Sau thêi gian th¶o luËn GV thu phiÕu vµ treo b¶ng phô, HS dùa vµo néi dung cña phiÕu häc tËp t×m ra c¸c chi tiÕt kÕt hîp víi GV híng dÉn dÎ x©y dùng lªn mét ®¸p ¸n chuÈn.. B5.[r]
Trang 1Các bớc khai thác nghệ thuật tơng phản đối lập
trong hai văn bản Cô bé bán diêm ( Trích ) - An đéc xen
Đánh nhau với cối xay gió ( Trích : " Đôn ki hô tê ") - Xéc van tét
A Đặt vấn đề
I- Cơ sở lý luận
Thực hiện nhiệm vụ đổi mới chơng trình và phơng pháp dạy học chung của
Bộ Giáo Dục và Đào Tạo nhằm tạo sự phát triển mới, nâng cao hiệu quả giáo dục
và đào tạo
Thực hiện nhiệm vụ đổi mới của riêng bộ môn Ngữ văn THCS là học sinh tích cực chủ động nhận thức để tự bồi bổ, chiếm lĩnh văn bản bằng suy luận, tởng tợng, bình giá văn học
Trong bộ môn Ngữ văn đặc biệt là phần văn bản nghệ thuật sáng tạo bao giờ cũng là phần rất quan trọng, nó cùng với nội dung của văn bản tạo ra kiến thức hoàn chỉnh cho một văn bản Hơn thế nữa, khi tìm hiểu văn bản bao giờ cũng phải đặt nghệ thuật sáng tác lên trớc, ngời tìm hiểu văn bản bao giờ cũng phải đi theo quy trình từ nghệ thuật để tìm ra nội dung, ý nghĩa và kiến thức toàn diện của văn bản đó
Khai thác một văn bản để đảm bảo đợc đúng, đủ nội dung kiến thức đã là khó, khai thác đợc nghệ thuật, sự sáng tạo của nhà văn lại khó hơn rất nhiều lần Mục tiêu đặt ra là phải làm sao ở mỗi văn bản ngời tìm hiểu dù ít hay nhiều phát hiện ra đợc nghệ thuật, tìm ra đợc cái hay, cái độc đáo mới mẻ trong nghệ thuật
đó để tìm ra cái giá trị của nó đến nội dung và đến toàn bộ ý nghĩa của văn bản Nghệ thuật của một văn bản cũng chính là dụng ý nghệ thuật của nhà văn khi tạo lập văn bản Tìm hiểu nó tức là tìm hiểu cái dụng ý riêng mà nhà văn gửi gắm vào tác phẩm của mình
Trong đại dơng mênh mông của các biện pháp nghệ thuật sáng tạo tác phẩm thì nghệ thuật tơng phản đối lập đợc sử dụng tơng đối phổ biến bởi những u việt của nó
II/ Cơ sở thực tiễn
Trong thực tế giảng dạy ở trờng THCS hiện nay, GV còn gặp rất nhiều khó khăn, lúng túng khi khai thác nghệ thuật ở từng văn bản Câu hỏi luôn đợc đặt ra
của các GV dạy Ngữ văn là: làm thế nào để HS nhận biết đợc nghệ thuật ? Làm
thế nào để HS khai thác đợc đúng nghệ thuật đó ? Làm thế nào để HS thấy đợc tác dụng, giá trị và ý nghĩa của nó trong từng văn bản ?
Với GV đã khó thì với HS còn khó khăn hơn rất nhiều Các em cha hiểu nghệ thuật là gì nói chi đến việc các em phải tìm ra, đặt tên và khai thác các biện pháp nghệ thuật
Trong chơng trình Ngữ văn THCS có một sự trùng hợp rất ngẫu nhiên và lí thú, đó là rất nhiều nhà văn sử dụng nghệ thuật tơng phản đối lập để sáng tạo ra
tác phẩm của mình Chơng trình Ngữ văn 7 có hai văn bản là "Sống chết mặc bay
" của Phạm Duy Tốn và vở chèo cổ " Quan Âm Thị Kính " Lên lớp 8, nghệ thuật
t-ơng phản đối lập thể hiện rất rõ trong hai văn bản văn học nớc ngoài là: " Cô bé
bán diêm " của An đéc xen và " Đánh nhau với cối xay gió " của Xéc van téc.
