Rèn luyện cho học sinh kĩ năng viết đoạn văn, hướng dẫn cách thức viết đoạn văn, cách sử dụng vốn từ ngữ, diễn đạt câu trong đoạn văn, bố cục đoạn văn trong một văn bản, cách sử dụng các
Trang 1CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN CẤP HUYỆN
Kính gửi: Hội đồng sáng kiến huyện Duy Xuyên
1 Thông tin chung
T
T
Họ và tên Ngày
tháng năm sinh
Nơi công tác (hoặc
nơi thường trú)
Chức danh
Trình độ chuyên môn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến (ghi
rõ đối với từng đồng tác giả, nếu có)
1 Bà: Vương
Thị Kim
Dung
30/03/1979 Trường
THCS Nguyễn Văn Trỗi
Cử nhân Ngữ văn
Đại học 100%
- Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến “Rèn kĩ năng viết đoạn văn tự
sự cho học sinh lớp 6”
- Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Không;
- Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Dạy học;
- Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 05/09/2018;
2 Mô tả bản chất của sáng kiến
Nghiên cứu những phương pháp dạy học tích cực, hướng đến rèn kĩ năng
bộ môn nhằm nâng cao kết quả học tập của học sinh
Rèn luyện cho học sinh kĩ năng viết đoạn văn, hướng dẫn cách thức viết đoạn văn, cách sử dụng vốn từ ngữ, diễn đạt câu trong đoạn văn, bố cục đoạn văn trong một văn bản, cách sử dụng các phương tiện liên kết trong đoạn văn Giúp học sinh có tính tự lập, có tư duy sáng tạo, bước đầu có năng lực cảm thụ các giá trị chân, thiện, mĩ trong nghệ thuật Trước hết là trong văn học có năng lực thực hành và năng lực sử dụng Tiếng Việt như một công cụ để tư duy và giao tiếp
Thông qua phân môn Tập làm văn, qua bài làm văn của mình, học sinh bộc
lộ những tri thức, vốn sống tư tưởng, tình cảm của cá nhân Vì thế học sinh có dịp uốn nắn điều chỉnh những lệch trong vốn sống, nhận thức, tư tưởng tình cảm, đặc biệt qua các thể loại văn học mà các em sẽ học trong chương trình
Trang 2Áp dụng đổi mới phương pháp dạy và học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh; vận dụng kiến thức kĩ năng vào giải quyết các vấn
đề thực tiễn Đa dạng hóa các hình thức học tập
2.1 Phân tích tình trạng giải pháp đã biết
Qua thực tế giảng dạy nhiều năm, bản thân nhận thấy phần lớn học sinh học phân môn Tập làm văn còn yếu, đặc biệt là cách dựng đoạn văn còn nhiều vấn đề lủng củng, không trôi chảy, không mạch lạc Trong phân phối chương trình bộ môn, thường thì thời lượng quá ngắn mà kiến thức nhiều, thời lượng rèn
kĩ năng rất ít nên học sinh không thể tìm hiểu kĩ các đoạn văn mẫu Phần lớn học sinh hiểu sơ sài về mặt lí thuyết, vì thế xác định đề bài, chủ đề và bố cục đoạn văn càng bối rối: việc rèn kĩ năng viết được tiến hành trong các tiết phân tích đề, dàn ý và dựng đoạn, liên kết đoạn từ thấp đến cao, từ một tiêu đề, một ý, một đoạn văn đến nhiều đoạn, cuối cùng là một văn bản hoàn chỉnh Việc phân phối thời gian, số lượng câu cho các đoạn, các ý lớn, ý nhỏ chưa rõ ràng, cụ thể Cho nên, có nhiều trường hợp viết thừa hoặc thiếu chưa xác định cụ thể đề tài, chủ đề của đoạn văn Quá trình lập luận, trình bày chưa chặt chẽ, lô gíc và sinh động Chưa biết vận dụng nhiều phương pháp liên kết trong một đoạn văn hoặc nhiều đoạn văn Vì thế các đoạn văn thường hay đơn thuần, nhàm chán
