- Noàng ñoä cô chaát: vôùi moät löôïng enzim xaùc ñònh neáu taêng daàn löôïng cô chaát trong dung dòch thì luùc ñaàu hoaït tính cuûa enzim taêng sau ñoù giaûm - Chaát öùc cheá hoaëc h[r]
Trang 1Ngày soạn 03/11/2009 Ngày dạy: 09/11/2009 Tiết: 14 Tuần: 14.
TRONG QUÁ TRÌNH CHUYỂN HỐ VẬT CHẤT
I/- Mục tiêu bài học: Sau khi học xong bài này, học sinh cần:
1/- Kiến thức:
- Trình bày được cấu trúc và chức năng của enzim và cơ chế tác động của enzim
- Giải thích được ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến hoạt tính của enzim
- Giải thích được cơ chế điều hòa bằng ức chế ngược của tế bào bằng enzim
2 Kĩ năng: rèn kĩ năng quan sát, so sánh, khái quát, ứng dụng thực tế, hoạt động nhóm
I/- Phương pháp dạy học: Quan sát, thảo luận nhĩm, so sánh, thuyết trình.
III/- Phương tiện dạy học :
- H14.1, 14.2 sgk Hình cấu tạo enzim Sơ đồ các nhân tố ảnh hưởng tới hoạt tính của enzim
- Phiếu học tập, bảng phụ
IV/- Tiến trình bài giảng
1/- Ổn định lớp
2/- Kiểm tra bài cũ:
- Khái niệm năng lượng? ATP – đồng tiền năng lượng? Cấu tạo và sử dụng năng lượng ATP trong tế bào?
- Chuyển hóa vật chất? Bản chất của quá trình chuyển hóa vật? Vai trò của chuyển hóa vật chất?
3/- Bài mới
Trọng tâm: Xác định được en zim là gì? Cơ chế hoạt động và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt tính
của enzim Vai trị của enzim trong quá trình chuyển hố vật chất
HĐ1 Tìm hiểu enzim
- Gv đưa ra 1 số ví dụ:
? Tại sao cơ thể người tiêu hóa
được tinh bột mà không tiêu hóa
được xenlulôzơ
? Tại sao ăn gỏi đu đủ trộn với
thịt bò khô thì dễ tiêu hóa hơn
chỉ ăn khô bò
? Vậy enzim là gì? Nó khác chất
xúc tác hóa học ở điểm nào
- Gv cho hs quan sát hình kết
hợp sgk và cho biết cấu trúc của
enzim?
Hs: Vì cơ thể người có enzim phân hủy tinh bột nhưng không có enzim phân hủy xenlulôzơ
Hs: Vì trong đu đủ có enzim phân hủy Pr trong thịt bò khô
hs …
hs …
I/- Enzim
* Khái niệm: Enzim là chất xúc tác sinh học được tổng hợp trong tế bào sống Nó làm tăng tốc độ của phản ứng gấp nhiều lần so với chất xúc tác hóa học
1/- Cấu trúc
- Thành phần là Pr hoặc Pr kết hợp chất khác( là chất vô cơ hay vitamin gọi là coenzim)
- Enzim có vùng trung tâm hoạt động( là chỗ lõm xuống để enzim liên kết với cơ chất)
Trang 2 hs …
- Gv lấy 1 vài ví dụ:
+ 1 phân tử catlaza phân hủy 5
triệu phân tử H2O2 chỉ trong 1
phút Nếu dùng sắt phải mất
hàng nghìn năm
+ Enzim amilaza chỉ tác động
lên tinh bột, hạt enzim lipaza chỉ
phân hủy lipit
+ Quá trình biến đổi glucôzơ
thành axitlăctic phải cần tới 11
enzim tác động lần lượt theo một
trình tự xác định
- Gv: Qua 3 ví dụ trên, hãy xác
định đặc điểm của enzim?
- Gv cho hs quan sát hình 14.1
sgk trang 57 để mô tả cơ chế tác
động
- Gv: mô tả qt phân hủy đường
saccarôzơ dựa vào H14.1 sgk?
Đường saccarôzơ + enzim
saccaraza phức hợp enzim cơ
chất Glucôzơ, Fructôzơ
? Hãy nhận xét sự biến đổi của
enzim saccaraza trong phản ứng
trên
? Quan sát hình 14.1 sgk em có
kết luận gì
- Gv cho hs quan sát hình:
hs …
hs …
Hs: Enzim không bị biến đổi sau phản ứngvà không làm thay đổi chiều phản ứng
Hs: Enzim liên kết với
cơ chất mang tính đặc thù
* Đặc điểm của enzim:
- Có hoạt tính mạnh;
- Tính chuyên hóa cao;
- Có tính hoạt động phối hợp
2/- Cơ chế tác động
- Enzim liên kết với cơ chất tạo nên phức hợp enzim – cơ chất Sau đó enzim tương tác với cơ chất để tạo ra sản phẩm và giải phóng enzim
* Kết luận: Enzim liên kết với cơ
chất mang tính đặc thù
Trang 3- Gv: quan sát hình trên kết hợp
sgk và thảo luận nhóm trả lời
câu hỏi: Các yếu tố ảnh hưởng
đến hoạt tính enzim?
