chùa thầy bách khoa toàn thư mở wikipedia thuỷ đình trên hồ long chiểu trong quần thể chùa thầy chùa thầy là một ngôi chùa ở chân núi sài sơn huyện quốc oai tỉnh hà tây cũ nay là xã sài sơn huyện

Chùa ThầyBách khoa toàn thư mở Wikipedia Thuỷ đình trên hồ Long Chiểu trong quần thể Chùa Thầy Chùa Thầy là một ngôi chùa ở chân núi Sài Sơn, huyện Quốc Oai, tỉnh Hà Tây cũ, nay là xã Sà

Chùa Thầy

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Thuỷ đình trên hồ Long Chiểu trong quần thể Chùa Thầy

Chùa Thầy là một ngôi chùa ở chân núi Sài Sơn, huyện Quốc Oai, tỉnh Hà Tây cũ, nay là xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, Hà Nội, cách trung tâm Hà Nội khoảng 20 km về phía Tây nam, đi theo đường cao tốc Láng - Hòa Lạc Sài Sơn có tên Nôm là núi Thầy, nên chùa được gọi là chùa Thầy Chùa được xây dựng từ thời nhà Lý Đây là nơi tu hành của Thiền sư Từ Đạo Hạnh, lúc này núi Thầy còn gọi là núi Phật tích.

Mục lục

[ẩn ]

1 Lịch sử

2 Kiến trúc

3 Điêu khắc trong chùa

4 Hệ thống chùa trên núi

5 Lễ hội

6 Liên kết ngoài

[ sửa ]Lịch sử

Chùa Láng gắn liền với giai đoạn đầu của cuộc đời Từ Đạo Hạnh, còn chùa Thầy lại chứng kiến quãng đời sau cùng cho đến ngày thoát xác của

vị sư thế hệ thứ 12 thuộc dòng Thiền Ti-ni-đa-lưu-chi này

Ban đầu chùa Thầy chỉ là một am nhỏ gọi là Hương Hải am, nơi Thiền sư Từ Đạo Hạnh trụ trì Vua Lý Nhân Tông đã cho xây dựng lại gồm hai cụm chùa: chùa Cao (Đỉnh Sơn Tự) trên núi và chùa Dưới (tức chùa Cả, tên chữ là Thiên Phúc Tự) Đầu thế kỷ 17, Dĩnh Quận Công cùng hoàng

hướng Nam, trước chùa, nằm giữa Sài Sơn và Long Đẩu là một hồ rộng mang tên Long Chiểu hay Long Trì (ao Rồng) Sân có hàm rồng.

[ sửa ]Kiến trúc

Phần chính của chùa Thầy gồm ba tòa song song với nhau gọi là chùa Hạ, chùa Trung và chùa Thượng Giữa chùa Hạ và chùa Trung có ống muống nối với nhau, tạo thành thế hạ công thượng nhất

Chùa Hạ là nhà tiền tế, bày các tượng Đức Ông, Thánh hiền Ống muống để tượng Bát bộ Kim Cương Chùa Trung bày bàn thờ Phật, hai bên có hai tượng Hộ pháp, tượng Thiên vương Chùa Thượng hay chùa trên tách biệt hẳn, ở vị trí cao nhất, biển đề Đại hùng Bảo điện, đồng thời là nhà thánh, để tượng Di Đà tam tôn, tượng ba kiếp của thiền sư Từ Đạo Hạnh, tượng cha mẹ Từ Đạo Hạnh

Xung quanh chùa có hai dãy hành lang, phía sau có lầu chuông, lầu trống

Phía trước chùa là một sân rộng nhìn ra hồ Long Chiểu, tạo thành hàm của rồng trước trồng hai cây gạo, nhưng hiện tại hai cây gạo đã chết, được thay bởi cây đa Từ sân này có hai cầu là Nhật Tiên và Nguyệt tiên nối sang hai bên, tạo thành hai râu rồng Hai cầu này do Phùng Khắc Khoan xây vào năm 1602 Cầu Nhật Tiên nối sang một hòn đảo nhỏ, trên đảo có đền thờ Tam phủ Cầu Nguyệt Tiên nối vào đường lên núi

Giữa ao Long Chiểu có thủy đình là viên ngọc giữa miệng rồng Đây cũng là nơi diễn ra trò múa rối nước Từ Đạo Hạnh được cho là ông tổ của hình thức biểu diễn dân gian này

[ sửa ]Điêu khắc trong chùa

Chùa thượng của chùa Thầy, Đại Hùng bảo điện

Tại chùa Hạ có các pho tượng Đức Ông khá đẹp, và một bức bình phong lớn mô tả cảnh địa ngục

Các pho Kim Cương đứng trong những tư thế võ mạnh mẽ, sống động Tại chùa Trung có hai pho tượng Hộ pháp được cho là lớn nhất trong các ngôi chùa Việt Nam, cao gần 4m Tượng Hộ pháp đắp bằng đất thó, giấy bản giã nhỏ trộn với mật, trứng, , nên sau hơn ba trăm năm vẫn còn rất tốt

buông chân trái xuống, chân phải co lên, tay cầm một cây phất trần, dáng vẻ ung dung Pho Đại Thế Chí ngồi xếp bằng, hai tay bắt ấn chuẩn

đề Ba pho tượng mỗi pho một vẻ không giống nhau, tạo thành một bộ tượng đẹp đặc biệt

Dưới đó, chính giữa là tượng Thiền sư Từ Đạo Hạnh trong kiếp Phật Tượng được tạc vào thế kỉ 19, khuôn mặt khắc khổ, nổi rõ mạch máu, ngồi xếp bằng tròn trên một bệ hoa sen còn lại từ đời Lý Bệ hoa sen đặt trên một con sư tử cuộn tròn, dưới con sư tử là một bệ bát giác Hiện nay tượng được đội mũ hoa sen và khoác áo vàng

