một số kinh nghiệmxây dựng hệ thốngtrò chơi trong giảng dạy phân môn học vần lớp 1

Thông qua việc nghiên cứu tìm hiểu đề tài: "Một số kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong giảng dạy phân môn học vần lớp 1 ở trường Tiểu học" để giúp người giáo viên hiểu sâu sắc hơn về chức

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

nào để nâng cao chất lượng học sinh, giúp các em nắm được kiến thức cơ bản ngay

từ đầu lớp Một, giúp các em học tốt và thích học nhất là giúp các em có một nền

móng vững chắc trong học tập, bởi lớp Một là nền móng cho sự phát triển của các

em sau này ở các lớp kế tiếp, mà người ta thường nói “ Cấp một là nền, lớp một là móng” vì thế móng có chắc thì nền mới vững

Ở bậc tiểu học bộ môn Tiếng Việt giữ vai trò quan trọng trong việc giáo dục toàn diện cho học sinh.Thông qua các bài học Tiếng Việt giúp các em hiểu biết thêm nhiều điều mới lạ về cuộc sống, về xã hội, về con người, về việc tu dưỡng đạo đức

và vốn từ Vì thế theo tôi việc suy nghĩ, tìm tòi để dạy tốt bộ môn Tiếng Việt là việc rất cần thiết nhất là đối với lớp Một lại càng quan trọng hơn vì các em có biết đọc biết viết thì mới có thể tiếp thu và học tốt các bộ môn khác Lớp Một khi đến trường các em chưa biết mặt chữ, chưa biết viết, mọi hoạt động về học tập đều còn

bỡ ngỡ Điều làm tôi trăn trở là làm thế nào qua mỗi giờ học vần các em có thể nhớ được âm mới, vần mới, hiểu được nghĩa của tiếng, của từ mà các em được học và trên cơ sở đó biết vận dụng tìm thêm được tiếng, từ mới nhằm phát triển tư duy và vốn từ cho các em

Ở lớp Một các em học sinh bắt đầu làm quen với: Nghe, nói, đọc, viết Và kỹ

năng đọc rất quan trọng, nếu kỹ năng đọc được rèn luyện tốt, hình thành tốt ở các

em nó sẽ giúp các em đọc tốt suốt cả cuộc đời, giúp các em phát triển tư duy, cảm

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

nhận cái hay, cái đẹp trong mỗi bài học, hiểu được nghĩa của tiếng của từ mình vừa đọc Hiểu được các lệnh, các yêu cầu trong môn học khác Mặt khác ở lớp Một các

em được tập đọc thành thạo, đọc đúng, đọc trôi chảy thì khi lên các lớp trên các em

sẽ học vững vàng, học tốt hơn và các em sẽ ham học, tích cực trong học tập hơn nếu kết quả học tập các em đạt loại tốt

Hiện nay, trên thế giới đang trên đà phát triển kỹ thuật và công nghệ hiện đại, tiên tiến Để hoà nhập với các nước trên thế giới thì nhiệm vụ giáo dục quan trọng hàng đầu của đất nước ta là: Đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng giáo dục Đây cũng là nền tảng, là cơ sở ban đầu cho sự hình thành và phát triển nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Song song đối với những môn học khác, môn Tiếng Việt có một vị trí hết sức quan trọng Nó hình thành và phát triển các kỹ năng: nghe, đọc, nói, viết cho học sinh Đó là những công cụ rất cần thiết để học sinh học tập những môn học khác Nếu như ở các môn học khác rèn luyện cho các em kỹ năng tính toán, tư duy, sáng tạo thì môn Tiếng Việt góp phần hình thành ở học sinh tính cách chăm chỉ, cần

cù, cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong cuộc sống Học sinh hiểu biết sâu rộng nắm quy tắc nói, viết Làm thế nào để các em nắm kiến thức, phương pháp học tập một cách say mê, hứng thú để kết quả học tập cao hơn thì cần phải có trò chơi với

tinh thần: "Học mà chơi - chơi mà học"

Bước vào học lớp 1, cuộc sống của trẻ có nhiều biến đổi to lớn Thứ nhất, từ đây, trẻ phải làm quen với một môi trường mới, bạn bè mới, thầy cô mới và đặc biệt là những môn học mới đem lại cho các em những hiểu biết về tự nhiên, xã hội Trong

đó, có môn Tiếng Việt với rất nhiều phân môn như Học vần, Tập viết, Chính tả, Tập đọc, … Với nhiệm vụ chiếm lĩnh và làm chủ một công cụ mới sử dụng trong học tập và giao tiếp, phân môn Học vần có vị trí đặc biệt quan trọng

Nếu như ở mẫu giáo, chơi là hoạt động chủ đạo thì ở tiểu học, hoạt động học lại

là hoạt động chủ đạo Đây chính là biến đổi thứ hai trong đời sống của trẻ Việc chuyển từ hoạt động chơi sang hoạt động học là một rào cản rất lớn đối với học sinh lớp 1 Các em thường khó tập trung trong một thời gian dài, học theo cảm hứng Vì

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

vậy, kết quả học tập của các em chưa cao Với phân môn Học vần, trẻ có thể nhanh chóng nhớ được mặt chữ nhưng cũng rất nhanh quên Người giáo viên phải có biện pháp giúp trẻ có hứng thú học tập, học với niềm thích thú, say mê với tất cả các môn học nói chung và phân môn Học vần nói riêng Để làm được điều đó, người giáo viên phải kết hợp sử dụng nhiều phương pháp dạy học (PPDH) với nhiều hình thức khác nhau để lôi cuốn, hấp dẫn trẻ vào bài học Trò chơi là một giải pháp có tính hiệu quả cao

