Tình caûm trong 4 baøi ca dao treân laø tình caûm gia ñình, nhöõng ngöôøi thaân yeâu trong gia ñình vaø cho ta thaáy ñöôïc coâng lao trôøi bieån cuûa oâng baø cha meï, qua ñoù nhaé[r]
Trang 1BÀI 3: CA DAO – DÂN CA.
NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH
I MỤC TIÊU:
Giúp học sinh:
1 Tri thức :
- Giúp học sinh nắm được thể loại ca dao dân ca
- Nắm được nội dung, ý nghĩa và 1 hình thức nghệ của những bài ca dao thuộc chủ đề TC – GD và chủ đề yêu quê hương, đất nước
- Thuộc những bài ca dao trong 2 văn bản và biết thêm 1 số bài thuộc hệ thống của chúng
2 Kĩ năng:
- Có được kĩ năng đọc diễn cảm, phân tích, cảm thụ những bài ca dao
- Biết vận dụng thể thơ lục bát của dân tộc
3 Về thái độ :
- Giúp các em ý thức được vai trò, trách nhiệm của mình trong gia đình
- Ý thức được tình cảm yêu thương, kính trọng, lễ phép ông bà cha mẹ
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
1 Giáo viên:
- Giáo an
- Sách giáo khoa
- Sách giáo viên
- Tranh ảnh, tư liệu liên quan
- Phiếu giao việc
2 Học sinh:
- Bài soan
- Sách giáo khoa
III CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CHỦ YẾU.
1 Phương pháp trực quan
2 Phương pháp dùng lời: Thuyết trình, vấn đáp
3 Phương pháp thực hành: Luyện tập, phương pháp công tác độc lập
(Sử dụng SGK và các loại sách báo khác)
4 Phương pháp kiểm tra, đáng giá, tự kiểm tra, tự đánh giá
Nhóm 1 Văn 2
GIÁO ÁN NGỮ VĂN
Trang 25 Phương pháp tích cực: Thảo luận nhóm, đưa học sinh vào tình huống có vấn đề giải quyết:
IV TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
Cấu trúc bài
học và NĐ
Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh Phương
tiện
1 ổn định lớp
(1’)
Kiểm tra sỉ số Lớp trưởng báo cáo
2 Kiểm tra bài
cũ
Tiết trước luyện tập không kiểm tra
3 Vào bài mới
Giới thiệu bài
mới
Tình cảm con người bao giờ cũng bắt đầu là những tình cảm gia đình Truyền thống văn hóa, đạo đức
VN rất đề cao gia đình và tình cảm gia đình Những câu hát về tình cảm gia đình chiếm khối lượng khá phong phú trong kho tàng ca dao dân tộc, đã diễn tả chân thực, xúc động những tình cảm vừa thân mật, ấm cúng, vừa rất thiêng liêng của con người
VN Những câu hát này cũng thể hiện một số hình thức nghệ thuật rất tiêu biểu của Ca dao – Dân ca Tên bài:
Bài 3: CD – DC
Những câu hát
về tình cảm GĐ
I Tìm hiểu
chung
1 Khái niệm :
Hoạt động 1: Tìm hiểu cao dao – dân ca
1 Dựa vào SGK cho biết
Hoạt động 1:
1 Dựa vào SGK: phần chú thích để trả lời?
Trang 3DC – CD
/SGK/35
thế nào là CD - DC - CD – DC là những
khái niệm tacs giả đang chỉ các thể loại trữ tình dân gian, kết hợp lời và nhạc diễn tả đời sống nội tâm của con người Hiện nay người ta PBCD – Dân ca là những sáng tác kết hợp lời và nhạc
Ca dao lời thơ của dân ca
II Tìm hiểu bài
ca dao
2 Phân tích
Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc hiểu văn bản
1 Đọc diễn cảm, đúng nhịp
2 Tìm hiểu chú thích SGK/35,36
3 Lời của bài ca dao là lời của ai đối với ai
Hoạt động 2:
1 Gọi HS đọc văn bản
2 Đọc chú thích
3 Bài 1: Là lời của nẹ khi
ru con nói với con Bài 2: là lời của người con gái lấy chồng xa quê nói với mẹ và quê mẹ Bài 3: Là lời của cháu con nói với ông bà và nỗi nhớ ông bà
Bài 4: Có thể là lời của ông bà hoặc cô bác nói với cháu, của cha mẹ nói với con, của anh chị em ruột thịt nói với nhau Bài 1: Tình cảm
của cha mẹ đối
với con cái
- Hình ảnh so
ánh
+ Công cha
nhưh núi ngất
4 Hãy tìn những hình ảnh
so sánh trong 2 câu đầu ?
