Hãy trình bày cách hiểu của anh chị về tinh thần hoài nghi hậu hiện đại theo định nghĩa của J.F.Lyotard “Nói một cách đơn giản, hậu hiện đại là sự hoài nghi đối với các đại tự sự”

Hãy trình bày cách hiểu của anh chị về tinh thần hoài nghi hậu hiện đại theo định nghĩa của J.F.Lyotard “Nói một cách đơn giản, hậu hiện đại là sự hoài nghi đối với các đại tự sự” Trả lời: JeanFrançois Lyotard sinh ngày 10.8.1924 ở Versailles (Pháp). Ông học đại học Sorbonne, lúc đầu chịu nhiều ảnh hưởng của Hiện tượng học Husserl. Lyotard lấy văn bằng thạc sĩ triết năm 1950 và tiến sĩ văn chương năm 1971. Ông từng dạy trung học ở Constantine, Algeria rồi các Ðại học Sorbonne, Nanterre, CNRS Vincennes, v.v. Sau đó, ông là thành viên quản trị Collège Internationale de Philosophie (Trường Quốc tế Triết học), Giáo sư Danh dự Ðại học Paris, Giáo sư Pháp ngữ và Triết Ðại học California, ÐH Irvin rồi ÐH Atlanta.

Hãy trình bày cách hiểu của anh chị về tinh thần hoài nghi hậu hiện đại theo định nghĩa của J.F.Lyotard “Nói một cách đơn giản, hậu hiện đại là sự hoài nghi đối với các đại tự sự”

Trả lời:

Jean-François Lyotard sinh ngày 10.8.1924 ở Versailles (Pháp) Ông

học đại học Sorbonne, lúc đầu chịu nhiều ảnh hưởng của Hiện tượng học Husserl Lyotard lấy văn bằng thạc sĩ triết năm 1950 và tiến sĩ văn chương năm

1971 Ông từng dạy trung học ở Constantine, Algeria rồi các Ðại học Sorbonne, Nanterre, CNRS Vincennes, v.v Sau đó, ông là thành viên quản trị Collège Internationale de Philosophie (Trường Quốc tế Triết học), Giáo sư Danh dự Ðại học Paris, Giáo sư Pháp ngữ và Triết Ðại học California, ÐH Irvin rồi ÐH Atlanta

Trong nhiều năm trời, cho tới 1966, Lyotard là thành viên của nhóm theo

chủ nghĩa Marx ‘Socialisme ou barbarie – Hoặc chủ nghĩa xã hội hoặc man rợ’.

Các văn bản của ông trong thập niên 1970 không còn mang dấu vết của chủ nghĩa Marx giáo điều và cũng không còn bám chặt các lý thuyết của Freud và Lacan trước đó Tuy thế, ông vẫn kết hợp vào nhau các quan tâm triết học và chính trị Chủ đề chính trong các tác phẩm của Lyotard là đối kháng lại hoài bảo thường được qui cho ‘thời hiện đại’ là có khả năng thiết lập các lý thuyết và các thông giải bao quát, nhất quán cùng dứt khoát nhằm đưa ra những đáp án tuyệt vời nhất cho mọi câu hỏi

Sự bác bỏ khái quát các ‘đại tự sự’ có xuất xứ từ trong cuốn La Condition postmoderne (Tình huống hậu hiện đại - 1979) của Lyotard Một

trong những đặc điểm của hậu hiện đại là sự bác bỏ các ‘đại tự sự’, nghĩa là các

hệ thống chính của các ý tưởng tôn giáo, chính trị và văn hóa (Kitô giáo, giải phóng, chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa xã hội, tiến bộ công nghệ) được dùng làm trụ cốt cho các định chế chính trị và xã hội, các thực hành cùng các kiểu mẫu trí

tuệ Cuốn sách này, ông thực sự xác định khái niệm “hậu-hiện đại ” như một cương lĩnh nghiên cứu trong đó rất nổi tiếng với định nghĩa “Hậu hiện đại là sự hoài nghi đối với các đại tự sự” Chủ nghĩa Hậu hiện đại không tin vào vai trò của các đại tự sự Bởi vì họ cho rằng: thế giới quá rộng lớn để có thể hiểu biết tất cả mọi thứ Tất cả chỉ là một sự đoán định tình cờ và không theo quy luật nào cả

