng Phân tích chi phí bệnh tật (COI) Hồi cứu dữliệu (prospective approach) của người bệnh HPQ từ cơ sở dữ liệu điện tử của Bệnhviện Quận Phú Nhuận giai đoạn 2014-2018 Quan điểm được sử dụng trong nghiêncứu là quan điểm bệnh viện và người chi trả Thống kê mô tả được phân tích bởiphần mềm Microsoft Excel 2013 và SPSS phiên bản 20.0

Kết quả và bàn luận

Trong giai đoạn 2014-2018, chi phí trực tiếp y tế trung bình cho mỗi người bệnhHPQ điều trị ngoại trú trong cả giai đoạn là 1.171.283 VND, chi phí cho thuốcchiếm tỉ lệ cao nhất là 90,8%, chi phí cho thuốc kiểm soát cơn chiếm tỉ lệ 83,3 –85,1% Đối với người bệnh điều trị nội trú, chi phí trực tiếp y tế trung bình cho mỗingười bệnh HPQ điều trị ngoại trú trong cả giai đoạn là 1.521.664 VND, chi phí chogiường bệnh chiếm tỉ lệ cao nhất là 48,0%, chi phí cho thuốc cắt cơn chiếm tỉ lệ45,4 – 61,1%

Kết luận

Nghiên cứu đánh giá chi phí điều trị hen phế quản qua 05 năm 2014 – 2018, cóphân tích theo mức độ chi trả của BHYT và theo nhóm điều trị nội trú và ngoại trú,

ANALYSISING THE DIRECT MEDICAL COST OF ASTHMA TREATMENT ON PATIENTS IN PHU NHUAN HOSPITAL DURING THE

PERIOD OF 2014-2018 TRAN THI MINH TAM Supervisor: LE QUAN NGHIEM, Prof PhD Pharm Objectives

To estimate the economic burden of asthma treatment by quantifying direct medicalexpenditures at Phu Nhuan hospitals from the perspective of the hospital

Materials and Methods

A retrospective, prevalence-based, cost-of-illness analysis was developed using thehospital's electronic medical record data to calculate the economic burden of asthma(ICD-10 code J45) through direct medical All costs were converted to the year

2018 Data were analysed using descriptive statistics The potential correlationsbetween variables were evaluated using the chisquare test and bootstrap difference

Results and Discussion

In the period of 2014 – 2018, the mean direct medical cost of asthma per outpatientwas estimated to 1,171,283 VND, the highest proportion for drug costs was 90.8%.For inpatient patients, the average direct medical cost per outpatient asthma patientduring the period was VND 1,521,664, with the highest proportion for hospital bedsbeing 48, 0%

Conclusion

Asthma places a high economic burden on individuals and the healthcare system inVietnam The findings of this study provide health administrators with importantevidence to enhance surveillance of the disease and to allow suitable drafting ofnational health policy

Keywords: Cost of illness, Direct medical cost, Asthma, Public hospital, Vietnam

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT TIẾNG VIỆT iii

TÓM TẮT TIẾNG ANH iv

MỤC LỤC v

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG ix

DANH MỤC CÁC HÌNH xi

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 TỔNG QUAN VỀ BỆNH HEN PHẾ QUẢN 3

1.2 TỔNG QUAN VỀ PHÂN TÍCH CHI PHÍ BỆNH TẬT 16

1.3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU PHÂN TÍCH CHI PHÍ ĐIỀU TRỊ BỆNH HEN PHẾ QUẢN 21

1.4 VÀI NÉT VỀ ĐIỀU TRỊ HEN PHẾ QUẢN TẠI BỆNH VIỆN QUẬN PHÚ NHUẬN 28

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG & PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 41

2.1 ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU 41

2.2 THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 41

2.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 41

2.4 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 41

2.5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 42

2.6 ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU 46

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN 47

3.1 ĐẶC ĐIỂM CHUNG VÀ CHI PHÍ ĐIỀU TRỊ CỦA NGƯỜI BỆNH HPQ NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN QUẬN PHÚ NHUẬN GIAI ĐOẠN 2014-2018 47

3.2 ĐẶC ĐIỂM CHUNG VÀ CHI PHÍ ĐIỀU TRỊ CỦA NGƯỜI BỆNH HPQ

NỘI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN QUẬN PHÚ NHUẬN GIAI ĐOẠN 2014-2018 69

CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN 90

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 96

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC 102

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CPI Consumer price index Chỉ số giá tiêu dùng

FEV1 Forced Expiratory Volume in

First Second

Dung tích thở ra gắng sứctrong giây đầu

FVC Forced Volume Capacity Dung tích thở ra gắng sức

ICS Inhaled Corticosteroids Corticoids hít

LABA Long-acting beta-agonist Chất chủ vận bêta giao cảm tác

dụng kéo dài

LA, LTRA Leucotrien antagonist,

Leucotrien resistent agent

Thuốc kháng leucotrien

MDI Metered dose inhaler Bình xịt phân liều

OCS Oral Corticosteroids Corticoids uống

RABA Rapid-acting beta-agonist Chất chủ vận bêta giao cảm tác

dụng nhanh

SABA Short-acting beta-agonist Chất chủ vận bêta giao cảm tác

dụng ngắnSAMA Short-acting anticholinergics Thuốc kháng muscarinic tác

dụng ngắnSCS Systemic Corticosteroids Corticoids toàn thân

WHO World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Phân loại hen phế quản theo mức độ nặng nhẹ 3

Bảng 1.2 Phân loại hen phế quản theo mức độ kiểm soát 4

Bảng 1.3 Hướng dẫn chi tiết hạ bậc điều trị hen 11

Bảng 1.4 Hướng dẫn chi tiết hạ bậc điều trị hen (tiếp theo) 12

Bảng 1.5 Chi phí trực tiếp và gián tiếp trong điều trị hen phế quản được ghi nhận trong các nghiên cứu trên thế giới (USD/người/năm), phân loại theo thành phần chi phí) 23

Bảng 1.6 Chi phí trực tiếp và gián tiếp trong điều trị hen phế quản được ghi nhận trong các nghiên cứu trên thế giới (USD/người/năm), phân loại theo mức độ kiểm soát) 26

Bảng 1.7 Bảng phân độ mức độ kiểm soát HPQ 36

Bảng 2.1 Các biến số liên quan đến đặc điểm của người bệnh HPQ 44

Bảng 2.2 Trình bày dữ liệu về chi phí trực tiếp y tế điều trị hen phế quản 45

Bảng 3.1 Độ tuổi của người bệnh ngoại trú giai đoạn 2014-2018 47

Bảng 3.2 Phân bố độ tuổi của người bệnh ngoại trú giai đoạn 2014-2018 48

Bảng 3.3 Phân bố giới tính của người bệnh ngoại trú giai đoạn 2014-2018 49

Bảng 3.4 Phân bố nơi sống của người bệnh ngoại trú giai đoạn 2014-2018 50

Bảng 3.5 Thành phần chi phí dịch vụ y tế của người bệnh ngoại trú năm 2014-2018 .52

