Ta có thể khẳng định rằng môn hóa học ởtrường phổ thông nói chung và phương pháp hình thành kỹ năng thiết kế một bàidạy hóa học vừa chú ý rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo hóa học và phát huy đư
Trang 1PHẦN I: MỞ ĐẦU
A LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Từ khi hình thành kiểu dạy học “thông báo” Giáo viên quan tâm trước
hết đến việc hoàn thành trách nhiệm của mình là truyền đạt cho hết nội dung quiđịnh trong chương trình và sách giáo khoa, cố gắng làm cho mọi học sinh tronglớp hiểu và nhớ những lời thầy giảng Cũng từ đó hình thành kiểu học thụ động,thiên về ghi nhớ, ít chịu suy nghĩ Tình trạng này ngày càng được phổ biến, đãhạn chế đến chất lượng, hiệu quả dạy học không đáp ứng được yêu cầu của xãhội Để khắc phục tình trạng đó, người ta thấy cần phát huy tính cực chủ độnghọc tập của học sinh thông qua quá trình dạy học dưới sự chỉ đạo của giáo viên,người học phải tích cực chủ động chính mình không ai có thể làm thay cho mìnhđược
Tư tưởng nhấn mạnh vai trò tích cực chủ động của người học, xem ngườihọc là chủ thể của quá trình học tập đã có từ lâu Ở thế kỷ XVII, A.Kômenski đã
viết “giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán, phát
triển nhân cách … hãy tìm ra phương pháp cho phép giáo viên làm việc ít hơn , học sinh làm việc nhiều hơn ”.
Chương trình đổi mới giáo dục trên phạm vi toàn quốc từ gần 10 năm quavẫn đang là tâm điểm được xã hội quan tâm sâu sắc Một trong những nhiệm vụ
cơ bản của đội ngũ nhà giáo không ngừng cải tiến phương pháp giảng dạy nhằmgiáo dục học sinh lĩnh hội kiến thức một cách chủ động và sáng tạo Việc họchiện nay không chỉ thu nhận kiến thức từ tiết học mà các em cần học cách chiếmlĩnh tri thức để có thể đạt yêu cầu của thời đại Chính vì điều đó mà người giáoviên trực tiếp giảng dạy biết thiết kế các hoạt động lên lớp một cách hợp lý, cụthể phù hợp với từng đối tượng của học sinh nhằm khơi dậy niềm say mê sángtạo và khả năng khám phá thế giới xung quanh
Nhiệm vụ cơ bản của việc giảng dạy môn Hóa học cũng như các môn họckhác trong nhà trường phổ thông là đảm bảo cho học sinh nắm vững kiến thứcđược truyền thụ, làm cho học sinh hiểu đúng bản chất của kiến thức ấy, gắnđược chúng với những điều đã tiếp thu từ trước và vận dụng vào thực tiễn
Trang 2Trong các năm gần đây Bộ Giáo Dục – Đào tạo đã và đang từng bước tiếnhành thay sách trong cả nước ở lớp 10, 11 và lớp 12 Sự đổi mới chương trìnhsách giáo khoa bắt buộc thay đổi cả phương pháp truyền thụ kiến thức của giáoviên lẫn phương pháp học tập của học sinh Từng bước áp dụng các phươngpháp tiên tiến và phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện
và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh
Hóa học đóng vai trò rất quan trọng trong giáo dục cũng như trong sảnxuất Xuất phát từ mục tiêu đào tạo của nhà trường và phát triển con người toàndiện theo yêu cầu của xã hội Trong những năm gần đây, giáo dục được coi làngành then chốt trong chiến lược đào tạo thế hệ trẻ góp phần làm cho dân giàu,nước mạnh dân chủ và văn minh Ta có thể khẳng định rằng môn hóa học ởtrường phổ thông nói chung và phương pháp hình thành kỹ năng thiết kế một bàidạy hóa học vừa chú ý rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo hóa học và phát huy được tínhtích cực học tập của học sinh…Trong phương pháp dạy học Hóa học ở trườngTHPT ở mọi lĩnh vực để thực hiện đúng kỹ năng tự chiếm lĩnh tri thức Học sinhphải trau dồi kiến thức và phải nắm vững phương pháp, thuật ngữ Hóa học
