Một số biện pháp giúp trẻ tự kỷ 5 – 6 tuổi học hòa nhập ở trường mầm non

"Contôi 3 tuổi rồi mà chưa bao giờ tôi được nghe con gọi tiếng "Mẹ ơi!", thậm chícháu còn không biết lúc nào mẹ vui, lúc nào mẹ buồn" - đấy là lời tâm sự cùngnhững giọt nước mắt mặn chát

II ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI & THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 2

1 Biện pháp 1: Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ tự kỷ. 6

2 Biện pháp 2: Xây dựng ngân hàng nội dung, xác định mục tiêu bài

Con cái là món quà vô giá mà tạo hoá ban tặng cho những người làm cha,làm mẹ Cha mẹ chính là người có công sinh thành, nuôi dưỡng nên một ngườicon cho gia đình và xã hội.

Trẻ em là mầm non của đất nước, do vậy trẻ cần được dạy dỗ, giáo dục đặcbiệt là trẻ khuyết tật Giáo dục trẻ khuyết tật là nhiệm vụ quan trọng và đầy tínhnhân văn của ngành giáo dục nói riêng và của cả xã hội nói chung

Hiện nay ở thành phố Hà Nội có rất nhiều trung tâm mở ra để tiếp nhậnnhững đứa trẻ bị mắc bệnh tự kỷ Vậy bệnh tự kỷ là gì? Làm thế nào để biết trẻ

bị tự kỷ? Đó là câu hỏi mà không phải ai cũng biết câu trả lời đúng

Theo điều tra bốn năm trở lại đây ở lứa tuổi mầm non trong địa bàn xã có 11cháu bị tự kỷ (gia đình thừa nhận con mình bị tự kỷ) Năm học 2018-2019trường mầm non tiếp nhận 3 cháu bị tự kỷ học hoà nhập trong trường mầm non.Lớp tôi đang phụ trách có 1 cháu bị tự kỷ Năm học trước tôi cũng đã được tiếpcận với một số trẻ khuyết tật nhưng để tiếp cận với trẻ tự kỷ thật vô cùng khókhăn

Trò chuyện cùng một số gia đình trẻ có con bị tự kỷ tôi thấy thật xót xa "Contôi 3 tuổi rồi mà chưa bao giờ tôi được nghe con gọi tiếng "Mẹ ơi!", thậm chícháu còn không biết lúc nào mẹ vui, lúc nào mẹ buồn" - đấy là lời tâm sự cùngnhững giọt nước mắt mặn chát của 1 trong số rất nhiều bà mẹ có con bị tự kỷ.Nghe những lời tâm sự đó tôi không khỏi nghẹn ngào xúc động, tôi nghĩ rằngmình phải làm một điều gì đó để đỡ gánh nặng cho những gia đình có con bị tự

kỷ Số lượng trẻ tự kỷ ngày càng gia tăng tạo nên một sức ép, gánh nặng lớnkhông chỉ cho gia đình các bé, mà sẽ là gánh nặng cho cả xã hội nếu không tìm

ra giải pháp Đúc rút được một vài kinh nghiệm từ những năm học có trẻ khuyếttật, tôi cũng đã tự tìm đọc tài liệu và nghĩ mình nên viết ra để chị em trongngành cùng biết Chính vì vậy tôi đã lựa chọn đề tài: “Một số biện pháp giúp trẻ tự kỷ 5 – 6 tuổi học hòa nhập ở trường mầm non"

II ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, THỜI GIAN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

3 Thời gian thực hiện:

Đề tài được thực hiên trong một năm học, từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 4 năm2019

III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nhằm tìm hiểu thực trạng trẻ tự kỷ 5 – 6 tuổi học hòa nhập ở trường mầmnon, từ đó đưa ra biện pháp giúp trẻ tự kỷ 5 – 6 tuổi học hòa nhập ở trường mầmnon (môi trường giáo dục bình thường).

PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ KHOA HỌC

1 Cơ sở lí luận

Tự kỷ hay được gọi là rối loạn tự kỷ, là một dạng rối loạn phát triển, xuấthiện ngay những năm đầu đời, thường là trước 3 tuổi Người mắc chứng tự kỷkhông có giao tiếp, tương tác xã hội với những người khác và do vậy sự pháttriển mọi mặt về tâm lý và xã hội đều hạn chế Tự kỷ có nhiều đặc điểm đa dạng

từ mức nhẹ đến mức nặng Chúng ta có thể nhận ra những trẻ tự kỷ thông quamột vài dấu hiệu sau:

- Trẻ luôn thấy khó khăn trong giao tiếp với người khác: Trẻ không cười,không nhìn vào mặt người đối diện, trẻ thường không có tương tác với ngườichăm sóc Hơn nữa trẻ thường nói những từ ngữ không có nghĩa và thườngxuyên lặp lại một từ hay một câu vô nghĩa Nhiều lúc ta thấy trẻ như điếc mặc

dù thính lực bình thường Những hành vi của trẻ thường rập khuôn lặp đi lặp lại.trong các hoạt động trẻ thường không hứng thú, rất khó thích ứng với sự thayđổi

- Trong những năm đầu đời các dấu hiệu của trẻ tự kỷ xuất hiện, nhưng đôikhi chúng cũng xuất hiện sau một số tháng phát triển bình thường Trong hầuhết các trường hợp, không thể xác định được sự kiện nào là sự kiện khiến trẻđang phát triển bình thường lại dần thoái triển, rơi vào chứng tự kỷ

Hiện nay các nhà khoa học trên thế giới đã tìm ra giải pháp giúp trẻ tự kỷ tiến

bộ, thậm chí khỏi hoàn toàn như bao đứa trẻ khác nếu ta tác động trước 7 tuổicho trẻ Khó khăn lớn nhất hiện nay của trẻ tự kỷ là giao tiếp và khả năng tựphục vụ bản thân

Trẻ tự kỷ thường không khao khát giao tiếp Chúng tỏ ra không sẵn sàng họcnhững gì mà trẻ bình thường học một cách tự nhiên và do đó trẻ không có cơ hội

để "đi vào ngôn ngữ theo cùng một cách" Chúng thấy rất khó khăn để làmnhững điều xung quanh có ý nghĩa

Trẻ bình thường khi giao tiếp với người thân trong một khoảng thời gian dàitrước khi phát triển ngôn ngữ chúng nhận được những thông tin phi ngôn ngữbằng cách giao tiếp qua nét mặt và cử chỉ Đối với trẻ tự kỷ mọi thứ đều khókhăn Chúng không thích bất cứ ai, chúng không muốn nhìn nhận mọi việc quacách nhìn nhận của người khác và khiếm khuyết về ngôn ngữ là tính chất cănbản của chứng tự kỷ Trẻ tự kỷ có cách nói khác với trẻ bình thường, thôngthường trẻ thường có một số đặc điểm như sau về ngôn ngữ và giao tiếp: Khókhăn trong việc tiếp nhận và diễn đạt ngôn ngữ Trẻ gặp khó khăn trong việchiểu ngôn ngữ qua ánh mắt, nét mặt và cử chỉ cơ thể

2 Cơ sở thực tiễn

Tôi thấy dạy trẻ tự kỷ tham gia vào các hoạt động tại trường mầm nonchưa đạt hiệu quả cao, trẻ còn thụ động, giáo viên chưa có những phương phápgiáo dục trẻ tự kỷ phù hợp Vì vậy, để giúp trẻ tự kỷ 5 - 6 tuổi học hòa nhập ởtrường mầm non đạt hiệu là một việc làm rất cần thiết Là một giáo viên dạy lớp

5 - 6 tuổi trong 7 năm học thì có tới 4 năm học có trẻ tự kỷ, năm học này cũng

có một trẻ tự kỷ trong lớp, tôi luôn trăn trở tìm tòi học hỏi để tìm ra những cáchthức hay những phương pháp tốt nhất để giúp trẻ tự kỷ học hòa nhập tốt ởtrường mầm non Vì thế trong năm học 2018 - 2019 tôi đã mạnh dạn lựa chọn đềtài: “Một số biện pháp giúp trẻ tự kỷ 5 - 6 tuổi học hòa nhập ở trường mầmnon”

3 Khảo sát thực trạng:

Năm học 2018 - 2019, trường mầm non nơi tôi công tác tiếp nhận 3 cháu

bị tự kỷ trong đó lớp A3 của tôi có một cháu tên là Nguyễn Thị Yến NguyễnThị Yến sinh ngày 15 tháng 12 năm 2013 Cháu là con thứ hai và sinh ra tronggia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, khi cháu chưa tròn 1 tuổi bố và mẹ cháu

đã ly hôn, hai chị em sống với bố và ông bà nội Năm 2 tuổi bố cháu đi bướcnữa và tiếp tục sinh thêm một em trai

