chuyên đề tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học

Chuyên đề :TỔ CHỨC SINH HOẠT CHUYÊN MÔN THEO NGHIÊN CỨU BÀI HỌC I - ĐẶT VẤN ĐỀ Công tác quản lý tổ chuyên môn có thể xem như một mắc xích quan trọng trongchuỗi liên hoàn các khâu của giá

Chuyên đề :

TỔ CHỨC SINH HOẠT CHUYÊN MÔN

THEO NGHIÊN CỨU BÀI HỌC

I - ĐẶT VẤN ĐỀ

Công tác quản lý tổ chuyên môn có thể xem như một mắc xích quan trọng trongchuỗi liên hoàn các khâu của giáo dục trong nhà trường Chú trọng bồi dưỡng năng lựcchuyên môn cho giáo viên Tăng cường nền nếp, kỉ cương trong quản lý và dạy học, tíchcực đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra đánh giá theo năng lực họcsinh Coi trọng việc ứng dụng công nghệ thông tin, là môi trường tích cực để trao đổi họchỏi kinh nghiệm trong dạy học và quản lý nhằm tạo sự chuyển biến tích cực, rõ nét vềchất lượng giáo dục

Năm học 2019 - 2020 Thực hiện tinh thần công văn số: 5555/BGDĐT-GDTrH về

“Hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học về đổi mới phương pháp dạyhọc và kiểm tra, đánh giá theo năng lực học sinh Sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiêncứu bài học là hình thức sinh hoạt chuyên môn không tập trung vào việc đánh giá giờhọc, xếp loại GV mà nhằm khuyến khích GV tìm ra nguyên nhân tại sao HS chưa đạt kếtquả như mong muốn từ đó có biện pháp cải tiến phương pháp dạy để nâng cao chất lượnghọc tập của học sinh Là hoạt động chuyên môn mà ở đó tạo cơ hội tốt cho HS tham giaxây dựng nội dung bài học HS thực sự là chủ thể của hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học là hoạt động trọng tâm của nhà trường, do đó quản lý hoạt độngdạy học là nhiệm vụ hàng đầu, mà bắt đầu là từ tổ chuyên môn Đảm bảo cho tất cả học

sinh có cơ hội tham gia thực sự vào quá trình học tập, giáo viên quan tâm đến khả nănghọc tập của từng học sinh, đặt biệt những học sinh có khó khăn về học.

Là một tổ trưởng chuyên môn, bản thân tôi có nhiều trăn trở Cần phải làm gì đểđổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học đạt kết quả Xuất phát từ thực

tế đó, với kinh nghiệm của bản thân cùng những trao đổi học hỏi từ đồng nghiệp, bảnthân tôi đã rút ra được một vài lưu ý khi tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứubài học từ tổ/ nhóm chuyên môn như sau:

1- Thực trạng :

Vấn đề đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn nhằm nâng cao năng lực giảng dạy vàtháo gở những khó khăn trong quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đãđược đề cập từ nhiều năm trước Các buổi sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn được coi lànhững buổi tập huấn nhỏ nhằm bồi dưỡng kiến thức, nghiệp vụ và đặc biệt là chỉnh đốnnăng lực sư phạm cho giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp Thực tế cho thấy không phảicác trường thiếu hoạt động này mà, việc sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn như thao giảngchủ yếu tập trung vào giáo viên Cụ thể, tổ, nhóm chuyên môn thống nhất về bài dạy,phân công giáo viên đảm nhiệm, giáo viên đó tự soạn bài và lên lớp, các giáo viên kháccùng ngồi dự Theo hình thức này, sự quan tâm tới học sinh của người dạy bị hạn chế bởicác giáo viên cùng dự chủ yếu tập trung vào việc quan sát, đánh giá cách dạy của giáoviên Nhiều khi việc đánh giá nhận xét về ưu điểm cũng như khuyết điểm, cũng có không

ít trường hợp ngại ngần khi góp ý về cách dạy, nội dung bài dạy Do đó hầu hết các buổisinh hoạt chuyên môn trước đây sa vào hình thức hành chính là chủ yếu