Do sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật, đặc biệt là công nghệthông tin trên toàn thế giới chúng ta cần nhìn thẳng vào những vấn đề tồn tại củangành giáo dục làm thế nào đưa ngành giáo dục nước nhà tiến nhanh và đuổi kịpvới các nước trên thế giới
Để dạy tốt bộ môn Hóa học nhằm góp phần nâng cao chất lượng giảngdạy trong nhà trường, theo tôi ngoài việc chú tâm xây dựng đầu tư chuyên sâuvào nội dung kiến thức cần truyền tải đến học sinh thì việc đầu tư cho một tiếtdạy trên lớp đạt hiệu quả cao không phải là một sớm một chiều, nhất là đối vớicác em học sinh đang ở độ tuổi mới lớn tư tưởng và tâm sinh lí bị ảnh hưởng rấtnhiều bởi các yếu tố bên ngoài xã hội do vậy cần nhanh chóng tạo sự hứng thúcho các em trong học tập nói chung và môn Hoá nói riêng là việc làm cấp bách
và cần thiết ngay từ lúc các em bước vào THPT
Xuất phát từ những vấn đề trên trong giảng dạy nói chung và giảng dạyHóa học nói riêng tôi đã tìm tòi phương pháp giúp học sinh học tập tốt Một
Trang 3trong các phương pháp đó là “Thiết kế các hoạt động dạy học Hóa học nhằm
phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập bộ môn”
B CỞ SỞ THỰC TIỄN VÀ LÝ LUẬN
Việc đổi mới phương pháp dạy học theo chương trình thay sách giáo khoahiện nay là:
Khi viết mục tiêu bài học, giáo viên phải hình dung rõ là sau khi học xongbài đó, học sinh của mình có được kiến thức, kỹ năng, trình độ gì? Mức độ nhưthế nào? Thay đổi thói quen suy nghĩ tập trung vào những điều giáo viên phảiđạt được sau khi học xong bài đó
Theo hướng phát huy vai trò chủ thể tích cực chủ động của người học thìmục tiêu đề ra là cho học sinh, do học sinh thực hiện, chính học sinh thông quacác hoạt động học tập tích cực phải đạt những mục tiêu ấy Giáo viên là ngườichỉ đạo, tổ chức, hướng dẫn, trợ giúp học sinh nắm được kiến của bài học
Việc giảng dạy hóa học trong nhà trường phổ thông không nhằm trang bịcho học sinh những kiến thức mà còn phát huy ở các em tư duy sáng tạo, hìnhthành ở học sinh kỹ năng, kỹ xảo: Quan sát, nghiên cứu, chứng minh các thínghiệm hóa học, tự làm các thí nghiệm hóa học, tập dượt, làm quen phươngpháp nghiên cứu để có hiểu biết thực tế về đời sống con người, gần gũi nhất làhiểu biết về chính bản thân mình
Phát triển năng lực trí tuệ và khả năng tự học của học sinh trong giờ học,học sinh không chỉ được trang bị kiến thức trong sách giáo khoa mà còn hìnhthành phẩm chất của người lao động mới trong thời đại phát triển…
1 Đối với giáo viên
- Thiết kế giáo án bao gồm các hoạt động của giáo viên và học sinh theonhững mục tiêu cụ thể của mỗi bài học hóa học mà học sinh cần đạt được Thiết
kế hệ thống câu hỏi và bài tập để định hướng cho học sinh hoạt động
Trang 4- Tổ chức các hoạt động trên lớp để học sinh hoạt động cá nhân hoặc theonhóm như: nêu vấn đề cần tìm hiểu, tổ chức các hoạt động tìm tòi, phát hiện trithức và hình thành kỹ năng
- Định hướng điều chỉnh các hoạt động của học sinh: chính xác hóa các kháiniệm hóa học, các kết luận về các hiện tượng, bản chất hóa học mà học sinh tựtìm tòi được
- Thiết kế và việc thực hiện việc sử dụng các phương tiện trực quan, hiệntượng thực tế, thí nghiệm… là nguồn để học sinh khai thác, tìm kiếm, phát hiệnnhững kiến thức, kỹ năng về hóa học
- Tạo điều kiện để học sinh được vận dụng nhiều hơn những tri thức củamình để giải quyết một số vấn đề có liên quan tới hóa học trong đời sống, sảnxuất
2 Đối với học sinh
- Tự phát hiện vấn đề hoặc nắm bắt vấn đề do giáo viên nêu ra
- Hoạt động cá nhân hoặc hợp tác theo nhóm nhỏ để tìm tòi, giải quyết cácvấn đề đặt ra Các hoạt động có thể là:
+ Dự đoán: Tính chất của chất, hiện tượng thí nghiệm, phản ứng có xảy rahay không?
