Về thí nghiệm: SGK đã trình bày một số thí nghiệm với những thiết bị bình thường mà phần lớn ở các trường THPT đã được trang bị. Mặc dù kết qả thu được từ các thiết bị ấy chưa đạt độ c[r]
Trang 1I ƯU ĐIỂM VÀ THUẬN LỢ I :
1 Trình bày SGK:
Mỗi trang SGK chia làm hai cột, cột chính (in chữ thông thường) trình bày phần nội dung của bài học mà giáo viên phải trình bày tạo điều kiện cho học sinh hoạt động trí tuệ trong giờ học, sao cho học sinh nắm được kiến thức, kỷ năng với mức độ đã có trong chương trình từ bậc thấp đến cao: Có khái niệm; biết, hiểu, nắm vững, vận dụng
Các phát biểu về định nghĩa, định luật, kết luận quan trọng được in chữ đậm, hoặc
nghiêng Công thức quan trọng đáng nhớ được in trên nền màu Cách trình bày này gây ấn tượng mạnh đối với học sinh Giúp các em biết được những vấn đề cơ bản quan trọng của một bài học
Trong cột này có thêm phần in cở chữ nhỏ, nội dung của những đoạn này chỉ cần cho học sinh biết và không yêu cầu nhớ, học thuộc khi kiểm tra
ở cột phụ in cở chữ nhỏ là các nội dung phụ bổ sung cho các nội dung chính nhằm cung cấp cho học sinh các thông tin mà các em muốn tìm hiểu thêm
Các câu hỏi giúp cho giáo viên và học sinh thực hiện trong quá trình dạy đều đặt ở cột phụ, các sơ đồ, đồ thị đều bố trí ở cột này
Toàn bộ các vấn đề trình bày ở cột phụ không bắt buộc đối với học sinh Ngoài ra ở cuối nhiều bài học có mục “ Em có biết” cuối mỗi chương có bài đọc thêm, những phần này có nội dung hấp dẫn góp phần mở rộng kiến thức đồng thời tạo hứng thú học tập bộ môn
2 Nội dung SGK:
SGK Vật lý 12 nâng cao đã biên soạn bám sát chuẩn kiến thức, kỷ năng mức độ cần đạt được đã được quy định trong chương trình Sách gồm 10 chương, 61 bài học trong đó có
49 bài lý thuyết, 4 bài thực hành và 8 bài tập, số tiết giành cho 49 bài lý thuyết là 71 tiết
Vì vậy giáo viên có thể tùy tình hình cụ thể, tùy nội dung của từng bài mà quy định số tiết cho hợp lý
So với chương trình CCGD thì SGK Vật lý 12 nâng cao có đưa vào 3 chương mới và khó:
Đó là các Chương I - Động lực học vật rắn; chương VIII- thuyết tương đối hẹp; chương X
- Từ vi mô đến vĩ mô Ngoài ra còn có một số bài trong các phần ở các chương như : Hiệu ứng Đople; nhiểu xạ ánh sáng; hấp thụ và phản xạ lọc lựa ánh sáng; màu sắc các vật; sơ lược về Laze Tuy nhiên các nội dung này cũng được trình bày theo sát với yêu cầu nên trong chuẩn kiến thức kỷ năng và theo yêu cầu đổi mới tạo điều kiện cho việc dạy và học tập
Trong mỗi bài SGK vật lý 12 trình bày nội dung kiến thức thể hiện rỏ các yêu cầu về kiến thức, kỷ năng mà học sinh cần đạt được Để đảm bảo các yêu cầu đó SGK đã sử dụng nhiều kênh thông tin như chữ, bảng số liệu, sơ đồ hình vẽ, thí nghiệm
Về thí nghiệm: SGK đã trình bày một số thí nghiệm với những thiết bị bình thường mà phần lớn ở các trường THPT đã được trang bị Mặc dù kết qả thu được từ các thiết bị ấy chưa đạt độ chính xác cao, phạm vi khảo sát còn hẹp, nhưng thực hiện được thì có tác dụng tốt để học sinh nắm được phương pháp thực nghiệm của vật lý như : Thí nghiệm về sóng dừng, giao thoa sóng cơ, giao thoa của sóng ánh sáng