Vì vậy, tổ chức trò chơi Tiếng Việt trong các tiết học cực kỳ quan trọng Nó tạo một không khí vui tươi, phấn khởi gây hứng thú tích cực, chủ động học tập của học sinh đối với học sinh Tiểu học với hoạt động là học tập Thực tế trong một tiết học, học sinh lớp một chóng mệt mỏi, chán nản Bởi vậy chúng ta cần đưa những trò chơi gắn với nội dung bài học để các em học tập đạt kết quả tốt hơn

2/ Cơ sở thực tiễn

Vui chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứa tuổi, nhất là ở lứa tuổi tiểu học, bởi lẽ đây là đặc điểm tâm sinh lí của các em Vui chơi không những giúp cho các em rèn luyện thể lực, rèn luyện các giác quan mà nó còn tạo cơ hội cho các em được giao lưu với nhau, được hợp tác với bạn bè, đồng đội trong nhóm, trong tổ; thông qua đó, các em sẽ dần hoàn thiện những kĩ năng giao tiếp Đó là kĩ năng được đặt ra hàng đầu trong mục tiêu của môn Tiếng Việt bậc Tiểu học nói chung và của môn Tiếng Việt ở lớp 1 nói riêng Điều này chứng tỏ: hoạt động vui chơi là hoạt động hỗ trợ có ích cho việc học, nếu kết hợp sử dụng hình thức trò chơi trong học tập môn Tiếng Việt sẽ mang lại hiệu quả cao bởi vì :

- Đây là một hình thức hoạt động học tập, tạo ra bầu không khí học tập dễ chịu, thoải mái làm cho học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên với tâm trạng

hồ hởi, vui tươi

- Giúp học sinh rèn luyện, củng cố, tiếp thu kiến thức đồng thời, phát triển vốn kinh nghiệm mà các em đã được tích lũy trong cuộc sống thông qua hoạt động chơi

- Phát triển tư duy nhanh nhạy, óc sáng tạo, xử lí nhanh các tình huống khi tham gia trò chơi

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

- Phát huy năng lực cá nhân, rèn tính hòa nhập cộng đồng, nâng cao năng lực hợp tác đồng thời giáo dục ý thức tổ chức kỉ luật, có tính đồng đội khi tham gia trò chơi học tập

Vấn đề đặt ra cho chúng ta ở đây là làm thế nào để dạy học có hiệu quả cao, giúp người học nắm vững tri thức, kỹ năng, kỹ xảo nhưng lại hứng thú học tập

Hiện nay dạy môn học vần ở nhà trường Tiểu học nói chung, nhất là các trường Tiểu học miền núi nói riêng thực sự đạt kết quả chưa cao Vấn đề này có nhiều nguyên nhân nhưng cơ bản là cách thức tổ chức, phối hợp các phương pháp dạy học của người giáo viên còn lúng túng Phần nhiều dạy Tiếng Việt bằng cách đưa trò chơi vào thay một số dạng bài tập chưa được coi trọng

Bởi vậy, phần lớn học sinh lớp một học Tiếng Việt một cách bắt buộc, gò ép có cảm giác sợ bộ môn Việc tiếp thu kiến thức của các em còn máy móc, hay quên Việc sử dụng Tiếng Việt vào cuộc sống của các em chưa cao Các kỹ năng: nghe, đọc, nói, viết chưa thành thạo

Để giúp học sinh biết đọc, biết viết Tiếng Việt và giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt trong cuộc sống hàng ngày cũng như trong văn học, khoa học, chính trị Mỗi chúng ta có nhiệm vụ phải tích cực cho các thế hệ trẻ nói và viết ngày càng tốt hơn, nói và viết Tiếng Việt theo cách nói của Hồ Chủ Tịch giản dị, trong sáng, gọn gàng, chính xác

Hiểu thì đơn giản nhưng khi tổ chức để truyền đạt đến học sinh là cả một vấn

đề khó Vấn đề đặt ra ở đây là tổ chức trò chơi trong giảng dạy Tiếng Việt sao cho hiệu quả là một yêu cầu quan trọng đang được các nhà giáo dục quan tâm

Trên thực tế, hiện nay, GV thường chú trọng tới việc dạy kiến thức, kĩ năng cho

HS chứ ít quan tâm đến việc HS có thích học hay không Đó là một trong những nguyên nhân dẫn đến các tiết học Học vần rất nhàm chán, đơn điệu, hiệu quả không cao Ở một vài trường tiểu học, khối lớp 1 được trang bị bảng thông minh sử dụng trong dạy học phân môn Học vần và Toán Với những tính năng vượt trội, bảng thông minh đã cho phép HS được trực tiếp thao tác trên bảng, tạo sự thích thú cho

HS Tuy nhiên, số lượng trường, số lượng bảng được trang bị không phải nhiều Vì

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

vậy, nhiều GV đã nghĩ tới việc xây dựng hệ thống trò chơi và đưa vào các tiết Học vần để gây hứng thú cho HS Tuy nhiên, các trò chơi này vẫn còn thiếu tính hấp dẫn, hiệu quả mang lại chưa cao

Chính vì những lý do nêu trên mà tôi đã chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệmvới

đề tài: "Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn học vần lớp 1"

II MỤC TIÊU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI :

Trong giáo dục của nhiều nước phát triển và nhiều nước trong khu vực Việc nghiên cứu, cải tiến phương pháp dạy học đối với việc nâng cao chất lượng và hiệu quả luôn được chú trọng thích đáng Thông qua nghiên cứu mà thừa kế và phát huy những thành tựu đã được thử thách qua nhiều thế hệ đồng thời tìm ra cách phối hợp một cách hợp lý giữa truyền thống và hiện đại để đáp ứng những yêu cầu mới của kinh tế và xã hội đối với sự nghiệp giáo dục Quan niệm như vậy thì việc nghiên cứu đề tài có thể là tìm và đưa nhân tố mới vào quá trình dạy học, trên cơ sở phát huy những thành tựu và kinh nghiệm dạy học đã có thể nâng cao dần chất lượng dạy học, nâng cao hiệu quả giáo dục Hiểu như vậy sẽ không phủ nhận những mặt tích cực của đội ngũ giáo viên, của nội dung và phương pháp dạy học hiện đại Chúng ta cần khắc phục và khắc phục những tồn tại trong dạy học hiện nay, tiếp cận với xu thế tiến bộ, trong dạy học thời đại ngày nay

