S¬ ®å lµ mét c«ng vô cã nhiÒu t¸c dông tÝch cùc trong viÖc thÓ hiÖn c¸c mèi quan hÖ ®Þa lÝ mét c¸ch trùc quan vµ hÖ thèng, tuy nhiªn nã còng dÔ t¹o ra sù suy diÔn m¸y mãc ë HS... cã thÓ [r]
Trang 1Sử dụng thiết bị dạy học và phần mềm trình diễn
microsoft powerpoint trong dạy học
địa lí lớp 10, 11 THPT
Cao Thị Th
Trờng THPT Cẩm Thuỷ 1
Việc sử dụng phơng tiện dạy học phải đáp ứng mục tiêu và phù hợp với nội dung cuả việc dạy học; sử dụng đúng lúc; phối hợp nhiều loại phơng tiện dạy học, nhiều dạng khác nhau trong một bài dạy là những nguyên tắc quan trọng trong dạy học địa lí Vì vậy, để đảm bảo nguyên tắc và sử dụng có hiệu quả các phơng tiện dạy học, chúng ta ứng dụng CNTT cụ thể là sử dụng phần mềm trình diễn Microsoft powerpoint để trình chiếu các tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ kết hợp với vận dụng các phơng pháp dạy học theo hớng tích cực Các phơng tiện dạy học cần thiết, GV phải đa vào chơng trình trình diễn Microsoft powerpoint để sử dụng trong các bài dạy Trong quá trình sử dụng nên kết hợp trình chiếu tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ để học sinh khai thác với ghi chép trên bảng
Tranh ảnh là loại phơng tiện thể hiện hình ảnh, đặc tính của sự vật hiện tợng
Địa lí trong nhà trờng Tranh ảnh vừa góp phần tạo biểu tợng địa lí cho HS, vừa là công cụ để GV tổ chức hoạt động học tập của HS Các t liệu này có thể sử dụng theo nhiều cách khác nhau, nhng dùng để mở đầu bài dạy, dùng trong nghiên cứu tài liệu mới, tìm ra kiến thức mới trong bài học
Để mở đầu bài học, nhất là các bài địa lí về các nớc trên thế giới trong chơng trình Địa lí lớp 11, GV có thể sử dụng một số hình ảnh nh Quốc kì, ảnh Chủ tịch nớc, di tích lịch sử hay cảnh đẹp thiên nhiên của nớc đó để HS nhận biết
đó là hình ảnh về đất nớc nào
VD: Khi dạy bài 10 – Nhật Bản
Tiết 1: Tự nhiên, dân c và tình hình phát triền kinh tế
GV có thể sử dụng các bức ảnh: Quốc kì, núi Phú Sĩ và hoa anh đào, ảnh
ng-ời máy A-si-mô để mở đầu bài học, nhằm hớng HS xác định đợc đất nớc mà các em sẽ tìm hiểu Trình tự các bớc thực hiện nh sau:
Bớc 1: GV nêu câu hỏi định hớng: Hãy quan sát các bức ảnh trên màn hình
và cho biết đây là những hình ảnh của đất nớc nào?
Bớc 2: GV chiếu 3 hình ảnh lên màn hình, lần lợt là: Quốc kì, núi Phú Sĩ, và hoa Anh đào, ngời máy A-si-mô (không chiếu hàng chữ có trong hình)
(Trèn Hình vẽ)
Bớc 3: HS trả lời, GV khẳng định-đó là hình ảnh của đất nớc Nhật Bản và vào bài mới:
Nhật Bản hiện nay là một nớc có nền kinh tế phát triển đứng thứ hai trên thế giới, vì sao Nhật Bản lại có đợc vị thế đó? Nhân tố nào là động lực phát triển kinh tế của Nhật Bản?