Bảng 3.6 Thành phần chi phí dịch vụ y tế điều trị ngoại trú giai đoạn 2014-2018 54 Bảng 3.7 Chi phí trung bình theo nhóm tuổi năm 2014 – 2018 (VND) 57

Bảng 3.8 Chi phí trung bình theo giới tính giai đoạn 2014 - 2018 (VND) 59

Bảng 3.9 Chi phí trung bình theo nơi sống giai đoạn 2014 (2018 VND) 60

Bảng 3.10 Chi phí trung bình theo người chi trả giai đoạn 2014 (2018 VND) 61

Bảng 3.11 Tổng chi phí cho thuốc năm 2014 63

Bảng 3.12 Tổng chi phí cho thuốc năm 2015 64

Bảng 3.13 Tổng chi phí cho thuốc năm 2016 65

Bảng 3.15 Tổng chi phí cho thuốc năm 2018 67

Bảng 3.16 Độ tuổi của người bệnh nội trú giai đoạn 2014-2018 69

Bảng 3.17 Độ tuổi của người bệnh nội trú giai đoạn 2014-2018 70

Bảng 3.18 Giới tính của người bệnh nội trú giai đoạn 2014-2018 71

Bảng 3.19 Phân bố nơi sống của người bệnh nội trú giai đoạn 2014-2018 72

Bảng 3.20 Phân bố thời gian ở nội trú của người bệnh nội trú giai đoạn 2014-2018 .72

Bảng 3.21 Thành phần chi phí dịch vụ y tế của người bệnh nội trú năm 2014 74

Bảng 3.22 Thành phần chi phí dịch vụ y tế của người bệnh nội trú năm 2015 74

Bảng 3.23 Thành phần chi phí dịch vụ y tế của người bệnh nội trú năm 2016 75

Bảng 3.24 Thành phần chi phí dịch vụ y tế của người bệnh nội trú năm 2017 75

Bảng 3.25 Thành phần chi phí dịch vụ y tế của người bệnh nội trú năm 2018 76

Bảng 3.26 Thành phần chi phí dịch vụ y tế điều trị nội trú giai đoạn 2014-2018 77

Bảng 3.27 Chi phí trung bình theo nhóm tuổi năm 2014 – 2018 (VND) 79

Bảng 3.28 Chi phí trung bình theo giới tính giai đoạn 2014 – 2018 (VND) 80

Bảng 3.29 Chi phí trung bình theo người chi trả năm 2014 - 2018 (VND) 83

Bảng 3.30 Tổng chi phí cho thuốc năm 2014 84

Bảng 3.31 Tổng chi phí cho thuốc năm 2015 85

Bảng 3.32 Tổng chi phí cho thuốc năm 2016 86

Bảng 3.33 Tổng chi phí cho thuốc năm 2017 87

Bảng 3.34 Tổng chi phí cho thuốc năm 2018 88

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Hướng dẫn chẩn đoán hen phế quản 5

Hình 1.2 Hướng dẫn sử dụng thuốc hen phế quản theo hình bậc thang 10

Hình 1.3 Hướng dẫn sử dụng thuốc hen phế quản theo hình bậc thang 14

Hình 1.4 Tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do HPQ ở một số quốc gia 15

Hình 1.5 Sơ đồ phân loại chi phí y tế 17

Hình 1.6 Mô phỏng số hiện mắc và số mới mắc của bệnh 19

Hình 2.1 Sơ đồ chi tiết các bước tiến hành nghiên cứu 42

Hình 3.1 Phân bố độ tuổi của người bệnh ngoại trú giai đoạn 2014-2018 48

Hình 3.2 Phân bố giới tính của người bệnh ngoại trú giai đoạn 2014-2018 49

Hình 3.3 Phân bố mức bảo hiểm y tế người bệnh ngoại trú giai đoạn 2014-2018 51

Hình 3.4 Chi phí điều trị theo thành phần y tế trong giai đoạn 2014-2018 55

Hình 3.5 Chi phí điều trị trung bình theo thành phần y tế trong giai đoạn 2014-2018 56

Hình 3.6 Tỷ lệ nhóm thuốc được sử dụng qua các năm giai đoạn 2014-2018 68

Hình 3.7 Phân bố độ tuổi của người bệnh nội trú giai đoạn 2014-2018 70

Hình 3.8 Phân bố giới tính của người bệnh nội trú giai đoạn 2014-2018 71

Hình 3.9 Phân bố mức bảo hiểm y tế của người bệnh nội trú giai đoạn 2014-201873 Hình 3.10 Chi phí điều trị theo thành phần y tế trong giai đoạn 2014-2018 77

Hình 3.11 Xu hướng chi phí điều trị trung bình theo thành phần y tế qua từng năm trong giai đoạn 2014-2018 78

Hình 3.12 Chi phí trung bình theo thời gian nội trú các năm giai đoạn 2014-2018 82 Hình 3.13 Tỷ lệ nhóm thuốc được sử dụng qua các năm giai đoạn 2014-2018 89

MỞ ĐẦU

Hen phế quản (HPQ) là một bệnh viêm mạn tính niêm mạc đường hô hấp xảy rakhá phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, mọi chủng tộc và ở tất cả các nước trên thếgiới Trong những năm gần đây, tần suất và độ lưu hành của bệnh đều gia tăng mộtcách đáng báo động ở nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ Các nghiên cứu dịch tễ họccho thấy, cách đây ba thập kỷ, trên thế giới ước tính có khoảng 150 triệu ngườibệnh HPQ với tỷ lệ mắc trung bình là 6 - 8% ở người lớn và 8 - 10% ở trẻ em dưới

15 tuổi Qua mỗi thập kỷ, độ lưu hành HPQ trên toàn cầu ước tính tăng thêmkhoảng 25 - 50% Theo báo cáo Gánh nặng Hen Toàn cầu phát hành năm 2004, ủyban Khởi động Toàn cầu Phòng chống Hen (GINA Executive Committee) thôngbáo trên thế giới có khoảng 300 triệu người bệnh hen và có thể sẽ tăng lên 400 triệungười vào năm 2025 [1] Cùng với việc lưu hành của bệnh, con số tử vong và cáctổn thất do hen cũng không ngừng tăng lên trong những thập kỷ gần đây Ước tính,mỗi năm trên thế giới hiện có khoảng 180.000 đển 250.000 trường hợp tử vong dohen, trung bình cứ 250 người tử vong thì có một trường hợp là do hen phế quản, 80

- 90% bệnh nhân hen phế quản có thể tránh được tử vong nếu được theo dõi điều trị

và kiểm soát tốt [1, 2]