Trang 2Về bài tập: SGK đã ra các bài tập sau mổi bài học cơ bản sát với nội dung bài học tạo điều kiện thuận lợi cho các em có năng lực tiếp thu yếu hơn có hào hứng học tập Các bài, bài tập SGK giới thiệu một số dạng bài tập cơ bản, cùng phương pháp giải để giúp cho giáo viên và học sinh làm cơ sở khi tổ chức dạy học trong các tiết bài tập ở trong mổi chương Tóm lại: SGK Vật lý 12 nâng cao trình bày đẹp, khoa học, chứa đựng nhiều thông tin tạo điều kiện cho việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên và đổi mới phương pháp học tập của học sinh
II Nhược điểm và khó khăn :
1 Sự lệch nhau giữa hai bộ SGK vật lý 12 nâng cao và SGK vật lý 12 cơ bản:
a)Sự khác nhau về bố cục:
Hai chương trình có nhiều chương giống nhau, yêu cầu chuẩn kiến thức học sinh gần như nhau nhưng trong mỗi bài hai bộ sách trình bày khác nhau về bố cục, về cách xây dựng khái niệm Chẳng hạn như ở chương Dao động điều hòa: Nội dung kiến thức chuẩn quy định như nhau SGK 12 nâng cao có thêm con lắc vật lý, nhưng trình bày bố cục các bài trong chưong hoàn toàn khác nhau Hoặc trong chương tính chất sóng ánh sáng cũng có hiện tượng tương tự
b) Sự lệch nhau về các vấn đề có tính khoa học cao:
Ví dụ: Khi nói về bước sóng của ánh sáng phát quang, SGK vật lý 12 nâng cao đưa ra định luật Xtôc cho sự phát quang nói chung Nhưng ở SGK vật lý 12 cơ bản nói đặc điểm bước sóng của ánh sáng huỳnh quang lớn hơn bước sóng của ánh sáng kích thích
- Khi nói về năng lượng liên kết riêng đặc trưng cho tính bền vững của hạt nhân, SGK 12 nâng cao viết: Năng lượng liên kết lớn nhất đối với các hạt có số khối từ 50 đến 70 Trong khi đó SGK 12 cơ bản lại viết : Năng lượng liên kết lớn nhất đối với các hạt nhân có số khối 50< 95
- Trong phản ứng dây chuyền khi nói điều kiện có phản ứng dây chuyền SGK 12 nâng cao viết : K < 1thì phản ứng dây chuyền không xảy ra Nhưng SGK 12 cơ bản lại viết : K < 1 thì phản ứng dây chuyền tắt ngay
- Trong phần nói khối lượng tới hạn của nhiên liệu phóng xạ, SGK 12 nâng cao viết : Để giảm thiểu số nơtron bị mất vì bị thoát ra ngoài nhằm dảm bảo có K 1 thì khối lượng nhiên liệu hạt nhân phải đạt giá trị tối thiểu Còn SGK 12 cơ bản viết : Muốn cho K 1 khối lượng của chất phân hạch phải đủ lớn để số nơtron “bị bắt” nhỏ hơn nhiều so với số nơtron được giải phóng
Sự khác nhau giữa hai bộ sách về bố cục và phương pháp xây dựng các khái niệm gây khó khăn nhiều cho giáo viên giảng dạy Đặc biệt là giáo viên dạy cho học sinh ở cả hai ban Trí nhớ có hạn đôi khi nhầm lẫn bài ở sách này với bài ở sách khác
Các định nghĩa, định luật, giả thuyết… Phát biểu không thống nhất ở hai sách cũng gây khó khăn cho việc dạy và học của thầy và trò Đặc biệt trong đề thi có phần chung
2 Một số vấn đề có tính hiện đại còn trình bày sơ lược:
Xu hướng chương trình dành một tỷ lệ thích hợp cho kiến thức hiện đại cập nhật , đặc biệt là đối với học sinh học ban nâng cao SGK 12 nâng cao tuy đã đưa vào một số chương
và một số vấn đề hiện đại như đã nêu ở phần trên nhưng chưa triệt để