Dự giờ chỉ chú ý cách dạy của thầy và khi đánh giá chỉ góp ý, rút kinh nghiệm vềnội dung kiến thức, phương pháp giảng dạy chứ rất ít quan tâm đến tầm đón nhận của

học sinh Giờ dạy minh họa thường mang tính chất phô diễn vì giáo viên sợ bị đánh giáthiếu năng lực, ít quan tâm tới tới tinh thần tham gia hoạt động học tập của mọi đối tượnghọc sinh vì sợ các em làm ảnh hưởng đến tiến độ tiết dạy (cháy giáo án)

Trong qua trình đánh giá tiết học, người dự giờ chỉ chú trọng vào hoạt động củagiáo viên, nên mọi ý kiến mổ xẻ đều hướng về người dạy mà bỏ quên người học Chính

vì thế kết quả học tập của HS ít được cải thiện, nhất là các đối tượng học sinh tiếp thuchậm luôn bị “bỏ rơi” Mục tiêu hiện nay của chúng ta là tập trung để khắc phục tìnhtrạng này

2- Lý do chọn đề tài :

Trong các trường THCS tổ chuyên môn còn là tổ ghép nhiều bộ môn Trong đó cóhoạt động của các nhóm/ tổ bộ môn Yêu cầu hiện nay là cần tăng cường vai trò quản lýcủa tổ chuyên môn nhằm phát huy hiệu quả quản lý giáo dục Từ đó bản thân tôi đã tìmthấy những nguyên nhân cơ bản sau:

- Thứ nhất là:: Trong xu thế đổi mới phương pháp dạy học, triển khai thực hiện dạy học

và kiểm tra đánh giá hướng tới hình thành năng lực cho học sinh Việc tổ chức sinh hoạtnhóm tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học đòi hỏi các nhóm tổ chuyên môn cần phảinăng động và sáng tạo nên thực tế gặp nhiều lúng túng

- Thứ hai là : Trong hoạt động của các tổ chuyên môn còn chưa có sự đồng bộ còn thụđộng, trông chờ vào sự chỉ đạo của Ban giám hiệu và thiếu tính quyết đoán

- Thứ ba là: Còn nể nang, ngại va chạm nên còn thiếu tính thẳng thắng trong góp ý xâydựng tiết dạy cũng như xây dựng tổ chuyên môn

- Thứ tư là : Tổ chuyên môn là tổ ghép nhiều bộ môn, hoạt động của nhóm bộ môn cònyếu, thậm chí ở các trường nhỏ có bộ môn chỉ 1 giáo viên nên việc tổ chức sinh hoạt theoNCBH nhằm giao lưu trao đổi học hỏi kinh nghiệm còn gặp nhiều khó khăn.

II- GIẢI QUYẾT VÂN ĐỀ :

- Tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thành của trường THCS Là nơi trực tiếp triển khaicác mặt hoạt động của nhà trường, trong đó trọng tâm là hoạt động giáo dục và dạy học

- Yêu cầu hiện nay sinh hoạt tổ chuyên môn nhằm tạo môi trường đoàn kết thân ái, bình đẳng cùng giúp nhau trao đổi học hỏi kinh nghiệm trong dạy học là nơi tập hợp, đoàn kết,tìm hiểu nắm vững tâm tư, tình cảm và những khó khăn trong chuyên môn giảng dạy cũng như trong đời sống, kịp thời động viên, giúp đỡ GV trong tổ hoàn thành tốt nhiệm

vụ của mình Tạo cơ hội cho tất cả giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng sư phạm và phát huy khả năng sáng tạo trong việc áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học thông qua việc dự giờ, trao đổi, thảo luận, chia sẻ sau khi dự giờ

- Với nội dung tập trung tổ chức sinh hoạt tổ/ nhóm chuyên môn theo nghiên cứu bài học.Quản lý quá trình dạy - học suy cho cùng là trực tiếp quản lý hoạt động dạy của thầy vàquản lý gián tiếp hoạt động học của trò thông qua tác động sư phạm của người thầy

