chuyên đề cụm nâng cao kĩ năng nhận biết và ghi nhớ h̀nh học 6

- Nắm được các khái niệm ban đầu của hình học: Điểm, đường thẳng, tia, đoạn thẳng, trung điểm của đoạn thẳng,tia phân giác của góc.. Ở lớp 6, về kiến thức, kỹ năng, thái độ theo yêu cầu

Tháng 2 năm 2016

PHÒNG GD- ĐT HUYỆN ĐẠI LỘC TRƯỜNG THCS NGUYỄN HUỆ

CHUYÊN ĐỀ

“NÂNG CAO KĨ NĂNG NHẬN BIẾT VÀ GHI NHỚ

HÌNH HỌC 6”

Tổ: Toán - Lý - Tin - CN

Đại Lãnh, tháng 11 năm 2019

Trường THCS Nguyễn Huệ

Chuyên đề cụm

NÂNG CAO KĨ NĂNG NHẬN BIẾT VÀ GHI NHỚ HÌNH HỌC 6

I Đặt vấn đề:

Trong giảng dạy môn Hình học, để học sinh nắm bắt, hiểu, ghi nhớ và chứng minh các yếu tố hình học là một điều không dễ, đặc biệt là đối tượng học sinh đầu cấp Qua nhiều năm dạy môn Hình học lớp 6 tôi nhận thấy còn nhiều khó khăn như:

- Việc nắm các khái niệm, tính chất hình học ban đầu đối với các em còn chậm

- Khâu vẽ hình, ghi các kí hiệu toán học còn tùy tiện; nhiều em không biết vẽ hình, chưa biết sử dụng thước thẳng

- Số đông học sinh (HS) đọc các thuật ngữ toán học chưa được, chưa biết trình bày bài làm

- Hầu hết các tiết trong phân phối chương trình là tiết lí thuyết Việc luyện tập, vận dụng kiến thức được ghép trong 1 tiết với lí thuyết nên cần có biện pháp giúp HS hiểu nhanh nội dung bài mới để có thời gian luyện tập

Vì vậy tôi chọn đề tài “Nâng cao kĩ năng nhận biết và ghi nhớ hình học 6”

Chúng ta nhận thấy rằng: Qua hình học 6 học sinh cần:

- Nắm được các khái niệm ban đầu của hình học: Điểm, đường thẳng, tia, đoạn thẳng, trung điểm của đoạn thẳng,tia phân giác của góc.

- Nắm tính chất: Độ dài đoạn thẳng.

- Nắm các quan hệ: Điểm thuộc, không thuộc đường thẳng, điểm nằm giữa hai điểm, hai đoạn thẳng bằng nhau.

- Sử dụng được các dụng cụ đo, vẽ: Thước thẳng, thước có chia khoảng, compa.

- Kĩ năng vẽ: Điểm, đường thẳng, tia, đoạn thẳng, trung điểm đoạn thẳng, góc, tia phân giác của góc,…

- Kĩ năng đo đoạn thẳng, đo góc….

II Giải quyết vấn đề:

1/ Cơ sở lý luận:

Hình học lớp 6 là phần chuyển tiếp từ giai đoạn học hình học bằng quan sát, thực nghiệm ở bậc Tiểu học sang giai đoạn tiếp thu kiến thức bằng

suy diễn ở cấp THCS Ở lớp 6, về kiến thức, kỹ năng, thái độ theo yêu cầu

của Bộ giáo dục: Học sinh nhận biết các hình và các mối quan hệ hình học

bằng mô tả trực quan với sự hỗ trợ của trực giác, của tưởng tượng là chủ yếu

Từ trực quan, học sinh phải đi đến khái niệm hình hình học Từ quan hệ trực quan do quan sát, thực nghiệm, đo đoạn thẳng, đo góc,… học sinh phải hiểu được các quan hệ trừu tượng trong hình học

Khi dạy học hình học 6 cần:

