Đề tài giới thiệu một số trò chơi phù hợp với bộ môn vật lí, áp dụngthường xuyên để giúp các em hứng thú hơn, xây dựng cho học sinh tình yêumôn học, từ đó nâng cao chất lượng bộ môn.. Gi
Trang 1SƯU TẦM VÀ ỨNG DỤNG MỘT SỐ TRÒ CHƠI VÀO DẠY HỌC VẬT
LÍ Ở TRƯỜNG THPT NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC
1 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài.
Trong những năm qua, Giáo dục nước nhà đã có nhiều cố gắng nhằmnâng cao chất lượng dạy học Trong đó, quan trọng hơn hết là phải đổi mớiphương pháp dạy học Ngày nay, các nhà giáo dục, chính phủ, phụ huynh đềunhận ra nhu cầu và lợi ích tâm lý mà trò chơi mang lại cho việc học Công cụgiáo dục này đã trở thành xu hướng Nó đem đến cho chúng ta niềm vui, sựthích thú, hưng phấn, động lực, sáng tạo, sự tương tác xã hội khi làm việcnhóm… trong khi đang học Do đó, chất lượng dạy học cũng được tăng lên
Vì vậy, tôi đã mạnh dạn thực hiện đề tài: “Sưu tầm và ứng dụng các trò chơivào dạy học Vật lí ở trường Thpt nhằm nâng cao chất lượng dạy học”
1.2 Mục đích của đề tài.
Đề tài giới thiệu một số trò chơi phù hợp với bộ môn vật lí, áp dụngthường xuyên để giúp các em hứng thú hơn, xây dựng cho học sinh tình yêumôn học, từ đó nâng cao chất lượng bộ môn Ngoài ra, tôi hi vọng đề tài còn
là tài liệu tham khảo cho việc dạy học Vật lí nói riêng và các bộ môn khác nóichung
1.3 Đối tượng của đề tài
Tôi chọn 4 lớp để thực hiện nghiên cứu: 10/4; 10/6; 10/7; 10/10 Vì đây
là các lớp có sự tương đồng về trình độ và sĩ số Hơn nữa, đây là những lớp tôitrực tiếp giảng dạy trong quá trình nghiên cứu Những yếu tố đó sẽ tạo điềukiện thuận lợi cho việc đánh giá kết quả của đề tài
Trang 2Tôi chọn lớp 10/7, 10/10 là lớp thực nghiệm, lớp 10/4 và 10/6 là lớp đốichứng.
1.4 Ph ương pháp nghiên cứu ng pháp nghiên c u ứu.
1.4.1 Nghiên cứu lí luận.
- Tham khảo các trò chơi qua tài liệu, trên internet, trên truyềnhình
- Tham khảo cách làm, tổ chức một hoạt động trò chơi kết hợpvới việc dạy học để tạo không khí hứng khởi nhưng vẫn đảm bảo kiến thứcVật lí
- Sắp xếp, lựa chọn trò chơi phù hợp với đặc thù bộ môn
- Học hỏi đồng nghiệp để nâng cao khả năng tổ chức của bảnthân
1.4.2 Nghiên cứu thực nghiệm.
- Thiết kế trên phần mềm PowerPoint một số trò chơi Vật lí
- Tổ chức thực nghiệm ở các lớp tôi đang giảng dạy: 10/7 và10/10
1.4.3 Phương pháp thống kê toán học.
Sử dụng phương pháp thống kê toán học để đánh giá kết quả thuđược
1.5 Phạm vi nghiên cứu.
Phạm vi chương trình Vật lí 10
Trang 32 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lí luận của đề tài
2.1.1 Quan niệm về trò chơi.
Trò chơi là một hoạt động thường dùng để giải trí và đôi khi cũngđược sử dụng như một công cụ giáo dục Những đặc điểm của trò chơi là: vui,
có luật chơi, có tính cạnh tranh
2.1.2 Giáo dục thông qua trò chơi.
Giáo dục thông qua trò chơi được định nghĩa là việc áp dụng cácyếu tố điển hình của trò chơi (luật chơi, ghi điểm, tính cạnh tranh…) vào lĩnhvực giáo dục nhằm thu hút sự chú ý của người học