B/ Giải quyết vấn đề
Trang 2I/ Phơng pháp nghiên cứu
Nếu nh với hầu hết các biện pháp nghệ thật khác, GV chỉ cần hớng dẫn HS tìm chi tiết, hình ảnh đó tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì là đợc thì ở hai văn bản
" Cô bé bán diêm " và " Đánh nhau với cối xay gió " nghệ thuật tơng phản đối lập
đi xuyên suốt toàn bộ hai văn bản Chính vì vậy, khi khai thác nghệ thuật này, ta
có thể tiến hành tuần tự theo các bớc sau:
Bớc 1 Dẫn vào nghệ thuật ( Gọi tên nghệ thuật )
ở bớc này, ngời giáo viên sử dụng câu hỏi phát vấn để các em tìm ra và đọc
đúng tên của nét nghệ thuật đó Bớc này HS làm việc cá nhân và đợc ghi vào bảng
Bớc 2 Khai thác nghệ thuật.
Đây là bớc quan trọng nhất trong quá trình tìm hiểu nghệ thuật tơng phản
đối lập Ngời GV phải cho Hs thấy đợc nghệ thuật đó thể hiện nh thế nào trong văn bản
Cách tiến hành nh sau:
B1 Gv chia nhóm, phát phiếu học tập theo mẫu có sẵn về các đối t ợng tơng phản nhau, HS có nhiệm vụ quan sát văn bản để tìm ra các chi tiết hình ảnh tơng phản đối lập đó điền vào phiếu cho sẵn
B2.GV kẻ bảng theo mẫu vào bảng phụ hoặc máy chiếu
B3 Thời gian thảo luận nhóm tuỳ theo kiến thức của từng bài
B4 Sau thời gian thảo luận GV thu phiếu và treo bảng phụ, HS dựa vào nội dung của phiếu học tập tìm ra các chi tiết kết hợp với GV hớng dẫn dẻ xây dựng lên một đáp án chuẩn
B5 Gv bình giảng các về những chi tiết, hình ảnh tơng phản đối lập đã tìm
đợc
B6 Gv phát ngợc trở lại những phiếu đã thu đợc của HS theo nguyên tắc chéo nhau HS so sánh với đáp án chuẩn để từ đó tự đánh giá, cho điểm bạn mình GV nhận xét Lu ý GV phải khống chế thời gian của các em để không sa
đà
Bớc 3 Tác dụng và ý nghĩa nghệ thuật.
Với tác dụng, GV có thể đa đa kèm vào bảng phụ bằng việc kẻ riêng ra một cột nào đó hoặc đặt câu hỏi về tác dụng và ghi bảng chính Còn để rút ra ý nghĩa, giá trị nghệ thuật, GV sử dụng một vài câu hỏi nâng cao mang tính chất bình giá
để HS suy nghĩ và trình bày cảm nhận của riêng mình, GV có thể bình để HS nghe và học tập
II/ Những công việc thực tế đ làm.ã làm.
Cách tiến hành thực tế trong từng văn bản.
1/ Văn bản:
Cô bé bán diêm
( An đéc xen ) Tập trung khai thác nghệ thuật tơng phản đối lập trong việc xây dựng hình
ảnh cô bé bán diêm và những điều xảy ra xung quanh cô
Vì nghệ thuật tơng phản đối lập xuyên suốt văn bản nên khi khai thác nghệ thuật này ta nên đi theo tiến trình giảng với các phần, các mục
a/ Dẫn vào nghệ thuật.
- GV gợi dẫn HS tìm hiểu
về gia cảnh của cô bé, nhận xét
về gia cảnh đó
- Sau đó GV nối sang
phần nghệ thuật bằng các câu
hỏi
- Không chỉ có gia cảnh
nh vậy, tác giả còn đạt cô bé
1.1 Cô bé bán diêm trong đêm giáo thừa.
Gia cảnh của cô bé: rất éo le, khốn khổ,
thơng tâm.
