Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với ngưòi thứ 3 ở việt nam hiện nay thực trạng và những vấn đề đặt ra với các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ (tt)

Thực tiễn triển khai nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba ở Việt Nam, tác giả chọn để tài: “Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối v

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Thực tiễn triển khai nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ

giới đối với người thứ ba ở Việt Nam, tác giả chọn để tài: “Bảo hiểm trách nhiệm

dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba ở Việt Nam hiện nay: Thực trạng

và những vấn đề đặt ra với các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ”

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ

xe cơ giới và phân tích thực trạng triển khai nghiệp vụ để đề xuất các giải pháp phát triển nghiệp vụ này ở Việt Nam trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới Phạm vi nghiên cứu là tình hình triển khai nghiệp vụ bảo hiểm này trên thị trường bảo hiểm Việt Nam trong giai đoạn 2004 - 2008

4 Phương pháp nghiên cứu

Là phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phương pháp phân tích hoạt động kinh tế, phương pháp phân tích thống kê

5 Những đóng góp khoa học của luận văn

Phân tích, đánh giá rút ra những nhận xét, kết luận mang tính tổng kết thực tiễn về thực trạng triển khai nghiệp vụ bảo hiểm này Đề xuất giải pháp nhằm triển khai phát triểnnghiệp vụ bảo hiểm này tại Việt Nam

6 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn có 3 chương:

Chương 1 Lý luận chung về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới

đối với người thứ ba

Chương 2 Thực trạng triển khai nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự của

chủ xe cơ giới đối với người thứ ba trên thị trường Việt Nam

Chương 3 Giải pháp phát triển nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự của

chủ xe cơ giới đối với người thứ ba ở Việt Nam

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI THỨ BA

1.1 SỰ CẦN THIẾT KHÁCH QUAN VÀ TÁC DỤNG CỦA BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI THỨ BA

1.1.1 Sự cần thiết khách quan

Cùng với nền kinh tế đất nước và hệ thống giao thông vân càng phát triển thì tai nạn giao thông cũng ngày càng tăng và mức độ thiệt hại ngày càng lớn Số xe cơ giới tham gia giao thông đường bộ ở Việt Nam thể hiện ở bảng 1.1 và tình hình tai nạn giao thông đường bộ ở Việt giai đoạn 1990 – 2008 thể hiện chi tiết tại bảng 1.2 Khi tại nạn giao thông xảy ra, các chủ xe không chỉ thiệt hại mà còn có thể phải đền bù thiệt hại cho các nạn nhân Chính vì vậy, nghiệp vụ bảo hiểm này đã được triển khai dưới hình thức bắt buộc ở hầu hết các nước trên thế giới

1.1.2 Tác dụng của bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba

1.1.2.1 Đối với chủ xe

Nghiệp vụ bảo hiểmày góp phần ổn định tài chính cho chủ xe khi gặp tai nạn giao thông, góp phần xoa dịu làm giảm bớt căng thẳng giữa chủ xe và người bị hại

1.1.2.2 Đối với người thứ ba

Khi sự kiện bảo hiểm xảy ra, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ thay mặt chủ

xe bồi thường nhanh chóng, kip thời bồi thường những thiệt hại cho nạn nhân

1.1.2.3 Đối với doanh nghiệp bảo hiểm

Qua công tác giám định bồi thường các doanh nghiệp bảo hiểm sẽ thống kê được xác suất rủi ro của các phương tiện khi tham gia giao thông.v.v Qua đó, họ sẽ tính được phí bảo hiểm chính xác hơn và có ý kiến

đề xuất với các cơ quan có liên quan đề ra các giải pháp đề phòng hạn chế tổn

iii

thất một cách có hiệu quả hơn

1.1.2.4 Đối với Nhà nước và xã hội

Nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự đã góp phần quản lý số lượng đầu xe đang lưu hành hình thành quỹ bảo hiểm xe cơ giới, quỹ này ngoài việc

sử dụng bồi thường, nó còn được sử dụng để đề phòng hạn chể tổn thất …., góp phần giảm nhẹ gánh nặng cho Ngân sách nhà nước trong các vụ tai nạn

