Đặt cho mình nhiệm vụ tháo gỡ những khó khăn trên, bản thân đã nhiều năm được phân công dạy lớp 5, năm học này lại được giao nhiệm vụ chủ nhiệm lớp 5C, là lớp có tới 64.5% học sinh yếu m[r]
Trang 1TRƯỜNG TIỂU HỌC SỐ 2 SƠN THÀNH ĐƠNG
TỔ 5
ĐỀ TÀI : DẠY KIẾN THỨC HÌNH TAM GIÁC, HÌNH THANG CHO HỌC SINH YẾU
LỚP 5
Người viết: Nguyễn Văn Trọng
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Sơn Thành Đơng, tháng 5 năm 2009
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN HAI:NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Trang 4Chương I: Cơ sở lí luận liên quan đến đề tài nghiên cứu Trang 4
Chương II: Thực trạng của đề tài nghiên cứu Trang 7
2 Thực trạng của đề tài nghiên cứu Trang 7
Chương III: Biện pháp, giải pháp thực hiện đề tài Trang 11
PHẦN BA: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Trang 21
PHẦN BỐN: ĐÁNH GIÁ CỦA HĐKH CÁC CẤP Trang 22
I
MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Hình học là nội dung cơ bản, chủ yếu của chương trình môn Toán ở Tiểu học,
nó được rải đều tất cả các khối lớp và được nâng cao dần về mức độ Từ nhận diệnhình ở lớp 1, 2 sang đến tính chu vi, diện tích ở các lớp 3, 4, 5 Nói chung, hình học
là môn học tương đối khó trong chương trình môn Toán vì nó đòi hỏi người học khả
Trang 3năng tư duy trừu tượng, những em có học lực khá và giỏi sẽ rất thích học môn này,ngược lại những em có khả năng tư duy chậm hơn thì rất ngại học dẫn đến tình trạnghọc sinh yếu kém môn toán chiếm tỉ lệ khá cao so với các môn học khác
Trước thực trạng đó, nhiệm vụ đặt ra cho ngành giáo dục, cho mỗi giáo viênđứng lớp là làm thế nào nâng cao chất lượng học sinh, tránh để học sinh ngồi nhầmlớp nhất là trong giai đoạn hiện nay cả ngành giáo dục đang ra sức thực hiện “Haikhông với bốn nội dung” của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Việc tìm hiểu vềmức đội kiến thức hình học ở Tiểu học và biết được người ta đưa vào những nộidung nhằm mục đích gì từ đó mà để ra phương pháp dạy học cho phù hợp với từngđối tượng học sinh thì hiệu quả giảng dạy sẽ cao hơn
Trong chương trình Toán 5 việc dạy nội dung hình học cho học sinh khôngkhó, bên cạnh những thành công là giúp học sinh nắm được cách nhận diện hình,tìm diện tích, chu vi, thể tích thì cũng còn những hạn chế là các em chưa nắm rõ bảnchất của đơn vị kiến thức, kết quả là chưa đáp ứng được yêu cầu của thực hành Làmthế nào để các em có thể sử dụng kiến thức cơ bản một cách linh hoạt ở từng trườnghợp cụ thể Đó cũng là trăn trở của bản thân khi dạy cho học sinh kiến thức về nộidung hình học
Đặt cho mình nhiệm vụ tháo gỡ những khó khăn trên, bản thân đã nhiều nămđược phân công dạy lớp 5, năm học này lại được giao nhiệm vụ chủ nhiệm lớp 5C,
là lớp có tới 64.5% học sinh yếu môn toán (theo kết quả khảo sát đầu năm), trongquá trình giảng dạy tôi rút ra một vài kinh nghiệm trong việc giúp học sinh yếu kém
học các bài có nội dung hình học Vì vậy tôi chọn đề tài: “Dạy kiến thức hình tam
giác, hình thang cho học sinh yếu Lớp 5”.
2.