- Trong đêm giao thừa
Trang 3vào hoàn cảnh đặc biệt nào ?
- Em hiểu gì về đêm giao
thừa ?
- Mỗi gia đình trong đêm
giao thừa có gì đặc biệt ?
- Song cô bé bán diêm lại
ở hoàn cảnh náo ?
- GV nhấn mạnh vào các
từ xum họp, hạnh phúc với các
từ một mình, lẻ loi, ngoài đờng
phố giá lạnh, rét buốt.
- Vậy tác giả đã dùng
nghệ thuật gì ?
- Thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới trong đêm 30 Tết, đúng 12 giờ đêm
- Mọi gia đình đều sum họp, hạnh phúc bên nhau trong ngôi nhà ấm cúng để cùng đón chào giờ phút giao thừa thiêng liêng
- Cô bé chỉ có một mình lẻ loi ngoài đờng phố giá rét, buốt lạnh tái tê
- Nghệ thuật tơng phản đối lập
b/ Khai thác nghệ thuật.
- Gv chia nhóm thảo luận,
phát phiếu học tập có in mẫu
sẵn, HS chỉ tìm và điền theo
câu hỏi:
Em hãy tìm chi tiết hình
ảnh đối lập ?
- Mẫu phiếu:
Sự đối lập tơng phản
Thiên nhiên
Nhà em xa
Mọi ngời
Thực trạng của em
Em ở hiện tại Bản thân em Kết luận ở bảng phụ
Bảng phụ:
Sự đối lập tơng phản
Thiên nhiên: trời tối đen, giá
rét, tuyết rơi nhiều.
Nhà em xa: ngôi nhà xinh
xắn có dây trờng xuân bao
quanh, em sống với bà hạnh
phúc, đầm ấm.
Mọi ngời: cửa sổ các nhà
đều sáng rực, trong phố sực nức
mùi ngỗng quay.
Thực trạng của em: Đầu trần, chân đi đất,
dò dẫm trong báng tối.
Em ở hiện tại: một mình ngồi nép trong góc
tờng giữa hai ngôi nhà, thu chân lại càng thấy rét hơn.
Bản thân em: bụng đói cồn cào, chẳng dám
về nhà, trời vẫn tối đen.
- GV bình: ngay ở phần mở đầu này, tác giả đã cho thấy cảnh ngộ của em
bé bán diêm bằng những hình ảnh tơng phản đối lập rõ nét Ngoài trời thì tối đen
nh mực, gió lạnh rét buốt, tuyết rơi ngày càng nhiều, còn em thì phong phanh Cái đói, cái rét, công việc kiếm sống dày vò em, đày đoạ em Em đã rét, đã khổ
có lẽ còn rét khổ hơn khi ngửi thấy mùi ngỗng quay sực nức Em đã tủi thân lại càng tủi thân hơn trong đêm giao thừa
Trang 4c/ Tác dụng, ý nghĩa của nghệ
thuật.
- GV phát vấn, HS suy nghĩ trả
lời
- Em hãy cho biết tác dụng của
nghệ thuật này ?
- Làm nổi bật nỗi khổ cực của cô bé bán diêm, gợi niềm thơng cảm nơi ngời
đọc
* Kết luận: qua các bớc trên, các em HS đã tìm hiểu đợc nghệ thuật tơng
phản đối lập trong phần đầu của văn bản.
a Dẫn vào nghệ thuật
- Gv đặt câu hỏi, Hs trả lời
- Cô bé quẹt diêm mấy lần ?
- Mô típ quen thuộc trong mộng tởng và
thực tế tơng đồng hay đối nghịch nhau ?
- Tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì ?
b/ Khai thác nghệ thuật.
GV phát phiếu học tập có mẫu:
STT
các lần
quẹt
diêm
Sự đối lập tơng phản nghĩa ý Mộng
t-ởng Thực tế
Lần 1
Lần 2
Lần 3
Lần 4
Lần 5
- Kết luận ở bảng phụ
1 2 Thực tế và mộng t ởng.