- Tổ trưởng CM phải là người có khả năng xây dựng kế hoạch, điều hành tổ chức, hoạtđộng của tổ theo kế hoạch giáo dục Tinh thần chung là quản lý giáo dục ngày càng dânchủ hơn, thông qua đó mà phát huy sức sáng tạo, năng động của từng giáo viên, từng cánhân, tạo quyền tự chủ, sáng tạo, tích cực cho cả người dạy và người học Tổ chức sinhhoạt tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học là một giải pháp quan trọng để thực hiệnchức năng này

III- NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:

- Sinh hoạt chuyên môn là hoạt động được thực hiện thường xuyên theo định kỳ mỗitháng 2 lần nhằm bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực sư phạm cho giáo viênthông qua việc dự giờ, phân tích bài học Sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bàihọc cũng là hoạt động sinh hoạt chuyên môn nhưng ở đó giáo viên tập trung phân tíchcác vấn đề liên quan đến người học như: Học sinh học thế nào? Học sinh đang gặp khókhăn gì trong học tập? nội dung và phương pháp dạy học có phù hợp, có gây hứng thúcho học sinh không, kết quả học tập của học sinh có được cải thiện không? Cần điềuchỉnh gì và điều chỉnh như thế nào?

- Sinh hoạt chuyên môn theo NCBH không tập trung vào việc đánh giá giờ học, xếp loạigiáo viên mà nhằm khuyến khích giáo viên tìm ra nguyên nhân tại sao học sinh chưa đạtkết quả như ý muốn và có biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học, tạo cơ hội cho họcsinh tham gia vào quá trình học tập; giúp giáo viên có khả năng điều chỉnh nội dung,phương pháp dạy học cho phù hợp với đối tượng học sinh của lớp, trường mình

1- Tổ chức thực hiện SHCM theo NCBH theo 2 giao đoạn sau:

*Giai đoạn thứ nhất: Hình thành cách dự giờ, suy ngẫm, xây dựng quan hệ đồng nghiệpmới Trong giai đoạn này, SHCM cần tập trung thực hiện các mục tiêu sau:

- Luyện tập cách quan sát và suy nghĩ về việc học của HS trong giờ học, có khả năngphán đoán nhanh nhạy, chính xác để điều chỉnh việc dạy phù hợp, việc học của HS

- Làm thay đổi cách nhìn, cách nghĩ và cảm nhận của GV về HS trong từng hoàn cảnhkhác nhau

- Hình thành thói quen lắng nghe lẫn nhau; rèn luyện cách chia sẻ ý kiến, từ đó hoànthành mối quan hệ đồng nghiệp thân thiện, cộng tác và học tập lẫn nhau

*Giai đoạn thứ hai: Tập trung phân tích các nguyên nhân, các mối quan hệ trong giờ học

và tìm biện pháp cải tiến, nâng cao chất lượng các bài học

- Đi sâu nghiên cứu, phân tích các phương án dạy học đáp ứng tối thiểu việc học của họcsinh, các mối quan hệ trong lớp học, các kĩ năng cần thiết để nâng cao chất lượng việchọc của HS

- Tăng cường, vận dụng, thử nghiệm những ý tưởng sáng tạo khi dạy minh hoạ, lấy họcsinh làm trung tâm đều được vận dụng, trải nghiệm trong SHCM SHCM nên tổ chứccàng nhiều lần càng tốt

2- Các bước tiến hành sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học

Bước 1: Tổ/ nhóm CM họp soạn giáo án chuẩn bị bài dạy

Chọn bài học nghiên cứu giáo viên trong nhóm chuyên môn được chọn những bàikhó dạy hoặc có những kiến thức nhạy cảm Bài dạy minh họa không phải do một giáoviên thiết kế mà do một nhóm giáo viên cùng tổ /nhóm chuyên môn thiết kế, thảo luận,thống nhất lựa chọn phương án tối ưu nhất Việc thiết kế bài soạn không nhất thiết phụthuộc máy móc vào quy trình bước dạy theo SGK hoặc SGV mà dựa vào mục tiêu bàihọc đã đề ra để thiết kế cho phù hợp với yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, thái độ mà mụctiêu đã đề ra sau đó thống nhất lựa chọn bài học chung nhất để làm bài học nghiên cứu