Mục đích nghiên cứu
- Nhằm nâng cao chất lượng học tập cho học sinh yếu kém
- Giúp học sinh hình thành kỷ năng, sử dụng thành thạo và vận dụng một cáchlinh hoạt các công thức trong việc giải các bài toán về kiến thức hình học
3 Đối tượng – phạm vi nghiên cứu
- Tìm hiểu nội dung, phương pháp dạy bài hình tam giác,hình thang
- Nghiên cứu cách hình thành kiến thức mới và vận dụng vào từng bài cụ thể
- Tiến hành thực nghiệm
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài
- Xây dựng cơ sở thực tiễn cho đề tài
Trang 4- Tìm hiểu nội dung, phương pháp để hình thành, khắc sâu và vận dụng côngthức
- Thực nghiệm sư phạm
5 Phương pháp nghiên cứu:
Nguyên nhân, nhiệm vụ của việc nghiên cứu Trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp sau:
a) phương pháp điều tra :
Chúng tôi đã tiến hành phát phiếu điều tra, học sinh tiến hành trả lời và thu để nắm được kết quả điều tra
b) Phương pháp quan sát:
Quan sát về tinh thần, thái độ học tập, những biểu hiện trong qúa trình học tậpcủa học sinh khối 5
c) Phương pháp trò chuyện, đàm thoại, phỏng vấn :
Nhằm hổ trợ cho hai phương pháp trên giúp chúng tôi thu được những thông tin chính xác hơn, khách quan hơn
d) Phương pháp nghiên cứu sản phẩm:
Nghiên cứu về những bài kiểm tra, bài thi hồ sơ học bạ của học sinh Phương pháp này hổ trợ cho phương pháp điều tra viết
e) phương pháp thực nghiệm:
Trước khi thực hiện chúng tôi tiến hành khảo sát trình độ cho học sinh làm bàikiểm tra, tiến hành dự giờ Sau khi tiến hành thực nghiệm cho một bài kiểm tra để đối chiếu làm cơ sở phân tích để thấy rõ kết quả học tập của học sinh
6 Nội dung đề tài
“Dạy kiến thức hình tam giác, hình thang cho học sinh yếu Lớp 5”.
II.
NỘI DUNG ĐỀ TÀI
HƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.Cơ sở pháp lí.
Căn cứ Chỉ thị số 14/2001/CT-TTg ngày 11/6/2001 của Thủ tướng Chính phủ
về việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông thực hiện Nghị định số 40/2000/QH10 của Quốc hội;
Căn cứ Quyết định số 51/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 31 tháng 8 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành Điều lệ trường Tiểu học;
Căn Quyết định số 16/2006/QĐ – BGDĐT ngày 05 tháng 05 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo; ban hành chương trình giáo dục Tiểu học phổ thông
Căn cứ Quyết định số 30/2005/QĐ-BGD&ĐT ngày 30/9/2005 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo; về việc đánh giá kết quả học tập của học sinh Tiểu học.
Căn cứ chuẩn kiến thức kĩ năng của chương trình Tiểu học;
Trang 5Thực hiện các văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của ngành giáo dục
* Vị trí
- Đó là một điều hết sức quan trọng Nó giúp các em định hướng trong khônggian, gắn liền việc học với cuộc sống xung quanh là tiền đề để hỗ trợ các môn khoahọc khác (như môn vẽ, thủ công, và tìm hiểu tự nhiên xã hội) là mảng kiến thứcquan trọng cho học lên cao Đồng thời có thể giải quyết những bài toán thực tế xungquanh mình
* Nhiệm vụ
Việc nâng cao hiệu quả giảng dạy các yếu tố hình học ở bậc tiểu học nóichung và ở lớp 5 nói riêng là một việc rất cần thiết của mỗi giáo viên giảng dạytrong mỗi nhà trường để nâng cao hiệu quả học tập của học sinh
Vì vậy tôi mạnh xây dựng đề tài: “Dạy kiến thức hình tam giác, hình thang cho
học sinh yếu Lớp 5”.