Bài làm của học sinh là kết quả của quá trình tiếp thu lí thuyết và rèn luyện các kĩ năng viết văn của học sinh và là sự vận dụng tổng hợp các năng lực tư duy, trình độ, vốn sống, vốn ngôn ngữ và cả những cảm xúc và rung động thẩm
mĩ Cho nên, việc rèn luyện các kĩ năng cho học sinh là cả quá trình lâu dài, việc tiến bộ của các em cũng chậm (không như các môn khoa học tự nhiên) Vì vậy, giáo viên không nên nóng vội mà phải rèn luyện cho học sinh tính kiên trì và giáo viên cũng cần kiên trì khi dạy cho học sinh Những tình trạng viết đoạn văn như trên là do nhiều nguyên nhân
Điều ta cần nói trước là nguyên nhân khách quan: nó phụ thuộc vào tư tưởng lập nghiệp của học sinh sau này như thi vào các trường Cao đẳng, Đại học Ngữ văn ít hơn các môn khác Và điều quan trọng nhất là cơ chế thị trường thực dụng, con người khô khan, kênh thông tin văn hoá nghệ thuật đa dạng, nhiều loại hình cuốn hút học sinh Hơn thế nữa phụ huynh lại định hướng cho con em mình theo khuynh hướng trên
Nguyên nhân chủ quan: Môn Tập làm văn khó học, trừu tượng, yêu cầu phải đọc nhiều, viết nhiều nên học sinh không thích học vì thế khó có thể viết được một đoạn văn hoàn hảo Hơn thế nữa với đối tượng là học sinh lớp 6, các
em chưa có kĩ năng dựng đoạn, viết đoạn Học sinh chỉ viết theo ngẫu hứng một cách tùy tiện hoặc viết cho có, viết cho xong chứ không biết cách chú ý đến hình thức và nội dung của đoạn văn
Thế nhưng chương trình Ngữ văn lớp 6 đòi hỏi các em phải có cách viết trau chuốt hơn, già dặn, sinh động và hấp dẫn hơn so với cấp Tiểu học Điều đó không thể đi ngay từ lí thuyết sang thực hành được bởi tư duy của lứa tuổi các
em học sinh lớp 6 còn là tư duy cụ thể, cảm nhận còn đơn giản, vốn từ, vốn hiểu
Trang 3biết phần nhiều còn nghèo nàn… do vậy mà các em chưa có nhiều vốn từ, tính hình ảnh, sáng tạo nghệ thuật trong viết văn… Vì thế giáo viên dạy môn Ngữ văn ở cấp THCS cần hình thành và có biện pháp tích cực giúp các em làm tốt môn tập làm văn nhất là văn tự sự, thể loại các em tiếp xúc đầu tiên trong chương trinh THCS, làm nền tảng vững chắc, trang bị những kĩ năng cần thiết,
là cơ sở để các em tiếp thu tốt hơn các thể loại tiếp theo
Qua khảo sát chất lượng đầu năm học 2019 -2020, tôi thấy kết quả học tập chưa cao, khả năng làm bài còn rất chậm, cụ thể như sau:
6/2 39 0 5 12.8 17 43.6 14 35.9 3 7.7 22 56.4 6/3 39 0 6 15.4 18 46.2 15 38.5 3 7.7 21 53.8
2.2 Nêu nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những nhược điểm của giải pháp đã biết
Căn cứ vào mục tiêu giáo dục THCS của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ rõ:
"Bậc THCS phải giúp học sinh có kỹ năng bước đầu biết vận dụng những kiến thức đã học và kinh nghiệm thu được của bản thân, biết quan sát, thu thập, xử lý
