Phäø ,mäüt nhaì nho khäng âáûu âaût,säúng bàòng nghãö:"láúy nghiãn laìm ruäüng,láúy buït laìm caìy".Meû laì Nguyãùn Thë Nhaìn ,cuînglaì con nhaì nho,mäüt ngæåìi máùn tiãúp âä[r]
Trang 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
HƯỚNG DẪN GIÁO VIÊN ĐỌC VÀ SỬ DỤNG SÁCH THAM KHẢO ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
DẠY HỌC
1-ĐẶT VẤN ĐỀ:
Bậc học tiểu học là nền tảng cơ sở ban đầu cho việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách của con người, bậc học đầu tiên cho giáo dục phổ thông và cho toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân.Việc dạy học là nhiệm vụ trọng tâm của người giáo viên đồng thời phải đáp ứng yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học đặc biệt để phát huy tính năng động tích
cực của học sinh Người giáo viên phải áp dụng đổi mới phương pháp ,tạo ra những tiết học lý thú bổ ích gây hứng thú cho học sinh bởi vậy người giáo viên phải có không chỉ kiến thức trong sách giáo khoa mà còn câìn mở rộng kiến thức trong đời sống , các loại sách khác Chính vì vậy việc đọc và sử dụng sách tham khảo phải được người giáo viên chú trọng và muốn đạt
hiệu quả cao trong việc đọc và sử dụng sách tham
khảo , ngoài vai trò chủ động tích cực của giáo viên đứng lớp thì vai trò trách nhiệm người cán bộ thư
viện không phải là nhỏ đó là giới thiệu , hướng dẫn sử dụng hoặc sưu tầm thêm để giúp cho giáo viên
đứng lớp có lượng kiến thức đáp ứng yêu cầu giảng dạy ở tất cả lớp học , ở tâït cả các môn học của bậc tiểu học.
Từ vấn đề trên bản thân tôi trong nhiều năm công tác phụ trách thư viện đã trăn trở suy nghĩ chọn đề tài:” Hướng dẫn giáo viên đọc và sử dụng sách tham khảođể nâng cao chất lượng dạy học”.
2-GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ :
Trang 2a/-Thuận lợi và khó khăn:
+Thuận lợi:
Được sự quan tâm của Đảng uỷ, chính quyền
Phường 2 Sự quan tâm chỉ đạo của lãnh đạo Phòng Giáo dục và đào tạo Đông Hà và Ban giám hiệu Trường tiểu học Phan Bội Châu, quan tâm Hội phụ huynh.
Trường tiểu học Phan Bội Châu là nhà trường có bề dày về nền nếp dạy và học Chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh mỗi năm có tiến bộ rõ rệt, năm sau có tiến bộ hơn năm trước.
Tập thể hội đồng sư phạm nhà trường coi việc đọc và sử dụng sách tham khảo là trọng tâm của việc dạy theo phương pháp đổi mới
Có 100% giáo viên đứng lớp, giáo viên bộ môn như:
nhạc, họa , thể dục và ngoại ngữ (Anh văn) mượn sách tham khảo, nghiệp vụ Riêng đối với giáo viên
khối : 1, 2, 3 , 4 &5 việc dạy theo chương trình và sách giáo khoa mới phải đọc và sử dụng sách tham khảo và nghiệp vụ, nghiên cứu bài kỷ trước khi lên lớp
+Khó khăn:
Đối với giáo viên và học sinh do đặc thù dạy và học 2 buổi trên ngày nên thời gian dành cho đọc phân bố chưa hợp lý.
Sách tham khảo phục vụ cho chương trình giáo khoa mới chưa đáp ứng yêu cầu bạn đọc.
b/- Giải pháp thực hiện:
-Tôi tìm hiểu chương trình của các khối lớp để giới thiệu sách theo chủ đề tháng.
-Lên kế hoạch cụ thể , chi tiết ngay từ đầu năm học , từng tuần ,từng tháng và học kỳ.