1.2 NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI THỨ BA

1.2.1 Một số khái niệm có liên quan

Trách nhiệm dân sự là hậu quả pháp lý do nhà nước bắt buộc bên vi phạm nghĩa vụ dân sự phải thực hiện đúng các nghĩa vụ dân sự của mình hoặc phải bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm nghĩa vụ của mình gây ra

Trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba là một loại bảo hiểm trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng trong đó quy định đối với chủ xe cơ giới phải đền bù thiệt hại cho người thứ ba do xe cơ giới gây ra trong khi tham gia giao thông

1.2.2 Đối tượng và phạm vi bảo hiểm

1.2.2.1 Đối tượng bảo hiểm

Đối tượng bảo hiểm của loại hình bảo hiểm này lại là phần trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba phát sinh do sự hoạt động và điều khiển xe cơ giới của người lái xe

Người thứ ba được hiểu là người bị thiệt hại về thân thể, tính mạng, tài sản do xe cơ giới gây ra

1.2.2.2 Phạm vi bảo hiểm:

Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba là bảo hiểm cho những rủi ro bất ngờ không lường trước được gây tai nạn và làm phát sinh trách nhiệm dân sự của chủ xe

1.2.3 Hạn mức trách nhiệm và phí bảo hiểm

1.2.3.1 Hạn mức trách nhiệm:

Hạn mức trách nhiệm là giới hạn cao nhất mà doanh nghiệp bảo hiểm sẽ thay mặt chủ phương tiện bồi thường cho người thứ ba

1.2.3.2 Phí bảo hiểm:

- Khái niệm phí bảo hiểm: Phí bảo hiểm là một khoản tiền mà chủ xe

phải nộp cho nhà bảo hiểm để lập thành một quỹ tiền tệ tập trung đủ lớn để bồi thường thiệt hại xảy ra sự kiện bảo hiểm trong năm nghiệp vụ

- Phương pháp xác định phí bảo hiểm: Phí bảo hiểm được tính dựa trên

số liệu thống kê của các năm quá khứ, cho phép xác định mức độ tổn thất bình quân trên đầu phương tiện, từng loại, và cho phép xác định mức chi phí bình quân của nhà bảo hiểm

1.2.4 Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba

1.2.4.1 Hợp đồng bảo hiểm

Giấy chứng nhận bảo hiểm do doanh nghiệp bảo hiểm cấp là bằng chứng ký kết hợp đồng bảo hiểm giữa chủ xe và doanh nghiệp bảo hiểm 1.2.4.2 Quyền lợi và nghĩa vụ của chủ xe cơ giới

- Quyền lợi của chủ xe cơ giới : Lựa chọn doanh nghiệp bảo hiểm để

tham gia bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự.Yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm bồi thường nhanh chóng, đầy đủ và kịp thời

- Nghĩa vụ của chủ xe cơ giới: tham gia bảo hiểm, tuân thủ các quy

định về đảm bảo an toàn giao thông đường bộ, khi tai nạn giao thông, chủ xe

cơ giới phải có trách nhiệm đề phòng, hạn chế tổn thất, phối hợp với doanh nghiệp bảo hiểm, công an và chính quyền địa phương giải quyết

1.2.4.3 Quyền lợi và nghĩa vụ của doanh nghiệp bảo hiểm

- Quyền lợi của doanh nghiệp bảo hiểm: thu phí bảo hiểm bắt buộc

trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, yêu cầu chủ xe cung cấp đầy đủ và trung thực những nội dung Doanh nghiệp bảo hiểm kiến nghị sửa đổi, bổ sung quy tắc, điều khoản, biểu phí bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của

chủ xe cơ giới phù hợp với thực tế triển khai loại hình bảo hiểm này

- Nghĩa vụ của doanh nghiệp bảo hiểm: phải bán bảo hiểm bắt buộc

trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, chi trả bồi thường nhanh chóng và chính xác, phải trích tối thiểu 2% doanh thu phí bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới hàng năm đóng vào Quỹ bảo hiểm xe cơ giới