- Cho học sinh quan sát các hình với sự trợ giúp của thầy để nhận biết các khái niệm hình

- Cho học sinh thực hiện các thao tác vật chất như vẽ hình, đo đạc để nhận biết các tính chất hình học

- Thực hiện các bài tập ở sách giáo khoa hoặc giao thêm các bài tập để củng cố, khắc sâu kiến thức

Về nội dung và phương pháp giảng dạy sách giáo viên, sách giáo khoa

và sách bài tập cũng có một số định hướng về phương pháp và nội dung các bài tập Tuy nhiên, do thực tế từng lớp mà GV chọn lọc phương pháp giảng dạy hợp lí để giúp HS hiểu và vận dụng tốt hơn thông qua một số biện pháp

2/ Các biện pháp:

a Tổ chức cho học sinh tự hoạt động, tự thao tác vật chất để nắm chắc kiến thức:

Quan điểm dạy học theo phương pháp dạy học tích cực là giáo viên tổ chức cho HS tự hoạt động…, ở từng tiết HS đều tự hoạt động Riêng với HS khối 6, việc nắm các khái niệm, tính chất có khó khăn: mới mẻ, tưởng tượng

còn chậm, GV cần chờ HS, cho HS từng bước được vẽ các “sản phẩm hình

học của mình”.

*Ví dụ: Dạy khái niệm về điểm, đường thẳng, tia

Sau khi giáo viên giới thiệu các khái niệm cơ bản của chương, về phương pháp có thể thực hiện:

1 Điểm:

HS:

- Cho tất cả các học sinh dùng đầu mực chấm vào trang giấy

- Cho HS lên bảng chấm đầu phấn lên bảng

GV: Giới thiệu hình ảnh của điểm

HS:

- Cho HS chấm nhiều điểm lên trang giấy để có nhu cầu đặt tên cho điểm

- Cho HS tự nghiên cứu cách đặt tên cho điểm, tự đặt tên cho các điểm trên trang giấy của mình, lên bảng đặt tên cho các điểm ở bảng

HS nhận xét

GV giới thiệu các khái niệm khác: Hai điểm trùng nhau, hai điểm phân biệt, tập hợp điểm, điểm cũng là một hình,…

2 Đường thẳng:

HS:

- Cho tất cả các học sinh dùng đầu mực vạch theo mép thước

- Cho HS lên bảng dùng đầu phấn vạch theo mép thước

GV: Giới thiệu hình ảnh của đường thẳng

HS:

- Cho HS vẽ nhiều đường thẳng lên trang giấy để có nhu cầu đặt tên cho đường thẳng

- Cho HS tự nghiên cứu cách đặt tên cho đường thẳng, tự đặt tên cho các đường thẳng trên trang giấy của mình, lên bảng đặt tên cho các đường thẳng ở bảng HS nhận xét

*Ví dụ: Dạy tính chất công nhận:“Có một và chỉ một đường thẳng qua

hai điểm A và B”

Giáo viên đặt vấn đề: Qua một điểm vẽ được bao nhiêu đường thẳng,

qua hai điểm vẽ được bao nhiêu đường thẳng?

GV: giới thiệu cách vẽ đường thẳng qua hai điểm A và B

HS: Cho HS hoạt động nhóm đôi

+ Nhóm đôi tự vẽ đường thẳng qua hai điểm A,B cho trước ở vở nhiều lần

+ Gọi HS lên bảng vẽ đường thẳng qua hai điểm A và B cho trước:

- Một HS lên bảng

- Cho HS vẽ lần thứ hai lên bảng

- Cho HS vẽ lần thứ ba

- HS trả lời câu hỏi của thầy: Qua hai điểm cho trước vẽ được mấy đường thẳng ?

- 100% HS có nhận xét và không thể nào quên tính chất công nhận:

“Có một và chỉ một đường thẳng đi qua hai điểm A và B”.

