một số phương pháp giúp học sinh lớp 6 chọn lọc và ghi nhớ những ngôn từ cơ bản trong chương đoạn thẳng hình học 6 tập 1

TÊN ĐỀ TÀI : MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 6 CHỌN LỌC VÀ GHI NHỚ NHỮNG NGÔN TỪ CƠ BẢN TRONG CHƯƠNG ĐOẠN THẲNG HÌNH HỌC 6 TẬP 1 I.. - Học sinh thụ động trong việc tiếp thu kiến thứ

TÊN ĐỀ TÀI : MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 6 CHỌN LỌC VÀ GHI NHỚ NHỮNG NGÔN TỪ CƠ BẢN TRONG CHƯƠNG ĐOẠN THẲNG

HÌNH HỌC 6 TẬP 1

I Đặt vấn đề :

1 Tầm quan trọng của vấn đề:

Toán học là một môn học có sức hấp dẫn kì lạ và có tính ứng dụng thực tế cao Tuy nhiên để học tốt môn Toán hay bất kì môn học nào ta cũng phải nắm vững những kiến thức cơ bản nhất rồi mới học tốt những kiến thức tiếp theo Đặc biệt, đối với học sinh lớp 6, bộ môn hình học chuyển tiếp từ giai đoạn hình học bằng quan sát, thực nghiệm ở tiểu học sang giai đoạn tiếp thu kiến thức bằng suy diễn

ở cấp THCS Hình học 6 được xây dựng theo đường lối quy nạp, cung cấp những biểu tượng ban đầu, cần thiết để hiểu thấu một số khái niệm mở đầu cho hình học phẳng, chuẩn bị cơ sở vững chắc cho việc chứng minh suy diễn ở các lớp tiếp Trong chương 1 hình học 6, những định nghĩa, những tính chất hay chỉ những từ ngữ được chắt lọc trong sách giáo khoa cũng là những cái cơ bản nhất,

là nền tảng cho những kiến thức hình học tiếp theo Nhưng đôi khi vì một số lí

do nào đó mà học sinh chưa thể hiểu hết tầm quan trọng của nó và đặc biệt là

chưa có kĩ năng chọn lọc cũng như ghi nhớ những ngôn từ cơ bản trong

chương

2 Thực trạng:

Dạy học toán nói chung và dạy hình học đối với học sinh nói riêng, để đạt hiệu quả tốt nhất quả thật rất khó Trên thực tế qua nhiều năm giảng dạy khối 6 tôi thấy việc dạy học chương “ ĐOẠN THẲNG” còn tồn tại một số vấn đề sau: -Nội dung kiến thức bài không dài song những định nghĩa, tính chất còn mang tính trừu tượng cao khiến học sinh mới làm quen khó tiếp thu Đồng thời sau

nhiều đơn vị bài học không có tiết luyện tập, do vậy học sinh không có nhiều thời gian dành cho bài tập

- Học sinh được làm quen với nhiều từ ngữ mới khiến các em chỉ thiên về học thuộc chứ chưa hiểu tường tận ý nghĩa và tầm quan trọng của nó Điều đó đồng nghĩa với việc chưa có kĩ năng chọn lọc để khắc sâu hơn kiến thức

- Học sinh thụ động trong việc tiếp thu kiến thức khiến giáo viên đôi lúc không

đủ thời gian để giúp các em các kĩ năng đọc, vẽ hình để khắc sâu và ghi nhớ Vì giảng dạy trực tiếp khối 6 nên với đề tài này tôi nghiên cứu ở học sinh khối 6 trường THCS Lê Quý Đôn để tìm hiểu sâu hơn

3 Lí do chọn đề tài:

Nhận thấy sự thiếu hụt đã trình bày ở trên, trong quá trình dạy học nhiều năm ở

khối lớp 6 tôi đã rút ra một số biện pháp giúp học sinh chọn lọc và ghi nhớ những ngôn từ cơ bản trong chương I hình học 6 tập 1

4 Đối tượng nghiên cứu:

Vì giảng dạy trực tiếp khối 6 nên với đề tài này tôi nghiên cứu ở học sinh khối

6 trường THCS Lê Quý Đôn – Đại Minh – Đại Lộc

II Cơ sở lí luận:

Xuất phát từ mục tiêu giáo dục trong giai đoạn hiện nay với nhiều xu hướng đổi mới Nghị quyết TW 4 khóa 8 đã xác định “ Phải đổi mới giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nề nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến, phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, dành thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh”

Trước đây, dạy học hình học theo phương pháp truyền thống giáo viên chỉ việc giới thiệu và truyền tải hết kiến thức của bài học lên bảng, học sinh có thể tiếp thu được ít nhiều Song, giáo viên quên một điều quan trọng rằng một số ngôn từ còn mới, còn trừu tượng và được sử dụng xuyên suốt trong quá trình học hình

học chúng ta chưa nhấn mạnh và có một phương pháp phù hợp để ghi nhớ chúng Phương pháp dạy này không sai nhưng như vậy học sinh sẽ học rồi quên không hiểu hết được tầm quan trọng của những ngôn từ đó, không có khả năng

tư duy, khó nhớ từ và dẫn đến nhàm chán

Loba Sepxki nói “ Toán học là môn học vốn thuộc về nhiều người mà nó không đạt thì qui về nghệ thuật và phương pháp giảng dạy”

Bởi thế, việc dạy học theo phương pháp mới đã giúp học sinh chủ động, sáng tạo hơn trong quá trình học Tôi đã áp dụng phương pháp mới dựa theo chuẩn kiến thức kĩ năng và phương pháp dạy học tích cực đã đạt được kết quả cao

III Cơ sở thực tiễn:

Hiện nay trong nhà trường phổ thông, cũng giống như các bộ môn khác, việc dạy

và họcToán nói riêng và cụ thể là bộ môn hình học đang diễn ra cùng với sự đổi mới phương pháp giáo dục, cải cách sách giáo khoa, giảm tải nội dung chương trình học nhằm làm phù hợp với nhận thức của học sinh, làm cho học sinh được tiếp cận với các nội dung, kiến thức hiện đại

Trước hết, xuất phát từ đối tượng giảng dạy là học sinh ở lứa tuổi từ 12-16, kinh nghiệm cuộc sống còn ít, hiểu biết xã hội hạn chế, do đó dạy cho các em ở cấp học này thường phải được kết hợp với các kỹ năng dạy học cho phù hợp để gây sự quan tâm, hứng thú với học sinh Dạy học trong một tập thể học sinh trình

độ nhận thức có nhiều cấp độ khác nhau, phương tiện hỗ trợ giảng dạy chưa đồng bộ Những điều này làm phân tán sự tập trung của học sinh, tác động rất lớn đến việc rèn luyện kĩ năng cho học sinh, làm chậm quá trình tiếp thu kiến thức của học sinh và sự phân bố thời gian cho từng phần nội dung bài sao cho phù hợp với từng loại bài giảng (thực hành, kĩ năng) cũng là một tác động tới việc lựa chọn, nghiên cứu và áp dụng việc lựa chọn và ghi nhớ ngôn từ này Qua thực tế dạy học khối 6 những năm qua ở trường THCS Lê Quý Đôn và qua các tiết dự giờ đồng nghiệp, dự chuyên đề, các khoá học bồi dưỡng về

chuyên môn nghiệp vụ, các tài liệu có liên quan dến phương pháp giảng dạy tôi nhận thấy việc giúp học sinh chọn lọc và ghi nhớ những ngôn từ cơ bản trong hình học 6 nói chung và trong chương đoạn thẳng nói riêng là chưa được chú trọng Bởi thế, tôi mạnh dạn đưa ra một số phương pháp mới rèn luyện kĩ năng này áp dụng trực tiếp vào trong giờ học có hiệu quả

IV Nội dung nghiên cứu :

Để phát huy tốt tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh trong học tập, thì người giáo viên cần tổ chức quá trình dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động của người học Trong quá trình dạy và học, giáo viên chỉ là người truyền tải kiến thức đến học sinh, học sinh muốn lĩnh hội tốt những kiến thức đó, thì các em phải tự học bằng chính các hoạt động của mình