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

- Về thời gian : Từ tháng 9/ 2017 đến tháng 1 /2019

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

- Chương trình sách giáo khoa lớp 1 về giảng dạy phần vần của phân môn trong tiếng việt 1

- Học sinh lớp 1

IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Hệ thống hoá những vấn đề có liên quan đến nội dung nghiên cứu: mục tiêu,

nội dung của phân môn Học vần; đặc điểm tâm sinh lí của HS lớp 1; trò chơi và trò chơi học tập

- Thiết kế các trò chơi dạy học Học vần

- Đề xuất biện pháp và quy trình tổ chức trò chơi dạy học Học vần

Thông qua việc nghiên cứu tìm hiểu đề tài: "Một số kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong giảng dạy phân môn học vần lớp 1 ở trường Tiểu học" để giúp người giáo viên hiểu sâu sắc hơn về chức năng của trò chơi trong học vần lớp 1, thấy được vai trò quan trọng của trò chơi đối với học sinh Biết phối hợp truyền thụ kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, xen lẫn trò chơi một cách nhịp nhàng giúp học sinh nắm bài tốt hơn, đọc hay hơn Qua đó giáo dục thẩm mỹ cho học sinh một cách nhịp nhàng, tự nhiên, hướng các em tới cái hay, cái đẹp trong cuộc sống

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

- Phương pháp đọc tài liệu

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thống kê - so sánh và đối chiếu

- Phương pháp thực nghiệm

VI GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu thiết kế được hệ thống trò chơi hấp dẫn và tổ chức một cách hợp lí thì

HS sẽ nhanh chóng nhận biết được mặt chữ, hiệu quả dạy học Học vần sẽ được nâng cao

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

ti, chưa mạnh dạn tham gia vào các hoạt động học tập Trước thực trạng đó, tôi thiết nghĩ, mình cần phải thay đổi một cách thức dạy học mới sao cho học sinh hứng thú, say mê và tích cực chủ động hơn khi học Tiếng Việt nói chung và phân môn Học vần nói riêng Qua đó, những kĩ năng giao tiếp ở các em sẽ ngày càng hoàn thiện hơn và việc vận dụng trò chơi học tập trong môn Tiếng Việt là hết sức cần thiết

- Năm học 2017 – 2018 và đầu năm học 2018 - 2019 tôi đã nghiên cứu thêm

về tổ chức trò chơi trong giảng dạy phần vần ở các dạng bài như: Dạy âm vần mới, dạng bài ôn tập tổng hợp, phần luyện nói Tôi đã đưa các biện pháp áp dụng dạy thực nghiệm ở các lớp 1 Kết quả cho thấy giờ dạy học vần khi đưa trò chơi vào đạt hiệu quả cao Lớp học sôi nổi, học sinh hứng thú học tập

2/ Cơ sở lý luận:

a Trò chơi là gì?

- Trò chơi không chỉ là một "Công cụ" dạy học mà nó còn là một con đường sáng tạo xuyên suốt quá trình học tập của học sinh Phương pháp tổ chức trò chơi không chỉ là sự đánh giá trong quá trình dạy và học của thầy và trò mà nó còn tạo cho ta một cảm giác thoải mái tự tin, có sự sáng tạo, nhanh trí, có óc tư duy tưởng

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

tượng của người học sinh Dạy kết hợp với tổ chức trò chơi chính là việc giáo viên hướng dẫn học sinh hoàn thành tốt phẩm chất của một con người mới xã hội chủ nghĩa

- Trò chơi cũng là một cách thức, hình thức dạy học và mang lại kết quả cao Cách thức tổ chức trò chơi trong Tiếng việt là một yếu tố cơ bản Nó nhận nhiệm vụ cung cấp cho học sinh tính năng động, sáng tạo nhằm lôi cuốn học sinh ham mê học hỏi, hiểu biết sâu hơn vấn đề gây được hứng thú học tập cho học sinh Trò chơi là một món ăn tinh thần, đối với học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 1 nói riêng

c/ Tổ chức trò chơi trong giảng dạy phân môn học vần lớp 1:

- Tổ chức trò chơi trong giảng dạy Tiếng Việt lớp 1 là một hình thức tổ chức dạy học, việc chơi trở thành một biện pháp học tập Trò chơi hướng vào mục đích củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng từng bài, từng nhóm, từng chủ đề của chương trình môn học Riêng trò chơi cho phần học vần trò chơi phải biết kết hợp củng cố kiến thức âm, vần mới và rèn luyện kỹ năng đọc, biết kết hợp giữa dạy kỹ năng đọc với kỹ năng viết, nói và nghe

- Tổ chức trò chơi trong Tiếng Việt cần đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện để học sinh dễ nhớ Cần có các trò chơi đa dạng, phong phú, nhiều hình thức để thu hút nhiều học sinh cùng tham gia

Trò chơi đưa ra nhiều hình thức, nhiều loại hình chơi: Chơi bằng mặt, bằng tai, bằng tay, bằng cơ quan phát âm Như vậy trò chơi được xem như mọi hoạt động giải trí bao gồm các yếu tố:

- Tiếp nhận thông tin Tiếng Việt

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

- Chuyển các dạng thể và hình thức môn học

- Thông hiểu những gì mà học sinh được chơi

Việc tổ chức trò chơi theo các giai đoạn: Giai đoạn chuẩn bị, giai đoạn phát lệnh, giai đoạn chơi, giai đoạn kết thúc

II BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH

Tuy đã có được sự quan tâm, đầu tư nghiên cứu của các nhà tâm lí học, các nhà biên soạn sách nhưng PP trò chơi mới chỉ dừng lại ở lí thuyết Hệ thống trò chơi được xây dựng vần còn nhiều hạn chế Nội dung, hình thức trò chơi chưa phong phú, phần hướng dẫn chơi còn sơ sài Điều đó dẫn đến kết quả mong muốn đạt được thông qua trò chơi không cao Vì vậy, việc thiết kế hệ thống trò chơi Học vần lớp 1 có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lí luận lẫn thực tiễn

Quan điểm của phương pháp dạy học mới thì tổ chức trò chơi để học là một hình thức tổ chức dạy học, chơi là một biện pháp học tập có hiệu quả của học sinh Thông qua các trò chơi, học sinh được luyện tập làm việc cá nhân, làm việc trong đơn vị nhóm, đơn vị tổ theo sự phân công và với tinh thần hợp tác đó là những cách

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

làm việc thuộc phương pháp học tập khác, trò chơi tạo cho học sinh cơ hội để học

đó là: tự hoạt động, tự củng cố kiến thức và tự hoàn thiện kĩ năng

Môn Tiếng Việt ở Tiểu học là môn vô cùng quan trọng, đa dạng và phong phú Qua tìm hiểu giáo viên thường tổ chức trò chơi như: Thi đọc, viết đúng, đọc đúng, thi nói đúng, ghép chữ, tìm tiếng, từ, đặt câu, đoạn, bài để khám phá hoặc củng cố các kiến thức đã học

Để việc tổ chức trò chơi học tập trở thành một hình thức dạy học và việc chơi trở thành một biện pháp học tập, các trò chơi ở lớp Một cần đáp ứng những yêu cầu sau:

+ Mục đích của trò chơi phải hướng vào việc củng cố kiến thức, rèn luyện kĩ năng ở từng bài, từng nhóm bài, từng phần của chương trình học Riêng trò chơi dành cho phần học vần, do đặc điểm của môn học tiếng Việt, cần có mục đích dạy học thích hợp, có nghĩa là trò chơi phải kết hợp củng cố kiến thức về âm, vần mới với rèn luyện kĩ năng đọc, kết hợp giữa dạy kĩ năng đọc với dạy kĩ năng viết, nói và nghe

+ Hình thức của các trò chơi phải đa dạng giúp cho học sinh luôn được thay đổi cách thức hoạt động trong lớp, phối hợp được nhiều cơ quan vận động và các giác quan tham gia hoạt động cùng một lúc để học sinh được học tập một cách linh hoạt và hứng thú (học sinh có thể ngồi tại chỗ hoặc ra khỏi chỗ để chơi, có thể vừa nghe, vừa nói, vừa nhìn, vừa viết, vừa tô, vẽ, vừa đi lại… để chơi), giúp học sinh tự lĩnh hội kiến thức, tự phát huy tính tích cực, tự giác, tinh thần đoàn kết, hợp tác lẫn nhau

Cách chơi cần đơn giản để học sinh dễ nhớ, dễ thực hiện Cần có các trò chơi thu hút nhiều học sinh Điều kiện tổ chức thực hiện trò chơi cần đơn giản, phương tiện để chơi dễ làm, sao cho giáo viên đứng lớp có thể tự chuẩn bị và tự tổ chức

ở ngay trong lớp

2/ Công tác chuẩn bị:

Để dạy cho học sinh một trò chơi mới, việc đầu tiên của giáo viên là chọn trò chơi, trò chơi được chọn phải đúng yêu cầu, đạt được mục đích nội dung bài học và

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

vận dụng sáng tạo các tình huống trong khi chơi Các yêu cầu của giáo viên đề ra cần cụ thể rõ ràng, dễ hiểu, dễ nhớ giúp các em có khái niệm và hiểu được cách thực hiện ngay từ lần chơi đầu tiên

Sau khi xác định được trò chơi, giáo viên cần chuẩn bị kĩ đồ dùng, hình thức

tổ chức chơi Một số trò chơi với dụng cụ đơn giản, giáo viên có thể cho học sinh chuẩn bị ví dụ như chì màu sáp, viết, phấn…

Những phương tiện đòi hỏi công phu hơn, giáo viên cần có kế hoạch chuẩn bị trước, kể cả hình ảnh của một số con vật, đồ vật, người, vẽ hình, giấy, phấn…

Nếu giáo viên chuẩn bị tốt được những công việc đó thì sẽ chủ động hoàn toàn khi tổ chức trò chơi cho học sinh

3/ Tổ chức điều khiển trò chơi:

Muốn hướng dẫn trò chơi đạt hiệu quả người giáo viên cần tổ chức đội hình học sinh hợp lí Tùy theo tính chất của trò chơi mà giáo viên có thể tổ chức trò chơi theo nhiều đội hình khác nhau, ví dụ như nhóm đôi, nhóm bốn, cá nhân, tổ, dãy,…

Khi triển khai trò chơi, vị trí đứng để giải thích và điều khiển của giáo viên cũng phải rất linh hoạt, nhưng phải theo nguyên tắc làm sao học sinh nghe rõ được giáo viên nói, nhìn thấy được giáo viên làm mẫu, còn giáo viên cũng quan sát được toàn bộ học sinh, bao quát được cuộc chơi mà không gây cản trở cho các em Do đó việc chọn vị trí đứng của giáo viên khi tổ chức điều hành trò chơi là rất quan trọng Khi giáo viên giới thiệu và giải thích trò chơi có thể tiến hành theo nhiều cách khác nhau Thông thường khi giới thiệu và giải thích trò chơi nên theo quy trình sau: nêu tên trò chơi, hướng dẫn cách chơi, phổ biến luật chơi và cách chơi, yêu cầu về tổ chức kỉ luật, cách phân định thứ hạng và những điểm cần chú ý khác cần cụ thể, rõ ràng giúp học sinh dễ hiểu