-Nắm chắc sách tham khảo , nghiệp vụ hiện có của thư viện để vận dụng đáp ứng nội dung bài
giảng của từng tiết dạy
-Vận dụng việc đọc và sử dụng sách tham khảo , nghiệp vụ cho tốt để đạt hiệu quả cao , gây hứng thú cho học sinh trong giờ học
-Ngoài việc giới thiệu sách mới theo chủ đề hàng tháng bản thân tôi còn giới thiệu các thư mục như: Toán
Trang 3, Tiếng Việt , An toàn giao thông và Thân thế sự nghiệp của Phan Bội Châu v.v
Ví dụ : Khi dạy môn toán nâng cao của lớp 1, lớp 2 , lớp 3, lớp 4 và lớp 5.Thì cán bộ thư viện hướng dẫn giáo viên đọc cuốn sách Toán nâng cao của lớp 1, lớp 2 , lớp 3, lớp 4 và lớp 5 Ởí lớp 3,4 và 5 muốn làm phép
tính nhân , chia thành thạo thì giáo viên đọc cuốn
sách :Em làm toán nhân và Em làm toán chia.v.v
Ví dụ :Khi dạy các tiết luyện từ và câu , chính tả , tập làm văn.v.v cho lớp 2, lớp 3, lớp 4 và lớp 5 , bản thân tôi giới thiệu cho anh chị em giáo viên tìm đọc sách tham khảo như : Mẹo viết văn, Phương pháp dạy từ ngữ ,ngữ pháp, Hỏi đáp tiếng Việt , Tiếng Việt lý
thú,Từ điển vần, Trò chơi học tập tiếng Việt 1-2&3,
99 phương tiện và biện pháp tu từ tiếïng Việt ,
27-50-55 bài văn mẫu , luyện từ và câu , tập làm văn của lớp
2, lớp 3, lớp 4 và lớp 5 v.v
- Tôi còn giới thiệu sách vào sáng thứ 2 tiết chào cờ.
- - Cùng với Đội, Đoàn thanh niên , Công
đoàn sưu tầm tìm hiểu lịch sử Đoàn, truyền thống Đội, truyền thống ngày Quốc phòng toàn dân , Người Phụ nữ Việt Nam, Lãnh tụ Hồ Chí Minh bằng các câu hỏi gợi ý buộc giáo viên và học sinh phải tìm đọc các sách và tài liệu có liên quan các chủ đề trên
Hàng tháng , kỳ và cuối năm tôi sơ kết công tác bạn đọc và áp dụng sách tốt để tuyên dương trong tháng , kỳ và cuối năm động viên giáo viên đọc sách càng ngày càng tốt hơn
Bổ sung thêm sách tham khảo tôi đã suy nghĩ đề xuất làm giàu kho sách bằng phong trào ủng hộ sách của giáo viên và học sinh được toàn trường hưởng
ứng ủng hộ.
- Ngoài ra còn tuyên truyền hướng dẫn giáo viên
mua , đọc và áp dụng chuyên đề giáo dục : “Thế giới trong ta “
c/-Đánh giá về hiệu quả:
+Đối với giáo viên:
Trang 4-Tất cả các giáo viên tham gia đọc sách tham khảo và nghiệp vụ thì hiệu quả giờ dạy tại trường đều đạt khá , tốt chiếm tỷ lệ 80% ( như các đồng chí sau : Lan, Kiều, Aïi, Hạnh, Hằng, Hương, Yến, Hiền, Đào, Lan, Sương, Tịnh , Dãnh.v.v )
Kết quả trong 6 năm như sau:
Năm học Đạt giáo viên giỏi Thị Đạt giáo viên giỏi Tỉnh 2003-2004 Hiền ,
Kiều,Yến ,Thuý.
2004-2005 Hiền, Yến , Kiều ,
Anh.
2005-2006 Yến, P.Bình, Hiền ,
2006-2007 Kiều,Aïi ,Thuý Yến, P.Bình,
Hiền 2007-2008 Hiền , Lan,Kiều,Aïi Yến
2008-2009 Hiền ,
Lan,Kiều ,Thươn g
Lan
+Đối với học sinh:
-Hằng năm đều có đội học sinh giỏi văn hoá tham gia dự thi cấp Thị và Tỉnh đều đạt giải cao.
Trang 5đ/-Bài học kinh nghiệm:
-Để làm tốt công việc hướng dẫn giáo viên đọc và
sử dụng sách tham khảo để nâng cao chất lượng dạy học giáo viên thư viện phải tâm huyết , yêu nghề, giới thiệu sách hấp dẫn, biết cách sắp xếp sách, đôn đốc, kiểm tra, tuyên dương v v
-Giáo viên đọc và sử dụng sách tham khảo càng nhiều thì hiệu quả giờ dạy càng cao.
-Học sinh đọc và sử dụng nhiều sách thì chất
lượng văn hoá ngày càng được nâng lên rõ rệt.
-Kết hợp chặt chẽ giữa cán bộ thư viện , giáo viên đứng lớp , Ban giám hiệu , Hội cha mẹ học sinh và Liên Đội để huy động toàn xã hội đóng góp một số sách tham khảo để phục vụ cho việc dạy và học.
3-KẾT THÚC VẤN ĐỀ:
“ Không có sách thì không có tri thức
Không có tri thức thì không có chủ nghĩa cộng sản “ Trong nhà trường phổ thông , bậc tiểu học việc giảng dạy phải đọc và sử dụng sách tham khảo để nâng cao chất lượng trong giảng dạy và học tập là yêu cầu tối thiểu mà mỗi giáo viên cần đạt để đáp ứng với công cuộc đổi mới của nền giáo dục nước nhà.
