Một số biện pháp sử dụng và bảo quản tốt thiết bị dạy học môn vật lí9

Và làm thế nào để học sinh có thể tự tay thực hành thành công các thí nghiệm đó dưới sự hướ ng dẫn của giáo viên từ đó tìm ra kiến thức của bài học giúp học sinh áp dụng kiến thức đó v

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN CẤP HUYỆN

Kính gửi: - Hội đồng Sáng kiến huyện Duy Xuyên

Tôi ghi tên dưới đây

TT Họ và tên Ngày

tháng năm sinh

Nơi công tác (hoặc

nơi thường trú)

Chức danh

Trình độ chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo

ra sáng kiến (ghi

rõ đối với từng đồng tác giả, nếu

có)

01 Nguyễn Phi

Hùng

27/07/1983 Trường

THCS Nguyễn Văn Trỗi

Giáo viên

Đại học 100%

Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến “Một số biện pháp sử dụng

và bảo quản tốt thiết bị dạy học môn Vật lí 9”

1 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Không;

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Dạy học;

3 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 01/10/2017;

4 Mô tả bản chất của sáng kiến

Vật lí là bộ môn khoa học thực nghiệm với phương pháp nghiên cứu là đi

từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng Mọi kết luận của nó đều rút ra được nhờ thực tiễn và kiểm chứng bằng quan sát và thí nghiệm Chính vì vậy trong các giờ dạy Vật lí cần phải có thiết bị dâ ̣ y học để khơi dạy và phát triển năng lực tư duy, khả năng tự học, hình thành cho học sinh biết rõ phương pháp

học và nghiên cứu bộ môn

Đối với tình hình thực tế của nhà trường thiết bị dạy học luôn đảm bảo cho giáo viên và học sinh Song vấn đề đặt ra là sử dụng và bảo quản các thiết bị dạy học đó như thế nào? Và làm thế nào để học sinh có thể tự tay thực hành thành công các thí nghiệm đó dưới sự hướ ng dẫn của giáo viên từ đó tìm ra kiến thức của bài học giúp học sinh áp dụng kiến thức đó vào cuộc sống đó là vấn đề mà giáo viên dạy Vật lí cần phải quan tâm

Phương pháp dạy học mới phải phát huy được tính tích cực tự giác , chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, bồi dưỡng

phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn tác động đến tình cảm , đem lại niềm vui , hứng thú học tập cho học sinh Thiết bị dạy học là tiền đề quan trọng của việc thực hiện phương pháp dạy học Thiết bị dạy học ở trường ho ̣c rấ t phong phú và đa dạng Muốn sử dụng thiết bị dạy học

có hiệu quả vào mục tiêu dạy học cần phải tăng cường công tác quản lý thiết bị dạy học Nó là thành tố quan trọng đảm bảo phương pháp, chất lượng dạy học Trong tiến trình dạy học thì nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học gắn bó chặt chẽ với nhau Nó là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa học và hành Cao hơn của việc “Học đi đôi với hành” là “Học bằng hành”, là một nguyên tắc của một nền giáo dục hiện đại Đây là một biện pháp quan trọng nhằm trực tiếp tác động tích cực đến chất lượng dạy và học

Qua thực tế công tác giảng dạy và phụ trách thiết bị dạy học tại trường , việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và sử dụng thiết bị dạy học bước đầu đã có sự thành công nhất đi ̣nh Để đáp ứng ngày càng tốt hơn mục tiêu giáo dục trong giai đoạn hiện nay, đòi hỏi chúng ta phải nâng cao chất lượng giáo dục hơn nữa, phải đổi mới triệt để phương pháp dạy học theo hướng tích cực , nhất thiết phải sử dụng các thiết bị dạy học trong các giờ dạy Do đó viê ̣c sử du ̣ng và bảo quản thiết bi ̣ da ̣y mô ̣t cách hiê ̣u quả là yêu cầu cần thiết nhằm nâng cao chất lượng da ̣y ho ̣c

