Mét lo¹t ®iÑp tõ, diÖp ng÷ trong nh÷ng c©u v¨n biÒn ngÉu tr¶i dµi lµm cho lêi phª thªm nghiªm kh¾c, hïng hån... Nã cã søc lay ®éng, thuyÕt phôc lßng ngêi.[r]
Trang 1Là một bài văn chính luận, viết theo thể văn biền ngẫu, kết cấu chặt chẽ, bố cục cân
đối, lập luận mạch lạc,giọng văn hùng biện tràn đầy cảm xúc
Sự uất hận, lòng căm thù của tác giả trớc thái độ láo xợc của bạn giặc và tâm sự của các tớng sĩ dới quyền
Trần Quốc Tuấn phê phán, uốn nắn t tởng lệch lạc của tớng sĩ, từ đó khích lệ họ học tập binh th yếu lợc, rèn luyện binh pháp, tôi luỵen bản lĩnh chiến đấu để sẵn sàng bảo vệ Tổ Quốc
1 Căm thù quân xâm lợc, tự nguyện hi sinh chiến đấu cho đại nghĩa của dân tộc.
Sau cuộc kháng lần thứ nhất 1257 lực lợng ta còn yếu, sức ta cha mạnh, vua Trần Thánh Tông phải cho giặc Nguyên Mông đặt chức Chởng ấn ở Thăng Long để giám sát triều đình ta có thực hiện đầy đủu những cam kết với chúng hay không ỷ vào thế đạo quan hung bạo của chúng đang ngấp nghé ở ngoài biên ải nớc ta, sứ giặc hống hách ngạo mạn vi phạm chủ quyền quốc gia dân tộc Chúng coi nớc ta nh mảnh đất phiên thuộc của chúng Giữa Thăng Long, kinh đô Đại Việt, chúng hống hách nghênh ngang đi lại” coi thờng tất cả những quy ớc ng oai giao, chúng lăng nhục “ xỉ mắng triều đình ”, bắt nạt tể phụ, để thoả lòng tham chúng vơ vét “ đòi ngọc lụa ”, “ thu bạc vàng, vét của công ”, đẩy dân ta vào cảnh khốn cùng
Dới con mắt của Trần Quốc Tuấn với cái nhìn uất hận, khinh ghét, bọn chúng hiện nguyên hình là lũ “cú diều ”, loài “dê chó ”, cao hơn chúng là những con hổ đói đang tìm cách săn mồi Qua những hình ảnh ẩn dụ, bọn sứ giặc không còn là con ngời, là đại diện cho một quốc gia dân tộc Chúng chỉ còn là lũ ac quỷ gian manh , bọn giặc thù
Là Một chiến binh, một võ tớng, lại là vị chủ soái, trớc thái độ khiêu khích láo xợc của kẻ thù, an ninh quốc gia bị đe doạ, danh dự quân nhân bị xúc phạm, lòng căm thù của
ông sôi sục hẳn lên Trần Quốc Tuấn tâm sự với các tớng sĩ bằng tất cả sự chân tình của
Hịch Tớng Sĩ
Trang 2một vị thống soái “ ta thờng tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau nh cắt, nớc mắt đầm
đìa ” Ngày quên ăn, đêm không ngủ, đau đớn xúc động, lo lắng cho vận hội của đất nớc., căm uất bọn sứ giặc chà đạp lên quốc thể; không sợ lòng căm thù của vị ch soái không dừng ở mức u uất, đau xót, trăn trở đứng nhìn bọn giặc giữ hoành hành mà đã dâng lên đến mức cao hơn, quyết liệt hơn dứt khoát hơn “ chỉ căm tức cha xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù ” để rồi quyết tâm nguyện hi sinh vì đại nghĩa của dân tộc, sẵn sàng xả thân “ dẫu cho trăm thân này có phơi ngoài nội cỏ thì ta cũng vui lòng ”.Giọng văn ở đây khi u uất, bi thiết, khi hùng hồn sôi sục, đợc thể hiện qua hàng loạt những động từ mạnh ‘xả, lột,ăn gan, uống máu ’ những câu nói cửa miệng của nhân dân nh “ ruột đau nh cắt, nớc mắt đầm đìa ”, rồi cả những hình ảnh, điển tích, điển cố “ trăm thân, nghìn xác ’ nhng vẫn
dễ hiểu, dễ nhớ, gây xúc động lòng ngời, tạo đợc sự đồng cảm của tớng sĩ, làm cho họ tháy
rõ bản chấn của kẻ thù và cái hoạ ngoại xâm trớc mắt để họ cùng chia sẻ trách nhiệm Có thể nói đây là đoạn văn hay, hùng tráng nhất trong bài hịch
Với bản chất ngời lính, với cơng vị của một võ tớng cầm quân, biết địch hiểu mình, khồn sợ thế giặc mạnh, Trần Quốc Tuấn đã bày tỏ quyết tâm chiến đấu đánh giặc cứu nớc của quân dân triều Trân, làm nên hào khí Đông A _ một truyền thống cao đẹp của dân tộc ta
2 Phê phán thái độ thờ ơ, lơi lỏng, mất cảnh giác cua tớng sĩ đối với tình hình
đất nớc, đồng thời cũng động viên khuyến khích ba quân nhận rõ trách nhiệm của mình.