Mặc dù bản thân đã có nhiều cố gắng , song công việc giới thiệu đọc và sử dụng sách tham khảo đến tận từng giáo viên không sao tránh khỏi thiếu sót Kính mong các đồng chí góp ý để việc giới thiệu đọc và sử dụng sách tham khảo hoàn thiện tốt hơn.
Xin chân thành cám ơn.
Đông Hà , ngày 20 tháng 5năm 2009 Ý kiến của hội đồng khoa học Người viết
Trường TH Phan Bội Châu
Trang 6Trương Đăng Đàm
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
HƯỚNG DẪN GIÁO VIÊN ĐỌC VÀ SỬ DỤNG INTERNET ĐỂ
A/- SÁCH THƯ VIỆN:
1.Tuyển chọn các dạng toán ở tiểu học lớp 3
Vũ Dương Thụy -Nguyễn Danh Ninh NXB GD-1995
2.Tuyển chọn các dạng toán ở tiểu học lớp 4.
Vũ Dương Thụy - Nguyễn Danh Ninh NXB GD -1995
3.Tuyển chọn các dạng toán ở tiểu học lớp 5
Vũ Dương Thụy - Nguyên Danh Ninh NXB GD -1995
Trang 7Đỗ Trung HiệuNg: Danh Ninh Vũ Dương Thụy NXB GD 1994.
-9.Học tốt toán lớp 5 - tập 2.
Đỗ Trung Hiệu -Ng: Danh Ninh - Vũ Dương Thụy NXB GD -1994
10.Bài tập toán 5.
Hoàng Doanh -Ngô Long Hậu NXB GD -1993
11.Các phương pháp giải toán ở tiểu học.
Đỗ TrungHiệu -Vũ Dương Thụy NXB GD -1993
12.Dạy học môn toán bậc tiểu học.
Nguyễn Phụ Hy NXB ĐHQG HN -2000
13.Toán khó 4.
Nguyễn Quang Tiềm -Lê Phước Anh NXB ĐNai -1995
14.Toán khó 5.
Nguyễn Quang Tiềm - Lê Phước Anh NXB ĐNai -1995
15.369 bài toán hay và khó lớp 4 &5.
Phạm Thị Minh Tâm NXB HCM -2000
16.Đề thi học sinh giỏi toán bậc tiểu học
Phạm Đình Thực NXB HCM -2000
17.Toán hình học nâng cao lớp 5.
Tô Hoài Phong NXB ĐNẵng -2000
18 45-Phương pháp giải bộ đề toán chọn lọc 5.
Đặng Tự Lập .NXB Trẻ -1997
19.Bồi dưỡng toán tiểu học 5.
Lê Hải Châu .NXB ĐHQG -1999
20.Bồi dưỡng toán tiểu học 4.
Lê Hải Châu .NXB ĐHQG -1999
21.Bồi dưỡng toán tiểu học 3.
Lê Hải Châu NXB ĐHQG -1999
22.Dạy các tập hợp số ở bậc tiểu học
Trang 8Nguyễn Bá Đô NXB GD - 2003.
32 Các câu chuyện toán học T2 : Cái đã biết trong cái chưa biết
Nguyễn Bá Đô NXB GD - 2003
33 Các câu chuyện toán học T3: Khẳng định trong phủ định
Nguyễn Bá Đô NXB GD - 2003
34 Các câu chuyện toán học T4 : Hữu hạn trong vô hạn
Nguyễn Bá Đô NXB GD - 2003
35 Các câu chuyện toán học T5: Đại lượng không đổi trong đại lượng biến đổi.
Nguyễn Bá Đô NXB GD - 2002
36 Các câu chuyện toán học T6: Hình tượng
trong trừu tượng
Nguyễn Bá Đô NXB GD - 2002
37.Các bài toán phát triển trí tuệ cho học sinh tiểu học T1: Các yếu tố hình học.
Vũ Quốc Chung NXB GD - 2003
38 Các bài toán phát triển trí tuệ cho học sinh tiểu học T2: Sô &ú Chữ số
Trang 9 Giúp em giỏi toán lớp 5.
Toán chọn lọclớp 5.
Chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 4 &5.
Các bài toán khó lớp 4 & 5.
100 bài toán về số và chữ số lớp 4 &5.
100 bài toán về chu vi và diện tích các hình lớp 4 &5.
Câu hỏi ôn tập và kiểm tra toán 5.
* Các bài toán thi chọn học sinh giỏi cấp 1
* Toán bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 5 tập 1.
Toán bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 5 tập 2.
* Các kỳ thi học sinh giỏi toàn quốc.
Trang 10THƯ MỤC
Để phục vụ giáo viên và học sinh giảng dạy , học tập vànâng cao trình độ chuyên môn ,bồi dươngvề bộ môn Văn -Tiếng Việt, bộ phận thư viện xin giới thiệu một số tên sách , tên tác giả và tạp chí như sau:
A/- SÁCH THƯ VIỆN :
1 30 bộ đề thi môn Tiếng Việt 5.