3 Cơ sở thực tiễn:
Trong những năm qua giáo viên khối năm chúng tôi đã cố gắng trong việcthực hiện đổi mới phương pháp học để phát huy tối đa khả năng tư duy, óc sáng tạocủa học sinh
Đối với môn Toán ở bậc tiểu học, chúng tôi đã nhận thấy có sự đổi mới rõ rệt
về phương pháp dạy học để phát huy tối đa khả năng tư duy, óc sáng tạo của họcsinh
Đối với môn Toán ở bậc tiểu học, chúng tôi đã nhận thấy có sự đổi mới rõ rệt
về phương pháp dạy trong giờ học đó là: Học sinh đã làm việc nhiều hơn và đạthiệu quả cao hơn Tuy nhiên việc giảng dạy các yếu tố hình học đối với lớp 5, tổnhóm chúng tôi còn thấy có những mặt thuận lợi và khó khăn sau:
Trang 6- Tuy đã được trang bị đồ dùng giảng dạy, song đồ dùng còn nhỏ Giáo viên
sử dụng đồ dùng chưa được triệt để Vì vậy mà việc dẫn dắt học sinh nắm kiến thứcmới chưa cao
- Còn có những học sinh phát triển trí tuệ không bình thường
- Còn một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm tới việc học của các em
- Do đặc điểm lứa tuổi, học sinh còn hiếu động, sự tập trung chú ý nghe giảng còn hạn chế Khả năng phân tích, trí tưởng tượng, sự suy luận của các em cũng còn hạn chế nhiều dẫn tới ngại làm các bài tập có nội dung về các yếu tố hình học.
Nhận biết hình và kĩ
năng vẽ hình
Nắm kiến thức cơ bản vềhình học
Vận dụng kiến thức làm bàitập
Đạt Chưa đạt Đạt Chưa đạt Đạt Chưa đạt
Qua khảo sát chất lượng của 80 học sinh Khối lớp 5 vào đầu tháng 12 theo 3 tiêu chí
Trang 7Từ thực trạng trên, đặt cho mỗi giáo viên giảng dạy lớp 5 chúng tôi là giảngdạy về yếu tố hình học như thế nào để có hiệu quả cao.
CH ƯƠNG II: THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI1.Khái quát phạm vi nghiên cứu
- Chương trình Toán học, phương pháp dạy các dạngToán về hình học, cách thức tổ chức giờ học Toán
- Giáo viên, học sinh của một số Trường Tiểu học trong địa bàn xã
- Giáo viên, học sinh Trường Tiểu học Số 2 Sơn Thành Đông, huyện Tây Hoà
2 Thực trạng của đề tài
Ở Trường Tiểu học hiện nay có thuận lợi là học sinh đã được học 2 buổi/ngày,chương trình dạy buổi sáng nếu chưa hết có thể chuyển bớt sang buổi chiều Tuynhiên ở đơn vị tôi chưa đủ cơ sở để thực hiện điều đó Vì vậy, áp lực trong truyềnthụ kiến thức luôn đè nặng lên giáo viên, giáo viên không có đủ thời gian để cungcấp đến các em những đơn vị kiến thức mà giáo viên cho là cần thiết cho các emhoặc là những đơn vị kiến thức mà các em nắm chưa vững
Thực tế cho thấy học sinh học môn Toán thường tiếp thu một cách thụ động,
đã vậy mà kiến thức hình học lại mới và khó nên việc tiếp thu của các em càng khókhăn hơn Do đó giáo viên chỉ dùng một phương pháp đã cũ là thuyết trình cốt saocho học sinh xác định được cạnh, góc, đỉnh của hình tam giác, công thức tính cơ bản
là đủ Chính vì vậy học sinh không hứng thú trong các giờ học về kiến thức hình học
và đặc biệt không hình dung được các cách giải các bài toán có liên quan sâu xa hơn Từ đó dễ tạo cho các em có thói quen ỷ lại, thụ động, dễ quên và trì trệ trong tưduy
3 Nguyên nhân của thực trạng
a Về phía giáo viên
Qua thăm dò ý kiến của một số giáo viên thì nhiều giáo viên chưa chú trọng tớiviệc khai thác đồ dùng dạy học và tự làm thêm đồ dùng dạy học phù hợp với nộidung bài học Vì thiết bị dạy học chưa bảo đảm tính trực quan
Qua việc tìm hiểu giáo án, dự giờ một số tiết về kiến thức hình thang, hình tamgiác của một số đồng nghiệp chúng tôi thấy nhiều giáo viên chưa nắm chắc phương
Trang 8pháp dạy từng dạng bài.Chủ yếu là sử dụng phương pháp truyền thống là chính mà
ít chú ý đến việc rèn luyện cho học sinh kỹ năng của môn học
Khâu chuẩn bị của giáo viên không được chu đáo Giáo viên không nghiên cứu
kĩ các dạng bài dạy trong môn Toán nhất là các kiến thức về hình học
b Chương trình, sách giáo khoa
Hình tam giác: Dạy 4 tiết từ tiết 85 đến tiết 88.