Cơ sở của chủ nghĩa Hậu hiện đại là chống nền tảng, nên dường như một trong những đặc điểm của CN HHĐ là những phần rời, sự tản mác chứ không

mang tính hệ thống Theo cách nhìn của các triết gia hậu hiện đại, chủ nghĩa hiện đại được xây dựng trên một niềm tin là có một hiện thực khách quan, tồn

tại một cách độc lập với mọi suy nghĩ của chủ thể quan sát, vì vậy chỉ có một kết quả biểu hiện khách quan duy nhất từ hiện thực: Sự Thật Phương tiện để tìm hiểu hiện thực (sự thật) khách quan là Khoa Học và các nhà lý thuyết của chủ nghĩa hiện đại tin rằng con người có thể tìm ra được sự thật khách quan của thế giới và vũ trụ Nhờ vào khoa học, chủ nghĩa hiện đại tin rằng, trí óc con người có thể có những hoạt động tinh thần để tạo ra tri thức phản ánh cho một hiện thực khách quan – Tri thức khách quan Thế nhưng đã có rất nhiều sự kiện thời gian này nó là chân lý nhưng một thời gian sau người ta lại chứng minh được rằng đó không phải là chân lý Tức là không có bất cứ cái gì có thể được coi là chân lý tuyệt đối cả và người ta có quyềng nghi ngờ chúng Xuất phát từ thực tế đó, thời hậu hiện đại ra đời với sự “nghi ngờ các đại tự sự” có nghĩa rằng sự nhất trí — vốn được dùng như một cơ sở khách quan cho các khái niệm

về công bình và chân lý — không bao giờ có thể đạt tới một cách lý tưởng Cái khác cơ bản của chủ nghĩa hậu hiện đại so với chủ nghĩa hiện đại là thái độ của

nó với thực tại Chủ nghĩa Hậu hiện đại nhìn sự đổ vỡ, đứt đoạn và vô nghĩa của thực tại như một cái gì đó đương nhiên chứ không nhuốm màu sắc bi thẩm như chủ nghĩa Hiện đại

Lyotard tranh luận rằng, tất cả mọi khía cạnh của xã hội hiện đại, bao gồm cả khoa học – hình thức căn bản của tri thức, hoàn toàn tuỳ thuộc vào những đại tự sự Theo ông, đại tự sự là những câu chuyện “có tính cách thần thoại” một nền văn hoá tự kể về niềm tin và hành động thực tiễn của nó Ví dụ

như tại Hoa Kỳ, một trong những đại tự sự về chính trị hiện nay là Dân Chủ và Nhân Quyền, một đại tự sự mà chính phủ Mỹ cho là chính sách hợp lý và văn

minh nhất trong vấn đề đối ngoại, và dĩ nhiên, người lập ra sách lược này tin rằng nó sẽ làm cho nhân loại trên thế giới sống hoà bình và hạnh phúc hơn Có

lẽ cho đến nay không ai trong chúng ta là không tin vào chính sách “hết sức khoa học và hợp lý” này Nhưng tuyệt nhiên không ai đặt một dấu hỏi cỏn con

nào về mặt thật đằng sau tính chất đại tự sự ấy của nền văn hoá Mỹ Chủ nghĩa hậu hiện đại phê phán các hình thức đại tự sự của chủ nghĩa hiện đại bằng cách cảnh báo rằng, những đại tự sự đó được lạm dụng để che đậy những mặt đối lập

và bất định gắn liền với mọi tổ chức xã hội cũng như mọi thực tiễn hành động Nói một cách khác, mọi nỗ lực kiến tạo trật tự và ổn định luôn luôn sản sinh ra một đối lực tương ứng của hỗn loạn và bất ổn, như hai quá trình song hành trong một thể thống nhất của hiện thực xã hội Nhưng, thay vì nhìn những yếu

tố “hỗn loạn” và “bất ổn” đó như một đối trọng có tính cách cân bằng trong nghĩa xây dựng, đại tự sự của chủ nghĩa hiện đại đã tìm mọi cách đè bẹp với lý

lẽ cho rằng sự hỗn loạn và bất ổn là xấu, là phá hoại, là phản động, cần phải tận diệt, trong khi đó trật tự và ổn định là luôn luôn tốt, luôn luôn đúng, phù hợp với cách mạng, hợp lý với khoa học! Chủ nghĩa hậu hiện đại phủ nhận tính chất