1.2.5 Quy trình phát triển nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với doanh nghiệp bảo hiểm

1.2.5.1 Công tác khai thác

Khai thác bảo hiểm là khâu đầu tiên của quy trình triển khai bảo hiểm

Nó có ý nghĩa quyết định đến sự thành bại của doanh nghiệp bảo hiểm

1.2.5.2 Công tác đề phòng hạn chế tổn thất

Kiểm soát tổn thất bao gồm cả đề phòng và hạn chế tổn thất, cho nên khâu này không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn có ý nghĩa xã hội rất lớn

1.2.5.3 Công tác giám định, bồi thường

- Giám định: là khâu hết sức quan trọng đối với tất cả các doanh nghiệp bảo hiểm, giám định là cơ sở của bồi thường.Giám định tốt đảm bảo cho bồi thường sát với kết quả thực tế, giảm thất thoát trong kinh doanh và nâng cao uy tín

- Bồi thường tổn thất:là khâu cuối cùng hoàn thiện sản phẩm bảo hiểm Kết quả bồi thường là một trong những cơ sở để đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm

1.2.5.4 Công tác đánh giá kết quả và hiệu quả kinh doanh

a Chỉ tiêu kết quả

Doanh thu nghiệp vụ (TC), tổng chi nghiệp vụ (TC), lợi nhuận nghiệp

vụ (LN) Lợi nhuận được tính như sau: LN =TR -TC

b Chỉ tiêu hiệu quả

Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được so sánh bằng tỷ số giữa doanh thu hoặc lợi nhuận so với tổng chi phí chi ra trong kỳ của doanh nghiệp

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI NGHIỆP VỤ BẢO HIỂM

TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI

ĐỐI VỚI NGƯỜI THỨ BA TRÊN THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM

2.1 KHÁI QUÁT VỀ THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM 2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển

Ngày 17/12/1964, Tổng công ty bảo hiểm Việt Nam (lúc đó gọi là Công ty Bảo hiểm Việt Nam) gọi tắt là Bảo Việt ra đời Đây là doanh nghiệp bảo hiểm duy nhất tại Việt Nam cho đến năm 1994

Vào cuối năm 1993, nghị định 100/CP ngày 18/12/1993 về kinh doanh bảo hiểm của Chính phủ được ban hành, tạo cơ sở pháp lý cho việc mở rộng

và phát triển bảo hiểm thương mại ở nước ta, thế độc quyền nhà nước của Bảo Việt bị phá vỡ Từ năm 1994 đến nay, các doanh nghiệp bảo hiểm thuộc các thành phần kinh tế khác nhau đã lần lượt ra đời như: Bảo Minh, PJICO, …

Tsố doanh nghiệp bảo hiểm tham gia thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tính đến thời điểm cuối năm 2008 đã có 26 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ Doanh thu phí bảo hiểm không ngừng tăng lên, năm sau cao hơn năm trước Doanh thu phí bảo hiểm năm 1994, mới gần 500 tỷ đồng thì sau 10 năm, đến năm 2008 tổng doanh thu bảo hiểm 10.879 tỉ đồng

2.1.2 Các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tham gia thị trường

Năm 1994 trở về trước thì thị trường bảo hiểm chỉ có một doanh nghiệp bảo hiểm nhà nước duy nhất chi phối toàn bộ thị trường

Năm 2008, thị trường đã 26 doanh nghiệp thuộc tất cả các thành phần kinh tế Chi tiết tại Bảng 2.4

2.1.3 Nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ

Nghiệp vụ bảo hiểm này có vai trò quan trọng với các doanh nghiệp

vii

bảo hiểm, sở dĩ: Doanh thu của nghiệp vụ này đóng góp tỷ trọng cao trong tổng doanh thu của các doanh nghiệp Doanh thu phí bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới giai đoạn 2004- 2008 chi tiết tại bảng 2.5.Tiềm năng của thị trường bảo hiểm xe cơ giới là rất lớn

2.2 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI THỨ BA TRÊN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM

2.2.1 Cơ sở triển khai nghiệp vụ

Ở Việt Nam, ngày 10/3/1988 Hội đồng Bộ trường đã ban hành nghị định 30/HĐBT về việc quy định chế độ bảo hiểm bắt buộc đối với trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba Ngày 16 tháng 09 năm

2008 Chính phủ đã ban hành nghị định số 103/2008/NĐ-CP về bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới

2.2.2 Tình hình khai thác

Số lượng xe cơ giới tham gia giao thông ngày càng tăng Năm 2004, tổng số xe tham gia lưu hành là: 14.150.816 chiếc trong đó: xe ô tô tham gia giao thông là 774.824 chiếc và số xe mô tô là 13.375.992 chiếc thì đến năm 2008, tống số xe lưu hành trong toàn quốc là đã tăng gần gấp đôi: 26.356.502 chiếc, trong đó: xe ô tô là 1.581.802 chiếc

và xe mô tô là: 24.774.700 chiếc Trong khi đó tốc độ phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng ở nước ta hiện nay không đáp ứng được nhu cầu tham gia giao thông

An toàn giao thông ở Việt Nam là một vấn đề của toàn xã hội, có chiều hướng gia tăng Nhưng ý thức tham gia bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới là chưa cao Tỷ lệ xe tham gia bảo hiểm trách nhiệm dân

sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba được thể hiện ở bảng 2.6

Số xe tham gia bảo hiểm ngày càng tăng, nhưng tỷ lệ xe tham gia bảo hiểm vẫn còn ở mức thấp mặc dù có chiều hướng tăng trong những năm trở lại đây

Song song với số lượng xe tham gia bảo hiểm ngày càng tăng thì doanh

thu phí bảo hiểm mà các doanh nghiệp thu ngày càng lớn Doanh thu phí bảo hiểm của nghiệp vụ này giai đoạn 2004- 2008 được thể hiện tại bảng 2.7

Năm 2004, tổng doanh thu phí bảo hiểm của nghiệp vụ này trong năm

2004 là 455 tỷ đồng, doanh thu phí nghiệp vụ bảo hiểm nàycác doanh nghiệp bảo hiểm năm 2004 chi tiết tại bảng 2.7

Năm 2008, doanh thu phí của nghiệp vụ này là 1.067 tỷ đồng doanh thu phí bảo hiểm trách nhiệm dân sự của các doanh nghiệp bảo hiểm năm 2008 chi tiết tại Bảng: 2.8

2.2.3 Công tác đề phòng hạn chế tổn thất

Trong quá trình triển khai sản phẩm bảo hiểm, khâu hạn chế và đề phòng tổn thất là khâu nhằm giảm thiểu tần suất và mức độ thiệt hại của tổn thất Để công tác đề phòng hạn chế tổn thất trong bảo hiểm xe cơ giới nói chung thực sự là công tác của toàn ngành bảo hiểm, ngày 09/04/2007 Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 23/2007/QĐ-BTC bắt buộc doanh nghiệp bảo hiểm kinh doanh nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự phải trích tối thiểu 2% doanh thu phí bảo hiểm của nghiệp vu này hàng năm để đóng góp vào Quỹ bảo hiểm xe cơ giới do Hiệp hội bảo hiểm Việt Nam quản lý và sử dụng

2.2.4 Công tác giám định và bồi thường

2.2.4.1 Công tác giám định

Một số kết quả đạt được: giám định đã đảm bảo tính kịp thời, tạo điều kiện cho khách hàng được bồi thường nhanh chóng khi xảy ra tai nạn.Ngày càng nhiều các vụ tai nạn giao thông đường bộ được giám định trực tiếp và nhanh chóng Nhiều trường hợp giám định viên do tiến hành giám định và điều tra hiện trường tốt đã phát hiện ra nhiều vụ gian lận bảo hiểm

Một số tồn tại một số hạn chế sau cần khắc phục, như: Công tác giám định đôi khi còn chưa nhanh chóng, kịp thời Đạo đức nghề nghiệp của một số giám định viên là chưa tốt