6 Bồi dưỡng văn tiểu học
Nguyễn Quốc Siêu NXB - ĐHQG -2000
7 50 bài văn đạt giải toàn quốc
Trần Mạnh Hưởng NXB -GD -1995
8- 27 tuyển chọn lọc tập làm văn 5.
Đặng Văn Khương NXB -GD -1995
9 55 bài văn mẫu 5.
Nguyễn Quốc Túy NXB -N An -1996
10 Mẹo luật viết văn hay
Trương Đức Thành NXB -GD -1994
11 Phương pháp dạy Tiếng Việt ở tiểu học.
Lê Phương Nga - Nguyễn Trị NXB -ĐHQG -1999
12 Văn học -học văn.
Hoàng Ngọc Hiếu NXB -GD -1990
13 Dạy & học chính tả dấu hỏi hay dấu ngã
Hoàng Phê NXB - GD - 2003
14 Tiếng Việt lý thú - tập 1
Trang 11Đinh Trọng Lạc NXB - GD - 2003.
18 Đồng dao Việt Nam
+ Học tốt Tiếng Việt 5.
+ Giải bài tập Ngữ pháp 5 - tập 1 &2.
+ Giải bài tập Ngữ pháp 4 - tập 1 &2.
+ Giải bài tập Văn - Tập đọc 5 -tập 1 &2.
+ Giải bài tập Văn - Tập đọc 4 tập 1 &2.
+ Bộ đề thi trắc nghiệm Tiếng Việt 5.
+ Bộ đề thi trắc nghiệm Tiếng Việt 4.
Hoàng Ngọc Hiếu.
Cao Đức Tiến.
Trang 12 Nguyễn Quang Ninh.
Trương Đức Thành.
Đặng Văn Khương.
3+/ Tạp chí :
- Tạp chí thế giới trong ta chuyên đề Giáo dục.
- Văn học tuổi trẻ
- Toán học tuổi trẻ (Mục : Sang chơi nhà Văn )
Trương Đăng Đàm
Mẫu thư mục
A/- Vài nét về tác giả tác phẩm:
B/- Các tài liệu về
1-só thứ tự 2-Ký hiệu phân loại 3-Họ và tên đệm tác giả4-Tên tác giả 5-Tên tác phẩm -6-Toàn tập, tập ,bài trích, 7- Nơi xuất bản -8-Năm xuất bản 9-
số trang 10- Tóm tắt nội dung tài liệu
Kính gửi : Ban giám hiệu trường THCS Nguyễn Du
Theo kế hoạch nhà trường,đồng thời để đáp ứng yêu cầucủa việc đọc tác phẩm nâng cao chất lượng học môn ngữ văn
Trang 13trong năm học qua tổ văn thông qua việc ngoại khóa -giới thiệu sách đã được những kết quả cụ thể là:
1-Số lượng : Tổ chức được 1 buổi ngoại khóa giới
thiệu 3 đầu sách đáp ứng chương trình học văn của học sinh khối 7
-Tục ngữ ca dao dân caViệt Nam của Vũ Ngọc Phan ,nhà xuất bản Khoa học xã hội
-Tục ngữ ca dao Việt Nam của Mã Giang Lân tuyển chọn vàgiới thiệu, nhà xuất bản Giáo dục
-Thơ ca dân gian Việt Nam của Đỗ Bình Trị -Bùi Văn Nguyên, nhà xuất bản Giáo dục
+Giáo v iên được cử giới thiệu sách có thời gian
đọc ,nghiên cứu tác phẩm hơn nữa tháng nên việc chọn lọc những nội dung cần và đủ để giới thiệu phù hợp với thời gian cho phép và đối tượng học sinh đáp ứng dung lượng kiến thức cần thiết triển khai trong đối tượng học sinh khối 7
+Học sinh nghiêm túc, chú ý nghe và tiếp thu ghi chép
Học sinh hiểu được những quan hệ về nội dung cơbản của thơ ca dân gian về :quan hệ tự nhiên,quan hệ xã hội cụ thể cho các em hiểu được tục ngữ,ca dao,dân ca của người Việt đã phản ánh đời sống vật chất ,đời sống tinh thần và những quan niệm về nhân sinh
Học sinh hiểu được cái hay,cái đẹp trong đời sống của người Việt cổ đã được kết tinh lại thành tinh hoa trong kho tàng văn học dân gian mà đặc biệt là thơ ca dân gian
Học sinh cũng hiểu được sơ lược cái hay,cái đẹp của ngôn ngữ văn học dân gian : những viên ngọc quý của văn học dân tộc đã được cha ông đúc kết
Trang 14và mài giũa qua thời gian ngày càng tinh xác ,trong sáng và phong phú.