Khi giải thích trò chơi, giáo viên nên nói ngắn gọn, rõ ràng dễ hiểu để các em nắm cách chơi Đôi khi giáo viên có thể liên hệ trò chơi mới với những trò chơi đã biết hoặc giống với những hoạt động diễn ra hằng ngày Đối với trò chơi các em đã biết giáo viên không giải thích dài dòng nhưng nên yêu cầu thêm hoặc gia tăng tình

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

huống cho trò chơi thêm sinh động và cũng đòi hỏi học sinh phải cố gắng mới hoàn thành được

Trong nhiều trường hợp, với những trò chơi rất hay nhưng giáo viên hướng dẫn hời hợt, phổ biến luật chơi không rõ ràng, yêu cầu không sát với nội dung bài học đã làm mất đi sự hấp dẫn của trò chơi Do vậy khi giới thiệu, hướng dẫn một trò chơi giáo viên cần tạo được sự lôi cuốn, khích lệ học sinh tham gia chơi một cách hăng hái, nhiệt tình chính là nghệ thuật của người điều khiển trò chơi

Người điều khiển trò chơi khi tổ chức cho các em chơi cần phải nắm vững luật lệ và tiến trình cũng như theo dõi trò chơi chặt chẽ Bởi vì trong quá trình chơi, mọi tình huống diễn ra cần giải quyết, phân xử đều do người điều khiển quyết định, tức là phải đóng vai trò như một trọng tài trong trận thi đấu

Khi điều khiển trò chơi, giáo viên cần luôn nhắc nhở và giáo dục ý thức tổ chức kỉ luật khi tham gia trò chơi

Để tổ chức hướng dẫn trò chơi cho học sinh đạt kết quả cao người điều khiển cần thiết phải thực hiện một số việc sau:

- Soạn bài và chuẩn bị đầy đủ trang thiết bị phục vụ cho trò chơi (nếu cần)

- Phổ biến, giảng giải ngắn gọn và cho các em chơi

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

- Quản lí, theo dõi và nắm vững các hoạt động của từng cá nhân hoặc tập thể những học sinh tham gia chơi

có những loại trò chơi sau:

- Loại 1: Trò chơi để nhớ mặt chữ ghi âm và vần mới

- Loại 2: Trò chơi luyện thao tác ghép tiếng chứa âm hoặc vần mới

- Loại 3: Trò chơi luyện đọc trơn tiếng có âm hoặc vần mới

- Loại 4: Trò chơi tìm tiếng có âm hoặc vần mới

III NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU:

1/ Thực trạng

a) Thuận lợi:

- Chương trình sách giáo khoa được biên soạn trên cơ sở của việc đổi mới phương pháp dạy học Việc tăng cường kênh hình của sách, cách trình bày hấp dẫn, sinh động, nhiều hình ảnh, hình vẽ phù hợp với lứa tuổi học sinh lớp 1 tạo điều kiện cho các em tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên hơn

- Được sự quan tâm của Bộ - Sở - Phòng Giáo dục và đặc biệt là Ban giám hiệu của nhà trường rất quan tâm đến việc đổi mới phương pháp - Việc học tập của học sinh hiện nay cũng được nhiều bậc phụ huynh chú ý

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

Quan điểm của giáo viên về cách tổ chức trò chơi: Nhìn chung giáo viên trường tôi rất coi trọng việc đưa trò chơi vào trong dạy học học vần, đặc biệt là Tiếng Việt lớp 1 Cụ thể khi nói đến vai trò của trò chơi thì hầu hết các giáo viên đầu cấp cho rằng: Trò chơi học vần hết sức quan trọng vì các em học sinh lớp 1 tâm

lý rất hiếu động, thích được nhảy múa, vui chơi và ham chơi, các em chưa quen với học tập căng thẳng Nếu xen lồng trò chơi trong một giờ học Tiếng Việt thì các em rất thích học, hồ hởi, hứng thú và việc tiếp thu kiến thức của các em có kết qủa tốt hơn Có 90% giáo viên đều khẳng định rằng: Đưa trò chơi vào trong dạy học học vần là rất quan trọng và hoàn toàn hợp lý, điều đó sẽ thuận lợi cho cả thầy và trò trong quá trình dạy và học

Qua tìm hiểu và thăm dò các giáo viên đều có ý kiến chung là: Tuỳ từng bài, từng chủ đề, từng đối tượng mà giáo viên tổ chức trò chơi vào phần nào, lúc nào, thời gian bao lâu, mức độ khó, dễ của giờ dạy

b) Khó khăn:

*Giáo viên

Nhưng thực tế thì nhiều giáo viên còn lúng túng khi tổ chức, chưa đưa trò chơi đúng lúc, chưa hiểu rõ mục đích chơi, luật chơi Nên khi tổ chức chơi chưa mang lại hiệu quả như mong muốn Việc sưu tầm và sáng tạo trò chơi của giáo viên còn hạn chế, các trò chơi hay bị lặp lại và chưa thực sự thu hút học sinh

Thực trạng việc tổ chức trò chơi trong dạy học Tiếng việt lớp 1 là một vấn đề nan giải và yêu cầu rất nhiều ở óc sáng tạo của người dạy.Vì vậy phải làm thế nào

để trò chơi vừa mang tình giải trí vừa có tác dụng truyền đạt, củng cố kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh

*Học sinh

Qua một số tiết dạy đầu năm học, nhất là giờ học vần của lớp 1/2 Trường tiểu học Minh Thạnh, tôi nhận thấy: tính tích cực, chủ động của học sinh còn kém, thể hiện qua một số dấu hiệu sau đây:

- Khả năng tập trung, chú ý của các em chưa cao

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

- Học sinh tìm từ còn chậm và số lượng còn ít, hay tìm từ giống nhau hoặc giống sách giáo khoa, khả năng diễn đạt còn kém

THỐNG KÊ KẾT QUẢ ĐIỀU TRA

HS không tìm được từ mới

HS không tìm được từ mới

HS tích cực, chủ động

học tập

Sau một thời gian tìm hiểu nghiên cứu, điều tra, dự giờ thấy được:

- Phần lớn giáo viên thường đưa trò chơi vào cuối tiết học là phần củng cố bài Rất ít trò chơi được đưa vào phần đầu tiên hoặc giữa tiết học Vì vậy các trò chơi mới được dùng ở việc củng cố kiến thức, chưa có tác dụng tìm hiểu, khai thác kiến thức mới

- Về phía học sinh rất thích trò chơi đưa vào giờ học Qua thăm dò 100% các

em thích chơi

- Về nội dung trò chơi: Giáo viên chưa xác định rõ ràng, bởi vì giáo viên mới chỉ nghĩ đến sự hứng thú, sôi nổi của học sinh trong tiết học mà chưa tính đến việc truyền thụ, củng cố tri thức cho học sinh qua trò chơi Vì thực tế có những trò chơi chưa thực sự phù hợp với giờ học với từng thời gian trong một tiết

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

Vậy việc đưa trò chơi Tiếng Việt vào giờ học như thế nào để tạo không khí vui

vẻ, hào hứng cho học sinh trong giờ học mà lại truyền thụ củng cố được tri thức, kỹ năng, kỹ xảo cho các em trong môn học đạt kết quả cao Đòi hỏi người thầy sự nhiệt tình, óc sáng tạo, tinh tế để đưa trò chơi vào dạy học một cách hiệu quả nhất

2/ Các nguyên tắc lựa chọn và tổ chức trò chơi dạy học phân môn Học vần

a Các nguyên tắc lựa chọn trò chơi

Khi lựa chọn trò chơi, GV cần chú ý tuân thủ các nguyên tắc sau đây:

 Nguyên tắc 1: Trò chơi đảm bảo tính giáo dục

 Nguyên tắc 2: Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu

 Nguyên tắc 3: Trò chơi đảm bảo tính vừa sức

 Nguyên tắc 4: Trò chơi đảm bảo tính khả thi

 Nguyên tắc 5: Đảm bảo tính hiệu quả

 Nguyên tắc 6: Đảm bảo tính khoa học và sư phạm

b Các nguyên tắc tổ chức trò chơi

- Nguyên tắc thứ nhất: Đảm bảo cho HS hiểu rõ yêu cầu, nội dung và cách

thức tổ chức trò chơi

- Nguyên tắc thứ hai: Đảm bảo phát huy được tính tích cực, độc lập, sáng tạo

của HS trong quá trình tổ chức trò chơi

- Nguyên tắc thứ ba: Đảm bảo tổ chức trò chơi một cách tự nhiên không gò

ép HS phải tự nguyện tham gia chơi và chơi một cách thoải mái

- Nguyên tắc thứ tư: Đảm bảo luân phiên, thay đổi các trò chơi một cách hợp

3/ Các biện pháp tổ chức trò chơi trong giảng dạy phân môn học vần

- Biện pháp 1: Luật chơi

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

+ Luật chơi phải được giới thiệu rõ ràng trước mỗi khi chơi Luật chơi cần nêu rõ: Nội dung trò chơi, cách tổ chức chơi, cách tính điểm cho người chơi

Giáo viên phải là người tổ chức chơi: Công bố luật chơi, giám sát người chơi, kiểm tra, đánh giá cuộc chơi một cách công bằng, chính xác theo đúng luật đã nêu Muốn thế: Lệnh chơi phải rõ ràng về nội dung: dứt khoát về lời nói Nhận xét phải kịp thời, công khai

+ Trò chơi trong lớp phải mang tính chất học tập cụ thể là phải xác định rõ mục đích hình thành hay khắc sâu, củng cố kiến thức, kỹ năng gì có liên quan đến bài học Khi hướng dẫn trò chơi phải luôn bám sát mục đích đó khi đánh giá người chơi

+ Trò chơi phải được tổ chức một cách hợp lý và trở thành một bộ phận của quá trình tổ chức giờ học Muôn vậy tổ chức giờ học có trò chơi nhất thiết phải đi đôi với việc thay đổi phương pháp giảng dạy của giáo viên, cũng như thay đổi phương pháp học tập của học sinh

+ Trò chơi được tổ chức không chỉ dừng ở bước củng cố bài học mà trò chơi

có thể tổ chức ngay trong bước kiểm tra bài cũ và ngay cả trong bước quan trọng nhất: Hình thành kiến thức kỹ năng mới

- Biện pháp 2: Mục đích

Tổ chức trò chơi cho học sinh chơi đúng, chơi nhanh, chơi đạt kết quả

Tất cả các phân môn trong dạy học Tiếng Việt đều có thể tổ chức trò chơi cho học sinh Nhưng trong đó môn học vần trong Tiếng Việt có thể đưa nhiều loại hình trò chơi nhất Trong môn học vần các em được làm quen nhanh và tiếp xúc với những ký hiệu chữ ghi âm, dấu thanh để từ đó các em chơi trò chơi một cách có hiệu quả mà không khỏi bỡ ngỡ Với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh có thể nhận bíêt được trò chơi không quá phức tạp như các em nghĩ, ngược lại các trò chơi đó cực kỳ lý thú và nó sẽ giúp các em phát huy sáng tạo, tính tích cực chủ động trong học tập