và thông báo thông tin qua nội dung đã học có thể vận dung một cách sáng tạo kiến thức đã học để giải quyết những vận đề trong học tập hoặc thường gặp trong cuộc sống bản thân, cộng đồng" Bên cạnh đó, mục tiêu môn Ngữ văn cũng khẳng định: "Dạy học môn Ngữ văn phải làm cho học sinh có kỹ năng nghe, nói, đọc, viết khá thành thạo các kiểu văn bản"
Tuy vậy, trong giai đoạn hiện nay, có rất nhiều những phương tiện hiện đại, thông tin đại chúng cập nhật liên tục khiến cho học sinh lao vào con đường say
mê “nghiện”, sách vở bị lãng quên, ham bạo lực điện tử, sách kiếm hiệp Vì vậy, các em không còn ham đọc sách, ham nghiên cứu Cho nên, việc viết một đoạn văn lại càng là vấn đề đáng quan tâm khi chúng ta rèn luyện cho các em Hơn thế nữa, Tập làm văn là môn học thực hành tổng hợp ở trình độ cao của môn Văn – Tiếng Việt, môn Tập làm văn được xem như vị trí cốt lõi trong mối tương quan chặt chẽ với Văn và Tiếng Việt Như vậy, chúng ta dạy Tập làm văn cho học sinh là dạy cho các em nắm vững văn bản, biết xây dựng các đoạn văn thông thường Rèn luyện cho học sinh là rèn luyện cho các em các thao tác, những cách thức, những bước đi trong quá trình tạo lập văn bản Vì thế, cách xây dựng đoạn văn trong phân môn tập làm văn được coi như vị trí hàng đầu Việc rèn cách viết đoạn văn cho học sinh THCS theo trục tăng dần qua các thể loại văn học: tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận thuyết minh, điều hành (hành chính công vụ) Từ đó giúp các em biết vận dụng các thể loại văn bản để phục
vụ cho học tập và trong đời sống Qua việc tiếp thu những kiến thức của môn
Trang 4Văn – Tiếng Việt, học sinh vận dụng sáng tạo, tổng hợp để có thể nói hoặc viết theo những yêu cầu, những đề tài khác nhau, những kiểu văn bản khác nhau mà cuộc sống đặt ra cho các em
Thông qua môn Tập làm văn, qua bài làm văn của mình, các em bộc lộ những tri thức, vốn sống tư tưởng, tình cảm của cá nhân Vì thế người giáo viên phải biết nắm lấy ưu thế này để phát huy những khả năng của các em, đồng thời qua việc rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn giáo viên có dịp uốn nắn điều chỉnh những lệch trong vốn sống, nhận thức, tư tưởng tình cảm - đặc biệt qua các thể loại văn học mà các em sẽ học trong chương trình mà bước đầu tiên là thể loại văn tự sự
2.3 Các bước thực hiện giải pháp, cách thức thực hiện giải pháp
Để vận dụng thành công việc rèn kỹ năng viết đoạn văn tự sự cho học sinh lớp 6 giáo viên cần thực hiện các bước sau:
Bước 1: Xác định các phương pháp nghiên cứu
a) Phương pháp lí thuyết
Bước đầu dạy cho học sinh những khái niệm về từng thể loại văn, làm quen với những đề văn mẫu, những bài văn mẫu và tìm hiểu cụ thể từng bài qua các tiết học lí thuyết về đoạn văn Qua đó, giúp học sinh học, tìm hiểu cách xây dựng đoạn văn, bố cục đoạn văn, các câu chốt (câu chủ đề) trong đoạn văn, viết theo các cách diễn dịch, qui nạp, song hành, móc xích …Từ đó, cho học sinh tập viết đoạn văn, có vận dụng lí thuyết về thể loại văn ấy Tuy nhiên, phương pháp