+ Làm thí nghiệm, quan sát, mô tả hiện tượng, giải thích và rút ra kết luận+ Phán đoán, suy luận
+ Đề ra giả thuyết
+ Trả lời câu hỏi
+ Giải bài toán hóa học
+ Quan sát sơ đồ, hình ảnh, tranh vẽ… rút ra nhận xét
+ Tham gia thảo luận theo nhóm: Trình bày quan điểm của mình, lắngnghe, nhận xét ý kiến của người khác…
+ Báo cáo kết quả hoạt động của cá nhân hoặc nhóm
+ Rút ra kết luận
+ Lắng nghe, quan sát, nhận xét kết qủa của học sinh khác và bổ sung ýkiến …
Trang 5- Vận dụng kiến thức kỹ năng đã biết để giải thích một số hiện tượng hóa họcxảy ra trong đời sống sản xuất.
- Tự học, tự đánh gía và đánh gía việc nắm bắt kiến thức kỹ năng của bảnthân và nhóm
Trong tình hình cụ thể hiện nay, việc đổi mới phương pháp dạy học hóa họcphải làm cho học sinh:
Phát huy tính tích cực tự giác sáng tạo của người học
Chuyển trọng tâm từ hoạt động của thầy sang hoạt động của trò
Hứơng tới hoạt động chủ động, chống thói quen học tập thụ động, họcsinh tích cực chiếm lĩnh kiến thức và kỹ năng thu thập, xử lý, trình bày trao đổithông tin thông qua các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức hướng dẫn
Tăng cường hoạt động theo nhóm và học tập cá nhân
Giảm trình bày lý thuyết, tăng thực hành vận dụng
C ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu và khách thể nghiên cứu
- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào việc thiết kế các hoạt động dạy học và sử dụng phương tiện trức quan nhằm phát huy tinh tích cực của học sinh trong học tập bộ môn Hóa học ở cấp THPT
- Khách thể nghiên cứu: Học sinh khối 10, 11 trường THPT Nam Phù Cừ
2 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp phân tích, thống kê, so sánh, tổng hợp, đánh giá
3 Thời gian nghiên cứu
Năm học 2012 – 2013, 2013 - 2014
Trang 6PHẦN II: NỘI DUNG
A MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Phân tích, so sánh, đánh giá hiệu quả của việc thiết kế các hoạt động dạy học, sử dụng các dụng cụ trực quan kết hợp với công nghệ thông tin trong dạy học môn Hóa học ở cấp THPT
Tạo sự hứng thú trong học tập, phát huy tính tích cực của học sinh dưới tác dụng của các hoạt động dạy học và thiết bị trực quan
Xây dựng khả năng làm việc nhóm qua đó tạo sự đoàn kết, biết giúp đỡ vàhọc hỏi lẫn nhau trong học tập bộ môn Hóa học
Vận dụng các kiến thức đã học để giá và giải thích các hiện tượng trong tựnhiên có liên quan
B CÁC GIẢI PHÁP
Với những thực trạng nêu trên tôi đã đưa ra những giải pháp cụ thể trong việcthiết kế nội dung hoạt động học tập cho bộ môn hóa học nhằm phát huy trí lựchọc sinh gồm các yêu cầu cụ thể sau:
- Lựa chọn phương pháp khi thảo luận
- Sử dụng đồ dùng dạy học, mô hình, hình vẽ, sơ đồ, tin học ứng dụng hiện đại
- Dùng phiếu học tập, bài tập thảo luận
-Sử dụng bài tập thực tiễn trong giảng dạy hóa học
- Cung cấp thông tin
- Chọn cách ghi bảng
1 Lựa chọn phương pháp khi thảo luận
* Phương pháp hoạt động nhóm:
Học tập hợp tác theo phương pháp này trong dạy học hóa học được thực hiện khi:
Để phát huy tính tích cực hợp tác theo nhóm, cần đảm bảo một số yêu cầu sau đây:
công trách nhiệm và yêu cầu mỗi thành viên thực hiện đúng trách
Trang 7nhiệm của mình Thư ký có trách nhiệm ghi kết quả thảo luận, cử đạidiện thành viên của nhóm báo cáo kết quả của mình
trung, giáo viên nên cho thảo luận nhóm lớn (2 bàn ghép lại )
duy thì có thể cho thảo luận nhóm nhỏ (2 học sinh )
Chú ý: Khi thảo luận nhóm quy định về thời gian và đánh gía thảo luận theo
parem điểm của giáo viên đưa ra
Ví dụ : Hướng dẫn học sinh hoạt động để giải bài tập sau:
Trang 8 Gợi ý :
- Muốn tìm thể tích khí oxi (đktc) thì ta
áp dụng công thức nào?