Các tiến bộ của khoa học kỹ thuật và thành tựu y học trong những năm qua đã giúpchúng ta có thêm nhiều hiểu biết mới về cơ chế bệnh sinh của HPQ, nhờ đó cảithiện đáng kể chất lượng chăm sóc và điều trị bệnh Tuy nhiên, với sự gia tăng liêntục cả số lượng và tỷ lệ người mắc, HPQ hiện vẫn là một gánh nặng kinh tế đối vớinhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam [2] Gánh nặng kinh tế của bệnh henbao gồm cả các chi phí trực tiếp điều trị bệnh (viện phí, thuốc điều trị, các xétnghiệm chẩn đoán ) và các tổn thất gián tiếp (nghỉ học, nghỉ việc, bị giới hạn hoạtđộng, mất việc, nghỉ hưu sớm, tàn phế, tử vong ) [1, 3] Tính trên toàn cầu, chi phícho HPQ đã liên tục tăng lên trong 10 năm gần đây và vượt quá tổng chi phí cho haibệnh thể kỷ là lao và HIV/AIDS cộng lại Ở các nước phát triển, số tiền dành choHPQ thường chiếm 1 - 2% tổng đầu tư cho toàn bộ ngành y tế Các nghiên cứu ởnhiều nước trên thế giới cho thấy, chi phí điều trị HPQ chiếm khoảng 5,5 - 14,5%

tổng thu nhập của gia đình người bệnh [1, 2], ví dụ như ở Australia là 325 Đô la Mỹ(USD)/người bệnh/năm, ở Mỹ 640 USD/ người bệnh / năm, ở Thụy Điển 1.315USD/ người bệnh / năm [2] Trong số này, khoảng 40 - 50% được dành cho các đợtđiều trị nội trú trong bệnh viện.

Bệnh viện quận Phú Nhuận là cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu với hơn 92.000bệnh nhân bảo hiểm y tế (BHYT), đa phần là các bệnh nhân lớn tuổi mắc các bệnhmạn tính, trong đó số lượng người bệnh bị hen của bệnh viện chiếm tỷ lệ khá cao.Chi phí trực tiếp dành cho y tế để điều trị bệnh hen là một gánh nặng đối với nềnkinh tế của nước ta và trên toàn thế giới Để góp phần tìm hiểu các chi phí trực tiếp

y tế cho điều trị HPQ tại Bệnh viện quận Phú Nhuận, chúng tôi tiến hành nghiên

cứu đề tài “Phân tích chi phí trực tiếp y tế điều trị hen phế quản tại Bệnh viện Quận Phú Nhuận năm 2014 - 2018” với những mục tiêu dưới đây:

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 TỔNG QUAN VỀ BỆNH HEN PHẾ QUẢN

1.1.1 Định nghĩa

Hen phế quản (còn gọi là hen suyễn) (HPQ) là một bệnh hô hấp mạn tính, đặc trưngbởi tình trạng viêm niêm mạc đường thở, dẫn đến phù nề, co thắt phế quản, tăng tiếtdịch nhày và tăng tính phản ứng phế quản Các yếu tố này phối hợp khiến đườngthở bị chít hẹp, người bệnh trong tình trạng khó thở, khò khè, thở rít [1, 2]

1.1.2 Phân loại

Để thuận tiện cho việc theo dõi và đưa ra phác đồ điều trị hợp lý cho từng đối tượngbệnh nhân, Bộ Y tế phân loại hen phế quản theo hai nhóm là theo mức độ nặng nhẹ

và theo mức độ kiểm soát

1.1.2.1 Phân loại hen phế quản theo mức độ nặng nhẹ

Phân loại hen phế quản theo mức độ nặng nhẹ được mô tả trong Bảng 1.1 [2]

Bảng 1.1 Phân loại hen phế quản theo mức độ nặng nhẹ

Bậc hen phế

quản

Triệu chứng ban ngày

Triệu chứng ban đêm

Mức độ ảnh hưởng của cơn hen

PEF, FEV1

Dao động PEF

Bậc 1 (Nhẹ,

cách quãng) < 1 lần/ tuần ≤ 2 lần/

tháng

Không giới hạnhoạt động thểlực

>

80%

30%

80%

60->

30%

Bậc 4 (Nặng)

Thườngxuyên, liêntục

Thườngcó

Giới hạn hoạtđộng thể lực

<

60%

>

30%

1.1.2.2 Phân loại hen phế quản theo mức độ kiểm soát

Phân loại bậc hen theo mức độ nặng nhẹ có những hạn chế trong thực hành vì tínhchất rất biến động của hen Để đánh giá mức độ đáp ứng với điều trị, mức độ kiểmsoát hen trên lâm sàng có tính thực hành hơn, giúp cho việc chỉ định và theo dõiđiều trị người bệnh dễ dàng hơn Phân loại hen phế quản theo mức độ kiểm soátđược trình bày trong Bảng 1.2 [2]

Bảng 1.2 Phân loại hen phế quản theo mức độ kiểm soát

kiểm soát

Kiểm soát một phần

6 Cơn kịch phát cấp Không ≥ 1 lần/năm 1 lần trong bất

kỳ tuần nào

1.1.3 Chẩn đoán

Hướng dẫn của Bộ Y tế năm 2009 được trình bày theo lưu đồ trong Hình 1.1 [2]

Hình 1.1 Hướng dẫn chẩn đoán hen phế quản1.1.4 Điều trị và phòng ngừa

1.1.4.1 Các thuốc được sử dụng trong điều trị HPQ

Thuốc kiểm soát

Được dùng để điều trị duy trì, đều đặn, làm giảm viêm đường dẫn khí, kiểm soáttriệu chứng và giảm nguy cơ tương lai như là cơn kịch phát và giảm chức năng phổi[4] Nhóm này gồm Glucocorticosteroid (GC) hít và GC hệ thống, chất điều chỉnhleukotrien, chất chủ vận beta2 hít tác dụng dài kết hợp với GC hít, theophyllinphóng thích kéo dài, cromolyn, chất kháng IgE [5]

Corticosteroid hít (ICS)

Dùng đều đặn ICS sẽ ức chế viêm, giảm đáp ứng khí quản, giảm thâm nhiễmlymphocyt, eosinophil, monocyt, nhờ đó giảm triệu chứng, giảm nguy cơ bệnh trở

nặng, tăng chức năng phổi, cải thiện chất lượng cuộc sống ICS dung nạp tốt và hiệuquả nhất với HPQ dai dẳng, nhưng không chữa khỏi bệnh, nếu ngừng thuốc có thểlàm xấu đi sự kiểm soát bệnh Liều có hiệu lực tương đối thấp (khoảng 400mgbudesonid / ngày), tăng liều cao không tăng hiệu lực nhiều mà tăng độc tính Đơntrị bằng ICS không kiểm soát được triệu chứng thì không nên tăng liều mà nên phốihợp LABA Ciclesonid và mometason ngày dùng 01 lần, các thuốc khác dùng 02lần.

