Lý luận về tiền công của C.Mác và liên hệ với tiền công trong các doanh nghiệp tư nhân ở Việt Nam hiện nay được 8.5 điểm. LÝ LUẬN CHUNG VỀ TIỀN CÔNG CỦA C.MAC TRONG CHỦ NGHĨA TƯ BẢN :Về bản chất, tiền công là giá cả hàng hóa sức lao động, nhưng bề ngoài thì lại là biểu hiện giống như giá cả lao động. Nếu tiền công là giá cả lao động, nghĩa là người công nhân hao phí bao nhiêu lao động được trả công đầy đủ bấy nhiêu, thì không có giá trị thặng dư và lý luận về giá trị thặng dư sẽ sụp đổ. Còn nếu giá trị thặng dư được đảm bảo, quy luật trao đổi và lưu thông theo nguyên tắc ngang giá sẽ bị phá vỡ.Lý luận về tiền công là một trong những lý thuyết cơ bản và phức tạp.
Trang 1Lý luận về tiền công của C.Mác và liên hệ với tiền công trong các doanh
nghiệp tư nhân ở Việt Nam hiện nay.
MỞ ĐẦU
Tiền công là một trong những yếu tố quan trọng nhất để tăng năng suất lao động vì tiền công là mục đích chính của người lao động Tuy nhiên, tiền công
mà người lao động được hưởng trong nhiều doanh nghiệp ở Việt Nam vẫn còn ở mức thấp, chưa đáp ứng được mức sống tối thiểu của người lao động Việc nâng cao tiền công thực tế của người lao động ở Việt Nam là một nhiệm
vụ cấp bách, cần được thực hiện triệt để.Vì vậy, trong những năm qua luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm hàng đầu trong việc cải cách chính sách tiền công, đây không chỉ là vấn đề tạo nguồn tài chính để tăng tiền công cho người lao động mà còn là việc cải cách hệ thống bảng trả công để khắc phục những hạn chế, bất cập xuất phát từ những đòi hỏi khách quan của cuộc sống Trên cơ sở lí luận về tiền công của C Mác và thực trạng tiền công của người lao động trong một số doanh nghiệp ở Việt Nam, em đã lựa chọn đề 02 phân tích lý luận về tiền công và đưa ra những giải pháp cụ thể để nâng cao tiền công của người lao động cũng chính là tạo tiền đề phát triển vững mạnh nền kinh tế Việt Nam
Trang 2NỘI DUNG I.CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TIỀN CÔNG CỦA C.MAC TRONG CHỦ NGHĨA TƯ BẢN :
Về bản chất, tiền công là giá cả hàng hóa sức lao động, nhưng bề ngoài thì lại
là biểu hiện giống như giá cả lao động Nếu tiền công là giá cả lao động, nghĩa là người công nhân hao phí bao nhiêu lao động được trả công đầy đủ bấy nhiêu, thì không có giá trị thặng dư và lý luận về giá trị thặng dư sẽ sụp
đổ Còn nếu giá trị thặng dư được đảm bảo, quy luật trao đổi và lưu thông theo nguyên tắc ngang giá sẽ bị phá vỡ
Lý luận về tiền công là một trong những lý thuyết cơ bản và phức tạp
I.1: BẢN CHẤT KINH TẾ CỦA TIỀN CÔNG :
Biểu hiện bề ngoài của đời sống xã hội tư bản,công nhân làm việc cho nhà tư bản trong một thời gian nhất định, họ sản xuất ra một lượng hàng hoá hay hoàn thành một số công việc nào đó thì nhà tư bản trả cho công nhân một số tiền nhất định gọi là tiền công
Bản chất của tiền công trong chủ nghĩa tư bản là hình thức biểu hiện bằng tiền của giá trị lao động hay giá cả của sức lao động nhưng lại biểu hiện ra bề ngoài thành giá cả của lao động Sự thật thì tiền công không phải là giá trị hay giá cả của lao động,vì lao động không phải là hàng hoá.Sở dĩ như vậy là vì: Nếu lao động là hàng hoá thì nó phải có trước,phải được vật hoá trong một hình thức cụ thể nào đó.Tiền đề để cho lao động vật hoá được là phải có tư liệu sản xuất.Nhưng nếu người lao động có tư liệu sản xuất thì họ sẽ bán hàng hoá do mình xuất ra,chứ không phải bán ”lao động”
Việc thừa nhận lao động là hàng hoá sẽ dẫn tới một trong hai mâu thuẫn về lý luận sau đây:
Trang 3Thứ nhất, nếu lao động là hàng hoá và nó được trao đổi ngang giá thì nhà tư