Chị gái Yến đã đi học và phát triển bình thường theo độ tuổi Em cùngcha khác mẹ năm nay hơn 1 tuổi đã biết đi, đang tập nói và cũng không thấy dấuhiệu gì bất thường Theo lời bố cháu Yến kể, đến 2 tuổi cháu chưa phát âm đượctròn tiếng, không giao tiếp với ai thậm chí cả bố mẹ Yến không để ý đến mọingười, mọi vật xung quanh, nghe tiếng gọi không quay đầu lại nhìn người đanggọi mình Con thích chơi xếp hình nhưng chỉ chơi theo một kiểu cố định, dậpkhuôn 3 tuổi Yến đã đọc được các số, đọc được chữ trên sách báo nhưng phát

âm rất khó nghe Cuối năm 3 tuổi tự nhiên Yến bị hỏng và gãy hết răng Yến ănrất tốt nhưng thức ăn phải mềm, băm nhỏ và khi ăn phải ăn cùng nước canh.Yến thường vận động không có chủ đích, thường chạy xung quanh lớp Nóichung là cháu Yến khó làm chủ hành vi giao tiếp xã hội, ngôn ngữ kém pháttriển Con không biết đặt câu hỏi: Cái gì? Ở đâu? Tại sao? Con thích làm theo ýmình, không giao lưu hợp tác với cô và bạn trong lớp học, không biết xấu hổ khi

bị phê bình Đôi khi vì cáu giận mà con đã cắn bạn rất đau mà không ý thứcđược việc làm đó là không được làm

* Số liệu điều tra trước khi thực hiện đề tài

Trước khi thực hiện đề tài này, tôi đã tiến hành khảo sát cháu Yến trong 2tuần liên tục (10 ngày ở lớp) Tôi đã đưa ra một số tiêu chí trong lĩnh vực pháttriển kỹ năng tự phục vụ và kỹ năng giao tiếp vì đây là khiếm khuyết lớn nhấtcủa trẻ tự kỷ và mời ban giám hiệu, ban chất lượng của nhà trường dự giờ, đánhgiá, kết quả như sau:

ngày đạt

Tỷ lệ (%)

Số ngày chưa đạt

Tỷ lệ (%)

Chuẩn bị, dọn dẹp bàn ăn giúp

Chuẩn bị, dọn dẹp chăn, chiếu

Kỹ năng

giao tiếp

Tự giác chào ông, bà, bố, cô giáo

khi đến lớp và khi về mà không

cần người khác nhắc

Giao tiếp với bạn trong lớp và cô

Xưng hô đúng đúng vai

(Xưng hô với cô giáo thì phải

nói: Con - cô)

Tập trung khi cô giảng bài hoặc

người khác nói chuyện, không

quay đi chỗ khác hoặc làm việc

khác khi đang nói chuyện

Chủ động mời cô và các bạn khi

Chủ động nói lời cảm ơn – xin

Biết kiềm chế cảm xúc của bản

Hợp tác với bạn khi tham gia

(Kèm theo bảng phụ lục 1)

Từ thực trạng trên tôi đã nghiên cứu và áp dụng một số biện pháp để giúp trẻ

tự kỷ học hoà nhập trong trường mầm non như sau

II Một số biện pháp giúp trẻ tự kỷ 5 – 6 tuổi học hoà nhập trong trường mầm non

1 Biện pháp 1: Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ tự kỷ.

Có thể nói đây là biện pháp quan trọng nhất mà tôi sử dụng trong quá trìnhgiúp trẻ tự kỷ học hòa nhập ở trường mầm non Bởi kỹ năng sống chính là công

cụ hữu ích giúp trẻ học hòa nhập tốt hơn Do đặc điểm của trẻ tự kỷ có nhiềuhạn chế về tư duy nên giáo dục kỹ năng sống cho trẻ tự kỷ tôi tập trung vào hai

kỹ năng: Kỹ năng tự phục vụ và kỹ năng giao tiếp

Kỹ năng tự phục vụ được hình thành ở trẻ sẽ giúp trẻ dễ dàng hơn trong quátrình học hỏi của mình Tôi rèn cho trẻ các kỹ năng tự phục vụ: tự xúc cơm ăn,uống nước, rửa mặt rửa tay bằng xà phòng, đi vệ sinh đúng nơi quy định, cất đồdùng cá nhân, đồ chơi ngăn nắp gọn gàng…

Trẻ tự kỷ thường không khao khát giao tiếp, nhưng để có sự phát triển về mọimặt trẻ cần phải giao tiếp Vậy làm thế nào để trẻ có thể giao tiếp được và có thểhoà nhập được như các bạn cùng trang lứa?

