Biến đổi khí hậu - Thực trạng, thách thức, giải pháp

Biến đổi khí hậu - Thực trạng, thách thức, giải pháp.

Tài liệu phục vụ Nhiệm vụ: “Tổ chức nâng cao nhận thức và cuộc thi tìm hiểu

về BĐKH cho trên 7000 đoàn viên thanh niên của Bộ TN-MT"

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU - THỰC TRẠNG, THÁCH THỨC, GIẢI PHÁP

GS.TSKH Nguyễn Đức Ngữ

Báo cáo đánh giá lần thứ 4 của Ban Liên Chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) công bố tháng năm 2007 nhận định rằng:

Sự nóng lên của hệ thống khí hậu trái đất hiện nay là chưa từng có và rất rõ ràng từ những quan trắc về sự tăng lên của nhiệt độ không khí và đại dương trung bình toàn cầu, sự tan chảy của băng và tuyết trên phạm vi rộng lớn và sự dâng lên của mực nước biển trung bình toàn cầu

- Xu thế tăng nhiệt độ trong chuỗi số liệu 100 năm (1906 - 2005) là 0,74oC, lớn hơn xu thế tăng nhiệt độ 100 năm thời kỳ 1901 - 2000, trong đó riêng ở Bắc cực nhiệt độ đã tăng 1,5oC, gấp đôi tỷ lệ tăng trung bình toàn cầu

- Xu thế tăng nhiệt độ trong 50 năm gần đây là 0,13oC/thập kỷ, gấp gần 2 lần xu thế tăng nhiệt độ của 100 năm qua Nhiệt độ tăng tổng cộng từ 1850 - 1899 đến 2001 - 2005 là 0,76oC (0,58 - 0,95oC)

- 11/12 năm gần đây (1995 - 2006) nằm trong số 12 năm nóng nhất trong chuỗi số liệu quan trắc bằng máy kể từ 1850

Nhiệt độ trung bình bề mặt toàn cầu từ năm 1860 đến năm 2000

- Mực nước biển trung bình toàn cầu đã tăng với tỷ lệ trung bình 1,8mm/năm trong thời kỳ

1961 - 2003 và với tỷ lệ 3,1mm/năm trong thời kỳ 10 năm 1993 - 2003 Tổng cộng, mực nước biển dâng quan trắc được là 0,31m ( 0,07)/100 năm gần đây

1

- Diện tích băng biển trung bình năm ở Bắc cực đã thu hẹp với tỷ lệ trung bình 2,7%/1 thập kỷ Riêng trong mùa hè là 7,4%/1 thập kỷ Diện tích cực đại của lớp phủ băng theo mùa ở bán cầu Bắc đã giảm 7% kể từ 1990, riêng trong mùa xuân giảm tới 15%

- Các báo cáo tại Hội nghị Quốc tế về BĐKH họp ở Brucxen (Bỉ) vừa qua cho biết, trung bình mỗi năm, các núi băng trên cao nguyên Thanh Hải (Trung Quốc) bị giảm 7% khối lượng và

50 - 60m độ cao, uy hiếp nguồn nước của các sông lớn ở Trung Quốc Trong 30 năm qua, trung bình mỗi năm diện tích lớp băng trên cao nguyên Tây Tạng bị tan chảy khoảng 131km2, chu vi vùng băng tuyết bên sườn cao nguyên mỗi năm giảm 100 - 150m, có nơi tới 350m Tất cả đang làm cạn kiệt hồ nước Thanh Hải -1 hồ lớn nhất Trung Quốc - đe dọa sẽ bị biến mất trong vòng

200 năm tới Nếu nhiệt độ trái đất tiếp tục tăng, khối lượng băng tuyết ở khu vực cao nguyên sẽ giảm 1/3 vào năm 2050 và chỉ còn một nửa vào năm 2090, đe dọa hệ thống đường sắt trên cao nguyên