Để khai thác kiến thức: Các tranh ảnh có nội dung trùng hợp hoặc gần gũi liên quan đến baid Địa lí là vốn quý cho việc dạy và học Địa lí, vì chúng vừa góp phần tạo biểu tợng cho HS, vừa là công cụ để giáo viên tổ chức hoạt
động học tập của HS, có thể gọi chúng là những t liệu dạy học Các t liệu này
có thể sử dụng cho HS làm bài tập ở nhà hoặc dùng trong nghiên cứu bài mới
Chẳng hạn dạy mục: 1) Vai trò của ngành Giao thông vận tải, chúng ta có thể
sử dụng các hình ảnh (Hình 1), chiếu lên màn hình, yêu cầu HS quan sát ảnh, kết hợp với nội dung chữ viết trong sách giáo khoa để nêu vai trò của ngành Giao thông vận tải
Hình 1: Hoạt động của giao thông vận tải
Trang 2Dựa vào các hình ảnh trên, HS sẽ nêu đợc vai trò của ngành Giao thông vận tải:
- Đối với sản xuất, giao thông vận tải cung ứng vật t kĩ thuật, nguyên liệu, năng lợng cho qúa trình sản xuất và đa sản phẩm đến thị trờng tiêu thụ giúp cho các quá trình sản xuất diễn ra liêu tục và bình thờng
- Tạo mối liên hệ giữa các địa phơng và giữa các nớc
- Thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế, văn hoá ở những vùng xa xôi, tăng cờng tính thống nhất của nền kinh tế, củng cố an ninh quốc phòng
ứng dụng CNTT sử dụng sơ đồ trong dạy họ môn Địa lí
Trong dạy học Địa lí lớp 10 có nhiều loại sơ đồ nh: sơ đồ cấu trúc, sơ đồ quá trình, sơ đồ lôgic Sơ đồ có thể sử dụng trong nhiều khâu của quá trình dạy học kể cả kiểm tra bài cũ cũng nh giảng bài mới, trong khâu kiểm tra đánh giá, ôn tập Sơ đồ là một công vụ có nhiều tác dụng tích cực trong việc thể hiện các mối quan hệ địa lí một cách trực quan và hệ thống, tuy nhiên nó cũng dễ tạo ra sự suy diễn máy móc ở HS Vì vậy, khi sử dụng GV cần phân tích sự vật, hiện tợng một cách cụ thể
Khi dạy phần đặc điểm ngành Giao thông vận tải, GV có thể trình chiếu sơ
đồ để ra một bài tập nhận thức cho HS GV chiếu lên màn hình sơ đồ kèm theo câu hỏi sau đây:
Dựa vào nội dung phần 2, mục I, trang 138 SGK, hãy điền nội dung thích hợp vào các ô trống theo thứ tự (1) đến (8) để hoàn thành sơ đồ sau:
(Hình vẽ sơ đồ)
Sau khi giao bài tập, GV gợi ý, hớng dẫn HS tìm hiểu SGK để trả lời:
HS trả lời (bổ sung) sau đó GV chuẩn bị kiến thức bằng sơ đồ đã hoàn thành sau đây:
(Hình vẽ sơ đồ)
Sử dụng biểu đồ: Cũng nh các phơng tiện dạy học khác, biểu đồ có thể sử dụng trong nhiều khâu của quá trình dạy học, có thể sử dụng biểu đồ để kiểm tra, khai thác kiến thức trong khi giảng bài mới GV có thể từ các số liệu trong SGK chúng ta sử dụng máy tính để vẽ biểu đồ rồi trình chiếu trên màn hình để sử dụng trong các bài giảng nhằm giúp HS tự khai thác để tìm
ra kiến thức mới, từ đó HS hiểu và nhớ lâu hơn
VD: Khi dạy bài 40, mục II-Cây lơng thực, để HS hiểu rõ cơ cấu lơng thịc và tình hình tăng sản lợng lơng thực trên thế giới, GV có thể vẽ biểu đồ theo số liệu của bài tập 3, trang 139 SGK Địa lí 10 (nâng cao) Đó là biểu đồ quy mô