Khi chuẩn bị cho bài dạy, các giáo viên trong tổ chuyên môn cùng nhau thảo luậnchi tiết về mục tiêu bài học (dựa vào chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình), thểloại bài học, nội dung bài học, các phương pháp, phương tiện dạy học, cách tổ chức dạyhọc phân hóa theo năng lực của học sinh, cách rèn kĩ năng, hướng dẫn HS vận dụng kiếnthức đã học để giải quyết tình huống thực tiễn, đồng thời dự kiến những thuận lợi, khókhăn của HS khi tham gia các hoạt động học tập, các tình huống có thế xảy ra và cách xử

lý Dự kiến những thuận lợi, khó khăn của học sinh khi học tập và các tình huống xảy racùng với cách xử lý tình huống (nếu có)

Tổ trưởng chuyên môn giao cho một GV trong nhóm lập kế hoạch bài học nghiêncứu Sau đó, trao đổi với các thành viên trong tổ để bổ sung, chỉnh sửa cho hoàn chỉnh.Các thành viên khác có nhiệm vụ xây dựng kế hoạch chi tiết cho việc quan sát và thảoluận sau khi tiến hành bài học nghiên cứu Phân công giáo viên thiết kế giáo án trên cơ sởnội dung đã sinh hoạt và thời gian cụ thể thực hiện bài dạy, có ghi lại biên bản sinh hoạt

Bước 2: Tiến hành dạy và dự giờ minh họa

Sau khi tổ chuyên môn cùng nhau hoàn chỉnh kế hoạch chi tiết của bài học nghiên cứu tiến hành dạy và dự giờ với các yêu cầu cụ thể của giờ dạy minh họa như sau:

- Chuẩn bị lớp dạy minh họa, bố trí có đủ chỗ ngồi quan sát thuận lợi cho người

dự GV dạy và dự cần quan sát việc học của tất cả học sinh qua các hoạt động: Học cánhân, tương tác với bạn (cặp đôi, trong nhóm), thái độ tình cảm của học sinh Khi dựgiờ GV phải tập trung vào quan sát việc học của HS, hành vi, thái độ, phản ứng của HStrong giờ học, cách làm việc nhóm HS, những khó khăn vướng mắc của HS Quan sáttất cả đối tượng HS, không “bỏ rơi” HS nào Người dự giờ cần đặt mình vào vị trí củangười dạy để phát hiện những khó khăn trong việc học của HS để tìm cách giải quyết.Trong quá trình dự giờ, cần luyện tập cách quan sát và suy nghĩ về việc học của HS, phánđoán nhanh nhạy, chính xác để điều chỉnh việc dạy cho phù hợp với việc học của HS;hình thành thói quen lắng nghe, rèn luyện cách chia sẻ ý kiến để thiết lập mối quan hệđồng nghiệp thân thiện, cộng tác và học tập lẫn nhau Ghi chép lại tất cả những tìnhhuống sư phạm diễn ra trong tiết học để đưa ra giải pháp tối ưu, thông qua đó tìm mối

liên hệ giữa việc học của HS với tác động của giáo viên về cách sử dụng phương phápdạy học, cách tổ chức lớp học có hiệu quả.

Cần điều chỉnh thói quen đánh giá giờ dạy qua hoạt động của giáo viên tổ chức cho học sinh học tập như thế nào, đặt mình vào vị trí của người dạy để phát hiện những khó khăn trong việc học tập của học sinh nhằm tìm cách giải quyết

Bước 3: Suy ngẫm, thảo luận về bài học nghiên cứu

+ Giáo viên dạy minh họa chia sẻ về bài học: Những ý tưởng mới, những thay đổi, điều chỉnh về nội dung, phương pháp dạy học Giáo viên dạy minh họa cũng chia sẻ điều hài lòng và chưa hài lòng trong quá trình dạy minh họa