Do đặc điểm lứa tuổi, sự phát triển tư duy và ngôn ngữ của trẻ tự kỉ cónhiều hạn chế nên giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ tự kỷ gồm các kỹ năng sau:

* Giáo dục cho trẻ có kỹ năng lắng nghe tích cực

Khả năng tập trung chú ý của trẻ tự kỷ vẫn còn rất hạn chế Vì vậy nộidung giáo dục kỹ năng lắng nghe tích cực cho trẻ là:

+ Chăm chú theo dõi mọi lời nói, cử chỉ, điệu bộ, hành vi… của đối tượnggiao tiếp

+ Không quay mặt đi hướng khác, làm việc riêng khi đối tượng này đangnói chuyện với mình

+ Hiểu được đối tượng giao tiếp đang nói về vấn đề gì

* Giáo dục cho trẻ kỹ năng nói bao gồm:

- Giáo dục kỹ năng chào hỏi: Nội dung giáo dục kỹ năng chào hỏi cho trẻ tự

kỷ gồm:

+ Trẻ biết chủ động chào hỏi

+ Biết xưng hô theo đúng vai: Với cô giáo phải biết xưng hô: cô - con, vớingười lớn: bác - cháu, với bạn bè: tớ - bạn…

+ Khi chào hỏi phải biết quay mặt về người được chào hỏi, với người lớntuổi hơn phả biết khoanh tay, biết cúi người về phía trước khi chào hỏi

+ Khi chào hỏi phải phát âm rõ ràng, cường độ âm thanh vừa phải, khôngquá to cũng không quá nhỏ.

Ví dụ: Khi đến lớp chào cô giáo trẻ phải biết quay mặt về phía cô giáo,

khoanh tay trước ngực đồng thời cúi người về phía trước và nói: “con chào cô ạ”

- Giáo dục trẻ có kỹ năng nói lời cảm ơn - xin lỗi

Nội dung giáo dục kỹ năng nói lời cảm ơn - xin lỗi cho trẻ tự kỷ:

+ Trẻ biết chủ động nói lời cảm ơn - xin lỗi

+ Biết xưng hô theo đúng vai

+ Biết quay mặt về phía đối tượng giao tiếp, biết khoanh tay và nói lờicảm ơn - xin lỗi

+ Nói bằng giọng điệu và cường độ âm thanh phù hợp

Ví dụ: Khi cảm ơn trẻ phải nói bằng giọng điệu vui mừng, thể hiện lòng

biết ơn Khi xin lỗi trẻ phải tỏ ra ăn năn, hối lỗi…

Để phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ thì việc làm quan trọng và cần thiết

là phải phát triển vốn từ, cung cấp các khái niệm và ngôn ngữ cho trẻ

Đối với trẻ 5 - 6 tuổi, trẻ có thể nói được câu đơn, câu ghép Trẻ thường sửdụng động từ, tính từ, từ láy, từ chỉ thời gian, không gian, địa điểm…nhưng đốivới trẻ tự kỷ khả năng này là rất khó Đặc biệt đối với cháu Yến, vốn từ của connghèo nàn, hiểu biết về thế giới xung quanh hạn chế Do đó việc phát triển vốn

từ, cung cấp các khái niệm và ngôn ngữ cho trẻ là việc làm rất quan trọng

Để làm được việc này cần phải có thời gian, có thể giúp trẻ trong các hoạtđộng hàng ngày dù ở trường hay ở nhà Dưới đây là một vài cách mà tôi đã sửdụng để phát triển ngôn ngữ cho trẻ

- Phát âm chậm và rõ các từ khó để trẻ nghe và bắt chước

Ví dụ: trong câu: “Khi chín quả khế có màu vàng” tôi nói từ “quả khế”

chậm để trẻ nghe rõ và có thể phát âm lại chính xác

- Khuyến khích trẻ khi giao tiếp thì nhìn vào mặt, môi và lưỡi của cô khi côthiết lập từ mới

- Giúp trẻ nghe và làm theo chỉ dẫn bằng cách chỉ cho trẻ biết cô đang muốngì?

Ví dụ: “Yến ơi! Con lấy cho cô cái bút ở trên bàn”.

Hoặc nâng cao hơn: “Con lấy cho cô cái bút màu đỏ ở trong hộp”

- Đọc những quyển sách có tranh vẽ nhiều màu sắc Khi đó tôi yêu cầu trẻ chỉ

và nói tên các bức tranh trong hình vẽ

Ví dụ: Khi đọc và cho trẻ xem xong quyển sách về các loại trái cây, tôi chỉ

vào bức tranh quả cam và hỏi trẻ:

“Đây là quả gì?”, “ Quả cam này có màu gì?”, “ Ăn cam có vị gì?”