Kết quả:

Với biện pháp “Tổ chức cho học sinh tự hoạt động để nắm chắc kiến

thức” như đã nêu nhận thấy có chuyển biến:

- GV đỡ thuyết giảng, HS đỡ phải nghe nhiều

- HS nắm các khái niệm, tính chất nhanh, chắc

- Đỡ tốn thời gian nắm lí thuyết ở mỗi tiết để tăng thời gian thực hành, luyện tập

b Thường xuyên dùng màu sắc giúp HS tiếp thu kiến thức dễ dàng.

Sách hướng dẫn đã có gợi ý là dùng phấn màu để giúp HS phân biệt các hình Trong giảng dạy, GV có thể sử dụng phấn màu hợp lí để giúp HS thấy nhanh các hình hình học Có thể sử dụng phấn màu khi dạy chương I ở một số nội dung:

* Ví dụ : Dạy khái niệm về điểm, đường thẳng:

Khi GV cho HS vẽ các điểm phân biệt, các đường thẳng phân biệt trên giấy có thể cho các em vẽ mỗi điểm một màu, mỗi đường thẳng một màu

* Ví dụ: Dạy tính chất: “Có một và chỉ một đường thẳng qua hai điểm

A và B”

GV cho HS dùng 3 màu mực để vẽ 3 lần, cho HS hợp tác nhóm (nhóm đôi hoặc nhóm ba )

HS1 vẽ bằng một màu mực đường thẳng qua hai điểm A và B

HS2 vẽ đường thẳng qua hai điểm A và B bằng một màu mực khác màu với màu mà HS1 đã vẽ

HS3 vẽ bằng một màu mực khác màu với màu HS1,HS2 đã vẽ đường thẳng qua hai điểm A và B

Qua ba lần vẽ đường thẳng qua hai điểm A và B cho trước bằng ba màu

mực khác nhau HS dễ nhận ra tính chất “Có một và chỉ một đường thẳng qua

hai điểm A và B”.

* Ví dụ: Dạy khái niệm tia.

GV dùng phấn trắng vẽ đường thẳng xy, lấy điểm O trên đường thẳng

xy với màu trắng

GV dùng phấn màu vẽ hai phần đường thẳng bị chia bởi điểm O bằng hai màu khác nhau, khác màu của đường thẳng xy và điểm O để giúp HS nắm khái niệm tia, hai tia đối nhau một cách nhanh chóng

* Ví dụ: Dạy khái niệm đoạn thẳng.

GV dùng phấn trắng chấm hai điểm A, B

GV đặt cạnh thước qua hai điểm A và B

GV dùng phấn màu vạch theo cạnh thước từ A đến B để biểu diễn tất

cả các điểm nằm giữa hai điểm A và B

* Ví dụ: Dạy khái niệm trung điểm của đoạn thẳng.

Dùng hai màu phấn khác nhau để vẽ hai đoạn thẳng MA, MB khi mô tả điểm M là trung điểm của đoạn thẳng AB,…

* Ví dụ: Dạy khái niệm tia phân giác của góc

Tia phân giác của góc cần vẽ khác màu với hai cạnh của góc

Với các màu khác nhau trong hình giúp HS dễ nhận thấy các khái niệm hình, tính chất giúp giảm phần thuyết giảng của thầy, tiết kiệm được thời gian.

c Giao bài tập trắc nghiệm để củng cố được nhiều kiến thức

Trong điều kiện phân phối chương trình không bố trí tiết luyện tập sau mỗi tiết học lí thuyết, ngoài việc tinh gọn nội dung phương pháp để dành thời gian luyện tập GV cần chọn bài tập phù hợp để việc củng cố kiến thức được

nhiều Bài tập giúp giải quyết củng cố được nhiều kiến thức là bài tập trắc

nghiệm sau mỗi bài học Ngoài việc chọn các bài tập ở sách giáo khoa (theo

dạng) để củng cố, giáo viên có thể cho HS giải thêm bài tập trắc nghiệm.