2.1.3 Nguyên tắc tổ chức trò chơi trong giáo dục.
Việc tổ chức trò chơi trong giáo dục nói chung và trong dạy họcVật lí nói riêng phải tuân theo các nguyên tắc sau:
- Thứ nhất, xây dựng bầu không khí vui tươi, sôi động, thuhút được sự tham gia của tất cả các học sinh trong lớp
- Thứ hai, rèn luyện được kĩ năng phản ứng nhanh, tháo vát,quyết đoán, tính kỉ luật, khả năng hợp tác làm việc nhóm để giải quyết đượccác thử thành của trò chơi
- Thứ ba, nội dung trò chơi phù hợp với mục đích giáo dục
Cụ thể trong đề tài này tôi chọn nội dung là kiến thức Vật lí lớp 10
- Thứ tư, trò chơi trong giáo dục cũng phải mang đầy đủ cáctính chất của trò chơi thông thường: có luật chơi, hình thức chơi, có sự thiđua, có kết quả
Trang 42 2 Cơ sở thực tiễn của đề tài.
Việc đổi mới trong phương pháp dạy học hiện đã được đưa vào Luậtgiáo dục Cụ thể Mục 3, điều 30, Luật Giáo dục ban hành năm 2019 có nêu rõ
“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủđộng, sáng tạo của học sinh…bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú họctập, kĩ năng hợp tác, khả năng tư duy độc lập, phát triển toàn diện phẩm chất,năng lực của người học…
Hằng năm, Sở Giáo dục –đào tạo đều tổ chức tập huấn cho giáo viên vềvấn đề đổi mới trong phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy học
Hàng tháng, trong các cuộc họp Hội đồng, chúng ta cũng nghe nhắcnhở về vấn đề này
Thế nhưng, một số giáo viên vẫn còn máy móc, không cải biến hoặc ápdụng phương pháp chưa thật phù hợp với bài dạy khiến học sinh chưa trởthành chủ thể của việc tiếp nhận kiến thức Điều đó, khiến các em cảm thấykiến thức vật lí thật khô khan, khó nhớ, dẫn đến chất lượng bộ môn chưa cao
Vì vậy, lồng ghép trò chơi trong dạy học như một phương pháp dạyhọc tích cực là vấn đề cấp thiết hiện nay
Trang 52 3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề.
- Bước 2: Lựa chọn hình thức phù hợp
- Bước 3: Xây dụng thể lệ trò chơi
- Bước 4: Xây dựng hệ thông các câu hỏi/ yêu cầu
- Bước 5: Chuẩn bị các phương tiện cần thiết: Bảng trả lời,các dụng cụ thí nghiệm thực hành (nếu có), thiết kế trò chơi trên phần mềm…
- Bước 6: Tổ chức trò chơi Lưu ý: nếu thích hợp thì nênchọn Ban giám khảo và Thư kí là học sinh
- Bước 7: Tổng kết, công bố hình thức thưởng/ phạt
Phương tiện tổ chức: thiết kế các câu hỏi trên PowerPoint
Hình thức chơi: chia đội, một lớp chia thành 2 đội
Trang 62.3.1.2 Trò chơi thực nghiệm.
Trò chơi này thường áp dụng để vận dụng các kiến thức đã học để thựchành hoặc làm các thí nghiệm có trong bài học
Chuẩn bị: Các dụng cụ thí nghiệm thực hành có trong bài học
Luật chơi: Giáo viên nêu yêu cầu mục đích của trò chơi sau đó giaodụng cụ cho các nhóm Đội nào có kết quả đầu tiên được cộng 3 điểm, có kếtquả thứ nhì được cộng 2 điểm, có kết quả thứ 3 được cộng 1 điểm (Xem phụlục 2)
Hình thức chơi: chia đội, một lớp chia thành 4 đội
Phương tiện tổ chức: thiết kế các câu hỏi trên PowerPoint
Hình thức chơi: cá nhân
2.3.1.4 Trò chơi ô chữ.
Trò chơi này thường áp dụng để củng cố kiến thức cuối tiết học hoặc ôntập lí thuyết trước khi giải bài tập ôn tập chương
Trang 7Chuẩn bị: Giáo viên cần xác định chủ đề của ô chữ - đó cũng chính lànội dung của ô chữ hàng dọc Từ đó, ta đặt từ khóa cho ô chữ hàng ngang.Cuối cùng là xây dựng câu hỏi cho ô chữ hàng ngang.
