Bài này xin đề cập đến một số vấn đề hiện nay trong xã hội nhiều người vẫn hiểu sai để các bạn giáo viên tham khảo và tránh phạm phải sai lầm khi dạy học sinh.. Khi quả bóng được bơm đầy
Trang 1Kính gửi : Tạp chí Thiết bị Giáo dục info@123doc.org
Tôi xin gửi đến Quý Tạp chí bài này, nếu Tạp chí thấy không sử dụng được xin kính nhờ Quý Tạp chí chuyển giúp đến Bộ Giáo dục và Đào tạo và Nhà xuất bản Giáo dục
Phạm Đình Cương
MỘT SỐ ĐIỀU CHÚ Ý KHI DẠY KHOA HỌC 4.
Nội dung môn Khoa học 4 tuy là những vấn đề thông thường ta vẫn gặp trong đời sống :
“Nước và không khí”, nhưng trong mấy chục năm nay nhiều sách vẫn có những điều sai lầm trong kiến thức Điều này rất tai hại vì nó gây hiểu biết sai lầm cho cả thế hệ học sinh nhỏ tuổi khi mới được học Khoa học Vì vậy ta thấy trong xã hội hiện nay có những người nhiều tuổi tuy đã học lên cao nhưng vẫn mang những hiểu biết sai lầm khi được học từ tuổi ấu thơ Bài này xin đề cập đến một số vấn đề hiện nay trong xã hội nhiều người vẫn hiểu sai để các bạn giáo viên tham khảo và tránh phạm phải sai lầm khi dạy học sinh
Có sách viết : “Ta hãy làm một thí nghiệm nhỏ như sau : cân một quả bóng chưa bơm hơi
và một sợi dây Sau đó bơm đầy hơi vào quả bóng đó và dùng chính sợi dây đó buộc lại; cân lại, thấy trọng lượng của nó nặng hơn khi chưa được bơm Điều này cho thấy không khí có trọng lượng.”
Ý nghĩ trên là ý nghĩ sai lầm của những người chưa được biết đến định luật Ác-si-mét Từ mấy chục năm nay ở Việt nam và các nước cũng có một số sách viết sai như vậy Ý nghĩ trên chỉ đúng khi cân vật trong chân không, chỉ đúng khi ta làm thí nghiệm trong môi trường không có không khí ! (nhưng nếu cân trong chân không thì quả bóng sẽ căng ra và vỡ !) Khi quả bóng được bơm đầy hơi căng phồng ra để trong không khí thì nó chịu lực đẩy của không khí theo phương thẳng đứng, có chiều từ dưới lên trên Lực đẩy này có độ lớn bằng trọng lượng của khối không khí
bị quả bóng chiếm chỗ Như thế lực đẩy lên của không khí vào quả bóng xấp xỉ bằng trọng lượng của lượng không khí bơm vào trong quả bóng (có thể trọng lượng không khí trong quả bóng hơi lớn hơn lực đẩy lên một lượng rất nhỏ vì áp suất khí trong quả bóng hơi lớn hơn áp suất khí quyển bên ngoài, nhưng sự chênh lệch này không đáng kể, với các loại cân hiện có trong nhà trường ta
không thể phát hiện được sự chênh lệch này) Vì vậy quả bóng sau khi được bơm đầy hơi rồi
đặt lên cân nó cũng không nặng hơn khi chưa được bơm hơi Nếu giáo viên giảng cho học sinh
như sách hiện nay viết sẽ làm học sinh hiểu sai một hiện tượng vật lý thông thường
Như thế thí nghiệm đúng đắn để xác định không khí có trọng lượng không phải là một thí nghiệm nhỏ ! Nhìn chung, các trường trung học cơ sở của ta hiện nay không có điều kiện thực hiện được thí nghiệm gọi là nhỏ này
Cũng trong sách trên có viết : “Khi bạn thổi hơi vào quả bóng, nó căng phồng lên vì chứa đầy không khí Nếu ta bơm vào đó thứ khí khác nhẹ hơn không khí (ví dụ khí heli), thì quả bóng
đó trở thành quả bóng bay Bóng bay là thứ đồ chơi không xa lạ gì với mỗi em bé”
Sách nói như vậy nên giáo viên dễ hiểu lầm mà giảng giải cho các học sinh là khí trong quả bóng bay là khí heli ! Thế là các em bé từ nhỏ đã nghĩ khí trong bóng bay là khí heli! Thực tế khí heli tuy có nhẹ hơn không khí nhưng trên thế giới không nước nào dùng khí heli để bơm vào bóng bay cho trẻ em chơi vì điều chế khí heli khó khăn và tốn kém hơn điều chế khí hy-drô rất nhiều Nếu khí trong bóng bay là khí heli thì bóng bay không phải là thứ đồ chơi không xa lạ gì với
mỗi em bé ! Các bạn giáo viên cần cho các em biết rằng : khí trong bóng bay trẻ em chơi là khí
hy-drô Khí hy-drô điều chế dễ dàng, ít tốn kém, khi lên lớp trên các em sẽ được làm thí nghiệm
điều chế khí hy-drô ngay tại lớp theo bài học
Về thí nghiệm xác định thành phần của không khí cũng có nhiều người hiểu lầm bằng cách nói là làm thí nghiệm như sau :
Đặt cây nến đang cháy vào khay nước, lấy cốc úp vào cây nến, một lúc sau nến tắt và nước dâng lên trong cốc Người ta nói rằng nước dâng lên là chiếm thể tích của ô-xi đã bị cháy đi (cách đây 60 năm khi còn ở tiểu học tôi cũng được học như vậy!) Những người nghĩ thế này quên