4.1 Phân tích tình trạng giải pháp đã biết

Công tác phu ̣ trá ch thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c ở trường ho ̣c thường được phân chia theo công tác kiêm nhiê ̣m giảm số tiết dạy phù hợp với đặc trưng bộ về môn , trong trường ho ̣c có nhiều giáo viên kiêm nhiê ̣m phu ̣ trách thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c như giáo viên bộ môn lý phụ trách thiết bị môn lý - công nghê ̣, giáo viên dạy môn hoá - sinh phu ̣ trách thiết bị môn hoá - sinh, giáo viên dạy môn sử - đi ̣a phu ̣ trách tranh, ảnh, bản đồ điều này rất khó cho viê ̣c thống nhất về viê ̣c quản lý và sử dụng các thiết bị dạy học một cách có hiệu quả

Thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c ngày càng đầu tư mua sắm nhiều , trong khi kho chứa thiết

bị không tăng thêm, nếu giáo viên phu ̣ trách thiết bi ̣ không biết cách sắp xếp và bảo quản các thiết bị một cách khoa học thì chất lượng các thiết bị sẽ nhanh chóng giảm đi, hiê ̣u quả sử du ̣ng các thiết bi ̣ để giảng da ̣y không thể phát huy tối

đa được

Vật lí là bộ môn khoa học thực nghiệm, các nội dung kiến thức mới được hình thành phần lớn thông qua các thí nghiệm thực hành, các tri thức Vật lí là sự khái quát các kết quả nghiên cứu từ thực nghiệm và các hiện tượng diễn ra trong đời sống Đối với bộ môn Vật lí 9 hầu hết các tiết ho ̣c đều phải sử du ̣ng thiết bi ̣ dạy học để tổ chức hoa ̣t đô ̣ng da ̣y ho ̣c thì mới phát huy được tính tích cực, khám phá khoa ho ̣c của học sinh Vì vậy giáo viên giảng da ̣y môn Vâ ̣t lí 9 không chỉ sử du ̣ng tốt thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c để giảng da ̣y mà còn phải biết hướng dẫn cho ho ̣c sinh cách lắp ráp , sử du ̣ng và bảo quản các thiết bi ̣ dạy học an toàn và hiệu quả thì mới phát huy được tối đa các thiết bị dạy học hiện có trong tiết dạy , qua đó học sinh luôn thích thú đam mê với bô ̣ môn khoa ho ̣c này hơn

Trong các bài da ̣y tìm hiểu về kiến thức mới , nếu không có các thí nghiệm kiểm chứng, học sinh không có cơ sở để thực hiện các thao tác tư duy và tiếp nhận kiến thức mới, nên phần lớn tri thức mà giáo viên muốn mang đến cho học sinh về bản chất là áp đặt Việc làm thí nghiệm không thành công trong tiết dạy cũng là nguyên nhân của tình trạng chất lượng học tập của bộ môn thấp và là sự tách rời giữa lý thuyết với thực hành, giữa nhà trường với đời sống thực tế

Qua bài khảo sát chất lượng đầu năm kết quả nhâ ̣n được như sau:

SL TL% SL TL% SL TL% SL TL% SL TL% SL TL%

Kết quả trên cho thấy còn nhi ều học sinh chưa đam mê hứng thú với môn học, tỉ lệ học sinh học sinh khá, giỏi còn thấp, tỉ lệ học sinh yếu, kém còn nhiều

Vì vậy cần phải có những cải tiến , sáng tạo trong tiết dạy để h ọc sinh yêu thích môn Vâ ̣t lí hơn nhằm để nâng cao chất lượng học tập của học sinh

4.2 Nêu nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những nhược điểm của giải pháp đã biết

Được sự phân công của Ban giám hiê ̣u nhà trường bản thân tôi dạy môn

Vâ ̣t lí khối lớp 9 và kiêm nhiệ m thiết bi ̣ phòng bô ̣ môn Lý - Công nghê ̣, chịu trách nhiệm chính về hoạt động của bộ phận thiết bị dạy học trong nhà trường

Đối với công tác giảng dạy hầu hết trong các tiết dạy đều sử dụng tốt các thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c hiê ̣n có và thiết bị dạy học tự làm, tăng cường cho ho ̣c sinh hoa ̣t

đô ̣ng nhóm trong các hoa ̣t đô ̣ng thực hành thí nghiê ̣m , nhiều tiết da ̣y thực hành được thực hiê ̣n ta ̣i phòng thực hành thí nghiê ̣m , hướng dẫn cu ̣ thể cho ho ̣c sinh cách l ắp ráp , sử du ̣ng và bảo quản các thiết bị dạy học một cách h iê ̣u quả an toàn