- 5 lần trong đó 4 lần đầu mõi lần quẹt một que, lần thứ 5 quẹt tất cả các que diêm còn lại
- Đối nghịch nhau
- Tơng phản đối lập
Bảng phụ:
STT các lần quẹt
diêm
Sự đối lập tơng phản ý nghĩa Mộng tởng Thực tế
Lần 1
Lần 2
Lần 3
Lần 4
Một lò sởi toả
ra hơi nóng dịu dàng
Một bàn ăn thịnh soạn dọn sẵn với ngỗng quay
Một cây thông nôel trang trí lộng lẫy với hàng ngàn ngọn nến sáng rực lấp lánh và
Bà đang mỉm cời với em
Em vẫn ngồi trong rét mớt, giá
lạnh Chỉ có bức t-ờng dày đặc, bụng
em vẫn đói cồn cào
Nến bay lên trời thành sao, chẳng có gì hết
Bà đã mất
Mơ ớc đợc ấm
áp Mơ ớc đợc ăn no
Mơ ớc đợc vui chơi trong đêm giao thừa
Mơ ớc đợc sống với bà, đợc yêu
th-ơng
Em khao khát
Trang 5đ-Lần 5
Bà cầm tay em
và hai bà cháu bay vụt lên cao không còn đói rét, khổ đau
Bà đã mất, chẳng ai bên cạnh
em, em chết vì
đói rét
ợc mãi ở bên ngời thân, đợc yêu
th-ơng che chở và có cuộc sống tốt đẹp hơn
* GV bình: Em bé đã quẹt diêm và quẹt tới 5 lần, có lẽ em quẹt diêm là để
em sởi ấm phần nào và cũng là để em đợc đắm chìm trong ảo ảnh mà em tởng t-ợng ra Câu chuyện cứ thế phát triển đan xen giữa thực và ảo hệt nh truyện cổ tích Không thể có chi tiết truyện nào hay hơn trong hoàn cảnh sự việc nh vậy Khi ánh lửa sáng rực, ấm áp bùng loé lên thì thì cùng lúc thế giới tởng tợng mơ
-ớc cũng xuất hiện nhng chỉ trong vài tích tắc, ánh lửa trong đầu que diêm vụt tắt
và em bé lại trở về thực tại phũ phàng ảo ảnh và thực tại cứ đan cài, xen lồng vào nhau Nghệ thuật tơng phản đối lập đã làm nổi bật hoàn cảnh thực tại và mộng t-ởng của cô bé ? Thực tại em bất hạnh khốn khổ bao nhiêu thì mộng tt-ởng nó lại
đẹp đẽ và kì diệu bấy nhiêu
c/ Tác dụng, ý nghĩa của nghệ thuật.
Gv phát vấn, Hs suy nghĩ trả lời
- Thực tế và mộng tởng của em đã nói
với ta điều gì về em ?
- Nghệ thuật tơng phản đối lập ở đây có
giá trị gì trong việc thể hiện ?
Thực tế: một em bé bị bỏ rơi cô
độc và khốn khổ
Mộng tởng : Em bé khao khát
đ-ợc sống ấm no, yên vui và đđ-ợc yêu thơng che chở
Khắc sâu hình ảnh em bé, tạo ấn tợng sâu sắc trong lòng ngời đọc
* GV bình: Rõ ràng mỗi lần quẹt diêm, đốt lửa là một lần cô bé đói khổ kia mơ ớc
và khát vọng Những mơ ớc của cô bé thật giản dị và ngây thơ, nó gắn liền với tuổi thơ trong sáng hồn nhiên của em Em khao khát có cuộc sống vật chất đầy đủ, đợc hởng những thú vui tinh thần, đợc sống trong hạnh phúc gia đình êm ấm, đợc ngời thân chăm sóc, che chở Đó cũng chính là những ớc mơ khát vọng chính đáng muôn đời của mọi em bé trên thế gian này Thể hiện khát vọng ớc mơ đó chắc hẳn nhà văn Đan Mạch An đéc xen kia đã cháy lòng mong ớc những em bé và tất cả mọi ngời, trớc hết là những kiếp ngời đói khổ, vợt qua mọi thực tế phũ phàng để vơn tới cuộc sống ấm no hạnh phúc, có đủ miếng ăn, manh áo
và đợc yêu thơng Mỗi lần em bé quẹt diêm thắp lửa dờng nh cũng là một lần ngọn lửa tin yêu, khát vọng trong trái tim cháy lên sáng rực nh giục giã con ngời Nhng thực tế đã quá phũ phàng, thực tế ấy đã xoá đi những mộng tởng đẹp đẽ của em và bao ngời nghèo khổ khác nữa Vì thế khi em bé đợc gặp lại bà cũng là lúc em từ giã cõi đời Em đã ra đi trong đói khát, trong một đêm rét buốt, cô đơn, trong niềm hi vọng tan biến thành ảo ảnh Chắc hẳn tác giả đã viết những bài văn này bằng cả niềm yêu thơng và cảm thông sâu nặng Một lần nữa nghệ thuật tơng phản đối lập lại phát huy tác dụng của mình để xây dựng lên những trang văn gây xúc động lòng ngời.