bản không thu được lợi nhuận (giá trị thặng dư) ; điều này phủ nhận sự tồn tại thực tế của quy luật giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản
Thứ hai,còn nếu “hàng hoá lao động” được trao đổi không ngang giá để có
giá trị thặng dư cho nhà tư bản thì phải phủ nhận quy luật giá trị
Nếu lao động là hàng hoá, thì hàng hoá đó cũng phải có giá trị Lao động
là thực thể và là thước đo nội tại của giá trị nhưng bản thân lao động thì lại không có giá trị.Vì thế, lao động không phải là hàng hoá, cái mà những người công nhân bán cho nhà tư bản chính là sức lao động Do đó,tiền công mà nhà
tư bản trả cho công nhân là giá cả sức lao động
I.2: CÁC HÌNH THỨC CƠ BẢN CỦA TIỀN CÔNG :
Có hai hình thức cơ bản của tiền công trong chủ nghĩa tư bản:
- Tiền công tính theo thời gian là tiền công được trả căn cứ vào thời gian làm việc của người công nhân đã làm Tiền công theo thời gian có thể được trả theo giờ,ngày,tuần, tháng Đặc biệt, khi trả công theo thời gian phải tính đến trình độ chuyên môn tay nghề của người lao động,độ dài ngày lao động và cường độ lao động
Đơn vị tiền công tính theo thời gian trung bình được tính theo công thức: Giá trị (hay giá cả) hàng ngày của sức lao động
Tiền công theo giờ =
Ngày lao động với một số giờ nhất định
Tiền công theo sản phẩm: là tiền công được trả căn cứ vào số lượng sản phẩm
mà người công nhân tạo ra hoặc khối lượng công việc hoàn thành
Tiền công theo sản phẩm đem lại vai trò cho cả nhà tư bản lẫn những người công nhân làm việc cho họ Một mặt, nó giúp cho nhà tư bản dễ dàng hơn trong việc quản lý, giảm sát quá trình lao động của công nhân Đồng thời, nó kích thích công nhân lao động tích cực, khẩn trương tạo ra nhiều sản phẩm để nhận được tiền công cao hơn
Trang 4Tiền công trung bình một ngày của công nhân
Đơn giá tiền công =
Số lượng sản phẩm của công nhân đó trong một ngày lao động bình thường
Hình thức tiền công này tạo điều kiện thực hiện việc gia công của những người lao động làm việc tại nhà, nhưng đồng thời cũng tạo điều kiện cho những người chủ bớt tiền công của những ”cai thầu”1 của những người nhận gia công Lợi nhuận của những người trung gian môi giới này chính là chênh lệch tiền công mà nhà tư bản trả với tiền công mà họ trả cho những người lao động kia
I.3: TIỀN CÔNG DANH NGHĨA - TIỀN CÔNG THỰC TẾ VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÚNG:
Tiền công danh nghĩa là số tiền mà người công nhân nhận được do bán sức lập động cho nhà tư bản.Tiền công được sử dụng để tái sản xuất sức lao động,nên tiền công danh nghĩa phải được chuyển hoá thành tiền công thực tế Tiền công danh nghĩa là giá cả sức lao động,nên nó có thể tăng lên hay giảm xuống tuỳ theo sự biến động của quan hệ cung - cầu về hàng hoá sức lao động trên thị trường.Trong một thời gian nào đó, nếu tiền công danh nghĩa không thay đổi,nhưng giá cả tư liệu tiêu dùng và dịch vụ tăng lên hoặc giảm xuống,thì tiền công thực tế giảm xuống hay tăng lên
Tiền công là giá cả của sức lao động nên sự vận động của nó gắn liền với sự biến đổi của giá trị sức lao động.Lượng giá trị sức lao động chịu ảnh hưởng của các nhân tố tác động ngược chiều nhau
Tiền công thực tế được biểu hiệu bằng số lượng hàng hoá tư liệu tiêu dùng và dịch vụ mà người công nhân mua được bằng tiền công danh nghĩa của mình Khi tiền công danh nghĩa không đổi nếu giá cả hàng tiêu dùng và dịch vụ tăng,thì tiền công thực tế sẽ giảm xuống
Tiền công danh nghĩa và tiền công thực tế có thể thay đổi do tác động của nhiều nhân tố khác nhau
1 người đứng trung gian nhận việc giữa chủ thầu và người lao động làm thuê.