Đối với công tác phụ trách thiết bị dạy học , thực hiê ̣n theo kế hoa ̣ch Số : 29/KH-GDĐT của phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Duy xuyên ngày 21 tháng

9 năm 2015 và kế hoạch hoạt động của bộ phận thiết bị năm học 2017 - 2018 Đã tiến hành xác lâ ̣p đầy đủ các loa ̣i hồ sơ sổ sách đúng theo quy đi ̣nh về viê ̣c sử dụng và bảo quản thiết bị dạy học ở trường Trung học cơ sở

Phối hợp với tổ chuyên môn , tham mưu với Ban giám hiê ̣u nhà trường lâ ̣p

đề xuất thường xuyên mua bổ sung các thiết bị dạy học , vâ ̣t mẫu thực hành theo yêu cầu của giáo viên bô ̣ môn phù hợp với tình hình thực tế của nhà trường Các thiết bị dạy học được sắp xếp đồng bộ theo từng nhóm bộ môn một cách hợp lý, khoa ho ̣c Thường xuyên vê ̣ sinh lau chùi các thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c cũng như phòng thực hành mô ̣t cách sa ̣ch sẽ, an toàn

Tham mưu vớ i Ban giám hiê ̣u nhà trường về kế hoa ̣ch kiểm tra viê ̣c sử dụng thiết bị dạy học của giáo viên trên lớp nhằm phát huy tối đa việc sử dụng thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c của giáo viên bô ̣ môn

Kiểm kê tài sản thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c được thực hiê ̣n đi ̣nh kỳ theo kế hoa ̣ch của nhà trường, báo cáo tài sản thiết bị tăng giảm trong năm chính xác , lâ ̣p đề xuất

đề nghị thanh lý các thiết bị không còn sử dụng được nữa

4.3 Nêu các điều kiện, phương tiện cần thiết để thực hiện và áp dụng giải pháp

Chuẩn bị tốt các điều kiện về cơ sở vật chất như kho thiết bi ̣, phòng bộ môn, thiết bị da ̣y ho ̣c, các loại văn bản, hồ sơ sổ sách theo quy đi ̣nh

Phần mềm quản lý thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c đang sử du ̣ng

Kế hoa ̣ch sử du ̣ng thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c của từng môn ho ̣c

Các tài liệu tham khảo về sử dụng và bảo quản thiết bị dạy học có liên quan

4.4 Nêu các bước thực hiện giải pháp, cách thức thực hiện giải pháp 4.4.1 Vấn đề sử dụng thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c môn Vâ ̣t lí 9

Vâ ̣t lí là môn khoa ho ̣c thực nghiê ̣m mo ̣i kết luâ ̣n , quy tắc, đi ̣nh luâ ̣t đều được xây dựng trên cơ sở hiê ̣n tượng Vâ ̣t lí Vì thế, trong mỗi bài da ̣y mỗi hoa ̣t

đô ̣ng đều có thí nghiệm , nếu giáo viên không chuẩn bi ̣ c hu đáo kĩ càng thì viê ̣c xây dựng các kiến thức không có tính khoa ho ̣c thuyết phu ̣c Do đó trước mỗi bài dạy tôi phải dành nhiều thời gian cho việc lắp ráp tiến hành trước các thí nghiê ̣m để nghiên cứu hiê ̣n tượng xảy ra, chuẩn bi ̣ chu đáo trước khi đến lớp Nên trong từng tiết da ̣y sẽ gây được sự hứ ng thú khám phá tìm tòi dẫn đến hình thành lĩnh hội kiế n thức mới trong ho ̣c sinh Trong vấn đề sử du ̣ng thiết bị dạy học Vật lí trên lớp cần phải thực hiê ̣n 2 viê ̣c đó là thí nghiê ̣m biểu diễn của giáo

viên và thí nghiê ̣m thực hành của ho ̣c sinh

a) Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên

Giáo viên phải nắm bắt được cấu trúc của thí nghiệm biểu diễn gồm: Thí nghiê ̣m đặt vấn đề, thí nghiệm chứng minh, thí nghiệm kiểm chứng (củng cố)

Vì vậy , trước khi vào bài dạy giáo viên cần dùng các thiết bị thí nghiệm đã chuẩn bị và dựa vào mục tiêu của bài dạy mà đưa ra thí nghiệm đặt vấn đề để gây hứng thú học tập cho học sinh cả lớp

Ví dụ v ới bài "Sự khúc xạ ánh sáng" ở lớp 9 giáo viên có thể làm thí nghiệm đặt vấn đề như sau: Một chiếc đũa đặt trong bình không có nước, đặt mắt nhìn dọc theo chiếc đũa từ đầu trên xem có nhìn thấy đầu dưới của chiếc đũa không?