Luật chơi: Đại diện các nhóm sẽ chọn câu hỏi hàng ngang và trả lờitrong thời gian qui định Nếu đúng được 10 điểm, nếu sai hoặc hết giờ không
có câu trả lời thì ô đó sẽ bị khóa Trong quá trình trả lời câu hỏi hàng ngang,đội nào tìm được ô chữ hàng dọc đúng thì được 20 điểm, nếu sai sẽ mất quyềnchơi tiếp (Xem phụ lục 4 ở đĩa CD)
Phương tiện tổ chức: thiết kế các câu hỏi trên PowerPoint
Hình thức chơi: chia đội, một lớp chia thành 2 đội hoặc 4 đội tùy thuộcvào số lượng ô chữ hàng ngang
2.3.1.5 Trò chơi mô phỏng theo chương trình Đường lên đỉnh Olympia
Dựa vào trò chơi đường lên đỉnh Olympia trên truyền hình, giáo viênsoạn giáo án 1 tiết học hoàn chỉnh với 4 phần: khởi động, vượt chướng ngạivật, tăng tốc, về đích
Chuẩn bị: Phiếu ghi điểm, hệ thống các câu hỏi và luật chơi
Luật chơi: Lớp được chia thành 4 đội Luật chơi sẽ được thông báo ởđầu mỗi phần thi Đội nào tổng kết được nhiều điểm hơn sẽ chiến thắng (Xemphụ lục 5 và phụ lục 6 ở đĩa CD)
Phương tiện tổ chức: thiết kế các câu hỏi trên PowerPoint
Hình thức chơi: chia đội, một lớp chia thành 4 đội
Trang 82 4 Kết quả đạt được.
Thông qua quá trình áp dụng một số trò chơi trong dạy học Vật lí trong
học kì I năm học 2019-2020 đối với học sinh lớp 10/7 và 10/10, tôi đã thu
được một số kết quả nhất định
Trước tiên, tôi nhận thấy trong các tiết học có trò chơi, học sinh đều rất
hứng thú tham gia, tích cực suy nghĩ để trả lời câu hỏi, kiến thức bài học cũng
được ghi nhớ tốt hơn
Sau đó, khi so sánh điểm số của các lớp thực nghiệm với các lớp đối
chứng, tôi được kết quả như sau:
Sốlượng %
Sốlượng %
Sốlượng %
Sốlượng %10/4 và
Như vậy, ở các lớp thực nghiệm, tỉ số học sinh khá giỏi là cao hơn; tỉ số
học sinh yếu kém cũng thấp hơn so với các lớp đối chứng
Trang 93 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
3 1 Kết luận.
Sử dụng trò chơi trong dạy học Vật lí là một trong những phương phápdạy học tích cực, nó có tác dụng:
- Tạo sự hứng thú trong học tập, tình yêu môn học
- Khắc sâu kiến thức bài học
- Phát huy sự nhanh trí, sáng tạo, kĩ năng làm việc theonhóm
Và nhờ đó, giúp nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Vật lí
3 2 Kiến nghị.
Với bản thân mỗi giáo viên: không ngừng tìm tòi, học hỏi cả về chuyênmôn lẫn kĩ năng nghiệp vụ để có thể tìm được phương pháp dạy học hiệu quảhơn, những trò chơi giáo dục hấp dẫn học sinh hơn
Với lãnh đạo nhà trường: cần trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết
bị đồ dùng dạy học, phòng thí nghiệm, máy chiếu, ti vi…
Với các cấp quản lí giáo dục: cần mở thêm các lớp tập huấn cho giáoviên về việc áp dụng các phương pháp dạy học mới, cũng như sử dụng Côngnghệ thông tin vào giảng dạy
Núi Thành, ngày 28 tháng 4 năm 2020
Người thực hiện
Nguyễn Thị Thúy An
Trang 10Tài liệu tham khảo
01 http:/vi.wikipedia.org
02 Lương Duyên Bình (chủ biên), Vật lí 10, Nhà xuất bản Giáo dục
03 Lương Duyên Bình (chủ biên), Bài tập Vật lí 10, Nhà xuất bản
Giáo dục
04 Nguyễn Xuân Thành (chủ biên), Dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ
năng môn Vật lí 10, Nhà xuất bản Giáo dục
05 Nguyễn Thị Hồng Việt, Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện
chương trình, sách giáo khoa lớp 10 Trung học phổ thông mônVật lí, Nhà xuất bản Giáo dục
Trang 11MỤC LỤC
1 MỞ ĐẦU 1