Riêng môn hình học 6 học sinh còn gặp nhiều khó khăn trong việc chọn lọc và khắc sâu kiến thức Tôi đưa ra một số phương pháp sau:

1 Phương pháp minh họa thực tế:

Trước tiên học sinh phải biết chọn lọc rồi mới ghi nhớ tốt Bằng một số hoạt động giáo viên có thể cho học sinh chọn lọc và ghi nhớ một cách tự nhiên

Ví dụ 1: Dạy học“ Điểm thuộc đường thẳng, điểm không thuộc đường thẳng”

Muốn giới thiệu điểm thuộc đường thẳng, điểm không thuộc đường thẳng giáo viên có thể lấy ví dụ: Một cục phấn nhỏ, cục tẩy, …(đại diện cho điểm), với cây thước thẳng, mép bàn, …( đại diện cho đường thẳng) Thay đổi vị trí của viên

phấn lúc nằm trên mép thước nghĩa là viên phấn nằm trên thước tức là thuộc cây thước hay cây thước chứa viên phấn, đi qua viên phấn Tương tự trường hợp

điểm không thuộc đường thẳng

Điểm thuộc đường thẳng , điểm không thuộc đường thẳng

a

M ∈ a ; N ∉ a

.M .N

Sau khi lấy ví dụ thực tế giáo viên đưa hình vẽ như SGK học sinh sẽ dễ dàng nhận biết được Hơn nữa những từ ngữ như : nằm trên, chứa, đi qua được nhận thấy một cách trực quan gần gũi, dễ nhớ

Ví dụ 2: Dạy học “ Quan hệ giữa 3 điểm thẳng hàng”

Với 3 điểm thẳng hàng A, B, C có quan hệ nằm cùng phía, khác phía, chính giữa Quan hệ này rất gần gũi thực tế Ta lấy ví dụ ngay 3 học sinh Huy, Hùng, Long theo thứ tự từ trái sang phải ngồi cùng ngang ( xem là 3 điểm thẳng hàng), Lúc ấy Hùng, Long ngồi cùng phía đối với bạn Huy, tương tự Huy và Hùng ngồi cùng phía đối với bạn Long Còn bạn Huy và Long ngồi khác phía đối với Hùng hay Hùng ngồi chính giữa 2 bạn còn lại Sau đó giáo viên đưa hình vẽ như SGK

và yêu cầu học sinh trả lời

a

A B C

Bằng một số câu hỏi giáo viên đã giúp học sinh nhận ra quan hệ giữa 3 điểm thẳng hàng một cách tự nhiên Các từ ngữ nằm cùng phía, khác phía, chính giữa

đi vào đầu học sinh một cách tự nhiên hơn

2 Phương pháp dùng phấn màu:

Đây là biện pháp thường xuyên được dùng trong dạy học Toán và nó trở nên hết sức hữu hiệu trong việc giúp học sinh chọn lọc và ghi nhớ một số từ ngữ trong bài học nếu ta biết tận dụng hết khả năng của nó

Ví dụ :Dạy học ”đường thẳng trùng nhau, cắt nhau, song song”:

Phân biệt 3 trường hợp này dựa vào số điểm chung Gv đưa 3 hình vẽ 3 trường hợp, yêu cầu HS lên bảng dùng phấn màu tìm điểm chung của 2 đường thẳng trong mỗi trường hợp Từ đó Gv kết hợp liên hệ thực tế cho học sinh nêu tên 3 trường hợp cắt nhau, trùng nhau, song song Bước cuối là ghi bài, giáo viên dùng phấn màu để nhấn mạnh thêm các từ cần nhớ

B

y

- Đường thẳng xy và yx có vô số điểm chung ta nói chúng trùng nhau

- Đường thẳng AB và AC có 1 điểm chung, ta nói chúng cắt nhau, điểm A gọi là

giao điểm

- Đường thẳng a và b không có điểm chung nào ta nói chúng song song với nhau

3 Phương pháp dùng mô hình trực quan:

Đồ dùng dạy học nói chung là công cụ tuyệt vời hỗ trợ cho giảng dạy hình học Tuy nhiên đôi lúc đồ dùng không được trang bị đủ cho từng đơn vị bài học, thì những đồ dùng sẵn có trên lớp nếu biết sử dụng cũng giúp học sinh dễ nhận biết hơn