Ví dụ: Tia Laze là một đề tài mới mẻ đối với học sinh mặc dù có bài đọc thêm nhưng SGK12 nâng cao chỉ trình bày thành 1 mục nhỏ trong bài ghép hiện tượng quang phát
Trang 3quang mà không trình bày thành một bài riêng Trong khi đó SGK 12 cơ bản trình bày tia Laze là gì rất cụ thể, giúp học sinh hiểu được cơ chế tạo ra tia này
III Các giải pháp :
- Giáo viên và học sinh phải có sự chuẩn bị về nội dung và thiết bị dạy học chu đáo để triển khai bài mới có hiệu quả Đối với giáo viên cần nghiên cứu kỷ bài dạy và các tài liệu
có nội dung liên quan, cập nhật những thông tin mới cho bài dạy nhằm đảm bảo tốt vai trò trọng tài, người hướng dẩn trong quá trình tự nhận thức của học sinh
- Cần xác định trọng tâm kiến thức mỗi tiết học, bài học để tổ chức hoạt động dạy học, chẳng hạn bám vào chuẩn kiến thức, kỷ năng
- Trong tổ chức hoạt động dạy học cần phối hợp nhịp nhàng, khéo léo giữa hình thức hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm nhằm kích thích tích cực suy nghĩ, tư duy của học sinh
- Trong tiết học, dành thời gian thích đáng để rèn luyện, cũng cố kiến thức cho học sinh ngay tại lớp để học sinh có kiến thức, kỷ năng nhất định khi tự học ở nhà Yêu cầu học sinh tăng cường làm các bài tập để nắm vửng kiến thức và rèn luyện kỷ năng đồng thời có
sự kiểm tra quá trình tự học của học sinh
- Trong các tiết bài tập chú ý chọn lựa các bài tập thích hợp, tiêu biểu để định hướng phương pháp cho học sinh Có sự quan tâm đích đáng giưa các hình thức bài tập trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan
- Tăng cường khai thác, sử dụng các thiết bị hiện có đồng thời tự tạo những thí nghiệm đơn giản nhằm góp phần tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh
- Nghiên cứu tài liệu để điều chỉnh sự sai lệch giữa hai bộ sách đã nói ở trên, và giải thích cho học sinh rõ vì sao có sự sai lệch
- Đổi mới phương pháp kiểm tra nhằm đánh giá toàn diện học sinh, định hướng học tập ở học sinh Không những giáo viên đánh giá học sinh mà khuyến khích học sinh đánh giá lẫn nhau và tự đánh giá như: nhận xét, bổ sung cho bạn, thảo luận trong giờ học Giáo viên cho điểm, khen ngợi đích đáng những nhận xét, bổ sung hợp lý nhằm kích thích học sinh tích cực hoạt động tư duy trong giờ học Đổi mới hình thức kiểm tra, đánh giá bằng cách giao cho học sinh làm những tiểu luận, những đề tài nhỏ… qua đó phát huy sáng tạo và năng lực tự học của học sinh
IV kiến nghị :
1.Trang thiết bị đồ dùng thí nghiệm phải phù hợp với sự mô tả ở SGK
2 Ngoài những chương những đề tài nâng cao thì các chương, các bài cùng nội dung, cùng chuẩn kiến thức, các tác giả ở hai nhóm viết sách cần bàn bạc thống nhất cách trình bày bố cục, cách xây dựng khái niệm, cách phát biểu các định nghĩa, định luật giống nhau Các số liệu đưa ra minh họa phải giống nhau ở hai bộ sách
3 Nên giảm bớt một số công cụ toán không cần thiết để xây dựng khái niệm vật lý Nên dùng các phương pháp đơn giản, thuận lợi để mô tả hoặc hình thành các khái niệm gọn mang bản chất vật lý hơn