Trang 5C.Mác đã chỉ rõ tính quy luật của sự vận động tiền công trong chủ nghĩa tư
bản như sau:
Trong quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản, tiền công danh nghĩa có xu
hướng tăng lên bởi các nhân tố làm tăng giá trị sức lao động như sự nâng cao
trình độ chuyên môn của người lao động, sự phát triển của khoa học công nghệ kĩ thuật làm tăng năng suất lao động lên đáng kể Nhưng mức tăng của
nó thực tế không theo kịp được với mức giá cả tư liệu tiêu dùng và dịch vụ, cùng hiện tượng thất nghiệp diễn ra thường xuyên, liên tục đồng thời xuất hiện các đợt khủng hoảng kinh tế, lạm phát Khi đó tiền công thực tế của giai cấp công nhân đang có xu hướng hạ thấp Ngoài ra, các cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân là yếu tố cản trở xu hướng đó
Nhưng sự hạ thấp của tiền công thực tế diễn ra như một xu hướng, vì có
những nhân tố chống lại sự hạ thấp tiền công Một mặt, đó là cuộc đấu tranh
của giai cấp công nhân đòi tăng tiền công Đồng thời ở mặt khác, trong điều kiện của chủ nghĩa tư bản ngày nay, do có sự tác động của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ nên nhu cầu về sức lao động có chất lượng cao ngày càng tăng đã buộc giai cấp tư sản phải cải tiến tổ chức lao động cũng như kích thích người lao động bằng lợi ích vật chất Đó cũng là một nhân tố cản trở xu hướng hạ thấp tiền công
II LIÊN HỆ TIỀN CÔNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY:
II.1: KHẢO SÁT TIỀN CÔNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY :
Trong nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, vấn đề tiền công luôn là một trong những mối quan tâm hàng đầu của mỗi người lao động nói chung và các doanh nghiệp nhà nước nói riêng Tiền công là một trong những động lực kích thích con người làm việc hăng hái, kích thích người lao động làm việc có
Trang 6năng suất lao động chất lượng và hiệu quả góp phần tăng hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.Do vai trò tác dụng to lớn của việc áp dụng hợp lý các hình thức rả công nên việc nghiên cứu, đánh giá các hình thức trả công để chỉ ra phạm vi áp dụng của các hình thức trả công hợp lý phát huy tác dụng tốt hơn luôn là vấn đề cần thiết
II.1.1: TIỀN CÔNG CỦA LAO ĐỘNG GIẢN ĐƠN :
Lao động giản đơn là những lao động mà bất cứ một người nào với một sức khỏe bình thường và điều kiện lao động bình thường cũng có thể tạo ra hay nói cách khác lao động giản đơn là lao động không đòi hỏi phải đào tạo về chuyên môn cũng có thể thực hiện được một công việc nào đó
Từ tháng 1/2019 mức tiền công tối thiểu vùng áp dụng cho người lao động bình thường làm việc tại các doanh nghiệp theo nghị định 157/2018/NĐ-CP được xác định như sau:
+ Mức 4.180.000 đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng I Tăng thêm 5% so với năm 2018
+ Mức 3.710.000 đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng II Tăng thêm 5.1 % so với năm 2018
+ Mức 3.250.000 đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng III Tăng thêm 5.2 % so với năm 2018
+ Mức 2.920.000 đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng IV Tăng thêm 5.3 % so với năm 2018.2
Như chúng ta đã biết, doanh nghiệp nước ngoài Samsung là một trong những doanh nghiệp lớn nhất đặt trụ sở ở Việt Nam hiện nay Và đây cũng là một trong những doanh nghiệp trả tiền công cho lao động ở mức lớn so với các doanh nghiệp tư nhân khác Một công nhân vệ sinh tại Samsung với công việc
2 NGHỊ ĐỊNH QUY ĐỊNH MỨC LƯƠNG TỐI THIỂU VÙNG ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG LÀM VIỆC THEO HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG
Trang 7dọn phôi nhôm, vỏ nhựa có thể nhận mức tiền công từ 5 đến 8 triệu đồng/tháng.Hay một công nhân đứng ở bộ phận lắp ráp phụ kiện điện thoại Samsung được trả lương từ 8 – 9 triệu/ tháng.3
Hoặc tương tự như công ty sữa Vinamilk – Top 50 công ty sữa lớn nhất thế giới trả công cho một người lao động phổ thông từ 5 – 7 triệu/tháng cho công việc vận chuyển sữa.4
Tuy nhiên, với các doanh nghiệp vừa và nhỏ thì mức trả công cho lao động giản đơn sẽ thấp hơn đáng kể so với các doanh nghiệp lớn như Samsung hoặc Vinamilk.Ví dụ như Công ty TNHH TM&DV KT Đại Ân tuyển lao động phổ thông với công việc phục vụ với mức tiền trả công là 5 triệu/tháng.Hay công
ty cổ phần Nhựa Nhiệt Đới Hà Nội tuyển lao động 2019 với những công việc đơn giản như cắt gọt băm trộn nguyên liệu ở mức tiền công là 3 triệu/tháng.5
II.1.2: TIỀN CÔNG CỦA LAO ĐỘNG PHỨC TẠP:
Lao động phức tạp là lao động đòi hỏi phải được đào tạo huấn luyện thành lao động chuyên môn lành nghề mới có thể tiến hành được Đây là những lao động làm những ngành nghề với hàm lượng chất xám cao trong các doanh nghiệp tư nhân như : Giám đốc, quản lí, marketing, nhân viên pháp chế hay các lao động trong lĩnh vực IT của các doanh nghiệp
Điển hình như giám đốc trong các mảng thuộc doanh nghiệp tư nhân Một giám đốc Marketing giàu kinh nghiệm và năng lực sẽ là mục tiêu săn đón của hầu hết các doanh nghiệp tư nhân với mức tiền công rất hấp dẫn (từ 500$ -1000$/ tháng ở mức khởi điểm) 6 Đối với các giám đốc Marketing, tài chính, kinh doanh, điều hành hay quản lí nhân sự với kinh nghiêm làm việc trên 5
3 SamSung tuyển dụng 2018.
4 Mywork.com.vn
5 Vieclam.tv
6Công ty HRVietNam - Kiếm Việc
Trang 8năm, nói tiếng Anh lưu loát, thông thạo máy tính thì mức tiền công hoàn toàn
có thể rơi vào 1500 – 2000$/ tháng chỉ ở mức khởi điểm
Chuyên viên pháp chế trong doanh nghiệp – Nghề “gác cổng của doanh nghiệp” với mức tiền công được trả tương đối cao với nhiều cấp bậc: thấp nhất:5 triệu, bậc thấp:7,1 triệu, trung bình:9,2 triệu, bậc cao:11,4 triệu, cao nhất:30 triệu.7 Thậm chí đối với giám đốc pháp chế của doanh nghiệp hoàn toàn có thể nhận mức 80 – 100 triệu/năm
Ngoài ra còn nhân viên IT của các doanh nghiệp tư nhân với mức lương thấp nhất có thể rơi vào 5 triệu/ tháng và cao nhất là trên 30 triệu/ tháng.8
Từ tiền công của lao động giản đơn và tiền công của lao động phức tạp đã
cho chúng ta thấy được thực trạng về vấn đề tiền công trong các doanh
nghiệp tư nhân hiện nay tại Việt Nam:
Tiền công của người lao động trong các doanh nghiệp nhìn chung có xu hướng tăng lên và có sự cải thiện
Tuy nhiên, mức tiền công nhìn chung còn thấp Chế độ tiền công hiện đang áp dụng cho người lao động không phản ánh đúng giá trị sức lao động và không phù hợp với những biến đổi của giá cả trên thị trường
- Tiền công có sự phân hóa rất rõ ràng giữa lao động giản đơn và lao động phức tạp Đặc biệt đối với nhiều người lao động giản đơn thì mức lương chưa
đủ sinh sống
- Chế độ tiền công còn mang tính bình quân cao
II.2: NGUYÊN NHÂN CỦA THỰC TRẠNG TRÊN:
Tiền công của người lao động trong doanh nghiệp có sự tăng lên là do sự phát triển của nền kinh tế, các doanh nghiệp đang tích cực cải cách chính sách tiền lương theo thời gian và lộ trình, bản thân người lao động trình độ cũng ngày một phát triển hơn
7 Dữ liệu mức lương được tổng hợp từ 92 mẫu việc làm đăng tuyển tại Career Builder
8Dữ liệu mức lương được tổng hợp từ 443 mẫu việc làm đăng tuyển tại CareerBuilder