Để có thể chiến thắng giặc thù trong khi lực lợng tơng quan cha cân bằng, tác giả
đánh mạnh vào tâm linh, lơng tri tớng sĩ: “ nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nớc nhục
mà không biết thẹn ”Cái đạo lí cơ bản, cái nhân cách thông thờng của con ngời là phải biết thẹn khi có sai trái, “ biết nhục” khi có lỗi lầm, nhất là khi nhân phẩm, công lí bị chà đạp Cái thẹn , cái nhục ở đây không phải là mang tính riêng t của một con ngời, một gia đình riêng lẻ mà là cái thẹn, cái nhục của cả một đất nớc, một dân tộc ậ đây, Trần Quốc Tuấn đã khơi dậy đúng tình cảm của một con ngời, một chiễn sĩ là lòng tự tôn dân tộc, ý thức danh
dự của một ngời lính, làm họ giật mình tỉnh ngộ, nhận ra trách nhiệm của mình đối với non sông xã tắc Có lẽ vì vậy họ đều khắc lên cánh tay hai chữ “ Sát Thát” để quyết tử với kẻ thù Từ ý tởng chủ đạo đó, tác giả đã phê phán thói cầu an hởng lạc của tỡng sĩ Tác giả phân tích lý giảu có tình có lí bằng một loạt các hình ảnh có tính chất tơng phản “ không biết lo…khong biết thẹn không biết tức…không biết căm” và cái đợc mất của những thói
h tật xấu trong đội ngũ quân nhân lúc đó
Ham chọi gà, mê săn bắn, thích rợu ngon, ham gái đẹp,lo làm giàu, bìu ríu vợ con, lo toan vui thú điền viên, tất cả cho mình quên việc quân cơ, trễ nải việc nớc thì tất yéu là: “ ta cùng các ngơi sẽ bị bắt, đau xót biết chừng nào” Một loạt điẹp từ, diệp ngữ trong những câu văn biền ngẫu trải dài làm cho lời phê thêm nghiêm khắc, hùng hồn Bốn lần cặp từ “ chẳng những…mà, chẳng những…rồi đến” đợc nhấn mạnh để nói lên kết quả tất yếu của thói cầu an hởng lạc Câu cuối cùng đoạn văn: “ Lúc bấy giờ các ngơi dẫu có vui phỏng có
đợc không?” Là một câu hỏi tu từ mang tính khái quát, gợi sự suy nghĩ để mà khẳng định một chân lí muôn thuở Bàng quan, thờ ơ trớc hoạ đất nớc bị xâm lăng,mải mê với những
Trang 3lạc thú, cá nhân thì khi Tổ Quốc rơi vào tay giặc đất nớc không còn mà gia đình, dòng họ cũng không còn tồn tại, nói chi đến những lạc thú cá nhân Có chăng chỉ còn lại một lũ ng
-ời vong quốc, làm tôi đòi cho kẻ xâm lăng, mang nỗi nhụcmuôn đ-ời không đợc hởn hạnh phúc
Bài Hịch kết thúc bằng một câu chân thực, thiết tha thốt ra từ một tấm lòng tâm huyết: “ Ta viết bài này để các ngơi biết bụng ta” Mờy lời ngắn gọn nhng súc tích đủ bộc bạch đợc tấm lòng của một vị chủ soái, gợi cho ngời nghe bao cảm xúc Nó có sức lay
động, thuyết phục lòng ngời
3 Bài Hịch là một áng hùng văn, là chứng nhân cho thời kì lịch sử Nó có giá trị trờng tồn Nó có giá trị động viên, cổ vũ nhân dân ta mỗi khi tổ Quốc lâm nguy.
Chúng ta đều thấy, giá trị nghệ thuật của tác phẩm trớc hết là ở tính hùng biện của
nó Tác giả đãnêu những tấm gơng trung nghĩa của ngời xa và đơng thời để khích động lòng tự trọng của các tỡng sĩ
Tác giả đã vạch rõ tội ác và sự hỗn xợc của giặc để khích lệ lòng tự hào của họ Phân tích vừa có lí, vừa có tình, vừa thiết tha, vừa nghiêm nghị, bài hịch đã tác động
đến lí trí, tình cảm của tớng sĩ…
Với bài hịch, Trần Quốc Tuấn đã đóng góp quan trọng vào sự khẳng định vị trí của tác phẩm chinhs luận trong lịch sử văn học dân tộc