lí thuyết không quá nặng
b) Phương pháp nghiên cứu, tìm hiểu
Xác định học sinh là chủ thể trong quá trình dạy học để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh khi tiếp nhận kiến thức Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu giáo viên cần cho học sinh tự thân vận động là chính và chỉ đưa ra một số gợi ý mang tính chất định hướng để khuyến khích học sinh sáng tạo trong giờ Tập làm văn Vậy, trong tiết học Tập làm văn mà đặc biệt là tiết rèn luyện viết đoạn văn, hướng dẫn các kĩ năng nghiên cứu, tìm hiểu, vận dụng các kiến thức đã học để dựng đoạn theo đặc điểm thể loại từ đó biết cách tạo lập văn bản
c) Phương pháp kiểm tra, khảo sát
Với phương pháp này, đòi hỏi học sinh phải thực hành liên tục, chắc chắn các thao tác từ lí thuyết về thể loại đến nghiên cứu, tìm hiểu, vận dụng Từ đó, ta mới đi vào kiểm tra, khảo sát để thấy được sự vận dụng tổng hợp, sáng tạo trong văn bản qua nhiều bước của quá trình rèn luyện các kĩ năng Đó là điều kiện để đánh giá học sinh thông qua bài kiểm tra, bài viết ở lớp (hoặc ở nhà) đòi hỏi phải đánh giá đúng năng lực của học sinh và đòi hỏi một sự nhạy cảm của thầy trước yêu cầu thực hành của học sinh
Trang 5d) Phương pháp cố vấn, chuyên gia
Đây là những phương pháp khó đối với học sinh Học sinh thường không chú ý đến những cái khó khăn này và cũng không cần hỏi ai những vấn đề cần tháo gỡ, cần đến chuyên gia cố vấn
Mặc dù, mức độ lí thuyết mang tính trừu tượng, việc kiểm tra, đánh giá, cố vấn, chuyên gia, giáo viên giúp học sinh vận dụng kiến thức vào viết văn rõ ràng hơn
Như vậy, việc rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn giáo viên phải định hướng cho các em biết đối chiếu giữa thực hành và lí thuyết, đối chiếu kết quả thực hành của mình với yêu cầu chung Nhưng, phương pháp cố vấn, chuyên gia phải được liên hệ một cách chặt chẽ giữa giáo viên với học sinh
Trên đây là một số các phương pháp nghiên cứu đối với việc rèn luyện các
kĩ năng viết đoạn văn cho học sinh lớp 6
Bước 2: Thực hiện các biện pháp giải quyết vấn đề
I Lí thuyết về đoạn văn tự sự
Như chúng ta đã biết, bài viết được cấu thành bởi các đoạn văn theo những phương thức và bằng những phương tiện khác nhau Dựng đoạn được triển khai
từ ý trong dàn bài Có thể đoạn văn là một ý hoặc nhiều ý và cũng có thể một ý
có nhiều đoạn Trong đoạn văn thường có bố cục ba phần: mở đoạn, phát triển đoạn và kết đoạn ở góc độ đặc điểm cấu trúc thì các đoạn văn có thể là đoạn diễn dịch, qui nạp, móc xích, song hành…
Để rèn luyện được kĩ năng viết đoạn văn, đòi hỏi học sinh phải suy nghĩ yêu cầu diễn đạt thành lời, thành đoạn, phải sử dụng các phương tiện ngôn ngữ sao cho phù hợp với ý của đoạn để hiệu quả biểu đạt cao hơn, đoạn văn có sức cuốn hút hơn với người đọc, người nghe
Vì vậy, vấn đề đầu tiên liên quan đến phần lí thuyết là giúp học sinh hiểu được thế nào là đoạn văn? Và tự sự là gì?