+ Người dự giờ suy ngẫm, chia sẻ các ý kiến về bài học sau khi dự Thảo luận xem cách thức tổ chức dạy học như vậy đã phù hợp với đối tượng học sinh chưa, mức độ tham gia, hứng thú của học sinh như thế nào, kết quả học tập của HS ra sao Hoặc người dự xem học sinh gặp khó khăn ở hoạt động nào, nguyên nhân HS gặp khó khăn hay chưa hứng thú tham gia hoạt động học tập… để trao đổi, đưa ra các biện pháp thay đổi phù hợp.+ Mọi người phải lắng nghe, tôn trọng ý kiến của nhau khi thảo luận, không chỉ quan tâmđến các tiêu chuẩn truyền thống của một giờ dạy

+ Không đánh giá tiết dạy, tổ trưởng là người tổng hợp ý kiến và đưa ra các nhận định đạt được và chưa đạt được để rút kinh nghiệm

Ảnh hưởng, tác động của việc dự giờ đối với người dạy và người dự giờ phụ thuộc chủ yếu vào việc tổ chức thực hiện bước 3 Do vậy, tổ trưởng chuyên môn cần hiểu rõ triết lí SHCM theo nghiên cứu bài học, mục đích, yêu cầu đổi mới SHCM theo hướng lấy

HS làm trung tâm khi chủ trì cuộc thảo luận về bài dạy

Khuyến khích, động viên toàn bộ GV trong tổ tham gia đóng góp ý kiến cho bài dạy Khiđóng góp ý kiến cần chỉ ra những ưu điểm cần phát huy và không xếp loại giờ dạy.

Bưóc 4: Rút kinh nghiệm và áp dụng

Thông qua tiết dạy minh họa, thông qua thảo luận tiết dạy của đồng nghiệp giáo viên rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân, kiểm nghiệm những vấn đề đã được dự giờ

và trao đổi, Trên cơ sở đó tổ/ nhóm bộ môn thảo luận đi đến thống nhất nội dung và phương pháp thích hợp nhất để điều chỉnh giáo án một cách hoàn chỉnh từ đó mỗi giáo viên có kinh nghiệm và áp dụng vào bài giảng hàng ngày trên lớp

Năng lực dạy học, giáo dục của GV có phát triển hay không, hiệu quả của SHCMtheo nghiên cứu bài học đạt đến mức nào tùy thuộc chủ yếu vào việc thực hiện bước 4của mỗi GV sau khi dự giờ và trao đổi Do vậy, GV cần tiếp tục nghiên cứu những kinhnghiệm rút ra được qua dự giờ, thảo luận, suy ngẫm để áp dụng vào việc giảng dạy củabản thân cho phù hợp

- Để quản lý tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học thì ngay từ đầu năm học, tổ chuyênmôn phải kiện toàn tổ chức từ các nhóm bộ môn Đồng thời tiến hành xây dựng kế hoạch

tổ chức sinh hoạt cụ thể có sự phân công các thành viên ở từng bộ môn thực hiện bài họcnghiên cứu theo thời gian cụ thể Các chương trình hoạt động xây dựng bài học và thựchiện giảng dạy, rút kinh nghiệm để xây dựng giáo án áp dụng cho bộ môn

3- Sự khác nhau giữa SHCM truyền thống và SHCM theo NCBH

- Mục đích: Đánh giá xếp loại giờ dạy theo

tiêu chí từ các văn bản chỉ đạo của cấp trên

- Người dự tập trung quan sát các hoạt

động của GV để rút kinh nghiệm

- Mục đích: Không đánh giá xếp loại giờdạy theo tiêu chí, quy định

- Người dự giờ tập trung phân tích các hoạtđộng của HS để rút kinh nghiệm

- Thống nhất cách dạy các dạng bài để tất

cả GV trong từng khối thực hiện

- Tạo cơ hội cho GV phát triển năng lực

chuyên môn, tiềm năng sáng tạo của mình.-Thiết kế bài dạy minh hoạ: Bài dạy minh

hoạ được phân công cho một GV thiết kế;