Corticosteroid hệ thống (SCS)

Chỉ định: Cơn HPQ cấp không đáp ứng với thuốc giãn phế quản, tác dụng sau 4 – 6giờ dùng thuốc Thường dùng Prednisolon, Prednison, Methylprednisolon Thờigian điều trị 3 – 10 ngày SCS tác dụng chậm hơn, yếu hơn và nhiều tác dụng phụhơn ICS

Chất kháng leucotrien (LA)

Leukotrien tăng tiết chất nhầy, gây phù phế quản và có thể gây co thắt phế quản,

LA làm giãn phế quản mức thấp và hay thay đổi nên thuốc này không kiểm soáthoàn toàn triệu chứng Khi sử dụng riêng lẻ tác dụng của LA kém ICS liều thấp, khi

sử dụng phối hợp LA kém chủ vận beta 2 hít tác dụng dài

Chất chủ vận β2 hít, tác dụng dài (LABA): Salmeterol, Bambuterol và Formoterol.

Cơ chế tác dụng: Làm giãn phế quản do tăng AMP vòng ức chế nhiều tế bào gâyviêm như tế bào mast, basophil, eosinophil nên giảm phóng thích chất trung gian.Hai thuốc này có tác dụng dài do gắn gần vị trí tác động của receptor beta 2 nênkích thích liên tục receptor này (salmeterol) hoặc có ái lực cao với receptor(formoterol)

Methylxanthin: Theophyllin

Cơ chế tác dụng:

 Ức chế phosphodiesterase III (PDE III) làm tăng AMP vòng nên làm giãn phếquản, ức chế PDE IV nên có tác dụng kháng viêm, ức chế phóng thích chấttrung gian

 Trên adenosin (chất co thắt phế quản, phóng thích chất trung gian từ tế bàomast): Đối kháng cạnh tranh tại receptor adenosin làm giãn phế quản, giảmphóng thích chất trung gian.

 Làm tăng histone deacetylase-2 nên làm tăng đáp ứng của glucocorticoid đối vớibệnh nhân hen nặng kháng glucocorticoid và bệnh nhân hen có hút thuốc

Theophyllin có tác dụng kháng viêm, giãn và bảo vệ phế quản, điều chỉnh miễndịch Theophyllin uống khởi đầu tác dụng chậm hơn beta2 hít nên không có lợitrong cơn cấp Tuy nhiên theophyllin làm giảm triệu chứng, đặc biệt HPQ về đêm

và có thể làm giảm nhu cầu ICS

Thuốc ổn định tế bào mast: Cromolyn và Nedocromil

Cơ chế tác dụng: Ức chế phóng thích chất trung gian từ tế bào mast nên làm giảmđáp ứng khí quản ở một số bệnh nhân Hiệu lực trị HPQ kém ICS Không có tácdụng giãn phế quản nên chỉ phòng ngừa hen

Chất chủ vận beta2 tác dụng dài đường uống: Salbutamol, Terbutalin.

Gồm chế phẩm phóng thích chậm của Salbutamol, terbutalin và bambuterol(bambuterol là tiền dược của terbutalin) Các thuốc này chỉ được dùng trong một số

ít trường hợp cần giãn phế quản nhiều hơn Hay dùng cho trẻ em dưới 5 tuổi chưabiết sử dụng ống hít hay bệnh nhân HPQ kịch phát không thể dùng dạng hít vì dạngnày gây ho và co thắt phế quản do kích thích tại chỗ

Thuốc kháng IgE: Omalizumab

Omalizumab là kháng thể đơn dòng của IgG, PM = 149.000 Kháng thể đơn dòngnày do tái tổ hợp cho giống kháng thể người nhằm chống IgE Omalizumab gắn vàoIgE nên IgE không thể gắn vào receptor của nó trên tế bào mast, basophil, monocyt,lymphocyt, eosinophil nên ngăn phản ứng dị ứng ở giai đoạn rất sớm

Chỉ định: Trị HPQ nặng mạn tính cho người lớn và trẻ em trên 12 tuổi.Omalizumab làm giảm sử dụng corticosteroid uống và hít có tăng nồng độ IgEtrong máu và làm giảm tần suất cơn hen cần nhập viện đến 88%, omalizumabkhông làm giãn khí quản nên không trị cơn HPQ cấp

Thuốc làm giảm triệu chứng HPQ

Đó là các chất tác động nhanh để làm giảm sự co phế quản và các triệu chứng cấpkèm theo Thuốc giảm triệu chứng được cung cấp cho tất cả bệnh nhân để giảm cáctriệu chứng theo nhu cầu, kể cả lúc hen trở nặng hoặc cơn kịch phát, cũng được đềnghị để phòng ngừa ngắn hạn sự co thắt phế quản do vận động Giảm và lý tưởngnhất là loại trừ nhu cầu điều trị giảm triệu chứng là mục đích quan trọng trong xử tríhen và là thước đo thành công của điều trị hen [4] Nhóm này có chất chủ vận beta2hít tác dụng ngắn (SABA), kháng cholinergic hít, theophyllin tác dụng ngắn, chấtchủ vận beta 2 uống tác dụng ngắn [5].

Chất chủ vận beta2 hít tác dụng ngắn (SABA): Albuterol, pirbuterol, terbutalin,

fenoterol, reproterol

Đó là các chất khởi phát tác dụng nhanh, thời gian tác dụng ngắn Formoterol làSABA được công nhận làm giảm triệu chứng do khởi phát tác dụng nhanh khi sửdụng đều đặn, phối hợp với GC hít

Corticosteroid hệ thống (SCS): Không được xem là thuốc giảm triệu chứng HPQ

nhưng quan trọng để trị các cơn kịch phát vì ngăn tiến triển các cơn nặng và giảm tỉ

lệ tử vong

Thuốc kháng cholinergic: Ipratropium, Oxiltropium bromid.

Các chất kháng muscarin đối kháng tương tranh với acetylcholoin tại receptor nênngăn các tác động co phế quản của acetylcholin, làm giãn cơ trơn phế quản Tácdụng giãn phế quản không đạt mức tối đa so với chủ vận beta 2 nhưng thời gian tácđộng dài hơn Ipratropium làm giảm triệu chứng kém SABA Khởi phát tác dụngchậm, giãn phế quản kém SABA Thay thế cho bệnh nhân không dung nạp vớithuốc giãn phế quản khác (tim nhanh, loạn nhịp tim do SABA hoặc cùng lúc vớiIMAO) và đáp ứng không đầy đủ với các trị liệu tiêu chuẩn khác

Theophyllin:

Theophyllin tác dụng ngắn có thể làm giảm triệu chứng hen Vai trò trị cơn cấp cònbàn cãi Theophyllin tác dụng ngắn có thể không tăng cường giãn phế quản so vớiSABA ở liều đầy đủ nhưng có thể mang lại lợi ích cho hoạt động đường hô hấp