Học sinh phát hiện được, ta không nhìn thấy đầu dưới của chiếc đũa

Giữ nguyên vị trí đặt mắt, đổ nước vào bình, liệu có nhìn thấy đầu dưới của đũa hay không?

Học sinh phát hiện được, bây giờ ta nhìn thấy đầu dưới của chiếc đũa

Vậy để giải thích được hiện tượng trên ta cùng nghiên cứu bài học hôm nay

Nhìn chung với tất cả các thí nghiệm như thí nghiệm đặt vấn đề, thí nghiệm kiểm chứng, thí nghiệm chứng minh Để tiến hành thí nghiệm đạt được hiệu quả cao giáo viên phải tiến hành trình tự theo những bước sau

Bước 1: Giáo viên chia nhóm, giao nhiệm vụ cho các thành viên trong

nhóm

Mỗi nhóm nên có đủ cả ba đối tượng học sinh khá giỏi, trung bình, yếu kém

và số thành viên trong các nhóm không được quá nhiều nhằm tạo điều kiện cho các học sinh có thời gian thảo luận với nhau về kết quả thí nghiệm Trong nhóm phân công cu ̣ thể nhiê ̣m vu ̣ của nhóm trưởng , thư ký và các thành viên trong nhóm

Bước 2: Xác định mục tiêu của thí nghiệm

Với các thí nghiệm đơn giản, giáo viên có thể cho học sinh nghiên cứu sách giáo khoa thảo luận và nêu ra mục tiêu của thí nghiệm, sau đó giáo viên cần nhấn nhấn mạnh lại mục tiêu của thí nghiệm trên Nếu các thí nghiệm khó và phức tạp thì giáo viên nên chia thành nhiều bước nhỏ và nêu mục tiêu của từng bước trong thí nghiệm

Giáo viên cần phải xác định cho học sinh thấy đúng và đủ mục tiêu của thí nghiệm vì nó có liên quan trực tiếp đến nội dung của bài học

Bước 3: Giới thiệu dụng cụ và cách tiến hành thí nghiệm

Phần giới thiệu dụng cụ thí nghiệm, giáo viên cần giới thiệu đầy đủ thông tin về các dụng cụ có trong thí nghiệm Cụ thể là: tên gọi, đặc điểm mềm, dẻo, đàn hồi, chịu nhiệt, chịu lực, cách sử dụng nhằm giúp ho ̣c sinh hiểu được tác dụng của mỗi đồ dùng và sử dụng các thiết bị trên được hiệu quả và an toàn Ví

dụ như với các cốc đốt cần phải hướng dẫn cho ho ̣c sinh là trước khi đốt cần phải hơ lửa xung quanh để tránh vỡ, hoặc nhẹ tay với các đồ dùng bằng sứ, thủy tinh hoặc cần thực hiện các biện pháp an toàn về điê ̣n khi thực hành thí nghiê ̣m phần điện học và điện từ học ở lớp 9

Đối với cách tiến hành thí nghiệm, giáo viên phải nêu rõ từng bước của thí nghiệm để học sinh tiện quan sát, nhưng đôi khi với một số thí nghiệm đơn giản thì có thể cho học sinh đọc cách tiến hành thí nghiệm trong sách giáo khoa sau

đó thảo luận nêu lên cách tiến hành thí nghiệm Cuối cùng giáo viên nhấn mạnh cách tiến hành thí nghiệm cho ho ̣c sinh trước khi thí nghiê ̣m biểu diễn

Bước 4: Cách bố trí thí nghiệm

Bố trí thí nghiệm phải đảm bảo cho tất cả ho ̣c sinh trong lớp đề u nhìn thấy

rõ các dụng cụ, thấy cả độ lệch của kim chỉ thi ̣ của các dụng cụ đo , yêu cầu không bố trí lộn xộn, làm gây rối việc quan sát , không cản trở thao tác khi thực hiện thí nghiệm