a/ Dẫn vào nghệ thuật
- GV hỏi, HS trả lời:
Em bé chết trong hoàn cảnh, thời
gian nào ?
Trong hoàn cảnh ấy mọi ngời ra
sao ?
Nh vậy An đéc xen lại tiếp tục sử
dụng nghệ thuật gì ?
1.3 Cái chết của em bé.
Chết trong đêm giao thừa
Vui vẻ đón giao thừa và đi chơi Tết
Nghệ thuật tơng phản đối lập
Trang 6b/ Khai thác nghệ thuật
GV phát phiếu theo mẫu:
Sự tơng phản đối lập
Mọi ngời Em bé
Trạng thái và
hành động:
Suy nghĩ:
Trạng thái và hành động:
Suy nghĩ:
- Hs phát hiện, Gv kết luận trong
bảng phụ
Bảng phụ:
Sự tơng phản đối lập
Trạng thái và hành động: mặt trời lên,
trong sáng chói chang, mọi ngời vui vẻ
ra khỏi nhà.
Suy nghĩ: chắc cô bé muốn sởi cho ấm.
Mọi ngời chỉ biết khi em bé đã chết.
Trạng thái và hành động: em bé chết vì
giá rét trong đêm giao thừa, thi thể em ngồi giữa những bao diêm.
Suy nghĩ: em nhìn thấy những điều kì
diệu Em bé chết nhng đôi má vẫn hồng
và đôi môi đang mỉm cời.
c/ ý nghĩa của nghệ thuật.
- GV hỏi, HS trả lời:
Hãy cho biết tác dụng của nghệ
thuật tơng phản đối lập trong đoạn
này ?
Ngời đọc thấy đợc số phận quá bất hạnh của cô bé và sự thờ ơ đến lạnh lùng với nỗi bất hạnh đó của mọi ngời
Đồng thời thấy đợc thái độ thông cảm của nhà văn
* GV bình: Từ những áng văn bay
lợn, chói sáng đầy chất thơ ở đoạn trên,
đến đây ngôn từ trĩu xuống, nhẹ nhàng,
thấm thía một âm điệu buồn thơng
Nghệ thuật tơng phản đã làm nên cái
đặc sắc, ấn tợng trong những dòng cuối
của văn bản này: giữa những ngày đầu
năm hứa hẹ những mầm sống mới có
một em bé đã ra đi, em chết trong băng
giá từ đêm khuya mà đến rạng sáng
hôm sau đôi má vẫn hồng và đôi môi
vẫn đang mỉm cời hạnh phúc Mọi ngời
không hiểu và không biết đợc những
phút giây kì diệu về cảnh huy hoàng
của hai bà cháu bay lên đón những
niềm vui đầu năm mới Miêu tả cảnh
thơng tâm này, ngòi bút An đéc xen
vừa thực vừa mộng Sự thực là em bé
khốn khổ kia đã chết, những đấy là một
cái chết đẹp, hình hài, thể xác chết mà
Trang 7linh hồn và khát vọng của em bé vẫn
sống
* GV khái quát lại nét nghệ thuật
này trong toàn văn bản
- Gv hỏi, Hs trả lời
Nhắc lại nét nghệ thuật chính trong
bài ?