- Gv liên hệ:
? Tại sao nhiều loài côn trùng lại
có thể nhanh chóng trở nên
kháng thuốc trừ sâu
? Tại sao người lớn không uống
được sữa của trẻ em
? Tại sao một số người không ăn
được cua ghẹ, nếu ăn vào sẽ bị
dị ứng nổi mẩn ngứa
hs …
hs: Vì trong quần thể côn trùng có các dạng đột biến có khả năng tổng hợp ra enzim phân giải thuốc trừ sâu làm vô hiệu hóa tác động của thuốc
Khi sử dụng thuốc trừ sâu thì những cá thể không có gen kháng thuốc sẽ bị đào thải còn những cá thể có gen kháng thuốc được giữ lại
hs: Vì cơ thể người lớn không có enzim tiêu hóa sữa của trẻ em
hs: Trong cơ thể người đó không có enzim phân giải Pr của cua, ghẹ nên không tiêu hóa được
3/- Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt tính của enzim
- Nhiệt độ: mỗi enzim có một nhiệt độ tối ưu, tại đó enzim có hoạt tính tối đa làm cho tốc độ phản ứng xảy ra nhanh nhất
- Độ pH: mỗi enzim có độ pH nhất định
- Nồng độ cơ chất: với một lượng enzim xác định nếu tăng dần lượng cơ chất trong dung dịch thì lúc đầu hoạt tính của enzim tăng sau đó giảm
- Chất ức chế hoặc hoạt hóa enzim có thể làm tăng hay ức chế hoạt tính enzim
- Nồng độ enzim: Với một lượng cơ chất xác định, khi nồng độ enzim càng cao thì hoạt tính của enzim càng tăng
HĐ2 Tìm hiểu về vai trị của enzim trong quá trình chuyển hố vật chất
- Gv: Nếu không có enzim thì
điều gì xảy ra?
- Gv: Tế bào điều chỉnh quá
trình chuyển hóa vật chất bằng
cách nào?
Hs: Nếu không có enzim thì hoạt động sống của tế bào sẽ không duy trì vì phản ứng xảy ra chậm
Hs: Tế bào điều chỉnh quá trình chuyển hóa vật chất bằng enzim
II/- Vai trò của enzim trong quá trình chuyển hóa vật chất
Trang 4- Gv: Chất ức chế và chất hoạt
hóa có tác dụng như thế nào đối
với enzim?
- Gv giải thích H14.2sgk: chuyển
hóa bằng ức chế ngược
- Gv: Dựa vào kiến thức sgk hãy
xác định enzim có vai trò ntn?
? Vậy thế nào là ức chế ngược
- Gv cho hs nhóm thảo luận là
bài tập mục thực hiện lệnh sgk
trang 59?
+ Chất có nồng độ tăng là C
+ Chất C thừa ức chế enzim
chuyển chất A B, chất A tích
lại trong tế bào
+ Chất A H gây hại cho tb
- Gv liên hệ về việc ăn uống
hợp lí bổ sung đủ các loại chất
để tránh gây bệnh rối loạn
chuyển hóa
Hs:
+ Chất ức chế làm enzim không liên kết với cơ chất
+ Chất hoạt hóa làm tăng hoạt tính của enzim
hs …
hs …
hs …
- Enzim xúc tác các phản ứng sinh hóa trong tế bào
- Tế bào tự điều chỉnh quá trình chuyển hóa vật chất thông qua điều khiển hoạt tính của enzim bằng các chất hoạt hóa hay ức chế
- Ức chế ngược là kiểu điều hòa trong đó sản phẩm của con đường chuyển hóa quay lại tác động như một chất ức chế làm bất hoạt enzim xúc tác cho phản ứng ở đầu con đường chuyển hóa
4 Củng cố:
Gv cho hs làm bài tập trắc nghiệm sau
Bt1: Enzim là giảm năng lượng hoạt hóa của các phản ứng sinh hóa bằng cách nào?
a Tạo ra nhiều phản ứng trung gian b Tăng tốc độ phản ứng trong tế bào
c Nâng cao nhiệt độ để phản ứng diễn ra dễ dàng d Cả a, b, c đều đúng
Bt2: Enzim có bản chất là gì?
a Lipôprôtêin b Prôtêin c Glicôprôtêin d Cả a, b, c đều đúng
Bt3: Enzim liên kết với cơ chất như thế nào?
a Enzim có thể liên kết với cơ chất ở bất kì vị trí nào
b Enzim có thể liên kết với nhiều cơ chất khác nhau
c Enzim liên kết với cơ chất tại trung tâm hoạt động tạo nên phức hợp enzim – cơ chất
d Cả a, b đều đúng
Bt4: Mỗi enzim chỉ xúc tác cho một loại phản ứng vì?
Trang 5a Trên mỗi enzim chỉ có một trung tâm hoạt động
b Cấu hình không gian của rtrung tâm hoạt động của enzim tương thích với cấu hình không
gian của cơ chất nhất định
c Chịu tác động bởi tính chất lí hóa của cơ chất
d Cả a, c đều đúng
BT5: Nồng độ cơ chất chịu ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động của enzim?
a Cơ chất nhiều enzim hoạt động mạnh
b Cơ chất quá nhiều sẽ kìm hãm sự hoạt động của enzim
c Cơ chất ít enzim không hoạt động
d Cả a, b đều đúng.
- Gv nhận xét, cho điểm
5 Dặn dị:
- Học bài và trả lời câu hỏi và bài tập sgk trang 59
- Đọc mục " Em có biết"
- Xem trước bài 15
V/- Rút kinh nghiệm:
Trang 6