chuyên đề phát huy tính tích cực của học sinh qua các thí nghiệm vật lư thcs

Đặc biệt là trong chương trình vật lí có sử dụng nhiều đến phương pháp thực nghiệm, rèn cho HS kỹ năng làm thí nghiệm và từ thí nghiệm rút ra kiến thức bài học.. Vì vậy để thực hiện được

CHUYÊN ĐỀ:

PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH QUA CÁC THÍ

NGHIỆM VẬT LÝ THCS

I LÍ DO CHON ĐỀ TÀI:

1.Cơ sở lí luận:

Vật lí là một môn khoa học thực nghiệm nghiên cứu về các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và cuộc sống Một số hiện tượng có thể quan sát thực tế, so sánh suy luận, giải thích dựa vào kinh nghiệm sống, người học có thể tự nghiên cứu khám phá những điều mới lại Từ đó hiểu được một số nội dung trong bài học của bộ môn vật lí trong chương trình THCS Phương pháp dạy học mới hiện nay là hướng dẫn điều khiển cho hoc sinh chủ động tìm ra kiến thức mới cho mình Đối với môn Vật lí muốn cho các em rút ra một kết luận, một kiến thức nào

đó thì phải thông qua thí nghiệm nhưng sử dụng thí nghiệm như thế nào trong giảng dạy vật lí để giờ học có hiệu quả Do vậy, công việc thực hiện thí nghiệm là một hoạt động rất quan trọng trong việc học tập đối với các môn học tự nhiên nói chung và môn Vật lí nói riêng Mặt khác, trong việc làm thí nghiệm giáo viên nên hướng dẫn học sinh thường xuyên đưa ra dự đoán về một hiện tượng nào đó và đề xuất ra phương án làm thí nghiệm để kiểm tra dự đoán Đặc biệt là trong chương trình vật lí có sử dụng nhiều đến phương pháp thực nghiệm, rèn cho HS kỹ năng làm thí nghiệm và từ thí nghiệm rút ra kiến thức bài học Bên cạnh việc sử dụng phương pháp thực nghiệm cần phải sử dụng phương pháp suy luận logic mới có thể rút ra kết luận khoa học

2 Cơ sở thực tiễn:

Với sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, hạt nhân nguyên tử, sự khám phá không ngừng trên vũ trụ bao la,…Mà bộ môn Vật lí là một môn học quan trọng góp phần cho sự phát triển đó Cho nên việc tương lai có phát triển hơn thế

nữa hay không là nhờ vào sự học tập của các em hiện nay Vì vậy để thực hiện được nhiệm vụ đó giáo viên phải đưa ra phương pháp phù hợp để học sinh hứng thú, tích cực tìm tòi để phát hiện ra kiến thức, phát huy tính tích cực của học sinh qua các thí nghiệm Vật Lý Trước đây trong khi giảng dạy các môn học giáo viên chỉ chú trọng đến khối lượng kiến thức cần truyền đạt mà coi nhẹ phương pháp học tập và nghiên cứu mang tính đặc thù của bộ môn

Vật lí là môn khoa học thực nghiệm thế nhưng tình trạng phổ biến hiện nay là:

- Kỹ năng làm thí nghiệm của HS vẫn còn hạn chế

- Dụng cụ thí nghiệm còn thiếu hoặc không đồng bộ, chất lượng kém

Việc sử dụng thí nghiệm Vật lí ở trường THCS vẫn còn hạn chế chưa phát huy tính độc lập, sáng tạo của HS Từ những nguyên nhân trên dẫn đến chất lượng của bộ môn chưa được tốt Do đó trong các giải pháp đổi mới phương pháp dạy học vật lí ở trường THCS là lấy học sinh làm trung tâm, học sinh phải tự phát hiện kiến thức mới thông qua các thí nghiệm Vật lý, giải thích được các hiện tượng trong tự nhiên,

trong đời sống hằng ngày… Chú trọng việc sử dụng đồ dùng dạy học

và dụng cụ thí nghiệm ở tất cả các tiết dạy của giáo viên Trong các tiết dạy giáo viên cần tạo điều kiện để các em học sinh tự tay làm thí nghiệm, tự mình quan sát, đo đạt và rút ra nhận xét, kết luận Các em học sinh học tập hứng thú hơn, phát huy được tính năng động sáng tạo của các em, kết quả học tập đạt cao hơn