Văn tự sự ở lớp 6, học sinh chỉ được học một tiết về đoạn văn :
Tiết 19- Lời văn, đoạn văn tự sự
Tôi đã hướng dẫn học sinh tìm hiểu về đoạn văn bằng hoạt động 3 khi dạy trên lớp và chú ý phần luyện tập ở bài tập
Minh họa :
Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tìm hiểu đoạn văn
tự sự
GV Cho HS đọc lại ba đoạn văn (máy
chiếu)
3 Đoạn văn tự sự
- Được đánh dấu bằng
Trang 6Đoạn văn
(1) Hùng Vương thứ mười tám có một người con
gái tên là Mị Nương, người đẹp như hoa, tính nết hiền
dịu Vua cha yêu thươngnàng hết mực, muốn kén cho
con một người chồng thật xứng đáng
(2) Một hôm có hai chàng trai đến cầu hôn Một
người ở vùng núiTản Viên có tài lạ […] Người ta gọi
chàng là Sơn Tinh Một ngườiở miền biển, tài năng
cũng không kém […] Người ta gọi chàng làThủy
Tinh.[…], cả hai đều xứng đáng làm rể vua Hùng
(3) Thủy Tinh đến sau, không lấy được vợ, đùng
đùng nổi giận, đem quân đuổi theo đòi cướp Mị
Nương Thần hô mưa, gọi gió làmthành dông bão
rung chuyển cả đất trời, dâng nước sông lên cuồn
cuộn đánh Sơn Tinh Nước ngập ruộng đồng, nước
ngập nhà cửa, nước dâng lên lưng đồi, sườn núi, thành
Phong Châu như nổi lềnh bềnh trên một biển nước
? Hãy cho biết mỗi đoạn văn biểu đạt ý chính
nào? Gạch dưới câu biểu đạt ý chính? Tại sao người ta
gọi đó là câu chủ đề ?
HS: Thảo luận theo nhóm cùng bàn (2 phút) và
trình bày :
- Đoạn 1 : Vua Hùng kén rể
- Đoạn 2 : Hai thần đến cầu hôn
- Đoạn 3 : Thuỷ Tinh dâng nước đánh Sơn Tinh
- Câu chủ đề : diễn đạt ý chính của đoạn văn
HS: Nhận xét, góp ý
GV: Chốt ý
Gọi HS đọc Ghi nhớ SGK/59
GV: 2 em đọc Ghi nhớ
Kết thúc hoạt động, chuyển sang hoạt động mới
chữ cái mở đầu viết hoa lùi đầu dòng và hết đoạn có dấu chấm xuống dòng
Mỗi đoạn văn thường
có một ý chính, diễn đạt thành một câu gọi
là câu chủ đề Các câu khác diễn đạt những ý phụ dẫn đến
ý chính đó hoặc giải thích cho ý chính,làm cho ý chính nổi lên
Qua tiết học, học sinh đã hiểu đoạn văn tự sự: gồm một số câu, được xác định giữa hai dấu chấm xuống dòng; biết tìm ý chính của mỗi đoạn trong một văn bản tự sự đã học, tìm đúng câu chủ đề và thứ tự triển khai các câu chủ đề trong một đoạn văn
Giáo viên nhấn mạnh: Đoạn văn là đơn vị trực tiếp tạo nên văn bản, bắt đầu
từ chỗ viết hoa lùi đầu dòng, kết thúc bằng dấu chấm xưống dòng và thường biểu đạt một ý tương đối hoàn chỉnh Đoạn văn thường do nhiều câu tạo thành
Trang 7Đoạn văn thường có từ ngữ chủ đề và câu chủ đề Từ ngữ chủ đề là các từ ngữ được dùng làm đề mục hoặc các từ ngữ được lặp lại nhiều lần (thường là chỉ từ, đại từ, các từ đồng nghĩa) nhằm duy trì đối tượng được biểu đạt Câu chủ đề mang nội dung khái quát, lời lẽ ngắn gọn, thường đủ hai thành phần chính và đứng ở đầu hoặc cuối đoạn văn (hay còn gọi là câu chốt) Các câu trong đoạn văn có nhiệm vụ triển khai và làm rõ chủ đề của đoạn bằng các phép diễn dịch, qui nạp, song hành… Còn tự sự là phương thức trình bày một chuỗi các sự việc,