- Ở Bắc cực, khối băng có độ dày khoảng 3km đang mỏng dần và đã mỏng đi 66cm Ở Nam cực, băng cũng đang tan với tốc độ chậm hơn và những núi băng ở Tây Nam cực đổ sụp Ở Greenland, những lớp băng vĩnh cửu tan chảy Ở Alaska (Bắc Mỹ), nhiệt độ trung bình những năm gần đây đã tăng 1,50C so với trung bình nhiều năm, làm tan băng và diện tích lớp băng vĩnh cửu giảm 40%, lớp băng hàng năm thường dày 1,2m nay chỉ còn 0,3m

- Năm 2005, nồng độ khí CO2, loại khí nhà kính lớn nhất trong khí quyển đạt 379ppm, tăng khoảng 30% so với thời kỳ tiền công nghiệp (280ppm) Tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu đạt 48 tỷ tấn CO2 tương đương vào 2004

- Dự tính, đến cuối thế kỷ 21, hàm lượng khí CO2 trong khí quyển sẽ đạt 540 - 970ppm, nghĩa

là tăng ít nhất gấp đôi so với thời kỳ tiền công nghiệp (1750) Và như vậy, nhiệt độ trung bình toàn cầu sẽ tăng 2,0 - 4,5oC Mực nước biển trung bình dâng lên tương ứng là 0,18m đến 0,59m vào thời

kỳ 2090 - 2099 so với trung bình thời kỳ 1980 - 1999

- Thực tế, lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu trong 15 năm qua, kể từ khi có Công ước Khung của Liên hiệp quốc về BĐKH, vẫn tiếp tục tăng Nếu cứ theo chiều hướng này thì trong

15 năm tới, nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng vượt quá 20C so với thời kỳ tiền công nghiệp, nghĩa

là tình trạng "BĐKH nguy hiểm" với thảm họa sinh thái là không thể tránh khỏi

- Để tránh xảy ra tình trạng "BĐKH nguy hiểm", các nước phát triển phải giảm ít nhất 80% lượng phát thải, trong đó đến năm 2020 phải giảm 30% so với mức phát thải năm 1990

1.3.1 Nguyên nhân của BĐKH hiện nay

Nguyên nhân của sự biến đổi khí hậu hiện nay, tiêu biểu là sự nóng lên toàn cầu đã được khẳng định là do hoạt động của con người Kể từ thời kỳ tiền công nghiệp (khoảng từ năm 1750), con người đã sử dụng ngày càng nhiều năng lượng, chủ yếu từ các nguồn nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí đốt), qua đó đã thải vào khí quyển ngày càng tăng các chất khí gây hiệu ứng nhà kính, làm tăng hiệu ứng nhà kính của khí quyển, dẫn đến tăng nhiệt độ của trái đất

Những số liệu về hàm lượng khí CO2 trong khí quyển được xác định từ các lõi băng được khoan ở Greenland và Nam cực cho thấy, trong suốt chu kỳ băng hà và gian băng (khoảng 18

2

nghìn năm trước), hàm lượng khí CO2 trong khí quyển chỉ khoảng 180 - 200ppm (phần triệu), nghĩa là chỉ bằng khoảng 70% so với thời kỳ tiền công nghiệp (280ppm) Từ khoảng năm 1800, hàm lượng khí CO2 bắt đầu tăng lên, vượt con số 300ppm và đạt 379ppm vào năm 2005, nghĩa là tăng khoảng 31% so với thời kỳ tiền công nghiệp, vượt xa mức khí CO2 tự nhiên trong khoảng

650 nghìn năm qua

Hàm lượng các khí nhà kính khác như khí mêtan (CH4), ôxit nitơ (N2O) cũng tăng lần lượt từ 715ppb (phần tỷ) và 270ppb trong thời kỳ tiền công nghiệp lên 1774ppb (151%) và 319ppb (17%) vào năm 2005 Riêng các chất khí chlorofluoro cacbon (CFCs) vừa là khí nhà kính với tiềm năng làm nóng lên toàn cầu lớn gấp nhiều lần khí CO2, vừa là chất phá hủy tầng ô zôn bình lưu, chỉ mới có trong khí quyển do con người sản xuất ra kể từ khi công nghiệp làm lạnh, hóa mỹ phẩm phát triển