Thời gian để thực hiện các Bài tập trắc nghiệm là khả thi, có hiệu quả vì:

- GV soạn đề trước trên bảng phụ (hoặc slide)

- HS trả lời nhanh

- Ôn được nhiều kiến thức

* Một số bài tập được thực hiện sau mỗi tiết học trên lớp như sau:

Ví dụ sau khi học xong bài: “Ba điểm thẳng hàng” thì sử dụng bài tập:

Bài 1: Cho hình vẽ: Ghi chữ Đ, S sau mỗi câu:

1) A  b

2) Đường thẳng c đi qua điểm B

3) Đường thẳng c chứa điểm B

C

∙

a

b

c d

A

B

∙

4) Điểm C thuộc đường thẳng c

5) Điểm B nằm trên ba đường thẳng b,c,d

6) B  a

7) C  a

8) Điểm C nằm ngoài đường thẳng b

9) Đường thẳng c không đi qua điểm B

10) Đường thẳng c không chứa điểm A

11) Điểm C không thuộc đường thẳng b

Bài 2: a) Dùng mũi tên nối từ trái sang phải để có khẳng định đúng: Tia AB

Đoạn thẳng AB

Đường thẳng AB

b) Chọn câu đúng : Đoạn thẳng MN là hình có :

A Hai điểm; B Ba điểm; C Một điểm; D Vô số điểm

Bài 3: (Kiểm tra việc nhận biết điểm nằm giữa hai điểm)

Cho AI + IB = AB Khi đó điểm …nằm giữa hai điểm còn lại

Bài 4: (Củng cố hệ thức cộng đoạn thẳng)

A

B

B A

∙

∙

∙

∙

Chọn câu đúng: Cho điểm E nằm giữa hai điểm A và B, AE = 3 cm;

AB = 5cm Tính được EB = ?

A 8cm; B 2cm; C 3cm; D Một đáp số khác

Bài 5: (Củng cố bài Vẽ đoạn thẳng khi biết số đo)

Bài tập 53/sgk có thể bổ sung thêm câu a) Trong ba điểm O, M, N, điểm nào nằm giữa hai điểm còn lại? Vì sao?

Bài 6 : (Củng cố khái niệm tia phân giác của góc)

Hãy quan sát các hình vẽ, cho biết các câu sau đúng hay sai?

(a) (b)

O x

O

t

y' a

b c

450

(c)

a) Ot là tia phân giác của góc xOy

b) Ot’ là tia phân giác của góc x’Oy’

c) Ob là tia phân giác của góc aOc

Bài 7 : (Củng cố khái niệm tia phân giác của góc): Dùng BT 32/87/sgk

d Bài tập củng cố phải từ dễ đến khó đễ phù hợp với nhiều đối tượng học sinh Đây cũng chính là xu thế kiểm tra đánh giá theo năng lực người học.

VD: Củng cố “Tia phân giác của góc”:

BT1: Cho Oz là tia phân giác của góc xOy, xÔy= 800 Tính xÔz ?

BT2: Cho Ox là tia phân giác của góc yOt, xÔy= 250 Tính yÔt ?

BT3: BT 30/87/sgk

BT4: Thay 3 câu ở BT 30 bằng một câu duy nhất: Tia Ot có là tia phân giác của góc xOy không? Vì sao?

III Kết luận:

Đối với học sinh lớp 6 các em vẫn còn nặng tư tưởng ỷ lại Cần tạo cho

cơ hội cho các em hoạt động để tăng cường tính tích cực trong học tập cho các em Tùy theo bài học là dạy học khái niệm, tính chất,… mà chúng ta dùng thêm các phương pháp đặc trưng phù hợp nhằm thu hút các em nhiệt tình hợp tác với GV, để từ đó chất lượng GD ngày càng được nâng cao

Xin trân trọng cảm ơn và kính chào! Nhóm Toán - Trường THCS Nguyễn Huệ

Tháng 11 năm 2019