Toàn bộ ba pho Di Đà và tượng Từ Đạo Hạnh đặt trên một bệ đá hai tầng, được làm vào thời nhà Trần Bệ đá chạm những cánh hoa sen, bốn mặt chạm hình rồng và hoa lá, bốn góc có hình thần điểuGaruda

Tượng Từ Đạo Hạnh tại chùa Thầy

Bên phải là tượng Thiền sư ở kiếp Vua Tương truyền Từ Đạo Hạnh sau khi đã hóa, đầu thai làm con trai của Sùng Hiền Hầu và trở thành nhà vua Lý Thần Tông Tượng Lý Thần Tông đầu đội mũ bình thiên, mình khoác long bào, ngồi trên ngai vàng Bên trái có tượng Từ Đạo Hạnh trong kiếp Thánh, ngồi trong một khám gỗ chạm trổ cầu kì Tượng này có cốt bằng tre, có thể cử động Tương truyền xưa kia mỗi khi mở cửa khám thì tượng tự động nhỏm dậy chào Sau một vị quan triều Nguyễn nói rằng "Thánh thì không phải chào ai cả", nên tháo hệ thống khớp nối, từ đó tượng ngồi yên Pho tượng này thể hiện nghệ thuật làm rối nước của dân gian

Trong chùa còn có tượng ông Từ Vinh và bà Tăng Thị Loan là cha mẹ Từ Đạo Hạnh và hai bạn đồng đạo thân thiết của Ngài là Thiền sư Minh Không và Thiền sư Giác Hải

Trước tượng Từ Đạo Hạnh ở chính giữa có một bàn thờ gỗ chạm trổ rất đẹp Xưa kia nền đất còn thấp, người thắp hương vịn vào bàn thờ tạo thành một chỗ hõm rất lớn Trong chùa Thượng còn có hai cây cột làm bằng loại gỗ quý là gỗ Ngọc am

[ sửa ]Hệ thống chùa trên núi

Qua cầu Nguyệt Tiên nối với con đường lên núi Trên núi có chùa Cao, vốn là Hiển Thụy am, còn có tên là Đỉnh Sơn Tự, là nơi Thiền sư Từ Đạo Hạnh đến tu đầu tiên Trên vách chùa còn khắc những bài thơ tức cảnh của Nguyễn Trực và Nguyễn Thượng Hiền Tương truyền rằng động Phật Tích ở sau chùa là nơi Ngài Từ Đạo Hạnh thoát xác để đầu thai làm vua Lý Thần Tông, nên còn gọi là hang Thánh Hóa

Phía trên chùa Cao, trên đỉnh núi có một mặt bằng gọi là chợ Trời với nhiều tảng đá hình bàn ghế, kệ bày hàng, ly rượu, trong đó có một

Gái chưa chồng trông hang Cắc Cớ,

Trai chưa vợ nhớ hội chùa Thầy.

Đi ngược lên trên là đến đền Thượng Gần đền Thượng có hang Bụt Mọc với nhiều tảng đá được thời gian bào mòn trông như tượng Phật Tiếp đó là hang Bò với lối vào âm u Cách một đoạn là đến hang Gió với những ngọn gió thổi thông thốc cả hai đầu Ở chân núi phía Tây còn có chùa Bối Am, còn gọi là chùa Một Mái, chùa có tên như vậy là vì chùa chỉ có một mái ngói, mặt sau chùa dựa vào vách núi

Như vậy, quanh núi Thầy, ngoài chùa Thầy còn có cả một cụm kiến trúc Phật giáo được xây dựng trong những khoảng thời gian khác nhau

Trong một bài ký ghi trên vách núi, Chúa Trịnh Căn đã phác họa cảnh chùa Thầy "như viên ngọc nổi lên giữa đám sỏi đá, rạng vẻ xuân tươi khắp cả bốn mùa Động trên hệt như cõi thanh hư, bên vách còn in mây ráng Ao rồng thông sang bến siêu độ, cầu tiên Nhật Nguyệt đôi vầng Hình tựa bình phong, sông như dải lụa"

[ sửa ]Lễ hội

Hội chùa Thầy diễn ra từ ngày mùng 5 đến ngày mùng 7 tháng ba Âm lịch hàng năm Trong ngày hội, nhiều tăng ni từ các nơi khác trong vùng cùng về đây dự lễ trong những bộ cà-sa trang trọng, tay cầm gậy hoa, miệng tụng kinh trong tiếng mõ trầm đều Lễ cúng Phật và trai đàn - một diễn xướng có tính chất tôn giáo - được thực hiện có sự phối hợp của các nhạc cụ dân tộc

Nhưng hội chùa Thầy không chỉ có những nghi thức tôn giáo Ở đây còn có trò múa rối nước mang đậm sắc thái dân gian mà ngày nay

có tiếng vang ở nhiều nước Trai thanh gái lịch gần xa tìm đến hội chùa Thầy còn để thỏa mãn tính mạo hiểm khi leo núi và khao khát bày tỏ tình yêu trong một khung cảnh thiên nhiên rộng mở:

Rủ nhau lên núi Sài Sơn

Ai làm đá ướt đường trơn hỡi mình?

Hỏi non, non những làm thinh

Phải rằng non đã vô tình với ai?

Nước non ví chẳng chiều đời

Mắt xanh đâu lẽ phụ người tình chung?

Yêu nhau ta dắt nhau cùng

Non bao nhiêu đá nặng lòng bấy nhiêu.

(Á Nam Trần Tuấn Khải)