Các chất chủ vận beta2 uống, tác dụng ngắn: dùng cho bệnh nhân không thể dùng

β2 hít, tác dụng phụ cao hơn β2 hít

Ketotifen fumarat

Là thuốc kháng histamin H1 đồng thời ổn định tế bào mast như cromolyn, dùngphòng ngừa HPQ, không trị HPQ cấp, trị các bệnh dị ứng như viêm mũi, viêm kếtmạc

Tác dụng phụ: Buồn ngủ, khô miệng, chóng mặt, tăng thèm ăn, tăng cân, kích thíchthần kinh trung ương Liều dùng 1 – 2mg x 2 lần / ngày, trẻ em < 2 – 3 tuổi: 1mg x

2 lần / ngày Trẻ em 6 tháng – 3 tuổi 0.5mg x 2 lần / ngày {Hằng, 2015 #3}

Liệu pháp kết hợp đối với bệnh nhân hen nặng: được xem xét đến khi bệnh nhân cótriệu chứng dai dẳng và / hoặc cơn kịch phát dù được điều trị tối ưu với thuốc kiểmsoát liều cao (thường là ICS liều cao và LABA) và điều trị các yếu tố nguy cơ cóthể thay đổi được

1.1.4.2 Điều trị

Mục tiêu điều trị

- Hạn chế tối đa xuất hiện triệu chứng (giảm hẳn các triệu chứng nhất là về đêm)

- Hạn chế đến mức thấp nhất các đợt hen cấp

- Giảm tối đa các cơn hen nặng phải đến bệnh viện cấp cứu

- Bảo đảm các hoạt động bình thường cho người bệnh

- Giữ lưu lượng đỉnh (PEF) gần như bình thường (>80%)

- Không có tác dụng không mong muốn của thuốc [1]

Theo khuyến cáo sử dụng thuốc của GINA 2016, hướng dẫn sử dụng thuốc theo

hình bậc thang bao gồm 5 bước, được trình bày trong Hình 1.3 [2]

Hình 1.2 Hướng dẫn sử dụng thuốc hen phế quản theo hình bậc thang

Hạ bậc điều trị hen

Xem xét hạ bậc khi triệu chứng hen đã được kiểm soát tốt và chức năng phổi đã ổnđịnh trong 03 tháng hay hơn (Chứng cứ D) Nếu bệnh nhân có nguy cơ cơn kịchphát hoặc giới hạn luồng khí cố định, không hạ bậc mà thiếu theo dõi sát

Bảng 1.3 Hướng dẫn chi tiết hạ bậc điều trị hen

Bậc 5

ICS liều cao/LABA với OCS

Tiếp tục ICS liều cao/LABA và giảm liều OCS D

Dùng tiếp cận theo hướng dẫn đờm để giảm OCS B

ICS liều cao/LABA với tác nhân

Ngưng LABA có khả năng đưa đến trở nặng A

ICS liều trung bình/formoterol* đểđiều trị duy trì và giảm triệu chứng

Giảm ICS duy trì/formoterol* xuống liều thấp và tiếp tụcICS liều thấp theo nhu cầu/formoterol*giảm triệu chứng D

ICS liều cao với một thuốc kiểm

Bảng 1.4 Hướng dẫn chi tiết hạ bậc điều trị hen (tiếp theo)

Bậc 3

ICS liều thấp/LABA duy trì

ICS liều thấp / formoterol* đểduy trì và giảm triệu chứng

Giảm ICS duy trì/formoterol*còn 01 lần / ngày và tiếp tục ICS liềuthấp/formoterol*giảm triệu chứng theo nhu cầu C

Bậc 2

ICS liều thấp hoặc LTRA

Thêm LTRA có thể giảm liều ICS Không đủ chứng cứ ủng hộgiảm liều đến mức dùng ICS kết hợp SABA khi cần BXem xét ngưng điều với thuốc kiểm soát chỉ khi không có triệu

chứng trong 6 – 12 tháng và bệnh nhân không có yếu tố nguy cơ.Cung cấp bản kế hoạch hành động viết và theo dõi sát

D

Ngưng hoàn toàn ICS ở người lớn không được khuyên khi nguy

1.1.4.3 Phòng ngừa

Phòng tránh các yếu tố kích phát cơn hen

Khi người bệnh tránh được các yếu tố làm bùng phát cơn hen (dị nguyên và cácchất kích thích) thì có thể ngăn ngừa được triệu chứng hen, giảm được việc dùngthuốc

Dự phòng bằng thuốc

- Các thuốc kích thích alpha 2 kéo dài (LABA) và corticosteroid đều có tác dụngđiều trị dự phòng kiểm soát hen, tuy nhiên, khi dùng riêng rẽ, hiệu quả điều trịkhông cao Khi phối hợp thuốc corticosteroid dạng hít (ICS) với LABA dạng hít thìđem lại sự kiểm soát hen tốt hơn bằng việc giảm các triệu chứng, cải thiện chứcnăng phổi và giảm các đợt kịch phát ở bệnh nhân hen nhẹ, trung bình, nặng Tácdụng không mong muốn của thuốc là khàn giọng, nấm candida miệng (sau khi dùngphải súc miệng bằng nước sạch), run tay, hồi hộp, đau đầu, có thể loạn nhịp tim,dùng kéo dài có thể làm chậm phát triển chiều cao ở trẻ em

- Các thuốc kháng leukotrien như montelukast, zafirlukast… có thể được dùng đơntrị liệu hoặc phối hợp với ICS trong điều trị kiểm soát hen Thuốc dùng đường uốngnên tiện lợi, dễ dàng sử dụng ở trẻ nhỏ, độ an toàn khá cao

- Theophyllin dạng phóng thích chậm được dùng phối hợp với ICS và LABA trongđiều trị kiểm soát hen nếu 2 thuốc này không giúp đạt được kiểm soát hoàn toànhen Có 3 dạng hàm lượng là viên 100mg; 200mg và 300mg

Giáo dục người bệnh

- Việc kiểm soát hen đòi hỏi điều trị và theo dõi lâu dài, vì vậy người bệnh phảituân thủ và thực hiện nghiêm các chỉ định của thầy thuốc Người thầy thuốc cầngiúp đỡ người bệnh biết:

 Dùng đúng thuốc, đúng liều lượng

 Phân biệt được thuốc giảm nhanh các triệu chứng hen và thuốc điều trị dự phònglâu dài

 Đo lưu lượng đỉnh (PEF) hàng ngày

 Tránh các yếu tố kích thích làm bùng phát cơn hen

Chu trình chần đoán, điều trị, và theo dõi đáp ứng điều trị HPQ dựa theo sự kiểmsoát được mô tả trong Hình 1.4 [2].