sự việc này dẫn đến sự việc kia, cuối cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa
Sau khi học sinh đã nắm được thế nào là đoạn văn tự sự, giáo viên có thể
mở rộng thêm: để tạo được một văn bản thì chúng ta cần phải xây dựng nhiều đoạn văn Vì thế, khi chuyển từ đoạn này sang đoạn khác, cần sử dụng các phương tiện liên kết để thể hiện quan hệ ý nghĩa của chúng Có nhiều phương tiện liên kết trong đoạn văn: dùng từ ngữ có tác dụng liên kết, quan hệ từ, đại từ, chỉ từ, các cụm từ thể hiện ý liệt kê, so sánh, đối lập, tổng kết, khái quát… và dùng câu nối trong đoạn văn Đoạn văn liên kết nhằm mục đích tạo sự liền mạch một cách hợp lí, tạo tính chỉnh thể cho văn bản
Từ đó tận dụng những hiểu biết và khả năng trên để phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh trong việc rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn tự
sự được tốt và làm nền tảng vững chắc xuyên suốt trong cấp THCS Mặc dù vậy, học sinh ở các trường phần lớn có khuynh hướng không thích học văn mà đặc biệt là phân môn tập làm văn Và vì thế nó đã ảnh hưởng rất nhiều đến việc tiếp thu, vận dụng sáng tạo các kĩ năng viết đoạn văn của các em Nên vai trò của người thầy trong việc định hương, dẫn dắt rất quan trọng
II Rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn tự sự
Rèn các kĩ năng làm văn nói chung và viết đoạn văn nói riêng không chỉ xuất phát từ mục đích, yêu cầu của môn học (mang tính thực hành tổng hợp cao) trong nhà trường THCS mà còn là trách nhiệm, nhiệm vụ của người thầy giáo trong chương trình thay sách giáo khoa hiện nay Điều quan trọng nhất khi viết đoạn văn là học sinh nắm vững các thao tác, cách thức trình bày đoạn văn, để từ các kĩ năng Tập làm văn phát triển thành kĩ xảo, thói quen làm văn
1 Xác định nội dung chương trình văn tự sự lớp 6
Trong phân môn Tập làm văn lớp 6 ở Học kì I tập trung vào các kiến thức văn bản tự sự:
(1) Giao tiếp, văn bản và phương thức biểu đạt
(2) Tìm hiểu chung về văn tự sự
(3) Sự việc và nhân vật trong văn tự sự
(4) Chủ đề và dàn bài văn tự sự
(5) Tìm hiểu đề và cách làm bài văn tự sự
(6) Lời văn, đoạn văn tự sự
Trang 8(7) Thứ tự kể trong văn tự sự
(8) Ngôi kể và lời kể trong văn tự sự
(9) Luyện tập xây dựng bài tự sự - Kể chuyện đời thường
(10) Kể chuyện tưởng tượng
Ngoài ra đi kèm với phân môn Tập làm văn thì phân môn Văn bản chủ yếu cũng là các văn bản tự sự Đây, có thể nói là một lợi thế trong việc rèn cho học sinh viết đoạn văn tự sự, bởi qua các văn bản đã học cùng với sự hướng dẫn của giáo viên thì học sinh cũng nhận diện được các đoạn văn tự sự và học hỏi cách viết
2 Xác định câu chủ đề
Để viết một đoạn văn hoàn chỉnh, thì việc xác lập câu chủ đề là quan trọng nhất Vì có viết được câu chủ đề thì mới có thể triển khai ý và lựa chọn nội dung trình bày của đoạn văn Yêu cầu của câu chủ đề: phải mang tính khái quát, phát biểu ý chính một cách rõ ràng, đưa ra quan điểm hợp lý, viết ngắn gọn và nhẹ nhàng, thu hút người đọc