II THỰC TRẠNG:

1 Về phía học sinh:

Sự phát triển mạnh mẽ của xã hội với các phương tiện thông tin đại chúng đầy đủ, phim ảnh, các trò chơi hấp dẫn,…cũng ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình học tập của HS

Phương pháp học tập mới chủ yếu là HS tự học, tự nghiên cứu, tự làm thí nghiệm, tự khám phá chiếm lĩnh kiến thức còn mới đối với HS Một số học sinh cá biệt, lười học vào lớp hay nói chuyện riêng gây mất trật tự làm ảnh hưởng đến việc tiếp thu bài của lớp

Có không ít học sinh thao tác thí nghiệm chưa đúng dẫn đến không an toàn hoặc dẫn đến làm hư hỏng dụng cụ thí nghiệm Nhất là HS lớp 6 mới còn bỡ ngỡ với phương pháp học tập ở bậc THCS

2 Về phía giáo viên:

Phần lớn thầy cô đã đổi mới phương pháp dạy học và thiết kế bài dạy phù hợp cho tiết dạy theo phương pháp đổi mới hiện nay Nhưng phần đông của HS còn thụ động trong học tập trong việc tiếp thu kiến thức mới nên tiết dạy trở nên nặng nề, làm ảnh hưởng rất nhiều cho quá trình hướng dẫn của giáo viên trên lớp và quá trình tiếp thu kiến thức mới của HS

Trong việc tổ chức cho HS tiếp cận kiến thức mới phần lớn giáo viên

sợ mất thời gian khi cho HS làm thí nghiệm để kiểm tra một dự đoán

về một hiện tượng nào đó Khi tổ chức cho HS làm thí nghiệm đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị chu đáo về các câu hỏi, dụng cụ thí nghiệm, lệnh thực hiện, bảng nhóm,… Cho nên GV thường làm thí nghiệm chứng minh thay cho việc tổ chức HS làm thí nghiệm theo nhóm để

tiết học không mất nhiều thời gian và có trật hơn Mặc khác cho học sinh làm thí nghiệm theo nhóm thì giáo viên phải linh hoạt trong quản

lí để xử lí kịp thời các tình huống xảy ra từ đó mới giúp HS hoạt động tốt Thực tế việc sử dụng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lí để giờ học

có hiệu quả còn gặp nhiề khó khăn: Số học sinh trong lớp quá đông, một số ít HS tham gia hoạt động vì nhiều em còn ham chơi, có HS tự làm theo ý mình không theo hướng dẫn của giáo viên, nhiều em còn lúng túng trong hoạt động là sợ sai, sợ hư đồ thí nghiệm Việc này gây không ít khó khăn cho giáo viên trong việc giảng dạy

III NHỮNG GIẢI PHÁP.

Vật lí là môn khoa học thực nghiệm, các tri thức vật lí hóa là sự khái quát hóa các kết quả nghiên cứu thực nghiệm và các hiện tượng diễn ra trong đời sống Dựa trên các thí nghiệm học sinh thực hiện các thao tác tư duy để tiếp thu tri thức mới Bài học có thí nghiệm thì kích thích được óc tò mò, khám phá khoa học, ham hiểubiết, rèn luyện óc độc

lập, suy nghĩ và tư duy sáng tạo cho HS Sau đây, tôi xin được chia sẽ một số kinh nghiệm cũng như được trao đổi với các đồng nghiệp vềbiện pháp tổ chức HS tiếp thu kiến thức và đặc biệt là việc làm thí nghiệm để đạthiệu quả trong bài học

1 Chuẩn bị thí nghiệm:

Nói chung thí nghiệm phải kích thích được hứng thú học tập, óc sáng tạo của

HS Muốn đạt được điều đó giáo viên cần phải:

- Tìm hiểu kỹ nội dung bài dạy

- Chuẩn bị trước các dụng cụ thí nghiệm

- Làm thí nghiệm trước nhiều lần để đạt kết quả như mong muốn và có hướng giải quyết các tình huấn ngoài ý muốn