Hình 1.3 Hướng dẫn sử dụng thuốc hen phế quản theo hình bậc thang1.1.5 Tình hình bệnh hen phế quản trên thế giới và tại Việt Nam

1.1.5.1 Tình hình thế giới

HPQ là một trong những bệnh lý không lây phổ biến nhất trên thế giới Năm 2011,thế giới có trên 235 triệu người mắc HPQ Tỷ lệ mắc HPQ ước tính khoảng 6-8% ởngười lớn và khoảng 10-12% ở trẻ em dưới 15 tuổi [6] Qua mỗi thập kỷ, độ lưuhành hen trên toàn cầu ước tính tăng thêm khoảng 25-50%, đến năm 2025 có thể sẽtăng thêm 100 triệu người, lên mức khoảng 400 triệu người bệnh [6]

Không chỉ là bệnh lý phổ biến trên thế giới, HPQ còn là bệnh lý có tỷ lệ tử vong vàgia tăng mỗi năm cao Theo số liệu năm 2011, mỗi năm thế giới có khoảng 250.000trường hợp tử vong vì HPQ Hiện nay tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 40-60người/triệu dân, như vậy cứ 250 người tử vong thì có 1 người chết vì HPQ [7] Sựgia tăng tỷ lệ tử vong do HPQ có liên quan tới sự gia tăng tỷ lệ lưu hành bệnh vàyếu tố khác như tình trạng ô nhiễm môi trường, tình trạng bệnh lý, sự phức tạp

Tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do bệnh HPQ ở một số quốc gia trên thế giới được trìnhbày trong Hình 1.5 [9].

a) Tỷ lệ hiện mắc hen b) Tỷ lệ tử vong do hen/100.000 người

Hình 1.4 Tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do HPQ ở một số quốc gia

1.1.5.2 Tình hình trong nước

Theo nghiên cứu của Trần Thúy Hạnh và cộng sự trên 14.246 người từ 16 tuổi trởlên tại 7 vùng miền sinh thái trên cả nước cho thấy độ lưu hành HPQ ở ngườitrưởng thành Việt Nam năm 2010 là 4,1%, như vậy có khoảng 4 triệu người ViệtNam mắc bệnh HPQ Trong đó, tỷ lệ mắc bệnh cao nhất là ở nhóm trên 80 tuổi vàthấp nhất ở nhóm 21-30 tuổi Tỷ lệ mắc bệnh HPQ có sự khác biệt theo giới, trong

đó nam giới có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn nữ giới (4,6% so với 3,6%) [10]

Cũng như các quốc gia khác trên thế giới, tỷ lệ mắc HPQ tại Việt Nam có chiềuhướng ngày càng gia tăng với tỷ lệ gia tăng ở trẻ em cao hơn so với người lớn Ở trẻ

em, tỉ lệ hen tăng từ 8-9% năm 2000 lên 11-12% năm 2004 Năm 1980, tỷ lệ hen ởngười lớn là 2,2% và tăng lên 3,3% vào năm 1990 và 5% vào năm 2000

HPQ xếp thứ 16 trong 20 nguyên nhân gây tử vong phổ biến nhất ở Việt Nam Theo

số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố vào tháng 4/2011, mỗi năm cókhoảng 8.084 ca tử vong vì HPQ, chiếm 1,55% dân số tử vong tại Việt Nam [11]

1.2 TỔNG QUAN VỀ PHÂN TÍCH CHI PHÍ BỆNH TẬT

1.2.1 Chi phí

Khái niệm về chi phí

Chi phí là giá trị hàng hóa, dịch vụ được xác định bằng sử dụng nguồn lực theo cáccách khác nhau Nói cách khác chi phí là phí tổn phải chịu khi sản xuất hoặc sửdụng hàng hóa, dịch vụ Để thuận tiện so sánh được, các chi phí thường được thểhiện dưới dạng tiền tệ mà số tiền đó thể hiện nguồn lực được sử dụng

Ước tính chi phí là thuật ngữ dùng để chỉ việc tính các chi phí của một hoạt độngkhông những trong tương lai mà còn trong quá khứ

Đặc điểm của phân tích chi phí bệnh tật

Phân tích chi phí của bệnh là Phân tích toàn bộ chi phí để tiến hành chẩn đoán-điềutrị một bệnh cụ thể

 Là nghiên cứu kinh tế dược duy nhất không tính đến hiệu quả điều trị

 Được coi là đánh giá bệnh về mặt kinh tế và là cơ sở phân bổ nguồn vốn của bộ

y tế giữa các bệnh khác nhau

 Cần thiết để tìm ra những bệnh là gánh nặng kinh tế cho người bệnh và xã hội

 Đưa ra những thông tin bổ ích về cấu trúc của chi phí và giúp định hướngnghiên cứu những chi phí cao nhất

Các quan điểm khác nhau về chi phí điều trị

 Quan điểm của người bệnh: Chi phí là tổng số tiền mà người bệnh phải trả chocác dịch vụ cộng thêm các phí có do bệnh hay do điều trị, bao gồm cả thời gianmất và nghỉ làm việc

 Quan điểm của người cung cấp dịch vụ: Chi phí là chi phí thật sự của việcchuyển giao dịch vụ, các phí tổn có liên quan

 Quan điểm của người trả tiền: chi phí là phí tổn chấp nhận trả

 Quan điểm xã hội: chi phí xã hội là tổng chi phí ròng từ tất cả các thành tố khácnhau của xã hội

Phân loại chi phí điều trị

Trong y tế, với tính chất đặc thù riêng, người ta phân loại chi phí điều trị thành chiphí trực tiếp và chi phí gián tiếp Trong đó, chi phí trực tiếp được chia thành chi phítrực tiếp y tế và chi phí trực tiếp ngoài y tế

Hình 1.5 Sơ đồ phân loại chi phí y tế

Chi phí trực tiếp là những chi phí phát sinh cho hệ thống y tế, cho cộng đồng và cho

gia đình người bệnh trong giải quyết trực tiếp bệnh tật Chi phí này được chia làmhai loại:

- Chi phí trực tiếp y tế: là những chi phí liên quan trực tiếp đến các dịch vụ chămsóc y tế như chi phí cho phòng bệnh, cho điều trị, cho chăm sóc và cho hồi phụcchức năng, chi phí cho thuốc…

- Chi phí trực tiếp ngoài y tế: là những chi phí phát sinh trong quá trình điều trịnhưng không liên quan đến các dịch vụ chăm sóc y tế như chi phí đi lại, ở trọ, ănuống…

Chi phí gián tiếp: là những chi phí phát sinh gián tiếp trong quá trình điều trị như

chi phí mất đi do mắc bệnh hoặc tử vong

Tổng chi phí bệnh tật (COI) được tính bằng tổng của chi phí trực tiếp y tế, chi phí

trực tiếp ngoài y tế và chi phí gián tiếp

Chi phí trực tiếp ngoài

Chi phí khám, xét nghiệm,chẩn đoán hình ảnh, thuốc…

1.2.2 Phân tích chi phí bệnh tật (COI)

Chi phí bệnh tật (COI) được định nghĩa là tổng tác động kinh tế hoặc chi phí củabệnh hoặc sức khỏe đến điều kiện về xã hội thông qua việc xác định, đo lường vàđịnh giá của tất cả các chi phí trực tiếp và gián tiếp [12]