và cơ cấu lơng thực của thế giới thời kì 1980-2003 Biểu đồ này vừa thể hiện quy mô, tình hình tăng sản lợng, vừa thể hiện cơ cấu lơng thực của thế giới (Hình vẽ sơ đồ)
Dựa voà kích thớc các biểu đồ, sự thay đổi tỉ lệ phần trăm của các cây lơng thực chính HS sẽ nêu đợc các nhận xét:
- Từ năm 1980-2003, sản lợng lơng thực thế giới tăng liên tục
- Các cây lơng thực chính luôn chiếm tỉ lệ cao và có xu hớng tăng lên từ 79,2% (năm 1980) lên 81,2% (năm 1990) và đên năm 2003 đã chiếm tới 88% trong tổng sản lợng lơng thực thế giới
Những nội dung kiến thức trên là những kiến thức mới bổ sung cho phần nội dung về cây lơng thực trong SGK Việc sử dụng biểu đồ trong khi giảng bài mới giúp HS nắm vững kiến thức và rèn luyện kĩ năng khai thác kiến thức từ bản đồ-một trong những kĩ năng rất cần thiết để học tốt bộ môn Địa lí
Kết quả đạt đợc khi sử dụng các loại phơng tiện bằng việc trình chiếu trên máy:
Trang 3- Đối với HS: Qua hai năm thực hiện việc ứng dụng CNTT, đặc biệt là sử dụng phần mềm trình diễn Microsoft powerpoint trong dạy học Địa lí ở khối lớp 10 và lớp 11 chúng tôi đã thu đợc những kết quả rất khả quan Trớc hết, việc sử dụng các phơng tiện hiện đại trong quá trình giảng dạy không chỉ tạo
đợc hứng thú học tập cho HS, mà chất lợng học tập ngày càng cao, tỉ lệ HS khá, giỏi ngày càng tăng, ngợc lại số lợng HS yếu kém giảm đi đáng kể (Hình vẽ sơ đồ)
Kết quả trên cho thấy tỉ lệ HS yếu, kém giảm, tỉ lệ HS đạt trung bình trở lên tăng đáng kể, đặc biệt là tỉ lệ HS khá và giỏi tăng khá nhanh (tỉ lệ HS giỏi tăng gần giấp đôi (từ 8,8% trong học kì 1 lên 16,4% cae năm) điều đó cho thấy việc sử dụng kết hợp các phơng tiện với việc trình chiếu bằng máy đã
đem lại hiệu quả cao trong dạy học Địa lí
Đối với GV việc sử dụng kết hợp các loại phơng tiện với việc trình chiếu bằng máy đã giúp cho GV khắc phục đợc những khó khăn, hạn chế về phơng tiện dạy học Những bản đồ, hình vẽ, sơ đồ có thể sử dụng dễ dàng và linh hoạt khi chúng ta đã vào chơng trình của phần mềm trình diễn Microsoft powerpoint để trình chiếu thay cho việc treo lên tờng Nh vậy vừa không mất thời gian mà hiệu quả lại khá cao giúp cho GV thực hiện giờ dạy hoàn thiện, thực hiện tốt tất cả các khâu trong quá trình dạy học
Trên cơ sở của lí luận dạy học tích cực, căn cứ vào nội dung chơng trình địa
lí lớp 10 và 11 THPT, sử dụng phần mềm trình diễn Microsoft powerpoint trong dạy học, căn cứ vào điều kiện thực tiễn giảng dạy, chúng tôi đã vận dụng đợc một số phơng pháp dạy học tích cực đồng thời sử dụng có hiệu quả các phơng tiện hiện đại trong dạy học địa lí ở trờng THPT Từ những kết quả
đạt đợc trong quá trình giảng dạy đã chứng minh tính khả thi của việc ứng dung CNTT trong dạy học Đại lí lớp 10 và lớp 11 THPT ở trờng THPT