Học tục ngữ ca dao, dân ca là học cách ăn nói mẫu mực về tính chính xác tính sinh độngvà tính hình tượng của ngôn ngữ văn học dân tộc Học sinh sẽ có sự học tập , rèn luyện trau dồi trong lời ăn tiếng nói của mình
Học sinh hứng thú hơn trong việc học tập ,tìm tòi ,nghiên cứu và hứng thú tìm sách đê øđọc ,để khám phá , chiêm nghiệm về quá khứ giàu truyền thống của dân tộc để trở thành những con người hữu ích trong tương lai
4/-Đề xuất:
Từ kết quả của việc giới thiệu sách là không chỉ nâng cao hiệu quả của hoạt động thư viện mà còn nâng caochất lượng học ngữ văn vì vậy đề xuất với thư viện trường :
-Cho học sinh được chọn lựa và mượn các loại sáchtham khảo hổ trợ cho việc học văn
-Mua thêm sách: Việt Nam trong con mắt người nước ngoài
THƯ MỤC
A/-VÀI NÉT VỀ TÁC GIẢ TÁC PHẨM:
Phan Bội Châu sinh ngày 26 tháng 12 năm 1867,mất ngày
29 tháng 10 năm 1940 Thuở nhỏ co ïtên là Phan Văn San ,từ
khoảng 1900 đổi tên là Phan Bội Châu Ông có nhiều biệt hiệu như Hải Thu ,Thị Hán,Sào Nam,Độc Tỉnh Tử Quê quán làng
Đan Nhiệm,nay là xã Nam Hòa,huyện Nam Đàn,tỉnh Nghệ An
Quê mẹ và nơi sinh là làng Sa Nam cùng huyện Cha là Phan Văn
Trang 15Phổ,một nhà nho không đậu đạt,sống bằng nghề:"lấy nghiên làm ruộng,lấy bút làm cày".Mẹ là Nguyễn Thị Nhàn,cũnglà
con nhà nho,một người mẫn tiếp đôn hậu.Phan Bội Châu từ nhỏ đã nổi tiếng thần đồng Bốn ,năm tuổi đã thuộc lòng
mấy thiên "Chu Nam"trong Kinh thi qua tiếng ru của mẹ Sáu tuổi,bắt đầu học chữ Hán Học sách Tam tự kinh chỉ vài ba ngày.Học sách Luận ngữ xong,,còn phóng tác ra Phan tiên
sinh luận ngữ,trong có lời chế giễu bạn nên bị bố đánh
đòn Tám tuổi biết làm văn bài và đậu đầu một số kỳ thi
hạch ở xã,ở huyện Mười ba tuổi thành thạo các thể văn cử tử: thơ phú ,kinh nghĩa.Tài giỏi nhưng thi cử lại lận đận Mặt khác ,cũng là người được nuôi dưỡng từ nhỏ trong không khí sục sôi chống Pháp của cả nước,đặt biệt ở vùng Nghệ -Tĩnh nên sớm có tinh thần yêu nước ,nhưng hoàn cảnh nhà nghèo,mẹmất sớm,cha già không người nuôi dưỡng,nên mãi đến năm
1900,sau khi đậu Giải nguyên,và ông thân cũng mất,mới hoàn toàn hiến thân cho sự nghiệp cứu nước.Năm 1901 mưu đánh chiếm thành Vinh không thành.Năm 1904 ,vận động thành lập hội Duy Tân Năm 1905sang Trung Hoa rồi sang Nhật Bản phát động phong trào Đông Du Năm1908 phong trào Đông Du bị giải tán Kế đó Phan bị trục xuất khỏi Nhật Bản phải trở lại Trung Hoa,rồi tới Thái Lan xây dựng căn cứ đợi thời.Năm 1912 ,sau cách mạng Tân Hợi (1911) lại đến Trung Hoa thành lập Việt Nam quang phục hội và hội Chấn Hoa hưng Á Từ năm 1913 đến 1917 bị chính quyền Quảng Châu bắt giam Ngồi trong
ngục ,nhưng vẫn tìm cách liên hệ với các đồng chí và chủ
trương phải lợi dụng việc Đức hất cẳng Pháp khỏi Đông Dương.Đại chiến thứ I kết thúc ,Pháp thắng trận Nhất thời ,Phan bị dao động và cũng bị lừa phỉnh ,đã chủ trương "Pháp - Việt đề huề ",sau đó chính Phan cũng tỏ ra ân hận Năm 1922, Phan cải tổ Việt Nam quang phục hội thành Đảng Việt Nam quốc dân Năm 1924,lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ nước Nga đến Trung
Hoa , làm Ủy viên Đông phương bộ , phụ trách Cục phương Nam
của Quốc tế Cộng Sản Được Nguyễn Ái Quốc góp ý , Phan Bội Châu sẵn sàng thay đổi đường lối , nhưng chưa kịp bàn