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích của đề tài 1
1.3 Đối tượng của đề tài 1
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
1.4.1 Nghiên cứu lí luận 2
1.4.2 Nghiên cứu thực nghiệm 2
1.4.3 Phương pháp thống kê toán học 2
1.5 Phạm vi nghiên cứu 2
2 NỘI DUNG 3
2 1 Cơ sở lí luận của đề tài 3
2.1.1 Quan niệm về trò chơi 3
2.1.2 Giáo dục thông qua trò chơi 3
2.1.3 Nguyên tắc tổ chức trò chơi trong giáo dục 3
2 2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 4
2 3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề 5
2.3.1 Qui trình tốc chức trò chơi Vật lí 5
2.3.1 Một số trò chơi Vật lí 5
2 4 Kết quả đạt được 8
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 9
3 1 Kết luận 9
3 2 Kiến nghị 9
Trang 12PHẦN PHỤ LỤC
PHỤ LỤC 1 TRẮC NGHIỆM VẬT LÍ
Câu 1: Để xác định vị trí con tàu trên biển ta chọn hệ quy chiếu gắn với :
A Con tàu B Trái Đất
C Một con tàu khác D Một tảng băng trôi trên biển
Câu 2: Tàu Thống nhất Bắc Nam S1 xuất phát từ ga Hà Nội vào lúc
19h00min, tới ga Vinh vào lúc 0h34min ngày hôm sau Khoảng thời giantàu Thống nhất Bắc Nam S1 chạy từ ga Hà Nội tới ga Vinh là
A 5h34min B 24h34min
Câu 3: Trong chuyển động thẳng, véc tơ vận tốc tức thời có
A Phương và chiều không thay đổi
B Phương không đổi, chiều luôn thay đổi
C Phương và chiều luôn thay đổi
D Phương không đổi, chiều có thể thay đổi
Câu 4 : Một chất điểm chuyển động thẳng đều có phương trình chuyển động là
A x = x0 + v0t + at2/2 B x = x0 + vt
C x = v0 + at D x = x0 - v0t + at2/2
Câu 5 Phương trình chuyển động của một chất điểm dọc theo trục Ox có dạng: x
= 4t -10 (x đo bằng km, t đo bằng giờ) Quãng đường đi được của chất điểm sau2h là
A 8 km B -2km
C 2km D.-8 km
Câu 6.: Một xe chuyển động thẳng không đổi chiều; 2 giờ đầu xe chạy với vận
tốc trung bình 60km/h, 3 giờ sau xe chạy với vận tốc trung bình 40km/h Vậntốc trung bình của xe trong suốt thời gian chạy là:
Trang 13A 50km/h B 48km/h
C 44km/h D 34km/h
Câu 7: Hai xe chạy ngược chiều đến gặp nhau, cùng khởi hành một lúc từ hai
địa điểm A và B cách nhau 120km Vận tốc của xe đi từ A là 40km/h, của xe
đi từ B là 20km/h Phương trình chuyển động của hai xe khi chọn trục toạ độ
Ox hướng từ A sang B, gốc OA là
Câu 11: Một vật được thả từ trên máy bay ở độ cao 80m Cho rằng vật rơi tự
do với g = 10m/s2, thời gian rơi là
A t = 4,04s B t = 8,00s C t = 4,00s D.t =2,86s
Câu 12: Phương và chiều của véc tơ vận tốc trong chuyển động tròn là
Trang 14A Phương tiếp tuyến với bán kính đường tròn quỹ đạo, chiều cùng chiềuchuyển động
B Phương vuông góc với bán kính đường tròn quỹ đạo, chiều cùng chiềuchuyển động
C Phương tiếp tuyến với bán kính đường tròn quỹ đạo, chiều ngược chiềuchuyển động
D Phương vuông góc với bán kính đường tròn quỹ đạo, chiều ngược chiềuchuyển động
Câu 13: Chọn câu sai Trong chuyển động tròn đều:
A Véc tơ gia tốc của chất điểm luôn hướng vào tâm
B Véc tơ gia tốc của chất điểm luôn vuông góc với véc tơ vận tốc
C Độ lớn của véc tơ gia tốc của chất điểm luôn không đổi
D Véc tơ gia tốc của chất điểm luôn không đổi
Câu 14 : Công thức liên hệ giữa tốc độ góc với chu kỳ T và tần số f là
Câu 16 Một đĩa tròn bán kính 20 cm quay đều quanh trục của nó.Đĩa quay 1
vòng hết đúng 0,2s Hỏi tốc độ dài v của một điểm nằm trên mép đĩa bằng baonhiêu ?