được chuẩn bị, thiết kế theo đúng mẫu quy

định

- Nội dung bài học được thiết kế theo sát

nội dung SGV, SGK, không linh hoạt xem

có phù hợp với từng đối tượng HS không

- Thiếu sự sáng tạo trong việc sử dụng các

phương pháp, kĩ thuật dạy học

- Thiết kế bài dạy minh hoạ: Bài dạy minhhoạ được các GV trong tổ thiết kế Chủđộng linh hoạt không phụ thuộc máy mócvào quy trình, các bước dạy học trongSGK, SGV

- Các hoạt động trong thiết kế bài học cầnđảm bảo được mục tiêu bài học, tạo cơ hộicho tất cả HS được tham gia bài học

Dạy minh hoạ, dự giờ:

* Người dạy minh hoạ

- GV dạy hết các nội dung kiến thức trong

bài học, bất luận nội dung kiến thức đó có

phù hợp với HS không

- GV áp đặt dạy học một chiều, máy móc:

hỏi - đáp hoặc đọc - chép hoặc giải thích

bằng lời.HS trả lời theo đúng đáp án dự

kiến trong giáo án (mang tính trình diễn)

Dạy minh hoạ, dự giờ:

* Người dạy minh hoạ

- Có thể là một GV tự nguyện hoặc mộtngười được nhóm thiết kế lựa chọn

- Thay mặt nhóm thiết kế thể hiện các ýtưởng đã thiết kế trong bài học

- Quan tâm đến những khó khăn của HS

- Kết quả giờ học là kết quả chung của cả

nhóm

Người dự giờ: Thường ngồi ở cuối lớp học

quan sát người dạy như thế nào, ít chú ý

đến những biểu hiện thái độ, tâm lí, hoạt

động của HS

Người dự giờ: Đứng ở vị trí thuận lợi để

quan sát, ghi chép, sử dụng các kĩ thuật,chụp ảnh, quay phim…những hành vi, tâm

lí, thái độ của HS để có dữ liệu phân tíchviệc học tập của HS

Thảo luận giờ dạy minh hoạ

- Các ý kiến nhận xét sau giờ học nhằm

mục đích đánh giá, xếp loại GV

- Những ý kiến thảo luận, góp ý thường

không đưa ra được giải pháp để cải thiện

giờ dạy GV dạy trở thành mục tiêu bị phân

tích, mổ xẻ các thiếu sót

Thảo luận giờ dạy minh hoạ

- Người dạy chia sẻ mục tiêu bài học,những ý tưởng mới, những cảm nhận củamình qua giờ học

- Người dự đưa ra các ý kiến nhận xét, góp

ý về giờ học theo tinh thần trao đổi, chia sẻ,lắng nghe mang tính xây dựng; tập trungvào phân tích các hoạt động của HS và tìm

các ra nguyên nhân

- Không khí các buổi SHCM nặng nề, căng

thẳng, quan hệ giữa các GV thiếu thân

thiện

- Cuối buổi thảo luận người chủ trì tổng

kết, thống nhất cách dạy chung cho các

khối

- Không đánh giá, xếp loại người dạy màcoi đó là bài học chung để mỗi GV tự rútkinh nghiệm

- Người chủ trì tôn trọng và lắng nghe tất

cả ý kiến của GV, không áp đặt ý kiến củamình Tóm tắt các vấn đề thảo luận và đưa

ra các biện pháp hỗ trợ HS

Kết quả : * Đối với HS

- Kết quả học tập của HS ít được cải thiện

- Quan hệ giữa các HS trong giờ học thiếu

thân thiện, có sự phân biệt giữa HSG với

HS yếu kém

Kết quả: *Đ ối với HS

- Kết quả của HS được cải thiện

- HS tự tin hơn, tham gia tích cực vào cáchoạt động học, không có học sinh nào bị

“bỏ quên” Quan hệ giữa các học sinh trởnên thân thiện, gần gũi về khoảng cách kiến

thức

*Đối với GV: Các PPDH mà GV sử dụng

thường mang tính hình thức, không hiệu

Đối với GV: Chủ động sáng tạo, tìm ra các

biện pháp để nâng cao chất lượng dạy và