Từ đó, giáo viên định hướng cho các em viết các đoạn văn bằng việc lựa chọn các phép liên kết, phương tiện liên kết, từ ngữ liên kết v.v
3 Rèn cách viết đoạn văn tự sự
3.1 Cách thức tiến hành
- Để rèn học sinh lớp 6 viết được đoạn văn một cách nhuần nhuyễn, đúng theo yêu cầu, không phải là việc đơn giản Bởi đối với độ tuổi này, các em chưa
có kĩ năng viết văn và cũng không hứng thú lắm đối với việc viết văn, thậm chí, nhiều học sinh còn sợ viết văn vì không biết viết gì Nên giáo viên cần phải có
kế hoạch cụ thể, rõ ràng ngay từ đầu năm học
- Trước hết phải khảo sát chất lượng để nắm rõ khả năng của các đối tượng học sinh, sau đó phân loại để theo dõi sự tiến bộ của học sinh trong quá trình rèn luyện
- Rèn cho học sinh viết đoạn văn qua các tiết luyện tập ở lớp, có đánh giá
cụ thể, khuyến khích Chú ý các đối tượng học sinh yếu, kém để uốn nắn kịp thời
- Ngoài việc luyện viết và kiểm tra, đánh giá trên lớp trong các tiết luyện tập, tôi đã tiến hành lồng ghép cho học sinh viết đoạn văn ở nhà sau mỗi bài học văn bản Có nhiều cách lồng ghép để học sinh viết đoạn văn như: có thể đưa câu chủ đề, yêu cầu học sinh xây dựng đoạn văn:
Ví dụ:
Em hãy viết đoạn văn, triển khai ý câu chủ đề sau: "Em bé trong truyện Em
bé thông minh là một nhân vật có tài, trí hơn người." hay "Thạch Sanh là nhân
vật dũng sĩ, có tài năng kì lạ." …
Trang 9Hoặc có thể đặt câu hỏi, yêu cầu học sinh trả lời bằng cách viết đoạn văn:
Ví dụ: "Truyện Sơn Tinh, Thủy Tinh có nhiều sự việc có ý nghĩa, trong những sự việc đó, em thích nhất sự việc nào? Vì sao?"
Hoặc có thể cho học sinh viết một mở bài, kết bài cho đề: "Kể một câu chuyện em đã học bằng lời văn của em."
- Kiểm tra việc viết đoạn văn ở nhà của học sinh: Đây là khâu không thể bỏ qua trong quá trình rèn học sinh viết đoạn văn, tuy nhiên cũng không nên quá cứng nhắc, khắt khe Trong quá trình kiểm tra bài cũ, có thể kết hợp kiểm tra vở luyện viết của học sinh Hoặc có thể gọi vài ba em đem vở lên kiểm tra Hoạt động này không mất nhiều thời gian, bởi chỉ một đoạn văn ngắn nên giáo viên
có thể kiểm tra nhanh, có nhận xét, sửa chữa và ghi điểm khích lệ cho học sinh Đặc biệt cần chú ý đến sự tiến bộ của từng đối tượng học sinh ở những thời điểm khác nhau, cần có lời khen ngợi, động viên kịp thời để tạo hứng thú ở học sinh
3.2 Cách viết đoạn văn
3.2.1 Viết đoạn văn mở bài
Một văn bản được đánh giá là hoàn chỉnh khi nó truyền tải trọn vẹn một vấn đề và được coi là một văn bản hay khi nó có sức hấp dẫn người đọc Để có được sức hấp dẫn này thì phần mở bài có một vai trò rất quan trọng phần mở bài được ví như lời chào đầu tiên trong một buổi gặp gỡ Một phần mở bài hấp dẫn sẽ chiếm được tình cảm của người đọc, sẽ tạo được bầu không khí thuận lợi cho việc tiếp xúc các phần sau
Để rèn kĩ năng viết đoạn văn mở bài cho bài văn tự sự có rất nhiều phương pháp
* Mở bài trực tiếp:
Mở bài bằng cách giới thiệu về nhân vật hoặc sự việc