Các bước của phân tích chi phí bệnh tật bao gồm 5 bước như sau [13]

Bước 1 Thiết kế nghiên cứu

- Mục tiêu: gánh nặng ước tính/ ưu tiên, quản lý hiệu quả, hoàn trả, đánh giá kinh tế

y tế, phân tích tác động ngân sách

- Định nghĩa và phạm vi của bệnh tật

- Phương pháp tiếp cận (Số hiện mắc và dựa trên số mới mắc)

Số hiện mắc: Cách tiếp cận phổ biến dựa trên tất cả các người bệnh trong thời giancủa nghiên cứu Thời gian chân trời thường là một năm để tránh biến đổi theo mùa.Các người bệnh có thể bắt đầu có bệnh trước hoặc trong thời gian nghiên cứu Do

đó, các người bệnh trong nghiên cứu này có mức độ khác nhau của bệnh tiến triển

và mức độ nghiêm trọng Kết quả nghiên cứu được trình bày như là chi phí cho mỗingười mỗi năm (hoặc thời gian)

Số mới mắc: Tiếp cận các trường hợp mới trong một khoảng thời gian thiết kế(thường là một năm) cho đến khi kết thúc quá trình bệnh (chữa bệnh hoặc tử vong).Điều này cũng được gọi là chi phí thời gian cuộc sống Kết quả nghiên cứu đượctrình bày như là chi phí cho mỗi trường hợp

Số hiện mắc và số mới mắc bệnh được thể hiện qua Hình 1.6.

Hình 1.6 Mô phỏng số hiện mắc và số mới mắc của bệnh

Số hiện mắc bao gồm: A1.2, B1, B2.1, C1, C2, D1, F1.1

Theo quan điểm của người cung cấp dịch vụ, chi phí của một loại hàng hóa, dịch vụ

là giá trị của nguồn lực được sử dụng để sản xuất ra hàng hóa, dịch vụ đó Trongchăm sóc sức khỏe, chi phí để tạo ra một dịch vụ y tế cụ thể hoặc một loạt các dịch

vụ y tế là giá trị của nguồn lực được sử dụng để tạo ra các dịch vụ y tế đó

Thời gian nghiên cứu

Theo quan điểm của người sử dụng dịch vụ, chi phí đối với một hàng hóa là tất cảnhững hao tổn mà người tiêu dùng phải bỏ ra để có được lợi ích do tiêu dùng hànghóa mang lại Họ phải chi ra tiền bạc, sức lực, thời gian và thậm chí các chi phí dokhắc phục những hậu quả phát sinh bởi việc tiêu dùng một sản phẩm.

Trong lĩnh vực y tế, người sử dụng dịch vụ y tế chính là người bệnh Vì vậy, chi phítheo quan điểm của người bệnh là toàn bộ những hao tổn mà người bệnh phải trảcho quá trình điều trị bao gồm tiền bạc, thời gian và các chi phí khác mà người bệnh

có thể gánh chịu do bệnh tật

Thành phần chi phí: Các thành phần chi phí theo quan điểm xã hội được chia thành

ba loại: chi phí trực tiếp y tế, chi phí trực tiếp ngoài y tế và chi phí gián tiếp Trong

đó tổng chi phí trực tiếp y tế và chi phí trực tiếp ngoài y tế gọi là chi phí trực tiếp

Bước 3 Thu thập nguồn lực và dịch vụ đã sử dụng

- Chi phí trực tiếp y tế: dịch vụ y tế sử dụng

- Chi phí trực tiếp ngoài y tế: ăn, ở, đi lại

- Chi phí theo thời gian chăm sóc

- Chi phí gián tiếp: thời gian người bệnh mất do phải nghỉ bệnh

Bước 4 Chuyển đổi sang giá trị tiền tệ

Tổng chi phí = Số lượng nguồn lực sử dụng x Chi phí đơn vị

Bước 5 Tính toán chi phí

- Nguồn lực sử dụng và chi phí đơn vị

- Số mới mắc: Chi phí/trường hợp

- Số hiện mắc: Chi phí/trường hợp/năm

- Thành phần chi phí

- Chi phí phân loại theo các biến độc lập

- Phân tích chi phí chức năng

- Đề xuất một chỉnh sửa

1.3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU PHÂN TÍCH CHI PHÍ ĐIỀU TRỊ BỆNH HEN PHẾ QUẢN

y tế Trong 18 nghiên cứu được tìm thấy, có 11 nghiên cứu ước tính chi phi điều trịHPQ theo thành phần chi phí (Bảng 1.5), 6 nghiên cứu so sánh chi phí điều trị ởnhững nhóm người bệnh HPQ có các mức kiểm soát cơn hen khác nhau (Bảng 1.6)

và 3 nghiên cứu chỉ ước tính chi phí điều trị cơn hen [14]

Các nghiên cứu ước tính chi phí điều trị cơn hen tại Hoa Kỳ [15], Thổ Nhĩ Kỳ [16]

và Tây Ban Nha [17] cho thấy việc điều trị cơn hen tiêu tốn một chi phí đáng kểtrong tổng chi phí điều trị Người bệnh có mức độ kiểm soát cơn hen càng thấp, chiphí này càng cao Mức độ nặng của cơn hen rất khác nhau trong mẫu được khảo sát

và chi phí điều trị có tương quan ý nghĩa với số lần cấp cứu và nhập viện do cơnhen Nghiên cứu tại Thổ Nhĩ Kỳ đưa ra kết quả chi phí điều trị cơn hen trung bình là

152 USD/đợt, trong khi đó, chi phí điều trị cơn hen nặng đe dọa tính mạng lên đến

1939 USD/đợt Tuy nhiên, cơ cấu chi phí điều trị cơn hen khác nhau ở các quốc gia,nếu nghiên cứu tại Thổ Nhĩ Kỳ ghi nhận chi phí thuốc là chi phí chiếm tỷ trọng caonhất, nghiên cứu tại Hoa Kỳ lại cho thấy người bệnh phải chi nhiều nhất cho cácdịch vụ chăm sóc y tế nội-ngoại trú Đáng ghi nhận nhất trong nghiên cứu tại TâyBan Nha là sự gia tăng chi phí giường bệnh từ 3033 USD năm 2002 lên 3562 USDnăm 2010 trong khi số ngày nằm viện trung bình giảm từ 5,4 còn 5,2 ngày Ngoài

ra, nghiên cứu tại Hoa Kỳ còn so sánh chi phí điều trị giữa người đã có tiền sử hen

với những người chưa có Kết quả cho thấy người bệnh hen có tiền sử nhập viện docác cơn hen trung bình-nặng có chi phí điều trị cho đợt hen kế tiếp là 4681 USD,cao hơn 992 USD so với nhóm người bệnh nhập viện lần đầu do con hen.