Bước 5: Tiến hành thí nghiệm

Trước khi bắt tay vào làm thí nghiệm giáo viên phát cho các nhóm phiếu học tập để ghi lại các hiện tượng, số liệu, kết quả mà ho ̣c sinh quan sát được qua thí nghiệm đó nhằm giúp cho quá trình thảo luận nhóm và từ đó xử lí kết quả thí nghiệm được tốt hơn

Giáo viên thao tác khi tiến hành thí nghiệm phải thật rõ ràng, không lúng túng để ho ̣c sinh tiện theo dõi

Để đạt được hiệu quả cao, trong khi tiến hành thí nghiệm giáo viên có thể đặt các câu hỏi khắc sâu về các tình huống trong thí nghiệm nhằm tạo cho học sinh những tình huống có vấn đề để ho ̣c sinh cùng suy nghĩ tháo gỡ Từ đó, học sinh hiểu sâu hơn về thí nghiệm đang làm

Ví dụ với bài "Dòng điện xoay chiều " ở lớp 9 trước khi tiến hành thí nghiê ̣m giáo viên có thể đ ặt một số câu hỏi như sau : Các dụng cụ điê ̣n muốn hoạt động được thì phải có dòng điện chạy qua , muốn có dòng điê ̣n thì phải sử dụng nguồn điện nhưng trong thí nghiệm này ta chỉ có thanh nam châm thẳng và ống dây liệu ta có thể tạo dòng điện để làm bóng đèn Led sáng lên không?

Tùy theo từng bài mà giáo viên có thể nêu thêm các thí nghiệm thay thế hoặc cho học sinh tự nghĩ ra thí nghiệm thay thế khác để cho bài học phong phú

đa dạng nhằm phát triển được vốn hiểu biết của học sinh Nhưng các thí nghiệm

đó đòi hỏi phải đảm bảo đúng tính khoa học và đúng mu ̣c tiêu của bài ho ̣c

Ví dụ với bài "Sự khúc xạ ánh sáng" ở lớp 9 có thể làm thí nghiệm dùng tia sáng chiếu từ nước sang không khí để thay thế cho thí nghiệm cắm các đinh ghim như ở sách giáo khoa Càng tạo ra được nhiều các thí nghiệm thay thế tốt thì càng làm cho giờ học sôi động và phát triển được óc tưởng tượng và tư duy của học sinh

Nếu cần thì trên các dụng cụ thí nghiệm phải có các vật chỉ thị để làm nổi bật lên các bộ phận đặc biệt cần quan sát hoặc dùng các vật, chất khác hỗ trợ cho vấn đề cần nghiên cứu

Ví dụ ở thí nghiệm quan sát các tia sáng truyền qua thấu kính hội tụ và thấu kính phân kì để quan sát rõ hơn các tia sáng thì giáo viên có thể cho thêm ít khói hương vào sẽ có kết quả tốt hơn

Chỉ bày ra trước mắt học sinh những dụng cụ cần thiết để minh họa hoặc làm thí nghiệm, không được bày la liệt trước mắt học sinh những dụng cụ đã dùng xong hoặc chưa dùng tới nhằm tránh trường hợp học sinh không tập trung vào thí nghiệm của giáo viên

Các thiết bị dùng để tiến hành thí nghiệm trong bài yêu cầu cần phải được kiểm tra và làm trước để đảm bảo giờ thực hành thành công và gây được niềm tin vào khoa học ở học sinh

Khi các thí nghiệm xảy ra nhanh giáo viên cần lặp lại thí nghiệm để học sinh có thể theo dõi được

Bước 6: Xử lí các hiện tượng và kết quả thí nghiệm

Sau khi tiến hành thí nghiệm xong giáo viên yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả thu thập được từ thí nghiệm biểu diễn của giáo viên Sau đó dựa vào bảng kết quả mà các nhóm thu thập được giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích kết quả thí nghiệm và rút ra kết luận Trong phần này nếu kết quả thí nghiệm có sự sai số nhỏ thì giáo viên phải giải thích thật rõ về sự sai số đó để gây được niềm tin của học sinh vào tính khoa học của hiện tượng