Tác dụng của nghệ thuật đó trong
văn bản ?
Nhận xét của em về tác giả An đéc
xen ?
- Tô đậm hình ảnh của một cô bé
đáng thơng, bất hạnh với những ớc mơ
đẹp
- Thấy đợc sự thờ ơ đến tàn nhẫn của toàn xã hội với những bất hạnh đó của cô bé đáng thơng
- Tác giả đã rất thành công cho thấy
sự sáng tạo của ông trong cách xây dựng văn bản
* GV bình: Có thể nói An đéc xen biết khám phá những khía cạnh thần kì, bất
ngờ trong sự việc đơn giản hằng ngày, đa chúng ta vào thế giới thần thoại đầy chất thơ nhng vẫn giải quyết chúng phù hợp với những quan niệm nhân sinh và xã hội tiến bộ của mình Hơn thế nữa, cái đặc sắc của nghệ thuật với những chi tiết tơng phản đói lập, An đéc xen đã truyền cho chúng ta lòng thơng cảm đối với một em bé bất hạnh, lay động trong tình thơng và niềm tin ở con ngời, nhất là ngày ngày phải đối mặt với những khốn khổ, khó khăn mà vãn không nguôi mong muốn về những điều tốt đẹp nhất An đéc xen đã viết những trang văn đi vào lòng ngời
( Với câu hỏi và lời bình này, Gv đã giúp Hs thấy đơc ý nghĩa, giá trị của nghệ thuật tơng phản đối lập trong toàn văn bản Hs phần nào phát huy đợc khả năng t duy và bình giá văn học.)
2/ văn bản:
đánh nhau với cối xay gió
( Trích: Đôn ki hô tê - Xéc van tét )
Tập trung khai thác nghệ thuật tơng phản đối lập trong việc xây dựng hai nhân vật Đôn ki hô tê và Xan chô pan xa Với văn bản này ta không khai thác tách biệt từng bớc ở từng phần nh ở văn bản trớc mà ta khai thác tổng quát Bởi lẽ nghệ thuật tơng phản đối lập đi xuyên suốt tác phẩm và đan xen vào nhau Cách khái thác này cũng làm cho quá trình tìm hiểu không bị nhàm chán
B
ớc 1 Phát hiện nghệ thuật
Gv hỏi, Hs trả lời
Cho biết hai nhân vật chính trong
văn bản ?
Hãy so sánh hai nhân vật này giống
hay khác nhau ?
Tác giả sử dụng nghệ thuật gì để
tạo nên sự khác nhau đó ?
- Hai nhân vật chính: Đôn ki hô tê
và Xan chô Pan xa
- Hai nhân vật trái ngợc nhau hoàn toàn
- Nghệ thuật tơng phản đối lập
B
ớc 2 Khai thác nghệ thuật.
Gv chia nhóm, phát phiếu học tập theo mâũ:
Sự tơng phản đối lập
Đối tợng
so sánh
Đôn ki hô tê
Xan chô
pan xa
1/ Đánh nhau với cối xay gió.