Cách mở bài này tiết kiệm được thời gian, đi thẳng vào nội dung câu chuyện Khi giới thiệu về nhân vật, cần chú ý tới lai lịch, họ tên, tính tình, tài năng và ý nghĩa của nhân vật Nếu mở bài bằng cách giới thiệu về sự việc thì phải chọn sự việc có ý nghĩa nhất liên quan đến nhân vật trong câu chuyện
Ví dụ:
Em gái tôi tên là Kiều Phương, nhưng tôi quen gọi nó là Mèo bởi vì mặt nó luôn bị chính nó bôi bẩn Nó vui vẻ chấp nhận cái tên tôi tặng cho và hơn thế còn dùng để xưng hô với bạn bè Mèo rất hay lục lọi các đồ vật với một sự thích thú đến khó chịu
* Mở bài gián tiếp:
+ Mở bài bằng cách nêu tình huống hoặc sự cố nào đó hay kết cục câu chuyện, số phận nhân vật rồi ngược lên kể lại từ đầu, nêu chủ đề câu chuyện
Trang 10Cách mở bài như thế này có yêu cầu cao hơn, đòi hỏi phải có sự tư duy, sự lựa chọn khá kĩ của học sinh
Ví dụ:
Tôi và Liên là bạn thân cùng lớp, nhưng hồi Liên mới từ quê đến khu tập thể ở với bố bên cạnh nhà tôi, thì không hiểu sao tôi lại rất ghét Liên Có thể là
vì Liên mới ở quê ra mà biết ăn mặc lịch sự, lại hay giặc giũ, phơi phóng, ra điều
ta đây chăm chỉ, ngoan ngoãn, làm cho tôi như bị kém cạnh!
(Trích Tự thuật của một học sinh)
+ Mở bài bằng tả cảnh:
Vào một buổi tối mùa đông, lúc hơi lạnh thấm qua cửa sổ khiến bàn tay tôi run lên vì buốt giá, tôi lại nhớ đến những mùa đông năm nào…
(Bài tham khảo Ngữ văn 6, Nụ cười của mẹ)
+ Mở bài bằng một tâm trạng, một ý nghĩ:
Buổi sáng hôm ấy, đã quá trễ giờ đến lớp, tôi rất sợ bị quở mắng, càng sợ
vì thầy Ha-men đã dặn trước rằng thầy sẽ hỏi bài chúng tôi về các phân từ mà tôi chẳng thuộc lấy một chữ Tôi thoáng nghĩ hay là trốn học và rong chơi ngoài đồng nội
(An-phông-xơ-Đô-đê, Buổi học cuối cùng)
Vậy có nhiều cách viết đoạn mở bài, tùy theo từng đối tượng mà học sinh
có thể chọn cho mình một cách viết phù hợp với khả năng diễn đạt của mình để đạt kết quả tốt nhất
3.2.2 Viết đoạn thân bài
Khi viết đoạn văn thân bài, giáo viên cần lưu ý học sinh: Rèn luyện cho HS
kĩ năng viết đoạn văn tự sự cần hướng dẫn cho HS nhất quán ngôi kể, dùng từ, đặt câu phù hợp với nội dung trong từng đoạn Giọng văn không gò bó, khô khan, đảm bảo được các yêu cầu diễn đạt Lựa chọn các đặc điểm, nội dung phù hợp để trình bày Sự việc trong văn tự sự phải được sắp xếp theo một trình tự diễn biến hợp lý, sao cho thể hiện được tư tưởng mà người kể muốn biểu đạt Đối với việc hướng dẫn học sinh viết các đoạn thân bài cần chú trọng ngay
từ đầu năm học trong tất cả các giờ dạy Tập làm văn Để giúp học sinh viết đoạn văn phần Thân bài khi làm bài văn tự sự, tôi đã hướng dẫn cho các em trong một
số tiết dạy Tập làm văn
* Tiết 11, 12- Sự việc và nhân vật trong văn tự sự
Khi dạy tiết này, ở Hoạt động 1: Tìm hiểu đặc điểm của sự việc trong văn
tự sự, học sinh đã hiểu được vai trò của sự việc trong văn tự sự và biết nhận diện, biết cách viết đoạn văn kể việc
Tôi đặt câu hỏi vấn đáp đối với học sinh:
GV: Ở từng sự việc khi kể lại em sẽ viết thành một đoạn văn như thế nào?