Có thể đưa ra một số gợi ý về việc giải thích kết quả thí nghiệm có sự sai số trong thí nghiệm biểu diễn của giáo viên cho học sinh như sau:

Thứ nhất, giáo viên phải nắm chắc bản chất của hiện tượng trong thí nghiệm để dựa vào đó mà giải thích vấn đề;

Thứ hai, có thể giải thích kết quả thí nghiệm có sai số là do cách đặt mắt quan sát đọc kết quả và các thiết bị đo chỉ mang tính chất tương đối đó cũng là nguyên nhân thường hay gặp ở các thí nghiệm;

Thứ ba, có thể là do các thiết bị thí nghiệm lâu không dùng đến dẫn đến các tính chất vâ ̣t lí của nó bị ảnh hưởng

Ví dụ như khi sử du ̣ng nhiê ̣t kế để đo nhiê ̣t đô ̣ của nước khi nước sôi kết quả thu được chỉ gần bằng 1000

C là do nước làm thí nghiê ̣m không phải l à nước nguyên chất, hay khi tiến hành đo điê ̣n trở nếu để dòng điê ̣n cha ̣y qua điê ̣n trở càng lâu thì nhiệt độ của điện trở càng tăng khi đó kết quả đo sẽ có sai số , trong quá trình thí nghiệm do tác động của các yếu tố ng oại lực như gió, nhiê ̣t đô ̣, ánh sáng nên kết quả đo sẽ có sai số

Bước 7: Kết luận

Giáo viên gọi 2 đến 3 học sinh đọc lại nội dung kết luận vừa tìm ra ở trên Giáo viên nhấn mạnh lại nô ̣i dung kết luận đó và có thể cho học sinh liên hệ thực tế các vấn đề có liên quan đến thí nghiệm vừa là để khắc sâu kết luận mới tìm được, vừa là làm cho bài dạy thêm sinh động

b) Thí nghiệm thực hành của học sinh

Để dạy tốt bài ho ̣c thí nghiê ̣m thực hành của ho ̣c sinh thì trước hết giáo viên phải hiểu được thế nào là thí nghiệm thực hành của học sinh, cách tổ chức như thế nào và tác dụng của nó ra sao?

Thí nghiệm thực hành là thí nghiệm do học sinh tiến hành bằng thực nghiê ̣m dưới sự hướng dẫn của giáo viên để từ đó ho ̣c sinh có thể tự khám phá kiến thức của bài và nắm bắt kiến thức nô ̣i dung của bài ho ̣c

Thí nghiệm thực hành sẽ rèn luyện cho học sinh kỹ năng, kỹ xảo lắp ráp sử dụng những dụng cụ đo lường cơ bản như: ampe kế, vôn kế, đồng hồ va ̣n năng

nó có tác dụng rất lớn trong việc rèn luyê ̣n kỹ năng xử lý, phân tích và tổng hợp kết quả đối với học sinh

Thí nghiệm thực hành kích thích ở học sinh óc tò mò khoa học, lòng ham muốn học Vật lí, lòng ham muốn vận dụng kiến thức Vật lí vào đời sống và rèn luyện cho học sinh ý thức tổ chức, ý thức làm việc có kế hoạch khoa học

Thí nghiệm thực hành có tác dụng rất lớn trong toàn bô ̣ nô ̣i dung thiết kế bài giảng , nên với giáo viên dạy Vật lí để tổ chức thành công hoạt động thí nghiê ̣m thực hành cho học sinh thông qua các thiết bị dạy học thì cần phải thực hiện các công việc sau:

Việc chuẩn bị cho bài dạy trước hết giáo viên phải đọc trước nội dung bài dạy xác định được đúng và đủ mục tiêu của bài học, từ đó lập ra kế hoạch về số lượng các thiết bị dạy học để dùng cho bài học được tốt nhất Cũng như các thí nghiệm biểu diễn của giáo viên thì với thí nghiệm thực hành giáo viên cũng phải tiến hành trước tất cả các thí nghiệm để kiểm tra khả năng thành công của các thí nghiệm đó Với từng hoa ̣t đô ̣ng thí nghiê ̣m của ho ̣c sinh giáo viên cần dùng bảng phụ và phiếu học tập để học sinh các nhóm thảo luận nhận xét và báo cáo kết quả của nhóm mình;