Trang 8Lời nói
Quyết định
Hành động
Kết luận bằng bảng phụ:
Bảng phụ
Sự tơng phản đối lập
Đối tợng so sánh Đôn ki hô tê Xan chô pan xa
Lời nói
Quyết định
Hành động
Có đến ba bốn chục tên khổng lồ ghê gớm
Cánh tay của chúng dài ngoẵng, có đứa cánh tay dài
đến hai dặm
Đánh nhau với cối xay gió Lấy khiên che kín thân, tay lăm lăm ngọn giáo, thúc ngựa phi thẳng tới cối xay gió, đâm mũi giáo vào cánh quạt
Đó là những cối xay gió, cái vật trông giống cánh quạt, khi có gió thổi chúng
sẽ quay tròn làm chuyển
động cối đá bên trong Chẳng làm gì cả
Hét bảo là không đợc
đánh nhau với cối xay gió
Đứng ngoài, chẳng can
dự gì
Qua những chi tiết trên em thấy Đôn
và Xan là ngời nh thế nào ? gàn dở song cũng dũng cảm mạnh mẽ Đôn: mù quáng, hoang tởng đến
Xan: tỉnh táo, sáng suốt song nhát
gan
2 2 Sau khi đánh nhau với cối xay gió
Mẫu phiếu:
Sự tơng phản đối lập
Đối tợng so sánh Đôn ki hô tê Xan chô pan xa
Khi bị đau
Với việc ăn
Với việc ngủ
Với tình nơng
Kết luận ở bảng phụ:
Sự tơng phản đối lập
Đối tợng so sánh Đôn ki hô tê Xan chô pan xa
Khi bị đau
Với việc ăn
Với việc ngủ
Có bị thơng thế nào cũng không rên rỉ, dù sổ cả ruột ra ngoài
Cha cần ăn Không ăn sáng
Suốt đêm không ngủ Nhịêt tình thành tâm niệm cầu mong tình nơng cứu giúp Không ăn vì nghĩ tới tình
Hơi đau một chút là rên
rỉ ngay Nhắc đến giờ ăn Ngồi thoải mái trên lng lừa, lôi các thứ trong túi hai ngăn ra ung dung đánh chén, tu bầu rợu, buồn vì thấy rợu đã vơi
Ngủ một mạch đến sáng, mặt trời chiếu thẳng vào mới tỉnh
Trang 9Với tình nơng nơng đã đủ no rồi
Không ngủ suốt đêm để nghĩ tới nàng
Chẳng nghĩ đến ai
* Gv gợi dẫn để Hs tìm ra ý nghĩa.
Qua chi tiết trên em có nhận xét gì về
hai nhân vật này ? chung trong mối tình hoang tởng, coi Đôn: ngoan cờng, gan dạ,thuỷ
thờng ăn uống, hoang tởng học đòi theo sách kiếm hiệp
Xan: Yếu duối, thực tế, lạc quan, vô
tâm.
Mẫu phiếu:
Sự tơng phản đối lập
Đối tợng so sánh Đôn ki hô tê Xan chô pan xa
Nguồn gốc
Ngoại hình
Suy nghĩ
Kết luận về ý tởng
Kết luận ở bảng phụ:
Sự tơng phản đối lập
Đối tợng so sánh Đôn ki hô tê Xan chô pan xa
Nguồn gốc
Ngoại hình
Suy nghĩ
Kết luận về ý
t-ởng
Quý tộc nghèo Gầy gò, cao lênh khênh,
c-ỡi trên lng con ngựa còm Cao thợng: quét sạch giống xấu ra khỏi mặt đất, đem lại cuộc sống bình yên cho dân lành
Cao đẹp
Nông dân Béo, lùn, cỡi la béo Thực dụng: làm giám mã không vất vả, thoải mái chỉ việc đi, ăn và ngủ
Tầm thờng
Gv gợi ý để Hs tìm ra ý nghĩa
Em có kết luận gì về điểm đáng học
tập và đáng phê phán của hai nhân vật
này ?
Em hãy cho biết tác dụng của nghệ
thuật tơng phản đối lập trong việc xây
dựng hai nhân vật ?
Giá trị của nghệ thuật với toàn văn
bản ?
Đôn ki hô tê:
Đáng khen: lý tởng cao đẹp, gan
dạ, dũng cảm
Đáng chê: đầu óc hoang tởng, mù
quáng đến điên rồ.