2.2.4.2 Công tác bồi thường:

Tỷ lệ bồi thường của nghiệp vụ này tăng nhanh Nếu như năm 2004, tỷ

lệ bồi thường mới là: 31,7% thì chỉ sau 5 năm tỷ lệ này đã lên đến 42,99%

Số tiền bồi thường cũng tăng nhanh Năm 2004, số tiền bồi thường là 144,2 tỷ đồng thì đến năm 2008 đã tăng hơn 3,1 lần (458,7 tỷ đồng)

Nguyên nhân là do: Số vụ tai nạn giao thông ngày càng tăng, số xe tham gia bảo hiểm cũng tăng Cho nên số tiền bồi thường cũng tăng theo Các

vụ tai nạn xảy ra ngày càng nghiêm trọng, tổn thất về người và tài sản ngày càng lớn Bộ tài chính đã điều chỉnh mức trách nhiệm dân sự bắt buộc Do tình hình trục lợi bảo hiểm có chiều hướng gia tăng và ngày càng tinh vi

2.2.5 Kết quả và hiệu quả kinh doanh nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba của một số doanh nghiệp bảo hiểm

2.2.5.1 Bảo Việt

Kết quả và hiệu quả kinh doanh của nghiệp vụ bảo hiểm này tại Bảo Việt giai đoạn 2004 – 2008 được thể hiện qua bảng Bảng 2.11

2.2.5.2 Bảo Minh

Kết quả và hiệu quả kinh doanh của nghiệp vụ bảo hiểm này tại Bảo Minh giai đoạn 2004 – 2008 được thể hiện qua bảng 2.12

2.2.5.3 Pjico

Kết quả và hiệu quả kinh doanh của nghiệp vụ bảo hiểm này tại Pjico giai đoạn 2004 – 2008 được thể hiện qua bảng: 2.13

2.2.5.4 PVI

Kết quả và hiệu quả kinh doanh của nghiệp vụ bảo hiểm này tại PVI giai đoạn 2004 – 2008 được thể hiện qua bảng 2.14

2.2.6 Những kết quả đạt được và những vấn đề còn tồn tại

2.2.6.1 Những kết quả đạt được:

Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đã phát triển theo định hướng Nhà nước.Doanh thu phí bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới tăng nhanh Chất lượng khai thác bảo hiểm đều được các doanh nghiệp bảo hiểm đặc biệt quan tâm Các doanh nghiệp bảo hiểm bồi thường chủ động kịp thời cho các chủ xe và nạn nhân khi phát sinh trách nhiệm dân sự

2.2.6.2 Những vấn đề còn tồn tại:

Các doanh nghiệp bảo hiểm vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của thị trường Tỷ lệ bồi thường luôn ở mức cao và có chiều hướng gia nhanh, các doanh nghiệp bảo hiểm cạnh tranh không lành mạnh Trục lợi bảo hiểm xuất hiện ngày càng nhiều với các thủ thuật hết sức tinh vi, gây thiệt hại không nhỏ

2.3 NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ KHI TRIỂN KHAI NGHIỆP VỤ

2.3.1 Quy tắc bảo hiểm

Mức trách nhiệm bắt buộc của chủ xe ô tô tăng 1,67 lần từ mức 30/ 30 lên 50/50 nhưng phí bảo hiểm chỉ tăng 1,5 lần đã làm tỷ lệ bồi thường và số tiền bồi thường tăng cao Phạm vi bảo hiểm được mở rộng Quy định thêm một số nghĩa vụ của doanh nghiệp bảo hiểm

2.3.2 Vấn đề trục lợi bảo hiểm

Trục lợi bảo hiểm ngày càng phổ biến và có chiều hướng diễn biến phức tạp, nhiều vụ có tổ chức

2.3.3 Dự báo thị trường

Tiềm năng của thị trường bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới là rất lớn Vì vậy, các doanh nghiệp phải có đầu tư một cách đầy đủ về nguồn nhân lực, trang thiết bị, vốn, cơ sở vật chất… để có thế khai thác tối đa tiềm năng của thị trường