Trang 2một điều là khi ô-xi cháy đi đã tạo thành khí các-bô-níc có thể tích bằng thể tích khí ô-xi ban đầu (nếu cùng nhiệt độ và áp suất), khí các-bô-níc tan rất ít trong nước Lượng nước dâng lên trong cốc cũng rất ít chứ không bằng 1/5 thể tích cốc như người ta nghĩ (vì ô-xi chiếm 21% thể tích không khí) Vậy nước dâng lên trong cốc không phải là thay thế thể tích ô-xi đã bị cháy đi
Việc làm thí nghiệm xác định thành phần của không khí ở các lớp cấp trên cũng phạm sai lầm tương tự vì không chú ý đến sự giãn nở vì nhiệt của không khí (có sách nói là đốt phốt pho, cho vào trong cốc rồi úp vào chậu nước Tuy khí tạo thành sau khi đốt phốt pho dễ tan trong nước nhưng cũng không tránh được hiện tượng khí trong cốc bị đốt nóng trước khi úp vào nước)
Do từ nhỏ không được biết đúng đắn các thí nghiệm đơn giản về không khí nên nhiều người khi lớn lên mặc dù học lên cao nhưng cũng không hiểu biết đúng đắn về thành phần của không khí Ngày 27/2/2003 một tiến sĩ giải thích về đèn trời (xin xem hình bên) trên VTV2 như sau : “Lửa đốt cháy hết ô-xi, còn lại hy-drô nhẹ nên đèn trời bay lên” Nếu không khí chỉ có ô-xi và hy-drô như tiến sĩ nghĩ thì Trái Đất đã bị nổ tung từ lâu rồi ! Tôi không hiểu những người nước ngoài khi theo dõi chương trình trên VTV2 sẽ đánh giá trình độ cán bộ Việt Nam như thế nào ?
Về phần chuyển thể của nước, có sách (sách giáo viên) viết sai, nếu giáo viên cứ giảng cho
học sinh thế này sẽ gây hiểu biết sai lầm cho học sinh Sách viết : ”Khi để nước đủ lâu ở chỗ có
nhiệt độ 0 o C hoặc dưới 0oC, ta có nước ở thể rắn (như nước đá, băng, tuyết)” Ta biết rằng nhiệt nóng chảy của nước đá là 80 kcalo/kg.độ Nếu muốn cho 1 kg nước ở 0oC trở thành nước đá cũng ở
0oC ta phải rút đi ở nước một nhiệt lượng là 80 kcalo Tương tự như vậy, muốn cho 1 kg nước đá ở
0oC nóng chảy thành nước ở OoC ta phải cung cấp cho nó một nhiệt lượng là 80 kcalo Vì vậy nếu
đông đặc thành nước đá ta phải để nước vào chỗ có nhiệt độ dưới 0 o C Giáo viên cần biết điều này
để tránh giảng sai cho học sinh
Khi giảng bài 49 : “Ánh sáng và việc bảo vệ đôi mắt” giáo viên cần cho học sinh biết tia sáng la-de rất có hại nếu để chiếu trực tiếp vào mắt Điều này rất cần thiết vì hiện nay trên thị trường có bán bút phát tia la-de dưới dạng đồ chơi cho trẻ em và dây đeo chìa khóa Hơn nữa vì hiện nay trong xã hội nhiều người lớn tuổi cũng chưa biết tác hại của tia la-de với mắt Trong chương trình “Quán âm nhạc” của Đài Truyền hình Việt nam phát vào giữa tháng 7 năm 2008 nữ
ca sĩ Tân Nhàn có nói : để tạo hiệu quả mắt đẹp (có lẽ để mắt lóe sáng như mắt Tôn Ngộ Không trong phim), đạo diễn và các kỹ thuật viên trong tổ quay phim đã để nữ ca sĩ biểu diễn dưới ánh sáng đèn la-de chiếu vào mắt Kết quả là sau nửa tháng biểu diễn dưới ánh sáng la-de, mắt ca sĩ bị
mù không nhìn thấy gì nữa, nữ ca sĩ phải về Hà Nội để vào bệnh viện cấp cứu! Hiện nay mắt ca sĩ tuy đã nhìn được nhưng thị lực đã kém đi Thường thì những mắt bị tia la de chiếu vào lâu, một thời gian sau khi nhìn đường thẳng sẽ thành đường cong do đó nhìn các hình sẽ bị nhòe đi vì giác mạc và võng mạc đã bị tổn thương Không biết mắt nữ ca sĩ hiện nay có bị như vậy không ? Cũng may là thủy tinh thể chưa bị thủng nên chưa bị mù vĩnh viễn Nếu các kỹ thuật viên tạo hiệu quả mắt sáng như mắt Tôn Ngộ Không trong phim bằng cách dùng kỹ xảo trên máy vi tính thì mắt nữ
ca sĩ không bị tổn thương như trên
Trên đây là vài điều chưa đúng đắn trong sách giáo khoa ở trường tiểu học, và một số điều thông thường mà nhiều người trong xã hội còn chưa hiểu biết, mong các bạn giáo viên lưu ý khi
Trang 3dạy thế hệ trẻ để các em không có nhận thức sai lầm từ những ngày nhỏ tuổi mới tiếp xúc với Khoa học Kỳ sau chúng tôi xin trao đổi về những điều chú ý khi dạy Khoa học 5
Mong Nhà xuất Bản Giáo dục và các cơ quan chức năng trong Bộ Giáo dục và Đào tạo lưu ý đến việc đảm bảo nội dung đúng đắn của sách dùng trong trường học để cả thế hệ học sinh không phải tiếp thu những kiến thức sai lầm, để khi lớn lên không có những hiểu biết sai lầm
Phạm Đình Cương
ĐT : 8515337