Xan chô Pan xa:
Đáng khen: tỉnh táo, sáng suốt,
thực tế và lạc quan
Đáng chê: nhát gan, thực dụng, lý
t-ởng tầm thờng
Làm nổi bật hình ảnh Đôn và Xan với những đặc điểm hoàn toàn trái ngợc nhau
Tạo sự thành công cho văn bản Tạo ra cặp nhân vật bất hủ trong văn học
* Gv bình xen kẽ trong quá trình giảng bài:
Ngay từ giây phút tấn công kẻ thù, hình ảnh chàng hiệp sĩ chói lên đẹp nh một anh hùng rất đáng khâm phục Song suy nghĩ một chút ngời đọc lại bật cời vì
Trang 10mục đích hành động của Đôn là đúng đắn nhng đối tợng hớng tới của chàng lại không phải là lũ quỷ khổng lồ gian ác mà lại là những chiếc cối xay gió vô tội Bởi đầu óc chàng đầy những hoang tởng cho nên động cơ tốt đẹp, hành động dũng cảm đáng khen là vậy cũng trở thành điên rồ Bị quật ngã đau đớn đến lịm ngời mà không một tiếng rên rỉ, xuýt xoa trái lại vẫn cháy bỏng một niềm tin, một quyết tâm hành động vì nghĩa lớn Bản lĩnh làm ngời nh thế đáng khâm phục biết bao ! Chỉ có điều bản lĩnh ấy không bắt nguồn từ thực tế cuộc sống mà lại từ trong những cuốn sách kiếm hiệp cổ xa Vào cuộc chiến không cân sức mà vẫn nhiệt tâm tởng nhớ tình nơng, suốt đêm không ngủ đế nhớ đến nàng, không ăn không ngủ vì nhớ đến tình nơng đã đủ no rồi Cái thuỷ chung và say đắm ấy trong tình yêu thật đáng trân trọng và tôn thờ biết bao, nhng thật lố bịch vì lại xuất phát từ một tình yêu không có thật Có thể nói, dới ngòi bút vừa sinh động, vừa nghiêm chỉnh, vừa bỡn cợt, trào lộng của Xéc van tét, hình ảnh hiệp sĩ Đôn hiện lên thật đáng yêu nhng cũng không khỏi buồn cời và đáng bị phê phán Còn với Xan chô, một bác giám mã nông dân béo lùn, lúc nào cũng đủng
đỉnh thì lại có những nét đáng quý và đáng chê khác Trớc khi vào trận chiến kì quặc Xan đã nhìn thấy rõ kẻ thù của hiệp sĩ là những cối xay gió, bác tỉnh táo, sáng suốt hơn chủ của mình Bác đã cố giải thích và hét to lên để can ngăn nhng không đợc, bác đã bỏ mặc chủ Bác nông dân chỉ ăn no vác nặng nhút nhát đến
hèn nhát thể hiện qua câu nói của bác " chỉ hơi đau một chút là tôi rên rỉ ngay ".
Thế rồi sau khi ních chặt cái dạ dày đầy rợu thịt bác ta đã ngủ một cách ngon lành, đến sáng vừa tỉnh dậy bác đã vơ ngay lấy bầu rợu và hơi buồn vì thấy không biết kiếm đâu ra để đổ cho đầy, cho thấy bác ta thật thực dụng và tầm th -ờng
Bằng ngòi bút tài hoa của mình Xéc van tét đã xây dựng thành công cặp nhân vật bất hủ qua nghệ thuật tơng phản đối lập nhng lại bổ sung, cùng tô đậm cho nhau
III/ Vận dụng vào tiết dạy cụ thể
Tiết 25 - 26
Văn bản: Đánh nhau với cối xay gió.
( Trích " Đôn- ki- hô- tê" của Xéc- van- tét ).
A/ mục tiêu bài học
1/ Giúp học sinh thấy rõ tài nghệ của tác giả Xéc- van- tét trong việc xây dựng cặp nhân vật bất hủ Đôn- ki- hô- tê và Xan- chô Pan- xa tơng phản về mọi mặt; đánh giá đúng đắn các mặt tốt, xấu của hai nhân vật ấy, từ đó rút ra bài học thực tiễn
2/ Nhận biết đợc cách xây dựng nhân vật theo lối tơng phản đối lập: các chi tiết liên quan đến hai nhân vật đối chọi nhau, tạo tính hài hớc, gây cời trong các chi tiết và tính cách
3/ Giáo dục ý thức noi gơng những đức tính tốt, phê phán những thói xấu B/ Đồ dùng
Từ điển văn học
Tác phẩm " Đôn ki hô tê"- Xéc van tét.
Tranh minh hoạ " Đôn ki hô tê đánh nhau với cối xay gió "
C/ hoạt động dạy - học
* Tổ chức: - ổn định lớp.
- Kiểm tra sĩ số
* Kiểm tra bài cũ
- Thế nào là miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự ? Ví dụ ?
- Chữa bài tập 2