- Vậy số mol oxi biết chưa ?
- Muốn tìm số mol oxi ta làm như thế
- Cử 1 bạn nhận xét kết quả của nhómkhác
Số mol của Photpho là:
31
1 , 3
mol M
Trang 9- Các nhóm nộp bảng phụ
- Cho các nhóm nhận xét và bổ sung
GV sữa chữa sai ( nếu có)
= 7,1 ( g)
* Phương pháp đàm thoại, nêu vấn đề để dạy học môn hóa học tích cực
Lựa chọn những kiến thức đang được nghiên cứu, có nhiều quan điểm,nhiều cách lý giải để các em có cơ hội khẳng định khả năng tư duy, đánh giá vấn
đề Dạy học nêu vấn đề luôn chứa các yếu tố tích cực, nhưng ở nhiều mức độkhác nhau Cần dạy học nêu vấn đề một cách linh hoạt và phối hợp với cácphương pháp khác để đổi mới phương pháp dạy học như sau:
Đối với giáo viên :
Đối với học sinh :
Nhận thức vấn đề hoặc phát hiện vấn đề như:
+ Thực hiện thí nghiệm hóa học, hình ảnh…thu thập và xử lý thông tinsách giáo khoa
+ Thực hiện các nhiệm vụ được giao: Trả lời câu hỏi, quan sát, nhận xétrút ra kết luận…từ đó rút ra kết luận tính chất chung và tính chất cụ thể, côngthức, khái niệm…
Trang 10Kiểu dạy học nêu vấn đề sẽ đạt được hiệu quả cao khi học sinh được rènluyện có thói quen tích cực chủ động trong giờ học Từ những câu hỏi, gợi ý dogiáo viên đưa ra kích thích sự tò mò, ham hiểu biết, tạo nhu cầu hứng thú học tập
bô môn tham gia thảo luận tính tích cực, tự giác trong giờ học
* Phương pháp vấn đáp tìm tòi :
Trong dạy học hóa học học sinh nhận thức các hiện tượng hóa học khôngchỉ bằng mất màu mà còn bằng các giác quan như: Nghe, ngửi, sờ và một số íttrường hợp nếm nữa Đó chính là nguồn thông tin về sự vật và hiện tượng đólàm cơ sở lĩnh hội trực tiếp nhờ các giác quan những kiến thức kỹ, năng, kỹ xảo
về các phương tiện được nghiên cứu đều gọi là các phương tiện trực quan Nóbao gồm:
+ Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên
+ Thí nghiệm thực hành của học sinh
Trang 11Những PPDH trên đây thường được sử dụng đặc trưng cho môn hóa họctuỳ theo loại kiến thức sẽ áp dụng PPDH cho thích hợp và phát huy tính tích cựccủa HS.