Khi giáo viên đưa ra trò chơi bất kỳ học sinh phải phát hiện ra một cái chung nhất, ưu điểm nhất học sinh sẽ tái hiện dần kiến thức mà học sinh vừa học vừa có

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

thể đọc, viết, phát âm không sai, không lẫn lộn giữa các âm như: l/n; v/d; s/x Các vần khó như: eo/oe; ao/oa; êu/uê

Thông qua việc tổ chức trò chơi giáo viên còn có thể kiểm tra và đánh giá việc đọc tiếng, từ, câu, đoạn, cả bài, cách ngắt nghỉ, cách viết đúng âm, vần, dấu thanh học sinh phải hình dung kiến thức một cách chính xác Trò chơi khi đưa vào giờ học không được tách rời, không thừa, không giới hạn Có quy tắc, có luật chơi rõ ràng Nói cách khác trò chơi phải được áp dụng và có mục đích rõ ràng Không nên đưa trò chơi vào giờ học một cách tuỳ tiện, ngẫu hứng và cũng không nên quá lạm dụng trò chơi trong tiết học Tức là trong tiết dạy học vẫn phải truyền thụ, củng cố kiến thức và phương pháp dạy học khác nhau Tuyệt đối không thể thay toàn bộ các phương pháp khác bằng phương pháp trò chơi Trong khi chơi giáo viên phải thực

sự là người tổ chức, hướng dẫn, phải hoà mình vào cuộc chơi của học sinh, giúp các

em chơi một cách tự nhiên, không gượng ép, gò bó Giáo viên phải biết dừng trò chơi đúng lúc, không kéo dài trò chơi mặc dù học sinh còn hứng thú

Trò chơi đưa vào dạy học phải tính tới mức độ khó, dễ, tuỳ theo đối tượng để trò chơi phù hợp với trình độ của các em Có thể ở những trò chơi vào bài đầu thì hình thức đơn giản Sau một thời gian có thể tăng độ khó để học sinh không cảm thấy nhàm chán Trò chơi phải luôn thu hút được tất cả các em cùng tham gia chơi Muốn cho học sinh học tốt, giáo viên cần phải tổ chức nhiều trò chơi Khi dạy loại bài chữ ghi âm và ghi vần mới, giáo viên cũng nên tổ chức trò chơi để học sinh nhớ được một chữ ghi âm qua trò chơi để từ đó luyện thao tác ghép tiếng chứa âm hoặc vần mới

Cao hơn nữa có thể tổ chức trò chơi dùng từ có chứa âm, vần mới để tạo lời nói Tất cả những trò chơi này đều mang lại kết quả của việc dạy của giáo viên và việc tiếp thu bài của học sinh

- Biện pháp 3: Phân loại và tổ chức trò chơi học vần và chỉ dẫn để thực hiện

trò chơi

 Biện pháp tạo và duy trì sự hứng thú chơi của HS

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

- GV nên dùng những câu hỏi mang tính gợi mở, các lời đề nghị hoặc tạo tình huống chơi tập trung chú ý, quan sát, ghi nhớ đối với HS kích thích các em đến với

trò chơi, phải mở đầu thật hấp đẫn ấn tượng bằng nhiều cách khác nhau

- GV nên sử dụng những bài thơ vui, những bản nhạc, những câu chuyện, những bài hát tươi vui để làm lời dẫn của trò chơi để vừa tạo cảm giác nhịp điệu vừa tạo hứng thú chơi cho HS nhằm thực hiện trò chơi một cách có hiệu quả

- Cần tích hợp môn Toán, Tự nhiên xã hội, Đạo đức vào trò chơi dạy Học vần

- Động viên khuyến khích HS

- Sử dụng cử chỉ, điệu bộ nét mặt để điều khiển - điều chỉnh hành động chơi của HS theo kế hoạch

- Luân phiên vai chơi một cách thường xuyên

- Đảm bảo quyền bình đẳng của các thành viên khi chơi

- Sử dụng phong phú các loại trò chơi khác nhau với nhiều hình thức chơi khác nhau

 Biện pháp phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của HS

- Tính tự lực của HS trong trò chơi được thể hiện bằng việc các em có thể tự lựa chọn, tìm kíêm các phương thức tối ưu để giải quyết nhiệm vụ nhận thức, tự kiểm tra đánh giá kết quả chơi của mình

- GV là “điểm tựa”, “thang đỡ” trong trò chơi của trẻ, tạo điều kiện giúp đỡ

HS thực sự trong khi chơi

- Tuỳ thuộc vào trình độ của HS, GV cần lựa chọn cách tổ chức với các mức

độ tham gia của HS từ thấp đến cao như sau:

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

- Tạo ra sự ganh đua giữa HS trong quá trình chơi GV cần xác định một cái đích và treo giải cho ai đạt được

- GV phải tính đến đặc điểm cá nhân của mỗi HS để có biện pháp đối xử cá biệt, linh hoạt trong trò chơi

- Tạo những tình huống chơi mang tính có vấn đề, tính tìm kiếm và cuốn hút

HS vào các tình huống ấy

 Biện pháp phát triển kĩ năng chơi

- Làm mẫu, giải thích: Đối với những trò chơi có cách thức mới hoặc những cách thức mà lâu trẻ không được chơi thì GV cần làm mẫu, giải thích để HS nắm được cách chơi

- Kiểm tra: Với những trò chơi HS đã được làm quen với cách chơi, GV có thể kiểm tra mức độ ghi nhớ, sự nhanh nhẹn, tính linh hoạt, sáng tạo khi chơi trò chơi