Đánh giá khoa học của IPCC cho thấy, việc tiêu thụ năng lượng do đốt nhiên liệu hóa thạch trong các ngành sản xuất năng lượng, công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng v.v đóng góp khoảng một nửa (46%) vào sự nóng lên toàn cầu, phá rừng nhiệt đới đóng góp khoảng 18%, sản xuất nông nghiệp khoảng 9%, các ngành sản xuất hóa chất (CFC, HCFC) khoảng 24%, còn lại (3%)

là các hoạt động khác (chôn rác thải v.v )

1.3.2 Khí nhà kính và hiệu ứng nhà kính

Trong thành phần của khí quyển trái đất, khí nitơ chiếm tới 78% khối lượng khí quyển, khí oxy chiếm 21%, còn lại khoảng 1% là các khí khác như acgon, đioxit cacbon, mêtan, ôxit nitơ, nêôn, hêli, hydro, ôzôn v.v và hơi nước Tuy chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ, các khí vết này, đặc biệt

là khí điôxit cacbon, mêtan, ôxit nitơ và CFCs, một loại khí chỉ mới có trong khí quyển từ khi công nghệ làm lạnh phát triển, là những khí có vai trò rất quan trọng đối với sự sống trên trái đất Trước hết, đó là vì các chất khí nói trên có khả năng hấp thụ bức xạ hồng ngoại do mặt đất phát ra, sau đó, một phần lượng bức xạ này lại được các chất khí đó phát xạ trở lại mặt đất, qua đó hạn chế lượng bức xạ hồng ngoại của mặt đất thoát ra ngoài khoảng không vũ trụ và giữ cho mặt đất khỏi bị lạnh

đi quá nhiều, nhất là về ban đêm khi không có bức xạ mặt trời chiếu tới mặt đất

Các chất khí nói trên, trừ CFCs, đã tồn tại từ lâu trong khí quyển và được gọi là các khí nhà kính tự nhiên Nếu không có các chất khí nhà kính tự nhiên, trái đất của chúng ta sẽ lạnh hơn hiện nay khoảng 33oC, tức là nhiệt độ trung bình bề mặt trái đất sẽ khoảng -18oC Hiệu ứng giữ cho bề mặt trái đất ấm hơn so với trường hợp không có các khí nhà kính được gọi là "hiệu ứng nhà kính" Ngoài ra, khí ôzôn tập trung thành 1 lớp mỏng trên tầng bình lưu của khí quyển có tác dụng hấp thụ các bức xạ tử ngoại từ mặt trời chiếu tới trái đất và qua đó bảo vệ sự sống trên trái đất

Kể từ thời kỳ tiền công nghiệp về trước, ít nhất khoảng 10 nghìn năm, nồng độ các khí nhà kính rất ít thay đổi, trong đó khí CO2 chưa bao giờ vượt quá 300ppm Chỉ riêng lượng phát thải khí CO2 do sử dụng nhiên liệu hóa thạch đã tăng hàng năm trung bình từ 6,4 tỷ tấn cacbon (~ 23,5

tỷ tấn CO2) trong những năm 1990 lên đến 7,2 tỷ tấn cacbon (~ 45,9 tỷ tấn CO2) mỗi năm trong thời kỳ 2000 - 2005

Như vậy, sự tăng lên của hàm lượng khí nhà kính từ thời kỳ tiền công nghiệp đến nay làm tăng hiệu ứng nhà kính trong khí quyển dẫn đến sự tăng lên của nhiệt độ trung bình toàn cầu và kéo theo những hậu quả khác được khẳng định là do các hoạt động của con người

Nồng độ khí cacbonic trong khí quyển tăng lên từ năm 1870 đến năm 2000

3

II BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở VIỆT NAM

2.1 Thực trạng

- Trong khoảng 70 năm qua, nhiệt độ trung bình năm đã tăng lên, trung bình 0,1oC/1 thập kỷ (0,07 - 0,15oC) Nhiệt độ trung bình 4 thập kỷ gần đây (1961 - 2000) cao hơn 3 thập kỷ trước đó (1931 - 1960)