Tóm lại, giáo viên phải biết vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy - học
để dạy và học hoá học tích cực hơn Sau đây là những nhận định cần thiết về vấn
đề này
a Dạy – Học không phải là một phương pháp mà là một quan điểm sư phạm
b Tất cả các phương pháp đã biết đều có thể sử dụng theo hướng tích cực
hóa hoạt động của HS Cần lựa chọn phối hợp các phương pháp một cách linhhoạt, sáng tạo phù hợp với nội dung hóa học để tạo điều kiện cho học sinh tíchcực, chủ động độc lập sáng tạo khám phá, tìm tòi xây dựng kiến thức mới từkinh nghiệm, kiến thức đã biết dưới sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên
c Các phương pháp đặc trưng của bộ môn hóa học phải được ưu tiên sử dụng
trong dạy học hóa học tích cực:
- Sử dụng thí nghiệm hóa học theo hướng nghiên cứu, hạn chế hướngminh họa
- Sử dụng phương tiện dạy và học nhằm vận dụng nguồn kiến thức đểhọc sinh linh hoạt hơn
- Vận dụng linh hoạt phương pháp nêu vấn đề trong mỗi bài học hóa học
- Sử dụng bài tập hóa học như những vấn đề cần giải quyết hoặc nhữngnguồn kiến thức…
Trang 122 Đồ dùng hóa học và ứng dụng công nghệ thông tin
a Sử dụng thí nghiệm hóa học theo hướng khoa học tích cực giáo viên
cần chuẩn bị đầy đủ, đúng, chuẩn xác để giới thiệu cho học sinh trực quan Khigiới thiệu tránh lan man, ôm đồm, không lựa chọn và gây phân tán khi sử dụng
+ Khi giới thiệu đồ dùng dạy học giáo viên cần đưa ra mục tiêu cụ thể đểhọc sinh vận dụng phương pháp trực quan vào bài học có hiệu quả cao nhất Cụthể như sau:
Thí nghiệm về điều chế
khí Cl 2 trong phòng thí nghiệm
Một số dụng cụ và hóa chất
Bài thực hành thí nghiệm hóa học, sử dụng một cách tích cực như :
- Học sinh phải nắm được mục đích của thí nghiệm
- Học sinh biết cách sử dụng dụng cụ hoá chất để tiến hành thí nghiệm
- Quan sát mô tả hiện tượng thí nghiệm do giáo viên hoặc do nhóm thực hiện
- Giải thích hiện tượng, xác định chất tạo thành và viết phương trình hóa học
b Sử dụng phương tiện dạy học theo hướng tích cực của học sinh:
Băng hình, đĩa nén, máy chiếu, máy chiếu vật thể, phần mềm dạy học…các phương tiện này sẽ giúp cho hoạt động của giáo viên và học sinh tích cựchơn, sinh động hơn
Trang 13Việc ứng dụng công nghệ thông tin để đổi mới phương pháp dạy học hiệnnay chưa thành yêu cầu bắt buộc nên còn mang tính tự phát và có nhiều vấn đềcần phải quan tâm.Vì vậy khi sử dụng công nghệ thông tin cần đảm bảo các yêucầu sau:
Bảo đảm tính mục đích: Sử dụng máy tính và các phần mềm hóa học làphương tiện giúp giáo viên tổ chức và học sinh thực hiện các hoạt động hoá họctheo hướng: học sinh tích cực, chủ động xây dựng kiến thức và rèn luyện kỹnăng hoá học
- Bảo đảm hiệu quả: Không coi máy tính và phần mềm hóa học chỉ làcông cụ trình chiếu mà thực sự giúp học sinh tìm tòi, vận dụng kiến thức
- Đảm bảo tính thiết thực và phù hợp: Chỉ sử dụng máy tính và phầmmềm đa phương tiện phù hợp với nội dung, hình thức và phương pháp cụ thể ởmỗi bài, mỗi chương, không sử dụng tràn lan
Ví dụ: Một số thí nghiệm hóa học có điều kiện giáo viên làm hoặc học sinh thựchiện được thì không nên sử dụng hình ảnh thí nghiệm trong bài
Việc sử dụng công nghệ thông tin chỉ khuyến khích các giáo viên ở nhữngtrường có điều kiện thực hiện
Bên cạnh sử dụng những phương tiện dạy học hóa học tích cực trên, trongquá trình soạn giáo án chúng tôi luôn cố gắng đầu tư cho hệ thống câu hỏi: Sốlượng câu hỏi không cần nhiều nhưng phải chọn lọc để câu hỏi mang tính tổnghợp trong quá trình tái hiện kiến thức cũ, gợi mở dẫn dắt đến kiến thức mới từthông tin trong sách giáo khoa, cố gắng hạn chế đến mức tối đa những câu hỏivụn vặt và những câu hỏi mà học sinh chỉ dựa vào sách giáo khoa để trả lời