bạc cụ thể thêm thì đến năm 1925 Phan bị giặc Pháp bắt cóc giải về nước Chúng định thủ tiêu kín , nhưng việc bại lộ , đành đưa xử công khai , kết án tù chung thân ( từ 1912 , Phan bị thực dân Pháp phối hợp với Nam triều kết án tử hình vắng mặt ) Nhân dân cả nước đấu tranh đòi ân xá cho Phan Va ren sang Đông Dương thay thế Meclanh làm toàn quyền ra lệnh ân xá nhưng thực tế là đưa Phan về giam lỏng tại Huế ( Bến Ngự )cho đến ngày qua đời
Trang 16Con đường cứu nước của Phan Bội Châu đã đi qua nhiều
khuynh hướng chính trị , từ chỗ ảnh hưởng phong trào Cần Vương ,chuyễn sang quân chủ lập hiến , rồi chủ trương cách mạng dân chủ tư sản ,cuối cùng lại ít nhiều chịu ảnh hưởng
tư tưởng cách mạng dân chủ mới Sự diễn biến này phản ánhquy luật vận động của lịch sử đấu tranh dân tộc từ khi sau phong trào Cần Vương thất bại đến trước khi có lãnh tụ
Nguyễn Ái Quốc , có Đảng Cộng Sản Đông Dương ( nay là
Đảng Cộng Sản Việt Nam ) ra đời.Phan Bội Châu xứng đáng là
một trong những nhân vật lịch sử tiêu biểu cho phong trào yêu nước đấu tranh giành giải phóng dân tộc trong 25 năm đầu thế
kỷ X X Phan Bội Châu cũng là nhà văn tiêu biểu cho dòng văn
học yêu nước của thời kỳ này Mặc dù có tài năng lỗi về văn chương ,Phan không hề lấy văn chương làm lẽ sống Hai câu thơ của Viên Mai ( Trung Quốc ):"Mỗi phạn bất vong duy trúc
bạch;Lập thân tối hạ thị văn chương" (Bữa bữa những mong
ghi sử sách;Lập thân hèn nhất ấy văn chương) được Phan Bội Châu ( cũng như Nguyễn Ái Quốc ) rất tâm đắc.Có điều trên
đường cách mạng, thấy văn chương là vũ khí đắc lực nên Phanđã sáng tác thơ văn , và sáng tác một cách tự giác say
sưa ,không mệt mỏi Có thể chia sự nghiệp văn chương của
Phan Bội Châu làm ba thời kỳ :Khi còn ở trong nước , lúc ở
nước ngoài ,lúc bị bắt về nước
-Ở thời kỳ thứ nhất , ngoài văn chương cử tử ,Phan đã viết
những bài văn cổ động tinh thần yêu nước chống Pháp : Hịch
Bình Tây thu Bắc (1883), Song Tuất lục (1886) ,phú Bái
thạch vi huynh (1897) , Lưu cầu huyết lệ tân thư ( khoảng
1904,đã bị mất ) Đương thời , Lưu cầu huyết lệ tân thư đã
làm cho nhiều sĩ phu có tâm huyết biết tiếng Phan Bội Châu
và sau đó thành đồng chí của Phan bài phú Bái thạch vi
huynh tuy là một bài văn hình thức cử tử ,nhưng vẫn để lộ
cái chí "vá trời lấp biển"
-Ở thời kỳ thứ hai , ngòi bút của Phan Bội Châu càng tung
hoành thoải mái hơn Một số tác phẩm như : Việt Nam vong
quốc sử (1905) ,Khuyến quốc dân tư trợü du học văn
(19050 ,Hải ngoại huyết thư (1906) ,Kính cáo toàn quốc
phụ lão thư (1907) , Ai cáo Nam Kỳ phụ lão thư (1907), Thư gửi Phan Châu Trinh (1907) đã được bí mật gửi về trong
nước khích lệ nhân dân ,nhất là lớp thanh niên trí thức đi vào đấu tranh cứu nước Có tác phẩm đã làm cho nhiều chính
khách Trung Hoa,NhậtBản biết tiếng ,khâm phục tác giả,từ đó
ủng hộ cách mạng Việt Nam Phan cũng đã viết Việt Nam
quốc sử khảo (1908) với ý thức làm sống dậy lịch sử
dựng nước , giữ nước rất mực hào hùng của dân tộc Phan
Trang 17viết nhiều tiểu truyện về các liệt sĩ Kĩ niệm lục
(1907) ,Sùng bái giai nhân (1907), Trần Đông Phong
truyện ,Hoàng Phan Thái truyện (1907), Hà thành liệt sĩ truyện (1913) ,Ngư Hải Ông liệt truyện (1913) ,Tiểu La tiên sinh liệt truyện ,Tước Thái thiền sư (1917),Chân tướng quân (1917),Phạm Hồng Thái (1924) nhằm ghi công cá đồng
chí và nêu gương sáng dũng cảm , bất khuất trước đồng bào Cũng trong thời kỳ này ,khoảng 1907 , Phan cũng viết nhiều bài trên tờ Vân Nam - tạp chí bằng Trung văn của nhóm cách mạng người Vân Nam ( Trung Quốc) tập hợp ở Nhật Bản hồi đó Tập