Nhiệt độ trung bình năm của thập kỷ 1991 - 2000 ở Hà Nội cao hơn trung bình nhiều năm (1961 - 1990) 0,7oC

Nhiệt độ trung bình năm của thập kỷ 1991 - 2000 ở cả 3 nơi là Hà Nội, Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh, đều cao hơn trung bình năm của thập kỷ 1931 - 1940 với trị số lần lượt là 0,8oC, 0,4oC

và 0,7oC Năm 2007, nhiệt độ trung bình năm ở cả 3 nơi đều cao hơn trung bình của các của các thập kỷ đã nêu lần lượt là 0,8 - 1,3oC và 0,4 - 0,5oC

Bảng 1: So sánh nhiệt độ trung bình năm (oC) các thập kỷ 1991 - 2000 và 1931 - 1940

Nhiệt độ trung bình tháng 1 và tháng 7 ở 3 nơi nói trên cũng có xu thế tương tự, tăng 0,5 -1,1oC đối với tháng 1 và 0,5 - 0,8oC đối với tháng 7

Bảng 2: So sánh nhiệt độ trung bình tháng 1 và tháng 7 (oC) các th p k 1991 - 2000 v 1931 - 1940 ập kỷ 1991 - 2000 và 1931 - 1940 ỷ 1991 - 2000 và 1931 - 1940 à 1931 - 1940.

1 Số liệu 2007 theo công điện hàng tháng

4

I VII I VII I VII

- Lượng mưa biến đổi khụng nhất quỏn, cú nơi tăng, nơi giảm, trong đú ở Hà Nội và TP Hồ Chớ Minh cú xu thế giảm trong 2 thập kỷ gần đõy, trong khi ở Đà Nẵng lại tăng Ở cỏc tỉnh Nam Trung Bộ, lượng mưa cú xu thế giảm, tỡnh trạng khụ hạn cú phần tăng lờn Lượng mưa lớn nhất trong 24 giờ cũng cú phần tăng lờn trong những thập kỷ gần đõy

- Hoạt động của bóo trờn Biển Đụng cú xu thế giảm trong 4 thập kỷ qua (1961 - 2000) Bóo ảnh hưởng đến Việt Nam giảm rừ rệt trong thập kỷ 1991 - 2000 Năm 2007, cú 4 cơn bóo đổ bộ và ảnh hưởng trực tiếp đến nước ta ớt hơn trung bỡnh nhiều năm 3 cơn

B ng 3: S c n bóo ho t ảng 3: Số cơn bóo hoạt động trờn Biển Đụng và số bóo ảnh hưởng ố cơn bóo hoạt động trờn Biển Đụng và số bóo ảnh hưởng ơn bóo hoạt động trờn Biển Đụng và số bóo ảnh hưởng ạt động trờn Biển Đụng và số bóo ảnh hưởng động trờn Biển Đụng và số bóo ảnh hưởng ng trờn Bi n ụng v s bóo nh h ển Đụng và số bóo ảnh hưởng Đụng và số bóo ảnh hưởng à 1931 - 1940 ố cơn bóo hoạt động trờn Biển Đụng và số bóo ảnh hưởng ảng 3: Số cơn bóo hoạt động trờn Biển Đụng và số bóo ảnh hưởng ưởng ng

n Vi t Nam trong 4 th p k qua (1961 - 2000) đến Việt Nam trong 4 thập kỷ qua (1961 - 2000) ệt Nam trong 4 thập kỷ qua (1961 - 2000) ập kỷ 1991 - 2000 và 1931 - 1940 ỷ 1991 - 2000 và 1931 - 1940.