Với những thí nghiệm đơn giản thì giáo viên có thể cho học sinh tự bố trí thí nghiệm và giáo viên đi kiểm tra uốn nắn kịp thời nếu cần;

Những thí nghiệm khó và có thể gây nguy hiểm thì giáo viên cần bố trí trước cho ho ̣c sinh đó là các thí nghiệm có sử dụng tia laze (như phần quang học lớp 9), thí nghiệm có sử dụng đến dòng điện xoay chiều 220V , có như vậy thì mới đảm bảo giờ học đạt hiệu quả cao và an toàn Trong phần này giáo viên cũng cần có một bộ thí nghiệm cho riêng mình để có thể làm mẫu

Sau khi hoàn thành xong công tác chuẩn bị các thiết bị dạy học cho thí nghiê ̣m thực hành thì giáo viên tiến hành các bước dạy như sau:

Bước 1: Giáo viên chia nhóm , giao nhiệm vụ cho các thành viên trong

nhóm

Giáo viên chia nhóm, giao nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm, chú ý

số lượng ho ̣c sinh trong một nhóm không quá đông để đảm bảo đủ thời gian cho tất cả các thành viên trong nhóm đều được tiến hành thí nghiệm Các nhóm nên

có cả ba đối tượng học sinh để cùng giúp đỡ lẫn nhau trong quá trình tiến hành thí nghiệm, thảo luận đưa ra nhận xét Trong nhóm phân công cu ̣ thể nhiê ̣m vu ̣ của nhóm trưởng, thư ký và các thành viên trong nhóm

Bước 2: Xác định mu ̣c tiêu của thí nghiê ̣m

Giáo viên nêu mục tiêu của thí nghiệm cho học sinh nắm chắc để tiến hành thí nghiệm theo đúng yêu cầu của bài học Với các thí nghiệm dễ có thể yêu cầu học sinh thảo luận đưa ra mục tiêu thí nghiệm sau đó giáo viên chốt lại

Bước 3: Tìm hiểu các yêu cầu của thí nghiệm

Cho học sinh tự đọc hướng dẫn thí nghiệm trong sách giáo khoa, các nhóm thảo luận tìm hiểu các dụng cụ , thiết bi ̣ cần thiết để thực hành thí nghiê ̣m; cách lắp ráp, sử dụng an toàn và hiê ̣u quả

Bước 4: Giới thiệu dụng cụ và cách bố trí thí nghiệm

Phần giới thiệu dụng cụ thí nghiệm giáo viên cần giới thiệu đầy đủ thông tin về các dụng cụ có trong thí nghiệm Cụ thể là: tên gọi, đặc điểm mềm, dẻo, đàn hồi, chịu nhiệt, chịu lực, cách lắp đặt , cách sử dụng nhằm giúp ho ̣c sinh hiểu được tác dụng của mỗi đồ dùng và sử dụng các thiết bị trên được hiệu quả

và an toàn

Hướng dẫn cho ho ̣c sinh bố trí thí nghiệm phải đảm bảo cho tất cả học sinh trong nhóm đều tiến hành được các bước thực hành thí nghiệm, nhìn thấy rõ được các dụng cụ, thấy cả độ lệch của kim chỉ thi ̣ của các dụng cụ đo , yêu cầu không bố trí lộn xộn, làm gây rối việc qua n sát, không cản trở thao tác khi thực hiện thí nghiệm

Bước 5: Tiến hành thí nghiệm

Trước hết giáo viên yêu cầu nhóm trưởng của các nhóm nhận các dụng cụ thí nghiệm, bảng phụ, phiếu ho ̣c tâ ̣p về sắp xếp ta ̣i vi ̣ trí của từng nhóm

Đối với các thí nghiệm khó thì giáo viên có thể làm thao tác mẫu trước cho các nhóm quan sát theo dõi