Ví dụ 1:

Dạy học bài tia Gv có lấy hình ảnh của chiếc compa để minh họa cho tia gốc

O, tia chung gốc Nếu mở rộng góc compa 1800 thì ta có thể minh học cho 2 tia

đối nhau: chung gốc và tạo thành đường thẳng Những từ ngữ đó được minh

họa một cách trực quan học sinh dễ nhớ Nếu lỡ có quên thì có compa trong tay cũng nhớ lại nhanh hơn

Ví dụ 2:

Dạy so sánh 2 đoạn thẳng dùng 1 cây thước ngắn và 1 cây thước dài Hs biết

để so sánh 2 đoạn thẳng thì dựa vào độ dài của chúng

4 Phương pháp dùng bài tập điền khuyết và trắc nghiệm đúng sai:

Do chỉ có thời gian dành cho bài học, một số bài học không có tiết luyện tập sau đó biên pháp để giúp học sinh tinh luyện kiến thức, củng cố được nhiều và hơn nữa khắc sâu hơn những từ ngữ cần ghi nhớ thì giải pháp là bài tập điền khuyết là giải pháp tối ưu

Ví dụ : Sau bài ôn tập chương ta đưa hệ thống bài tập:

Mỗi hình trong bảng sau đây cho biết kiến thức gì ?

A

A B C

• • •

C

A B

a

I b

m

n

Hình 1 Hình 2 Hình 3 Hình 4 Hình 5

y

O

x

Hình 6

A B x

• •

Hình 7

A B

Hình 8

A M B

Hình 9

A M B

Hình 10

1.Cho hình vẽ, điền vào chỗ trống:

A B C

a Điểm A đường thẳng d, hay đường thẳng d điểm A, hay đường thẳng d

điểm A.(thuộc- chứa-đi qua)

b Điểm Avà B nằm so với điểm C.(cùng phía)

c Điểm B hai điểm A và C (nằm giữa)

2.Điền vào chỗ trống để được một mệnh đề đúng

a Trong ba điểm thẳng hàng, điểm nằm giữa hai điểm còn lại

b Có một và chỉ một đường thẳng đi qua

c Mỗi điểm trên đường thẳng là của hai tia đối nhau

d Nếu thì AM + MB = AB

3.Cho biết mệnh đề sau là đúng hay sai

a Đoạn thẳng AB là hình gồm tất cả các điểm nằm giữa A và B

b Nếu M là trung điểm của đoạn thẳng AB thì M cách đều hai điểm A , B

c Trung điểm của đoạn thẳng AB là một điểm cách đều hai mút A và B

d Hai đường thẳng phân biệt thì hoặc cắt nhau hoặc song song nhau

Sau mỗi bài học Gv cũng có thể xây dựng một số bài tập điền khuyết củng cố kiến thức trọng tâm và những từ ngữ cần được chú trọng

5 Phương pháp trò chơi:

Để thay đổi không khí học tập căng thẳng, giúp học sinh cảm thấy hứng thú hơn đối với bài học, người dạy nên thiết kế những trò chơi nhỏ, vừa nhanh, vừa

dễ tổ chức Làm được như thế kiến thức sẽ đi vào đầu các em một cách tự nhiên hơn

Ví dụ 1:

Sau bài “độ dài đoạn thẳng” , tổ chức một trò chơi nhỏ như sau:

Gọi 3 học sinh đại diện 3 tổ lên bảng, cho 3 em đứng lại gần nhau, trắc nghiệm chiều cao và so sánh ai cao nhất

Vậy để so sánh các đoạn thẳng thì phải biết độ dài của chúng!

Ví dụ 2:

Sau bài “tia” tổ chức trò chơi sau:

Gv chuẩn bị những mảnh giấy hình dạng đường thẳng, hình dạng tia, điểm .Trên bảng phụ những câu sau và chừa khoảng trống ( để minh họa hình học ) cho những câu đó :

- Hai tia trùng nhau

- Hai tia phân biệt

- Hai tia chung gốc

- Hai tia đối nhau

Chia 4 đội 4 tổ mỗi tổ cử 2 bạn lên ghép hình đúng với yêu cầu của mình Giải thưởng sẽ là những tràng pháo tay!