đô hộ và áp đặt của đại tự sự, cổ xuý những tiểu tự sự, những lý lẽ giải thích cho những hành động nhỏ bé, những biến cố có tính chất địa phương thay vì những khái niệm rộng lớn có tính cách bao quát và toàn thể Những tiểu tự sự của chủ nghĩa hậu hiện đại thường được nhìn dưới góc độ hoàn cảnh tạm thời, ngẫu nhiên, không tuyên xưng tính thống nhất toàn thể, tính ổn định, tính hợp

lý, hay sự thật khách quan Đối với chủ nghĩa hậu hiện đại, mọi sự thật vĩnh hằng và trường cửu sẽ biến mất, mang theo nó những quy định về ngôn ngữ của cái biểu đạt và cái được biểu thay vào đó là những biểu hiện bề mặt không cần

có bản chất, như Foucault đã chỉ ra bản chất của lịch sử, trong đó ông cho rằng,

sử gia tái tạo lịch sử là một công việc hão huyền, nếu không muốn nói là sự đánh lừa công chúng một cách ấu trĩ, vì, giải trình ngôn ngữ lịch sử là một giải trình ngôn ngữ hiện tại, phục vụ cho hiện tại, tạo ra một ý nghĩa nào đó cho con người hôm nay, có một hiểu biết nào đó, về những dấu tích khảo cổ để lại từ những sinh hoạt mà nhân loại thu lượm được từ quá khứ

Thế nhưng, một vấn đề đặt ra là: khi tấn công vào nền tảng của chủ nghĩa hiện đại, CN HHĐ lại đưa ra một đại tự sự mới, vậy thì nó mâu thuẫn từ cơ bản? nhìn qua thì có vẻ như thế thật, nhưng bản chất thì không Bởi vì HHĐ chẳng hình thành nên một lý thuyết, không khẳng định một cái gì cả

CN HHĐ không hề tự nêu lên một đặc trưng nào cả Tư tưởng giữ lại tính

đa dạng, chống lại các đại tự sự; dựa trên ý tưởng là thế giới quá mông lung, rộng lớn, phức tạp để có thể triển khai trong một lý thuyết Không có một sự phê phán nào là không đứng trên nền tảng Khi một nền tảng nào đó kìm hãm quá lâu thì sẽ có những cái khác thay thế Nền tảng sau sẽ rộng hơn, linh động hơn HHĐ có một nền tảng rộng, linh động hơn so với chủ nghĩa hiện đại Ở đây không có sự mâu thuẫn nào cả, mà là tất yếu CN HHĐ là một sự phản ứng mạnh mẽ nhất đối với những khuôn định mà chúng ta tuân thủ hằng ngày, xem

nó là một lẽ đương nhiên của đời sống

Đối với bản thân tôi, vì mới đang chập chững trong quá trình sáng tác nên tất cả các thứ trào lưu, các thứ chủ nghĩa đều hết sức mới mẻ Trong khi đó với người sáng tác nói chung và đối với bản thân tôi nói riêng, việc không ngừng đổi mới trong tác phẩm của mình nó mang tính sống còn vì thế, khi được tiếp cận với lý thuyết Hậu hiện đại mặc dù vẫn còn nhiều bối rối, nhiều mơ hồ

trong nhận thức nhưng nó đã ảnh hưởng không nhỏ tới quá trình sáng tác Trong những tác phẩm của tôi, đã có rất nhiều sự xáo trộn về thời gian, những mảnh vỡ của cuộc sống được lắp ghép, tái hiện một cách sinh động hơn, linh hoạt hơn chứ không bị khu biệt bó buộc trong một khuôn mẫu nhất định như trước đây Trong sáng tác, mình có thể tự do viết theo ý mình để tạo ra một cái

gì đó khác hơn so với những cái mà mình đã viết tác của mà không sợ sự ngô nghê, buồn cười của những người mới tập tành văn chương Tóm lại, lí thuyết Hậu hiện đại đã giúp tôi có một cái nhìn mới trong sáng tác của mình

end