Với các thí nghiê ̣m đơn giản dễ thực h iê ̣n giáo viên cho các nhóm lắp ráp thực hành thí nghiệm theo kế hoạch đã vạch, các nhóm ghi nhanh những số liệu, hiện tượng quan sát được vào một bảng thống kê (mẫu báo cáo thí nghiệm) Khi tiến hành thí nghiệm giáo viên cần theo dõi uốn nắn sai sót (nếu có) cho các ho ̣c sinh và đảm bảo cho mọi học sinh trong các nhóm đều được làm thí nghiệm, được quan sát, nhận xét và thảo luận Nếu các nhóm khi làm thí nghiệm

có gặp khó khăn nào đó thì giáo viên yêu cầu toàn bộ lớp tạm ngừng và hướng dẫn bổ sung thêm, giáo viên có thể trực tiếp làm lại thí nghiệm đó cho học sinh theo dõi hoặc kiểm tra lại cách lắp ráp thí nghiệm, cách đọc, đo kết quả thí nghiệm của từng nhóm từ đó đảm bảo cho thí nghiệm được thành công

Bước 6: Xử lý kết qủa thí nghiệm, thảo luận đưa ra kết luận của từng phần

hoặc cả bài

Sau khi làm thí nghiệm xong giáo viên hướng dẫn học sinh rút ra nhận xét

để đi đến kết luận từng nô ̣i dung hoặc cả bài hoc

Tới đây giáo viên chú ý sử dụng hệ thống bảng phụ hoặc phiếu học tập để giúp các nhóm cùng tìm ra nhận xét một cách chính xác

Giáo viên cần tôn trọng các nhận xét của từng nhóm

Nếu học sinh nhận xét chưa đúng giáo viên cần khéo léo hướng dẫn ho ̣c sinh tìm ra nguyên nhân dẫn đến cái sai như so sánh với nhận xét các nhóm khác, làm lại thí nghiệm của nhóm mình một cách cẩn thận

Khi dùng bảng phụ giáo viên phải suy nghĩ kỹ là dùng nó để làm gì, đọng lại kiến thức cơ bản nào Cần sắp xếp bảng phụ cho hợp lý để khi treo tránh sự sai sót hoặc tác dụng của nó ít đi Bên cạnh đó bảng phụ cũng cần phải trình bày khoa học như dùng phấn màu với những câu từ quan trọng

Nếu thí nghiệm có độ chính xác chưa cao thì giáo viên nên hướng dẫn trình bày một thí nghiệm thay thế Nhưng với thí nghiê ̣m thay thế phải đơn giản, dễ làm mà vẫn đảm bảo tính chính xác, khoa học và đúng mu ̣c tiêu bài ho ̣c

Trong phần xử lý sai số trong các thí nghiệm giáo viên cần lưu ý học sinh sai số là do ở những nguyên nhân sau:

Cách đặt mắt đọc kết quả đo chưa đúng, hoặc cách đặt các thiết bị đo chưa đúng;

Do cách bố trí thí nghiệm chưa đúng, cẩu thả cũng là nguyên nhân dẫn đến kết quả có sai số lớn hoặc không thành công;

Do chưa chú ý nghe hướng dẫn các bước tiến hành thí nghiệm của giáo viên, cũng như chưa nắm bắt được mục tiêu của thí nghiệm hoặc chưa hiểu rõ được các tính chất, đă ̣c điểm sử du ̣ng của các thiết bị

Với các nguyên nhân dẫn đến kết quả thí nghiệm có sai số như đã nêu thì giáo viên phải bám sát vào đó để giúp đỡ ho ̣c sinh sửa chữa có như vậy mới giúp học sinh tin tưởng vào khoa học và có ý thức, kinh nghiệm hơn khi xử lý các kết quả thí nghiệm trong các bài ho ̣c tiếp theo

Hình 1: Tiết học thực hành xác đi ̣nh công suất của các dụng cụ điê ̣n

4.4.2 Vấn đề bảo quản tốt thiết bị dạy học trong nha ̀ trường

a) Thiết lập các loa ̣i hồ sơ quản lý viê ̣c mượn trả thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c

Ngay từ đầu năm ho ̣c bô ̣ ph ận phụ trách thiết bị đã xây dựng kế hoạch hoạt

đô ̣ng cho cả năm ho ̣c 2017-2018 và thiết lập các loại hồ sơ quản lý theo quy

đi ̣nh chung của ngành

Sổ tài sản thiết bị dạy học (theo mẫu quy định) Sổ này cập nhật tất cả các loại thiết bị hiện có trong nhà trường, đầu năm học cập nhật số liệu một lần Nếu