Tuy nhiờn, số cơn bóo mạnh cú chiều hướng gia tăng Mựa hoạt động của bóo kộo dài hơn về cuối năm và số bóo ảnh hưởng đến cỏc tỉnh phớa Nam nhiều hơn

- Tần số hoạt động của khụng khớ lạnh ở Bắc Bộ cú xu thế giảm rừ rệt trong 3 thập kỷ qua, từ

288 đợt trong thập kỷ 1971 -1980, 287 đợt trong thập kỷ 1981 - 1990, xuống cũn 249 đợt trong thập kỷ 1991 - 2000

- Số ngày mưa phựn giảm đi rừ rệt Thớ dụ: ở Hà nội, trung bỡnh mỗi năm cú 29,7 ngày mưa phựn trong thập kỷ 1961 - 1970, giảm xuống cũn 14,5 ngày/năm trong thập kỷ 1991 - 2000

- Mực nước biển trung bỡnh quan trắc được trong khoảng 50 năm qua ở cỏc trạm Cửa ễng và Hũn Dấu cho thấy, trung bỡnh mỗi thập kỷ tăng lờn 2,5 - 3,0cm

- Hiện tượng ENSO (El Nino và La Nina) ảnh hưởng đến nước ta mạnh mẽ hơn trong thập

kỷ 1991 - 2000 so với trước đú

5

biến trình nhiều nămvà xu thế Nhiệt độ không khí

trung bình năm trạm hà nội

y = 0.0056x + 23.388

22.5

23.5

24.5

25.5

26.5

năm

biến trình nhiều năm và xu thế Nhiệt độ không khí trung bình năm trạm đà nẵng

y = 0.0038x + 25.565

24.5 25.0 25.5 26.0 26.5 27.0

năm

Hỡnh 1: Biến trỡnh nhiều năm và xu thế nhiệt độ khụng khớ

trung bỡnh năm tại một số trạm khớ tượng

Hỡnh 2: Biến trỡnh nhiều năm và xu thế nhiệt độ khụng khớ

trung bỡnh thỏng I tại một số trạm khớ tượng

6

trung bình năm trạm tân sơn nhất

y = 0.0104x + 26.789

25.5 26.0 26.5 27.0 27.5 28.0 28.5 29.0

năm

biến trình nhiều nămvà xu thế Nhiệt độ không khí

trung bình tháng I trạm hà nội

y = 0.0022x + 16.525

12.5

13.5

14.5

15.5

16.5

17.5

18.5

19.5

20.5

21.5

năm

biến trình nhiều năm và xu thế Nhiệt độ không khí trung bình tháng i trạm đà nẵng

y = 0.0068x + 21.162

18.0 19.0 20.0 21.0 22.0 23.0 24.0 25.0

năm

biến trình nhiều năm và xu thế Nhiệt độ không khí trung bình tháng i trạm tân sơn nhất

y = 0.0095x + 25.541

23.5 24.5 25.5 26.5 27.5 28.5

năm

biến trình nhiều nămvà xu thế Nhiệt độ không khí

trung bình tháng VII trạm hà nội

y = 0.0091x + 28.62

27.0

28.0

29.0

30.0

31.0

năm

biến trình nhiều năm và xu thế Nhiệt độ không khí trung bình tháng VII trạm đà nẵng

y = 0.0054x + 28.919

27.0 28.0 29.0 30.0 31.0

năm

Hỡnh 3: Biến trỡnh nhiều năm và xu thế nhiệt độ khụng khớ trung bỡnh thỏng VII tại một số trạm khớ tượng

Hỡnh 4: Biến trỡnh nhiều năm và xu thế lượng mưa năm

tại một số trạm khớ tượng

2.2 Xu thế BĐKH trong thế kỷ 21

Trờn cơ sở hướng dẫn của Ban Liờn chớnh phủ về biến đổi khớ hậu, nhất là về phỏt thải khớ nhà kớnh toàn cầu, kế thừa cỏc kết quả nghiờn cứu trong nước từ năm 1994 đến nay, xem xột tỡnh hỡnh thực tế về BĐKH toàn cầu diễn ra trong những năm gần đõy,hai kịch bản phỏt thải khớ nhà kớnh toàn cầu là kịch bản trung bỡnh của nhúm cỏc kịch bản phỏt thải cao (kịch bản A2) và kịch