Trang 143 Phiếu học tập, bài tập thảo luận trên lớp
Đây là công việc rất quan trọng nhằm tạo ra hứng thú, say mê học tập củahọc sinh nhằm đạt đến mục tiêu cuối cùng là phát huy tính tích cực, chủ độngcủa học sinh
Bài tập hóa học không chỉ giúp HS củng cố, vận dụng, khắc sâu kiến thức
mà còn là nguồn tri thức là nguồn phương tiện giúp HS chiếm lĩnh kiến thứcmới Thông qua giải một số bài tập còn giúp học sinh nhận thức được kiến thứcmới về qui luật, tính chất về mối quan hệ về chất …
Nếu nội dung câu lệnh trong sách giáo khoa còn chung chung, khó hiểu,
HS rất dễ bỏ sót khi thảo luận, thì giáo viên nên bám sát vào nội dung đó nhưng
ở dạng cụ thể bằng bảng để HS điền cụm từ cần tìm
Trường hợp nội dung câu lệnh dễ dẫn đến kết quả học sinh có những đáp ánthực tế lan man, khó đưa ra những kiến thức cơ bản trọng tâm, người dạy cần thiết kếchúng ở dạng bài tập ghép cột hoặc lựa chọn câu trả lời phù hợp
Ví duï : Tiết 54: Bài 32: HIĐRO SUNFUA – LƯU HUỲNH ĐIOXIT
LƯU HUỲNH TRIOXIT Ghép các ý cột A và Cột B sao cho phù hợp với nhau
A 3 : H2S B 3 : Có tính oxi hóa và tính khử B 3 ghép với …
A 4 : H2SO4 B 4 : Không có tính oxi hóa và tính khử B 4 ghép với …
Đáp án : B 1 ghép với A 4 B 2 ghép với A 3
Nếu nội dung lệnh đã rõ ràng cụ thể thì giáo viên nên sử dụng bảng phụ
để học sinh dễ dàng hơn trong báo cáo, trao đổi với nhau
Đôi khi để kiểm tra học sinh thu nhận thông tin có sẵn, giáo viên cần đưa radạng bài tập ngay trong bài bằng câu trắc nghiệm điền khuyết hoặc chọn câu đúngnhất để có cơ sở nhận định việc lĩnh hội kiến thức của học sinh
Trang 154 Sử dụng bài tập thực tiễn trong giảng dạy hóa học
Với đặc điểm đa dạng và phong phú của bài tập thực tiễn, việc truyền đạt chohọc sinh những kiến thức thực tiễn có thể sử dụng nhiều phương pháp khácnhau, thông qua nhiều hình thức khác nhau, có thể đưa vào khi giảng bài mớithông qua các câu hỏi, cách đặt vấn đề, hay một bài tập nhỏ, và cũng có thể giáoviên thông tin cho học sinh, cũng có thể đưa vào trong các giờ luyện tập thôngqua các bài tập hay đưa vào đề kiểm tra với một dung lượng nhất định Đặc biệt
là tổ chức các hoạt động ngoại khóa như các cuộc thi,các câu lạc bộ hóa học,
a Sử dụng trong giảng dạy bài mới:
Trong các giờ giảng bài mới giáo viên có thể linh hoạt nhiều phương phápkhác nhau để kết hợp các kiến thức thực tiễn vào bài giảng, thuận lợi nhất là haiphương pháp tích hợp và lồng ghép
thức thực tiễn, làm cho chúng hòa quyện vào nhau thành một thể thống nhất
Ví dụ: Khi giảng bài về “Các hợp chất của cacbon”, bên cạnh giảng về vai trò
làm chất khử của CO trong công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp luyện kim, giáoviên cần kết hợp với kiến thức về khả năng gây ngộ độc của CO, triệu chứng bịngộ độc Các nguồn sinh CO thường có trong cuộc sống để phòng tránh Hoặc
trình quang hợp của cây xanh, đồng thời giáo viên phải đề cập đến vấn đề gây
rừng để bảo vệ môi trường và cuộc sống
Trang 16Hoặc khi dạy bài “Photpho”, giáo viên giải thích hiện tượng “Ma trơi”, thôngqua đó, giáo dục cho học sinh cách nhìn nhận đúng đắn và khoa học các vấn đềtrong cuộc sống, tránh những tư tưởng sai lầm, mê tín dị đoan do kém hiểu biết.Đôi khi chỉ một vài câu liên hệ của giáo viên cũng gây được ảnh hưởng tốt chohọc sinh.