+ Tiết 85: Hình tam giác+ Tiết 86: Diện tích hình tam giác+ Tiết 87+88: Luyện tập thực hành
Hình thang: Dạy 4 tiết từ tiết 90 đến tiết 93
+ Tiết 90: Hình thang+ Tiết 91: Diện tích hình thang+ Tiết 92+93: Thực hành luyện tậpNgoài 2 tiết 85 và 90 là giới thiệu về hình, các tiết còn lại chủ yếu học sinhvận dụng công thức để tính diện tích của một hình sau khi đã cho các số liệu cụ thể
- So với mặt bằng toàn huyện thì chất lượng học sinh Trường Tiểu học Số 2Sơn Thành Đông chưa cao so với một số trường khác, số học sinh cả khối ít nên dù
có chia lớp theo trình độ học sinh vẫn chưa triệt để gây ra những khó khăn nhất địnhkhi bồi dưỡng học sinh yếu
- Đặc điểm của trẻ ở Tiểu học là chóng nhớ nhưng nhanh quên Sau khi họcbài mới, cho các em luyện tập ngay thì các em làm được bài nhưng chỉ sau một thờigian ngắn kiểm tra lại thì hầu như các em đã quên hoàn toàn, đặc biệt là những tiết
ôn tập, luyện tập cuối năm
Trang 9Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng tốt hơn tới chất lượng giờ dạy cáckiến thức hình học trong bộ môn Toán ở Tiểu học, không kích thích được hứng thúhọc tập của học sinh.
Cụ thể: Sau khi các em học xong bài Diện tích hình tam giác, cho các em làmbài trong sách giáo khoa (làm đề kiểm tra luôn)
Đề kiểm tra
Bài 1: Tính diện tích hình tam giác có:
a, Độ dài đáy là 8 cm, chiều cao là 6 cm
b, Độ dài đáy là 2,3 dm, chiều cao là 1,2 dm
c, Độ dài đáy là 5 m, chiều cao là 24 dm
Bài 2 : Hãy vẽ các đường cao tương ứng với các đáy được vẽ trong mỗi hình tamgiác dưới đây :
Biểu điểm chấm :
Bài 1: 6 điểm (mỗi câu 2 điểm)
Bài 2: 4 điểm Ở tam giác 1: 1 điểm
Ở tam giác 2: 2 điểm
Ở tam giác 3: 1 điểmThống kê kết quả chấm bài của học sinh tại các lớp như sau :
Tổng số học
sinh tham gia
kiểm tra
Câu a Câu b Câu c Câu a Câu b Câu c
Trang 10Điểm 1 80 31 54
Nhìn vào bảng thống kê ta thấy đa số các em vận dụng công thức và lý thuyết
đã học mà giáo viên hướng dẫn như sách giáo khoa nên đã làm được câu a, câu bcủa bài 1 và câu a bài 2, còn câu c bài 1, câu b, câu c bài 2 các em còn ít đúng vàcòn nhiều em chưa tìm được các làm
1 Về giáo viên
Quyết định chất lượng dạy học phụ thuộc nhiều vào giáo viên Do cấu trúccác bài này trong sách giáo khoa ở những tiết học đầu mới chỉ là giới thiệu và hìnhthành công thức để học sinh nắm được và giải toán nên trong qúa trình lên lớp giáoviên cũng chỉ có thể giúp học sinh giải quyết những bài tập trong sách chứ chưa có
sự đào sâu, mở rộng Đối với đối tượng học sinh yếu kém thì lại càng khó khăn hơntrong việc vận dụng công thức để xác định những yếu tố trong công thức đó
Ví dụ : Hình tam giác: Hình thành và vận dụng công thức để tính diện tíchchứ chưa yêu cầu tính độ dài đáy hay đường cao
CHƯƠNG III : BIỆN PHÁP, GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ THỰC HIỆN
ĐỀ TÀI
1 Cơ sở đề xuất các giải pháp