1.3.2 Tại Việt Nam

Thông qua tổng quan tài liệu, đề tài ghi nhận ba nghiên cứu đã được thực hiện tạiViệt Nam, trong đó hai nghiên cứu được thực hiện tại Thành phố Hồ Chí Minh [18,19] và một nghiên cứu được thực hiện tại Hà Nội [20]

Nghiên cứu của tác giả Evelyn Brakema (2017) [19] tại 5 bệnh viện ở Thành phố

Hồ Chính Minh (Bệnh viện Quận Tân Phú, Bệnh viện huyện Hóc Môn, Bệnh việnQuận 2, Bệnh viện Quận 4 và Bệnh viện Đại học Y Dược) đưa ra kết quả chi phítrực tiếp điều trị HPQ trung bình khoảng 480,31 bảng Anh, trong đó chi phí thuốc

hô hấp chiếm 48,80 bảng Anh, chi phí cao nhất là chi phí giường bệnh với 179,33bảng Anh

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Ngọc Bảo Thi (2014) [18] tại Bệnh viện Nhân dânGia Định ghi nhận tổng chi phí điều trị HPQ mỗi năm theo độ nặng của bệnh từ 1đến 4 lần lượt là 3,8 triệu đồng; 8,8 triệu đồng; 12,3 triệu đồng và 16,5 triệu đồng.Trong đó, chi phí gián tiếp luôn cao hơn chi phí gián tiếp, trong chi phí trực tiếp, chiphi thuốc luôn chiếm tỷ lệ cao nhất, gấp 3-4 lần chi phí dịch vụ y tế

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Việt Hà (2015) [20] tại Trung tâm Dị ứng –Miên dịch lâm sàng Bệnh viện Bạch Mai cho thấy chi phí trực tiếp cho một đợt điềutrị nội trú HPQ trung bình là 9.014.990 VND/người Trong đó, chi phí cho các dịch

vụ y tế là 5.810.880 VND/BN, chiếm 64,46% Chi phí trung bình cho một ngàyđiều trị là 1.173.220 VND/người, trong đó, chi phí trực tiếp y tế là 704.210VND/người Chi phí thuốc chiếm tỷ lệ lớn nhất (51,86%) trong cơ cấu viện phí, ởnhóm người bệnh có BHYT là 53,33% và nhóm không có BHYT là 42,56% Ởnhóm người bệnh có BHYT, phần chi phí do BHYT chi trả chiếm 63,1% tổng việnphí và 41,67% tổng chi phí điều trị trực tiếp

Bảng 1.5 Chi phí trực tiếp và gián tiếp trong điều trị hen phế quản được ghi nhận trong các nghiên cứu trên thế giới (USD/người/năm), phân loại theo thành phần chi phí)

Chi phí trực tiếp y tế (CPTTYT) Chi phí

trực tiếp ngoài y tế

Chi phí gián tiếp

trú

Nội trú

Dự liệu của cơ

Bảng 1.5 Chi phí trực tiếp và gián tiếp trong điều trị hen phế quản được ghi nhận trong các nghiên cứu trên thế giới (USD/người/năm), phân loại theo thành phần chi phí) (tiếp theo)

Chi phí trực tiếp y tế (CPTTYT) Chi phí

trực tiếp ngoài y tế

Chi phí gián tiếp

trú

Nội trú

Bảng 1.5 Chi phí trực tiếp và gián tiếp trong điều trị hen phế quản được ghi nhận trong các nghiên cứu trên thế giới (USD/người/năm), phân loại theo thành phần chi phí) (tiếp theo)

Chi phí trực tiếp y tế (CPTTYT) Chi phí

trực tiếp ngoài y tế

Chi phí gián tiếp

trú

Nội trú

Bảng 1.6 Chi phí trực tiếp và gián tiếp trong điều trị hen phế quản được ghi nhận trong các nghiên cứu trên thế giới (USD/người/năm), phân loại theo mức độ kiểm soát)

Nghiên

cứu

Định nghĩa mức độ kiểm soát

Dân số

Chi phí trung bình/năm/người

Bảng 1.6 Chi phí trực tiếp và gián tiếp trong điều trị hen phế quản được ghi nhận trong các nghiên cứu trên thế giới (USD/người/năm), phân loại theo mức độ kiểm soát) (tiếp theo)

Nghiên

cứu

Định nghĩa mức độ kiểm soát

Dân số

Chi phí trung bình/năm/người

Tài liệu quốc

Canada

1.4 VÀI NÉT VỀ ĐIỀU TRỊ HEN PHẾ QUẢN TẠI BỆNH VIỆN QUẬN PHÚ NHUẬN

Bệnh viện là cơ sở khám chữa bệnh BHYT ban đầu với hệ thống khám chữa bệnhtương đối hoàn thiện gồm:: Khoa Sản, Khoa Cấp cứu, Khoa Nội tổng hợp, KhoaPhẫu thuật thẩm mỹ, Khoa Xét nghiệm, Khoa Nhi, Khoa Hô hấp, Khoa Khám bệnh,Khoa Răng Hàm Mặt, Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Khoa Ngoại tổng hợp, Liênchuyên khoa Mắt - Tai Mũi Họng, Khoa Nội thận - Lọc máu [21]

Hầu hết, bệnh nhân đến khám bệnh tại Bệnh viện Quận Phú Nhuận là bệnh nhân cóthẻ BHYT Mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận khoảng 1.000 bệnh nhân có thẻ BHYTđến khám và điều trị bệnh với hàng chục bệnh nhân HPQ và HPQ có bệnh kèmtheo Bệnh viện đã có bác sĩ được đào tạo chuyên khoa về bệnh hô hấp Bệnh viện

đã có thiết bị và triển khai đo chức năng hô hấp cho người bệnh, xây dựng phác đồChẩn đoán và điều trị cơn hen phế quản cấp, phác đồ Chẩn đoán và điều trị duy trìhen phế quản dựa trên phác đồ của bệnh viện Nhân dân Gia định Danh mục thuốctại bệnh viện khá phong phú, đáp ứng nhu cầu điều trị bệnh HPQ

Hiện nay, bệnh viện chưa thành lập phòng khám chuyên khoa hô hấp Các bệnhnhân HPQ đều được khám và điều trị ở các khoa phòng khám, khoa Nội tổng hợp.Định hướng phát triển trong tương lai gần, bệnh viện quận Phú Nhuận sẽ thành lậpcác phòng khám chuyên khoa, đặc biệt là khoa hô hấp để ngày càng nâng cao chấtlượng khám và điều trị bệnh cho người dân

Hiện nay, bệnh viện quận Phú Nhuận áp dụng phác đồ chẩn đoán và điều trị cơnhen phế quản cấp của bệnh viện Nhân dân Gia định

Chi tiết phác đồ như sau:

1.4.1 Phác đồ điều trị cơn hen phế quản cấp

1.4.1.1 Lâm sàng

Tiền căn:

- Tiền căn bản thân: hen phế quản đã được chẩn đoán