- Theo dõi và sữa sai: Trong quá trình trẻ chơi, GV thường xuyên theo dõi và

kịp thời sữa sai cho những em chơi chưa đúng

 Biện pháp nâng cao thái độ của HS trong quá trình chơi

- GV giúp HS thiết lập mối quan hệ bạn bè thân ái, biết phối hợp cùng nhau trong trò chơi

- GV phải kịp thời nhắc nhở khi HS có thái độ không tốt với bạn chơi

- Nhận xét đánh giá của GV đối với HS

- GV nên tạo điều kiện cho trẻ tự nhận xét đánh giá sau buổi chơi

 Biện pháp nâng cao hiệu quả dạy Học vần

- Khi tổ chức trò chơi dạy Học vần trong giờ lên lớp ta có thể tổ chức trong tiết dạy học âm vần mới hoặc có thể sử dụng trong các tiết ôn tập âm vần học để củng cố những kiến thức vừa mới học hoặc ôn lại những kiến thức đã học trong tiết trước Một trong những cách làm hiệu quả nhất thường thấy là lồng ghép bài tập cần luyện tập vào trong một trò chơi đã biết

- Khi tổ chức trò chơi GV cần phải giúp HS thực hành được nhiều nhất các kiến thức Học vần cần ôn tập, củng cố

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

- Cho các em vui chơi trong giờ học là để phục vụ cho học tập cho nên không chỉ cứ chơi cho vui

- Cần đa dạng hoá các trò chơi học tập để HS có thể vận dụng các kiến thức hoặc rèn luyện các kĩ năng trong các tình huống khác nhau, như vậy tri thức củng

cố mới vững chắc

4/ Cách xây dựng hệ thống trò chơi

+ Trò chơi dạy âm, vần mới:

*Trò chơi “Ai nhanh hơn?”

- Giáo viên gắn các thẻ chữ vào bảng cài lớn

- Chia lớp thành 3 đội chơi

- GV nêu yêu cầu của cuộc chơi

 Chọn thẻ được ghi chữ cái (hoặc dấu thanh) giữa các thẻ mang chữ gần giống Gắn được vào bảng cài của đội thẻ ghi chữ cái đó

 Khi lên tìm thẻ chữ, từng học sinh trong nhóm chơi, tay cầm cờ hiệu, chạy lên bảng cài lớn, chọn thẻ có ghi chữ cái đúng, cầm về gắn vào bảng cài của đội Sau đó chuyển cờ hiệu cho người thứ hai Người này thực hiện tiếp công việc Cứ thế cho đến hết

 Đội nào xếp đủ, đúng, nhanh, đẹp 4 chữ vào bảng cài của đội là đội thắng cuộc

- Từng HS trong các đội thay nhau tìm và cài chữ vào bảng cài của đội

- Hết giờ, GV cho các đội tính điểm của từng đội

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

Ví dụ: Khi dạy bài “ d – đ ”, tôi đã sử dụng trò chơi này vào phần củng cố cuối bài

Mục đích:

- Giúp học sinh nhìn, nhận diện và phát hiện được các chữ bắt đầu bằng chữ

d, đ

- Phân biệt được chữ d với đ và các chữ có nét gần giống

Chuẩn bị: Cờ hiệu: xanh 1, đỏ 1, vàng 1 Bảng cài lớn: 1 Bảng cài nhỏ: 3

Thẻ chữ: 24 Chữ ghi:

b: 12, d: 4, đ: 4, p: 4

Cách tiến hành:

- Giáo viên gắn các thẻ chữ vào bảng cài lớn

- Chia lớp thành 3 đội chơi

- GV nêu yêu cầu của cuộc chơi

 Chọn thẻ được ghi chữ d hoặc đ giữa các thẻ mang chữ gần giống

Gắn được vào bảng cài của đội thẻ ghi chữ d hoặc đ

 Khi lên tìm thẻ chữ, từng học sinh trong nhóm chơi, tay cầm cờ hiệu,

chạy lên bảng cài lớn, chọn thẻ có ghi chữ d, đ, cầm về gắn vào bảng

cài của đội Sau đó chuyển cờ hiệu cho người thứ hai Người này thực hiện tiếp công việc Cứ thế cho đến hết

 Đội nào xếp đủ, đúng, nhanh, đẹp 4 chữ d, đ vào bảng cài của đội là

đội thắng cuộc

- Từng HS trong các đội thay nhau tìm và cài chữ d, đ vào bảng cài của đội

- Hết giờ, GV cho các đội tính điểm của từng đội

* Trò chơi: Ai dúng ai nhanh:

Vận dụng vào dạy bài g, gh

Giáo viên mời hai đội, một đội cử 3 em lên bảng giải chữ g hay gh

Mục đích: Học sinh biết sử dụng chữ g, gh trong các từ ứng dụng

Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị các chữ cái có gắn nam châm

"Một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống trò chơi trong giảng dạy phân môn Học vần lớp 1"

Luật chơi: Mỗi học sinh chỉ được điền một chữ vào chỗ trống và một học sinh

chỉ được lên một lần Đội nào vi phạm coi như thua, đội nào thắng là đội đó xong trước và đúng hết

+ gh: Tạo tiếng mới đi với âm e, ê, i

+ g: Tạo tiếng mới đi với nguyên âm còn lại: a, o, ô, ơ, u, ư

*Trò chơi: Cướp cờ

Mục đích:

- Luyện khả năng nhận biết nhanh các chữ cái đã học

- Rèn luyện khả năng nhanh nhẹn, tính kỷ luật

- GV cho HS của hai đội lên đứng ở vạch mốc, quay mặt về phía ống cắm

cờ Khi nghe hiệu lệnh của GV: Chuẩn bị: "Cướp cờ chữ Ơ" Hai HS chạy nhanh