Dạy toán không chỉ đơn thuần là dạy cho học sinh nắm được những địnhnghĩa, khái niệm, quy tắc mà điều quan trọng hơn cả là dạy cho học sinh có nănglực trí tuệ, có kỹ năng thực hành, có khả năng vận dụng kiến thức để giải toán vàđưa toán học vào ứng dụng thực tế
Năng lực trí tuệ sẽ được hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động nhậnthức Năng lực toán học sẽ được phát triển khi học sinh được tham gia vào việc suynghĩ tìm tòi cách giải bài tập toán, làm các bài thực hành Bởi vậy để có hiệu quảngười thầy phải tổ chức tốt giờ dạy, tạo điều kiện để học sinh được làm việc nhiều,phát huy tính tích cực, chủ động trong quá trình lĩnh hội kiến thức
Để dạy học môn toán có hiệu quả thì người giáo viên phải thực hiện tốt các giờdạy trên lớp : Lí thuyết , luyện tập , ôn tập , thực hành Trong đó giờ luyện tập có vịtrí rất vai quan trọng vì giờ dạy luyện tập giúp học sinh củng cố kiến thức , hoàn
Trang 11thiện kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh mà kỹ năng làm toán của học sinh là một vấn
đề quan trọng hàng đầu của việc học toán
Căn cứ vào những cơ sở nêu trên, kết hợp với những hiểu biết về yêu cầu củađổi mới phương pháp dạy học, tôi đã tiến hành một số giải pháp nhằm mục đích :nâng cao hiệu quả giờ dạy ở trên lớp
2 các giải pháp chủ yếu
a Các yêu cầu cơ bản
* Hình tam giác
+ Bài giới thiệu về hình tam giác (Tiết 85)
- Cho học sinh quan sát hình và chỉ ra 3 cạnh, 3 góc, 3 đỉnh sau đó giới thiệu chohọc sinh 3 loại hình tam giác, từ đây học sinh nhận diện hình để xác định đâu là tamgiác có 3 góc nhọn, đâu là tam giác có 1 góc tù và 2 góc nhọn, đâu là tam giácvuông có 1 góc vuông, 2 góc nhọn ( ở bài tập 1 trang 86.)
- Cho học sinh nhận biết đáy và đường cao tương ứng bằng cách quan sát và dưới
sự hướng dẫn của giáo viên học sinh đọc tên được các đường cao ứng với đáy (ở bàitập 2 trang 86.)
+ Bài diện tích hình tam giác (tiết 86)
- Dạy bài này bằng cách cắt ghép 2
tam giác bằng nhau, giáo viên thao tác
trên đồ dùng cho học sinh quan sát và
cho học sinh làm theo, sau đó mới
Vậy diện tích tam giác EDC là DC× EH2
Từ đây mà phát biểu quy tắc và hình thành công thức : S= a × h
2
A D C
Trang 12Trong đó S Là diện tích, a là độ dài đáy, h là chiều cao.
Từ đây, các em sẽ vận dụng công thức để làm bài tập tính diện tích tam giácbiết độ dài đáy a và chiều cao h ở tiết 86,87,88
* Hình thang
+ Bài giới thiệu về hình thang (tiết 90)
- Cho học sinh quan sát và chỉ ra hình thang ABCD có :
Cạnh đáy AB, CD ; 2 cạnh bên AD, BC
Hai cạnh đáy song song
Giới thiệu đường cao AH và độ dài AH là chiều cao
- Học sinh vận dụng khái niệm: Hình thang có 1 cặp cạnh đối diện song song đểnhận diện hình ở bài 1 (trang 91) vẽ hình thang ở bài 2 (trang 92) và nắm khái niệmhình thang vuông ở bài 3
+ Bài diện tích hình thang (tiết 91)
- Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát và thao tác trên đồ dùng để thấy cắt ghéphình thang trở thành hình tam giác Vì vậy diện tích hình thang ABCD bằng diệntích tam giác ADK
- Từ đó mà xây dựng công thức và phát biểu quy tắc :