Phan Bội Châu niên biểu còn ghi tên mấy bài : Ai Việt điếu
Điền (1906) ( Thương nước Việt Nam ,xót tỉnh Vân Nam) ,Việt vong thảm trạng (1907) Vào khoảng năm 1920 - 1922 Phan còn
viết cho tờ Đông Á tân văn ở Bắc Kinh , rồi Binh sư tạp chí ở Hàng Châu Trung Quốc Tác phẩm Trùng Quang tâm sử ( 1913
-1917 ) - một cuốn tiểu thuyết luận đề yêu nước và ít nhiều mang hình thức tiểu thuyết lịch sử của Phan đã in trên tạp chí
Binh sự này Thơ văn của Phan Bội Châu viết trong thời gian
bôn ba ở nước ngoài đã bộc lộ phần tư tưởng tình cảm tốt đẹp nhất , cùng với các bước chuyển biến trong đường lối đấu tranh cách mạng của tác giả
-Ở thời kỳ thứ ba , khối lượng sáng tác của Phan Bội
Châu cũng không ít Có Nam quốc dân tu tri (in 1927) , Nữ
quốc dân tu tri (1926) ,Xã hội chủ nghĩa (1935) ,Khổng học đăng (1935) , Phan Bội Châu niên biểu (1937 -1940 ) và nhiều
văn thơ khác đã được tập hợp lại trong các quyển : Phan Sào
Nam văn tập ,Phan Sào Nam tiên sinh quốc văn thi tập
Ngoài ra còn có chú giải Kinh Dịch Sống trong hoàn cảnh bị
thực dân Pháp kìm kẹp, không được gắn bó với nhân dân , với cách mạng nữa , dĩ nhiên tư tưởng tình cảm trong văn chương của Ông già Bến Ngự khó tránh khỏi ít nhiều bi quan bế tắc , nhưng tựu trung vẫn chan chứa tấm lòng yêu nước thương dân , thiết tha với nền độc lập tự do của đất nước Trong văn
nghiệp của Phan Bội Châu có hai cuốn hồi ký tự thuật :
Ngục trung thư, viết 1914, ngay sau khi bị bắt giam ở nhà
ngục Quảng Châu và cuốn Phan Bội Châu niên biểu viết trong thời gian cuối đời Qua hai cuốn hồi ký , đặc biệt là qua Phan
Bội châu niên biểu , có thể thấy rõ toàn bộ cuộc đời cách
mạng , con người , nhân cách cao cả của Phan
Nhìn chung văn chương Phan Bội Châu là tiếng nói kết tinh
được những tư tưởng , tình cảm , ý chí của dân tộc , của thời
đại Trong văn chương Phan Bội Châu có tiếng thét căm hờn dữ
dội và những bản cáo trạng hùng hồn đanh thép về tội ác của thực dân cướp nước và phong kiến tay sai , có pho tình cảm
Trang 18phong phú cao cả về đất nước , về lịch sử , về giống nòi , vềđồng bào đồng chí ,có lẽ sống anh hùng ,có tiếng nói giục giãcứu nước thương nòi Trên nhiều đề tài vốn đã có truyền thống lâu đời của văn học dân tộc như Tổ quốc, nhân dân, anh hùng ,phụ nữ Phan đã góp thêm nhiều điều tiến bộ , mới mẻ
về quan niệm và hình tượng Và cũng có thể nói : Phan Bội Châu đã đưa đến cho lịch sử văn học dân tộc một kiểu mẫu
văn chương Đó là loại văn chương tuyên truyền chiến đấu Ở
đây, con người nghệ sĩ và con người chiến sĩ là một Phan Bội Châu đã làm chính trị bằng sức mạnh văn chương Phan viết
văn vừa bằng chữ Hán, vừa bằng tiếng Việt với đủ thể tài , thể loại Có văn chính luận , có văn nghệ thuật Trong văn
nghệ thuật có thơ luật Đường,phú, văn tế, câu đối, hát nói, ca trù;có tiểu thuyết , truyện ngắn, tiểu truyện , hồi ký Phong
cách văn chương và cũng là sức hấp dẫn của văn chương Phan Bội Châu trước hết là ở nhiệt huyết của Phan trước số phận của đất nước , của nhân dân "Phan Bôiü Châu câu thơ dậy sóng
"( Tố Hữu).Trưóc khi có văn thơ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh thì trong lịch sử văn học Việt Nam không có nhiều văn chương có đủ sức lay động quần chúng đứng lên đấu tranh cách mạng
lớn lao như văn chương Phan Bội Châu Ngày nay trong văn