thể đưa vào bài học một đoạn, một mục, một số câu hỏi có nội dung liên quanđến thực tiễn
Ví dụ: Khi giảng về pH của dung dịch ta có thể hỏi học sinh “Vì sao chúng ta
lại bị sâu răng? Đặc biệt là khi ăn các thức ăn ngọt?” Hay khi dạy về sự thủyphân của các muối giáo viên có thể đặt câu hỏi “Vì sao phèn chua lại có thể làmtrong nước” Hoặc trong bài “muối amoni” giáo viên có thể yêu cầu học sinh
““giải thích vì sao trước khi hàn người ta thường rắc một lớp bột amoniclorua
nở ?” Giáo viên có thể hướng dẫn cho học sinh vận dụng các kiến thức trongbài để giải quyết vấn đề đặt ra và bổ sung thêm cho học sinh những kiến thức cóliên quan đến vấn đề nhưng không nằm trong phạm vi kiến thức hóa học nhưvấn đề bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe,
b Sử dụng trong giờ bài tập và kiểm tra đánh giá:
Trong các giờ bài tập, giáo viên có thể đưa vào các bài tập có nội dung thựctiễn mà học sinh có thể vận dụng được những kiến thức trong nội dung luyện tập
để giải quyết hoặc thông qua một bài tập có nội dung lý thuyết, sau khi giảiquyết xong giáo viên thông tin thêm những kiến thức thực tiễn có liên quan Một số câu hỏi hoặc bài tập mang tính thực tiễn nhưng nội dung trả lời ngắngọn và chỉ vận dụng thuần túy các kiến thức lý thuyết trong các chương, bài
mà học sinh đã được cung cấp có thể đưa vào các đề kiểm tra 15phút, 1 tiết,kiểm tra học kỳ Chẳng hạn, khi kiểm tra chương 1, trong chương trình lớp 11
“Sự điện li” có thể đưa vào các câu như:
1.Vì sao nước cất để lâu ngày ngoài không khí lại có PH < 7?
2.Phèn chua (phèn nhôm) có công thức: K 2 SO 4 Al 2 (SO 4 ).24H 2 O.
Trang 17Giải thích: 1.Vì sao phèn nhôm có vị chua.
2 Dùng phèn nhôm có thể làm trong được nước.
Đặc biệt giáo viên nên thiết kế thành các câu hỏi trắc nghiệm và đưa vào vớimột dung lượng nhất định các câu hỏi mang tính thực tế,chẳng hạn:
* Khi kiểm tra chương 1, Lớp 11 có thể đưa vào một số câu như:
1 Nước mưa thường có môi trường gì:
A axit yếu B bazơ yếu C axit mạnh D trung tính
2 Những người đau dạ dày do dư axit người ta thường uống trước bữa ăn một loại thuốc chứa:
* Khi kiểm tra chương 5, Lớp 10 có thể đưa vào một số câu như
1 Trong phòng thí nghiệm, khi bị ngộ độc Cl 2 , người ta sơ cứu bằng cách cho nạn nhân ngửi khí:
A H2 B NH3 C O2 D N2
2 Người ta sử dụng loại chất nào sau đây nhằm khắc chữ nên mặt thủy tinh?
* Khi kiểm tra chương 3, Lớp 11 có thể đưa vào một số câu như:
1 CO 2 được coi là ảnh hưởng tới môi trường vì:
2 Chất nào được dùng làm bột nở để làm bánh:
5 Cung cấp thông tin
Bên cạnh những giải pháp nêu trên thì việc cung cấp thông tin vào bàicũng là một vấn đề rất quan trọng cần lưu ý Với mỗi dạng thông tin, giáo viêncần định chuẩn về kiến thức sẽ cung cấp, lựa chọn cách đưa vào cho có tácdụng Thông tin thường chia thành các dạng chính như sau:
Trang 18Ví dụ: Dạy bài Hydro Sunfua giáo viên có thể cung cấp thêm: Hoạt động
của núi lửa sinh ra một lượng H 2 S rất lớn làm ảnh hưởng tới môi trường gần khu vực đó, xác động thực vật chết cũng phân hủy một lượng H 2 S
Ví dụ: Hành vi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật một cách bừa bãi đã và
đang ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống (ô nhiễm môi trường nước, không khí, đất ) Vậy các em cần làm ghì để giảm bớt hành vi đó?
6 Ghi bảng
- Đây là khâu chủ chốt trong họat động, để thể hiện tính khoa học và sư phạmngười giáo viên cần chọn cách ghi cô đọng, khái quát từng kiểu bài:
cần chốt nội dung cơ bản
thì cuối bài nên lập bảng so sánh thống nhất nội dung
dụng sơ đồ (GRAPH) nối tiếp kiến thức bằng mũi tên
Ví dụ: Dạy bài anken trong chương tình hóa học lớp 11 giáo viên có thể
hướng dẫn học sinh ghi chép kiến thức cần nhớ theo sơ đồ sau
đồng đẳng
đồng phân, danh pháp
cấu tạo hóa tính
lí tính điều chế ứng dụng