Trang 9Hiện trạng bất cập trong chế độ tiền công ở nước ta hiện nay bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân Có thể thấy một trong số đó là nhận thức không đầy đủ về tính chất hàng hóa của sức lao động cũng như về bản chất của tiền lương Việc trả công trong doanh nghiệp không gắn với hiệu quả sản xuất, kinh doanh, chính sách biên chế suốt đời được áp dụng Sản xuất – kinh doanh mất động lực tạo nên hiệu quả thấp
Nói chung là có cải cách, có nâng tiền công lên theo thời gian, theo lộ trình nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế là do: quá trình cải cách vẫn chậm, chưa kịp thời với sự biến động của giá cả hàng hoá tiêu dùng, chưa đồng bộ với các giải pháp khác, không đồng bộ với việc đổi mới các lĩnh vực, duy trì quá lâu một chính sách tiền lương thấp, việc thực hiện chủ trương xã hội hóa các hoạt động sự nghiệp công (dịch vụ công) còn chậm và đạt kết quả thấp khiến cho tiền công thực tế của người lao động thấp, đời sống khó khăn
Có sự phân hóa rõ rệt giữa tiền công của lao động giản đơn và lao động phức tạp là do sự khác biệt rõ rệt về trình độ lao động.Những người lao động giản đơn thì chỉ làm những công việc đơn giản, không yêu cầu kinh nghiệm,bằng cấp còn những người lao động phức tạp có trình độ cao, sử dụng nhiều chất xám, làm những công việc mang tính hiện đại hơn nên tiền công sẽ được trả cao hơn so với những người lao động giản đơn
II.3: NHỮNG GIẢI PHÁP ĐẶT RA ĐỂ NÂNG CAO TIỀN CÔNG CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY :
Đưa ra được những giải pháp để nâng cao tiền công là một trong những thách thức rất lớn đối với các doanh nghiệp tư nhân ở Việt Nam hiện nay Đặc biệt, nước ta là nước đang phát triển, các doanh nghiệp tư nhân chủ yếu là những doanh nghiệp vừa và nhỏ nên ngân sách dành cho quỹ tiền công chỉ giới hạn ở một mức vừa phải Vì vậy vấn đề nâng cao tiền công cho người lao động là
Trang 10một vấn đề cấp thiết và cần phải đặc biệt quan tâm, nhanh chóng đưa ra những giải pháp để giải quyết
1, Về phía người lao động:
Bản thân người lao động đóng vai trò rất quan trọng trong nâng cao mức thu nhập của họ Muốn có thu nhập cao, người lao động phải hoàn thành nhiệm
vụ của mình, phải có trình độ, kinh nghiệm, tay nghề cao nhằm đáp ứng yêu cầu của quá trình sản xuất
Thứ nhất họ phải có tác phong làm việc sử dụng triệt để và có hiệu quả quỹ thời gian làm việc của mình Bởi vì nó sẽ góp phần làm tăng thu nhập thông qua hiệu quả công việc của người lao động
Thứ hai họ phải có ý thức học hỏi, đúc rút kinh nghiệm, nâng cao trình độ thực hiện mức lao động, phát huy sáng kiến kỹ thuật trong sản xuất Nếu không muốn tụt hậu thì phải trang bị được kiến thức cho mình Bởi xét cho
cùng thì “Lao động phức tạp chỉ là lao động giản đơn được nâng lên lũy
thừa, hay nói cho đúng hơn là lao động giản đơn được nhân lên”.9
2, Về phía nhà nước :
Cần phải đổi mới hơn nữa về tư duy trong cải cách chính sách tiền công Việc này đòi hỏi các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách và người lãnh đạo, quản lý phải bắt đầu tư từ nhận thức và sự cần thiết dể đưa ra những giải pháp thích hợp
Thứ nhất cần đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, hướng dẫn cụ thể về cải cách chính sách tiền công đối với người lao động trong các doanh nghiệp Thứ hai, xây dựng và ban hành chế độ tiền công mới Quy định những nguyên tắc chung nhất về việc xây dựng thang, bảng tiền công cho các doanh nghiệp vận dung Theo đó, doanh nghiệp có trách nhiệm xây dựng hệ thống thang bảng tiền công, phụ cấp phù hợp với quy mô, tổ chức sản xuất và lao động
9 C.Mac – Triết học