chương đó, về tư tưởng , về quan niệm có thể có điểm này diểm khác đã lui vào dĩ vãng, nhưng trái tim chan chứa nhiệt huyết của tác giả vẫn là một nguồn giá trị mới mẻ , cuốn hút
và bất diệt , vẫn có ý nghĩa hiện đại Phan Bội Châu là
một trong những nhà văn lớn nhất của văn học Việt Nam trong nữa đầu thế kỷ X X
B/-CÁC TÀI LIỆU VỀ :
Trang 20ta thời cận đại Sự nghiệp trước tác của PhanBội Châu là một hoạt động không tách khỏi cuộc đời hiến thân vì nước ,vì dân của nhà chí sĩ.Số trang tác phẩm của Phan Bội Châu rất lớn , gồm nhiều thể loại đề cập đến nhiều vấn đề trên nhiều lĩnh vực: chính trị, kinh tế , văn hóa, tư tưởng , xã hội v.v ,viết bằng chữ Hán,chữ Nôm và cả bằng chữ Quốc
ngữ.Tuy một số đã thất truyền , nhưng những tác phẩm của Phan Bội Châu còn lại đến nay là hết sức đồ sộ đa dạng
Mấy chục năm qua ,nhiều tác phẩm riêng biệt của Phan Bội Châu đã được công bố , nhiều tuyển tập văn thơ Phan Bội Châu biên soạn khá công phu cũng đã lần lượt ra mắt công chúng Nhưng dù sao , đông đảo bạn đọc, nhất là giới nghiên cứu khoa học xã hội - nhân văn vẫn chưa thỏa mãn ,vẫn tiếp tục đòi hỏi được đọc Phan Bội Châu nhiều hơn , đặng có thể hiểu biết và đánh giá Phan Bội Châu một cách toàn diện và chính xác hơn
Tập 1: VĂN THƠ THỜI KỲ TRƯỚC KHI XUẤT DƯƠNG (1882 - 1905)
*Ngoài các mục lớn chung cho cả toàn tập ,tiếp là nội dung của tập 1 như sau;
1-Phú chữ Hán 2a- Kinh nghĩa 2b- Văn sách
3- Thư : Thướng Long Cương Cao Xuân Dục
4-Tân thư : Lưu Cầu huyết lệ tân thư
5- tạp chí 6-Thơ chữ Hán Thơ Nôm,ca vè,ví dặm
8a-Câu đối chữ Hán 8b-Câu đối Nôm
9-Phụ lục : Một số giai thoại
10- Nguyên văn chữ Hán
Trang 21B/-CÁC TÀI LIỆU VỀ :
Trang 22Việt Nam vong quốc sử được xuất bản nhiều lần ,chứng tỏ nó có giá trị nhất định Nó không những là một tài liệu tuyên truyền cách mạng ở việt Nam ,mà còn ảnh hưởng sâu rộng ở Trung Quốc nữa.Ở Việt Nam ,dưới thời thuộc Pháp,tác phẩm văn thơ yêu nước và cách mạng đều bị coi là :"yêu thư , yêu ngôn" cấm lưu hành và tàng trữ Cuốn Việt Nam vong quốc sử của Phan Bội Châu được bí mật đưa về nước cuối năm
1905, và chỉ được phổ biến ở phạm vi hẹp trong một số các nhà yêu nước hoạt động chống Pháp đầu thế kỷ X X và được dùng làmtài liệu học tập tại trường Đông Kinh nghĩa thục năm 1907.Nhưng sau đó, sách bị Pháp tịch thu ,cấm lưu hành ,tàng trữ
Hải ngoại huyết thư bao hàm sâu sắctoàn bộ chủ nghĩa yêu nước của Phan Bội Châu ,là sự cụ thể hóa bằng hình tượng nghệ thuật những vấn đề đã được nhà chí sĩ trình bày trong Việt Nam vong quốc sử.Tác phẩm gồm
738 câu thơ,chia làm hai phần: Tiền biên và tục biên
Tân Việt Nam là một luận văn ,trong đó tác giả Phan Bội Châu trình bày mô hình nước Việt Nammới theo Cụ quan niệm Đây là một nước Việt Nam trong đó mọi ngành kinh tế,chính trị , quân sự, văn hóa ,giáo dục, xã hội đều được đổi mới theo hướng tư bản chủ nghĩa Trên cơ sở công cuộc "Duy Tân"đó, dân sẽ giầu ,nước sẽ mạnh văn minh ngày càng phát triển, uy
tinnươcs ta tren trường thế giới ngày càng nâng cao
Tác giả tiếc là không được cùng ở với tráng
sĩ ,gần gũi tráng sĩ khi ông còn sống Bản ghi chép này ,phần lớn ghi được qua lời kể của những người hầu cận tráng sĩ ,nên có đoạn chỉ là hình thức bề ngoài mà chưa lột tả được đầy đủ chân tướng tráng sĩ.Ý của tác giả là làm thế nào không để mất đi cái tinh
Trang 23Khi còn mâu thuẫn giữa giai đoạn này giai đoạn khác.
B/-CÁC TÀI LIỆU VỀ :