- Trò chuyện với trẻ về những gì diễn ra trong ngày, thông qua đó cung cấp

Giáo dục kỹ năng sống (kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng giao tiếp) cho trẻ tự kỷtôi đã lồng ghép trong chế độ sinh hoạt một ngày của trẻ ở trường mầm non:

BẢNG LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KNS CHO TRẺ TỰ KỶ

TRONG CH Ế ĐỘ SINH HOẠT MỘT NGÀY ĐỘ SINH HOẠT MỘT NGÀY SINH HO T M T NGÀYẠT MỘT NGÀY Ộ SINH HOẠT MỘT NGÀY

STT Tên hoạt động Kỹ năng tự phục vụ Kỹ năng giao tiếp

1 Đón trẻ, chơi, thể dục sáng

- Cất đồ dùng cá nhân ngăn nắpgọn gàng, đúng nơi quy định

- Tự lấy ghế ngồi vào chỗ

- Tự vệ sinh cá nhân

- Chào tạm biệt ông,

bà, bố, mẹ chào côgiáo để vào lớp

Ví dụ: Hoạt động ngoài trời, khitrời nắng biết lấy mũ

- Giao tiếp với cô vàvới bạn

- Lắng nghe cô giảngbài

sự kiện Các chủ đề sự kiện được tôi nghiên cứu và xắp xếp theo trình tự căn cứvào nội dung có sự đan xen,và rèn luyện kỹ năng cho trẻ một cách tốt nhất Vìvậy tôi đã xây dựng ngân hàng nội dung trong năm học 2018 – 2019 cho trẻ tự

kỷ như sau:

Tháng Chủ đề sự kiện Mục tiêu Nội dung - hoạt động

- Chụp ảnh cho bạn, nói tên

và đặc điểm của bạn, của côgiáo, trao đổi thông tin vềbạn và đánh dấu vào cáchình minh họa

- Trò chuyện về các cô cácbác cấp dưỡng

- Tổ chức cho trẻ thăm quankhu bếp của nhà trường

Các bộ

phận trên

cơ thể

- Kể tên được các bộ phậntrên cơ thể

- Nói được tác dụng của các

- Trò chuyện với trẻ về cácbữa ăn trong ngày

- Cho trẻ được trải nghiệmnấu các món ăn mà mìnhyêu thích

gia đình hệ của một số người thânthiết với mình: cô, chú, dì… đình bé

- Trò chuyện về ngày nhàgiáo Việt Nam 20/11

- Tổ chức các hoạt độnglàm bưu thiếp, làm hoa, góiquà, biểu diễn văn nghệnhân ngày 20/11

Đồ dùng

gia đình bé

- Nói được tên gọi, đặc điểm,công dụng của một số đồdùng gia đình bé

-Trò chuyện về đồ dùng giađình bé

- Trò chuyện về nghề xâydựng

- Trò chuyện về nghề may

- Xem tranh ảnh, vật thậtsản phẩm, dụng cụ của một

số nghề, đoán tên nghề và

kể những hiểu biết về nghềđó

- Trò chuyện về một sốđộng vật nuôi trong gia đình

- Xem tranh ảnh, videođộng vật sống trong giađình

- Trò chuyện về một sốđộng vật sống trong rừng

- Xem tranh ảnh, videođộng vật sống trong rừng

- Trò chuyện về một sốđộng vật sống dưới nước

- Xem tranh ảnh, videođộng vật sống dưới nướcCôn trùng

- Nói được tên gọi, đặc điểmnổi bật của một số con côn

- Trò chuyện về một số concôn trùng và chim

và chim trùng và chim như: con kiến,

con ong, con chim…

- Xem tranh ảnh, video vềcôn trùng và chim

- Cho trẻ được trải nghiệmgói bánh chưng ngày tết

- Biết được lợi ích của một

số loại rau, củ, hoa, quả

- Khám phá một số loại rau,

củ, hoa, quả

- Chơi một số trò chơi: Gieohạt, phân loại rau, củ, hoa,quả theo nhóm

- Biết được điều kiện sống,quá trình phát triển của một

- Trò chuyện về ngày 8/3

- Tham gia vào các hoạtđộng làm bưu thiếp, múahát, làm hoa…tặng bà, mẹ,chị, cô giáo

PTGT

đường bộ

- Biết được tên gọi, đặc điểmnổi bật của một số loại PTGTđường bộ

- Khám phá một số PTGTđường bộ

PTGT

đường thủy

- Biết được tên gọi, đặc điểmnổi bật của một số loại PTGTđường thủy

-Khám phá một số PTGTđường thủy

- Tìm hiểu về đèn giaothông và một số loại biênbáo