Vì sao có thể so sánh như vậy? Tác dụng của việc so sánh đó?
4 Hình ảnh so sánh:
- Công cha như núi ngất trời
- Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển đông
Có thể soa sánh như vậy vì: Núi là tượng trưng
Trang 4+ Nghĩa mẹ
như nước ở
Đông
Công ơn to lớn,
vĩ đại của cha
mẹ không thể
cân, đo, đếm
được
- 9 chữ cù lao
công lao nuôi
con vất vả khó
nhọc nhiều bề
của cha mẹ và
bổ phận làm
con
Nghệ thuật :
Sử dụng thể thơ
lục bát, giàu
cảm xúc, nghệ
thuật so sánh
Đặc sắc nói lên
công lao to lớn
của cha mẹ và
nhắc nhở bổn
phận làm con
5 Từ việc hiểu ý nghĩa 9 chữ cù lao 2 câu cuối nêu lên vấn đề gì?
6 Bài ca dao sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
cho sự to lớn vững chãi
vĩ đại cũng giống như công ơn của người chau giành cho con
Nước ngoài biển đông là nước không bao giờ cạn, mênh mông bát ngát cũng giống như tình mẹ giành cho con là vô bờ bến
Tác dụng việc so sánh đó: Nhân mạnh công ơn trời bể của cha mẹ to lớn, vĩ đại biết dường nào
9 chữ cù lao về công lao cha mẹ nuôi con vất vả nhiều bề( cù siêng năng, lao, khó nhọc, phủ, vuốt
ve súc, cho bú, cho ăn, trưởng, nuôi con lớn, dục: dạy dỗ, cố: trong nôm phục: theo dõi tính tình, uốn nắn phúc, giữ gìn
Bài 2: Tình
cảm của người
+ Đọc lại bài ca dao thứ 2
+ Tìm hiểu không gian,
1 Đock
2 Không gian: “ Ngõ, nơi
Trang 5con gái lấy
chồng xa quê
nói với mẹ
-Không gian:
ngõ sau, thời
gian, buổi chiều
Nơi vắng vẻ, sự
nhớ thương của
người con đối
với cha mẹ
Thân phận
người phong
thời gian nỗi niềm của bài
ca dao
3 Qua hình ảnh người phụ nữ trong bài ca dao từ đó
vắng lặng heo hút Vào thời điểm chiều hôm, ngõ sau vắng lặng Không gian ấy gợi nghĩ đến cảnh ngộ cô đơn của nhân vật, thân phận người phụ nữ trong gia đình dưới chế độ gia trưởng phong kiến và sự che giấu nỗi niềm riêng Thời gian: Buổi chiều không phải, một buổi chiều mà là nhiều buổi chiều trong ca dao thời gian “ chiều, chiều” thường gợi buồn, gợi nhớ Chiều hôm là thời điểm của sự trở về, đoàn tụ Vậy mà người con gái “ lấy chồng thiên hạ” vẫn
bơ vơ nơi đất khách quê người
* Nổi niềm của bài ca dao : người con gái lấy chồng xa quê “ Chiều … sau, trong về quê mẹ, với nỗi nhớ nỗi buồn đau không nguôi Đó là nỗi nhớ về mẹ, quê nhà Là nỗi đau buồn tủi của kẻ làm con gái phải xa cách cha mẹ, không thể đỡ dần cha mẹ già lúc ốm đau cơ nhỡ
3 Trong XHPK xưa nam nữ bất bình đẳng, thân
Trang 6kiens trong xã
hội phong kiến
xưa bị vùi dập,
không được làm
chủ quyền sống
của mình
rút ra thân phận người phụ nữ trong XHPK xưa.
phận người con giá xưa khi bố mẹ đã gả bán về nhà chồng thì bị lệ thuộc tất cả vào họ không có tự do, không được 1 cuộc sống đích thực theo ý muốn của mình Qua đó ta thấy đươc sâu sắc hơn ý nghĩa và giá trị của bài ca dao
Bài 3 Tình cảm
của con cháu đối
với ông bà và
nỗi nhớ ông bà:
- Hình ảnh “
“Nuột lạt mái
nhà” Gợi nỗi
nhớ, công lao to
lớn của ông ba
- Hình thức so
sánh gợi, nỗi
nhớ da diết
không nguôi
Aâm điệu lục bát
da diết, trầm
lắng
1 Gọi HS đọc
2 Bài 3 là diễn tả nỗi nhớ đối với ông bà Những tình cảm đó được diễn tả như thế nào? Cái hay của cách diễn tả đó
1 HS đọc
2 Những tình cmar được diễn tả.
HÌnh thức so sánh Kiểu
so sánh này, khá phổ biến trong ca dao “ Qua đình ngả nón trong đình Đình bao nhieu nón thương mình bấy nhiêu”
“ Qua cầu dừng bước trông cầu Cầu bao nhiêu nhịp da em sầu bấy nhiêu”
cái hay của diễn tả đó Cụm từ “ ngó lên” trong văn bản thể hiện sự trân trọng, tôn kính
- Hình ảnh so sánh” Nuột lạt mái nhà” bao giờ cũng rất nhiều gợi sự kết nối bền chặt, không tách rời cũng như tình cảm huyết thống và công lao to lớn của ông bà trong việc xây dựng gia đình
Trang 7- Hình thức so sánh mức độ gợi nỗi nhớ da diết, không nguôi
- Aâm điệu thể thơ lục bát phù hợp, hỗ trợ cho sự diễn tả tình cảm trong bài ca
Bài 4: Tình cảm
của tất cả những
người thân trong
gia đình:
- Nhắc nhở anh
em cùng chung
một nhà phải
thương yêu đùm
bọc lấy nhau
1 Đọc
2 Tình cảm anh em thân
thương được diễn tả như thế nào? Bài ca này nhắc nhở chúng ta điều gì?
3 Câu hỏi thảo luận.
Tình cảm chủ đạo trong 4 bài thơ trên là tình cảm gì? Qua đó có nhận thức
gì đối với bài học hôm nay?
1 Đọc
2 Tình cảm anh em thân thương được diễn tả bằng những hình ảnh so sánh “ như thể tay chân” Bài ca đưa những bộ phận tay chân của con người mà so sánh về tình nghĩa anh em.
Bài ca nhắc nhở: Anh
em phải hòa thuận để cah mẹ vui lòng, phải biết nương tựa vào nhua
“ Rách lành đùm bọc “ dở hay đỡ đần” 2 chữ anh em gắn với những chữ: “ Hòa thuận, 2 thân vui vầy
3 Tình cảm trong 4 bài
ca dao trên là tình cảm gia đình, những người thân yêu trong gia đình và cho ta thấy được công lao trời biển của ông bà cha mẹ, qua đó nhắc nhở bổn phận làm con của chúng ta phải sống yêu thương, ghi nhớ công ơn trời biển ấy Một tình cảm thiêng liêng không
Trang 8gì có thể so sánh được.
III Tổng kết
SGK/76
Hoạt động 3:
GV củng cố Cả 4 bài thơ là tình cảm của những người thân trong gia đình đây là 1 chủ đề tiêu biểu của CD – DC một tình cảm thiêng liêng,c ao quý chúng ta phải biết trân trọng giữ gìn Sống sao cho xứng đáng với công ơn trời bể của ông bà, cha mẹ
HS lắng nghe, ghi nhớ
IV Luyện tập
1 Đọc diễn cảm
2 Luyện tập
SGK/36
IV MỘT SỐ CÂU HỎI TRẮC NGHỆM MỞ RỘNG KIẾN THỨC
(GV treo bảng phụ, phát phiếu câu hỏi trắc nghiệm)
1 Bài ca dao thứ 1 là lời của ai đối với ai?
a Con với mẹ
b Mẹ nói với con
c Lời ông bà với cháu
d Của anh chị em
2 Bài ca dao thứ 2 là nổi nhớ của ai đối với ai?
a Của mẹ đối với con gái lấy chồng, xa quê
b Của con gái lấy chồng xa đối với mẹ
c Của người vợ mong chờ chồng
d Của người con gái đối với cha mẹ
3 Hình ảnh “ 9 chữ cù lao “ cuối bài thơ thể hiện điều gì?
a Cụ thể hóa công cha nghĩa mẹ
b Tình cả, sự biết ơn của các con
c Tăng thêm âm điệu, tôn kính, nhắn nhủ tâm tình của cauhats
d Tất cả ý kiến trên
4 Bài ca dao 4 nhắc nhở chúng ta điều gì?
a Anh em phải hòa thuận, nương tựa vào nhau/
Trang 9b Nhắc nhở ghi nhớ công lao của cha mẹ.
c Anh em cùng chung một bác mẹ sinh thành
d Tất cả ý trên
5 Tìm một số bài ca dao bói về tình cảm gia đình?
6 Viết một bài văn ngắn nói về công lao của cha mẹ