Sau trò chơi củng cố lại những đặc điểm đặc trưng cho từng trường hợp(khắc sâu những từ cần nhớ)

Ví dụ 3:

Trong bài 3 điểm thẳng hàng, Gv tổ chức trò chơi ném bi Dùng phấn kẻ một số đường thẳng trên nền lớp học, chuẩn bị trước một số viên bi cho học sinh ném, sau đó yêu cầu học sinh xác định các viên bi nằm trên một đường thẳng => giới thiệu các điểm thẳng hàng Đội nào ném được nhiều viên bi thẳng hàng với nhau

nhất, đội đó dành chiến thắng Bên cạnh có thể kẻ thêm một số đường thẳng qua hai điểm là vị trí 2 viên bi để khắc sâu đường thẳng qua hai điểm

V Kết quả nghiên cứu:

Để thấy được đề tài nghiên cứu có hiệu quả tôi đã áp dụng tất cả các phương pháp nêu trên ở các lớp 6/1,6/2,6/3 Trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy tất

cả các phương pháp mà tôi áp dụng đều phù hợp với mọi đối tượng HS và kết quả thu được đã thoả mãn phần nào nhu cầu mong muốn của tôi Đối với những lớp thường, GV có thể gợi mở nhiều hơn và rút ngắn hoặc giảm số lượng câu hỏi

để tiết kiệm thời gian Để HS hào hứng với bài học và tránh căng thẳng, GV nên

áp dụng một số trò chơi hoặc một số hoạt động ở cuối các tiết học nhằm mục đích “ Học mà chơi, chơi mà học ” không những giúp các em có cơ hội luyện tập

mà còn tạo hứng thú cho các em trong mỗi giờ học

Với việc áp dụng các kĩ năng trên trong các giờ giảng nhằm nâng cao kết quả học tập của học sinh và chất lượng bộ môn, trong bài kiểm tra 1 tiết chương I kết quả thống kê như sau:

Năm học 2014- 2015(chưa áp dụng):

Năm học 2015 - 2016 (đã áp dụng):

1 6/1 35 10 28.6% 9 25.7% 12 34.4% 3 8.5% 1 2.8%

VI Kết luận

Sau một thời gian áp dụng những biện pháp vừa nêu, bản thân tôi nhận thấy một số chuyển biến đáng khích lệ, cụ thể như sau:

1 Về phía giáo viên:

Với việc xác định đúng mục tiêu cần đạt và khắc phục được vấn đề thời gian

để củng cố và khắc sâu những từ ngữ quan trọng, bản thân tôi thấy tự tin hơn và không còn bị động nữa

Với phương châm dạy theo hướng tích cực, bản thân sưu tầm được các câu hỏi

và trò chơi nhỏ , có thể sử dụng lâu dài

2 Về phía học sinh:

Học sinh làm quen với chủ đề và tình huống bài học một cách tự nhiên; tiếp thu

từ ngữ trong ngữ cảnh cụ thể, không còn bị động, thuộc lòng; góp phần cùng giáo viên phát hiện và tiếp thu từ ngữ mới như một công cụ để hiểu nội dung bài học, học sinh nâng cao được khả năng tiếp thu kiến thức và biết chọn lọc, ghi nhớ những ngôn từ cần thiết qua mỗi bài học

Các tiết học trở nên sinh động hơn, thoải mái hơn; quan hệ giữa thầy và trò, giữa trò và trò trở nên thân thiện; phát huy tốt tính chủ động tích cực của học sinh

VII ĐỀ NGHỊ

Hiện nay ứng dụng CNTT trong giảng dạy là một bước tiến mới trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học ở Việt Nam Nó không những góp phần tạo nên sự đổi mới tiến bộ trong giảng dạy mà còn đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho GV và HS Đồng thời nó cũng là một phương tiện hiện đại hỗ trợ GV trong quá trình giảng dạy và đã cải thiện rất nhiều trong việc dạy và học HS cảm thấy