A v = 62,8 m/s B v = 3,14 m/s
C v = 628 m/s D v = 6,28 m/s
Câu 17 Một bánh xe có đường kính 100cm lăn đều với vận tốc 36km/h Gia
tốc hướng tâm của một điểm trên vành bánh xe có độ lớn
Trang 15A 200 m/s2 B 400 m/s2
C 100 m/s2 D 300 m/s2
Câu 18 Một đĩa tròn có bán kính 40cm, quay đều mỗi vòng trong 0,8s Tốc
độ dài của một điểm A nằm trên vành đĩa là
Câu 20: Một dòng sông rộng 60m, nước chảy với vận tốc 1m/s đối với bờ.
Một chiếc thuyền đi trên sông với vận tốc 3m/s khi nước không chảy.Vận tốccủa thuyền đối với bờ khi ngược dòng là:
Câu 21: Hành khách A đứng trên toa tàu,nhìn qua cửa sổ toa sang hành
khách B ở toa tàu bên cạnh Hai toa tàu đang đỗ trên hai đường tàu song songvới nhau trong sân ga Bỗng A thấy B chuyển động về phía sau Tình huống
nào sau đậy chắc chắn không xảy ra ?
A Cả hai đoàn tàu cùng chạy về phía trước A chạy nhanh hơn
B Cả hai đoàn tàu cùng chạy về phía trước B chạy nhanh hơn
C Toa tàu A chạy về phía trước Toa tàu B đứng yên
D Toa tàu A đứng yên.Toa tàu B chạy về phía sau
Câu 22: Tại sao trạng thái đứng yên hay chuyển động của một chiếc ô tô có
tính tương đối ?
A Vì chuyển động của ô tô được quan sát ở các thời điểm khác nhau
Trang 16B Vì chuyển động của ô tô được xác định bởi những người quan sát khácnhau đứng bên lề đường
C Vì chuyển động của ô tô không ổn định:lúc đứng yên,lúc chuyển động
D Vì chuyển động của ô tô được quan sát trong các hệ quy chiếu khác nhau(gắn với đường và gắn với ô tô)
Câu 23: Hòa đứng yên trên sân ga Bình đứng yên trong toa tàu cũng
đang đứng yên Bỗng toa tàu chạy về phía trước với vận tốc7,2km/h.Hòa bắt đầu chạy theo toa tàu cũng với vận tốc ấy.Bình thì chạyngược lại với chuyển động của toa với vận tốc 7,2km/h đối với toa Hỏi vậntốc của Bình đối với sân ga và đối với Hòa bằng bao nhiêu ?
4 vật phẳng mỏng
có dạng bất kì
Xác định trongtâm của các vậtphẳng mỏng chỉvới các dụng cụ
đã cho
Đội nào xác địnhđúng và nhanhnhất sẽ chiếnthắng
Trang 17không bị rỗng
4 vật phẳng mỏng
bị rỗng
Sợi chỉ, băngdính
đế : bàn, ghế,hộp, lọ hoa…
Yêu cầu các độithảo luận và xácđịnh mặt chân đểcủa các vật trên
và trả lời vàobảng phụ
Đội nào trả lờiđúng nhiều hơnthì chiến thắng
PHỤ LỤC 5 TRÒ CHƠI MÔ PHỎNG ĐƯỜNG LÊN ĐỈNH OLYMPIA Tiết 24
BÀI 14: LỰC HƯỚNG TÂM I.Mục tiêu của bài.
- Giải thích được lực hướng tâm giữ cho một vật chuyển động tròn đều
- Xác định được lực hướng tâm giữ cho vật chuyển động tròn đều trongmột số trường hợp đơn giản
3 Thái độ:
- Nhìn nhận sự việc một cách khách quan, khoa học
4 Năng lực hướng tới
a, Phẩm chất - Năng lực chung
Phẩm chất: Nhân ái, khoan dung; Tự lập, tự tin, tự chủ và có tinh thầnvượt khó