- Chuẩn bị hệ thống các hướng dẫn các câu hỏi định hướng cho HS tạo

ra và quan sát được hiện tượng Vật lý, phân tích kết được quả thí nghiệm, vận dụng các kiến thức có liên quan để hình thành được kiến thức mới

2 Về tổ chức:

Tập cho HS thói quen tự học ở nhà như làm bài tập, học bài ở nhà, chuẩn bị bài trước ở nhà để nắm cách tiến hành thí nghiệm để làm thí nghiệm, kẻ sẵn bảng kết quả thí nghiệm Ở lớp cần chủ động tích cực trong tiết học khi làm thí nghiệm cần làm theo các bước sau:

Bước 1 Thu thập thông tin

Giáo viên hướng dẫn cho HS quan sát các hiện tượng, thí nghiệm tìm được những thông tin cần thiết từ thực tế, sách giáo khoa,…

- Lập kế hoạch khám phá, thiết kế thí nghiệm, lựa chọn dụng cụ thí nghiệm, chỉ ra đại lượng cần đo, những điều cần xác định trong thí nghiệm, chỉ ra những yếu tố cần giữ nguyên khi làm thí nghiệm

- Tiến hành thí nghiệm: bố trí lắp đặt dụng cụ thiết bị thí nghiệm, thực hiện thí nghiệm thí nghiệm theo hướng dẫn

- Ghi kết quả khám phá: Đọc số chỉ của các dụng cụ thí nghiệm ở mức

độ cẩn thận và chính xác, cần thiết, ghi vào bảng kết quả thí nghiệm

Bước 2 Xử lí thông tin

Phân tích dữ liệu, kết quả thí nghiệm và nêu ý nghĩa của chúng Tìm quy luật từ kết quả thí nghiệm, nhận biết những dấu hiệu bản chất của những nhóm đối tượng đã quan sát,… so sánh, phân tích, tổng hợp dữ liệu và rút ra kết luận

Bước 3 Thông báo kết quả làm việc

Mô tả lại những thí nghiệm đã làm, trình bày, giải thích những việc đã làm bằng lời, bằng hình vẽ,…nêu kết luận đã tìm thấy được

Bước 4 Vận dụng ghi nhớ kiến thức

Phát huy tính tích cực của học sinh qua các thí nghiệm Vật Lý

Vận dụng giải các bài tập (định tính, định lượng, thực nghiệm).

Trong mỗi tiết dạy có thí nghiệm, giáo viên có thể phát huy tính tích cực học tập của HS ở những mức độ khác nhau như: có thể giáo viên thực hiện, có thể giáo viên điều khiển cho HS thực hiện, có thể để cho

HS tự thực hiện hoàn toàn,… Để phát huy hiệu quả các thí nghiệm HS

tự tìm tòi kiến thức một cách chủ động, sáng tạo Điều quan trọng là giáo viên phải biết kết hợp thí nghiệm với hệ thống câu hỏi dẫn dắt

3 Trao đổi nhóm.

Ngoài sự nổ lực của bản thân mỗi giáo viên cần tích cực học hỏi, trao đổi dự

giờ đồng nghiệp, các giờ dạy tốt, dạy giỏi ở trường, tổ chức buổi sinh hoạt chuyên môn của nhóm, tổ như đăng kí dạy tốt, thảo luận về việc vận dụng đổi mới phương pháp giảng dạy vào từng tiết học bàn bạc trong tổ về cách thức sáng tạo các thí nghiệm trong từng bài dạy Nhờ

đó mà kỹ năng thí nghiệm và chất lượng giảng dạy được nâng lên rõ rệt

IV KẾT LUẬN:

Chuyên đề “Phát huy tính tích cực của học sinh qua các thí nghiệm Vật Lý” của chúng tôi đã đề ra được một số giải pháp trong quá trình giảng dạy bộ môn tuy nhiên mỗi tiết học, mỗi lớp học khác biệt của

nó

Rất mong sự góp ý của các đồng nghiệp để chuyên đề có hiệu quả hơn

Nhóm Vật lý THCS Lê Quý Đôn