7

trung bình tháng Vii trạm tân sơn nhất

y = 0.0136x + 26.675

25.0 26.0 27.0 28.0 29.0

năm

biến trình nhiều năm và xu thế l ợng m a năm trạm hà nội

y = 0.3391x + 1644.8

500

1000

1500

2000

2500

3000

năm

biến trình nhiều năm và xu thế l ợng m a năm

trạm đà nẵng

y = 1.0261x + 1930.7

500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000

năm

biến trình nhiều năm và xu thế l ợng m a năm trạm

tân sơn nhất

y = 2.1373x + 1831.8

500 1000 1500 2000 2500 3000

năm

bản trung bình của nhóm các kịch bản phát thải vừa(kịch bản B2) đã được lựa chọn để xây dựng cac kịch bản về biến đổi nhiệt độ, lượng mưa; kịch bản A1FI và kịch bản B2 được sử dụng để xây dựng kịch bản về mực nước biển dâng cho Việt Nam trong thế kỷ 21

Kết quả cho thấy:

-3,6oC ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, 2,1-2,6oC ở Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ so với trung bình thời kỳ 1980-1999

Theo kịch bản trung bình (B2), các con số tương ứng lần lượt là 2,4 - 2,8 và 1,6-2,0oC

khoảng 9 - 10% so với trung bình thời kỳ 1980 - 1999 ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, 4- 5% ở Nam Trung Bộ và 2% ở Tây Nguyên và Nam Bộ

Theo kịch bản trung bình, các con số tương ứng là 7-8% và 2-3%

-33cm vào năm 2050 và 74 -100cm vào năm 2100 so với trung bình thời kỳ 1980-1999

2.3 Tác động của BĐKH ở Việt Nam

2.3.1 Tác động của BĐKH đến môi trường tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

2.3.1.1 Thiên tai và các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng

- Nóng lên toàn cầu gây ra những biến đổi hoàn lưu khí quyển và đại dương, đặc biệt là hoàn lưu gió mùa và hoàn lưu nhiệt - muối dẫn đến những biến động về nhiệt độ, lượng mưa và các hiện tượng thời tiết

- Tăng lượng bốc hơi trên lục địa và đại dương dẫn đến tăng hàm lượng ẩm trong khí quyển

và tăng hội tụ ẩm vận tải từ đại dương vào lục địa làm tăng khả năng mưa lớn trên lục địa

- Tăng tính biến động, tính dị thường và cực đoan của các yếu tố khí hậu và hiện tượng thời tiết như nắng, nóng, rét, bão, lũ, mưa hớn, hạn hán, tố, lốc, v.v…, đặc biệt là trong những trường hợp liên quan đến hoạt động của El Nino, La Nina

2.3.1.2 Tác động đối với thủy văn và tài nguyên nước

- Những thay đổi về hoàn lưu gió mùa, bao gồm cả những nhiễu động khí quyển, hàm lượng

ẩm trong khí quyển và bốc hơi sẽ làm thay đổi về lượng mưa và phân bố mưa theo không gian và thời gian, dẫn đến những thay đổi trong chế độ thủy văn và tài nguyên nước cũng như những thiên tai liên quan đến nước, ảnh hưởng đến hoạt động của hồ chứa Theo IPCC 2007, lượng dòng chảy trung bình năm có khả năng tăng 10 - 40% ở vùng vĩ độ cao và một số vùng ẩm ở nhiệt đới, nhưng giảm 10 - 30% ở một số vùng khô thuộc vĩ độ trung bình và nhiệt đới Vì thế, các vùng bị ảnh hưởng của hạn sẽ mở rộng hơn, các sự kiện mưa lớn sẽ tăng lên về tần suất và nguy cơ lũ, lụt gia tăng

- Các mô phỏng mưa cho thời kỳ 2050 - 2070 theo các kịch bản BĐKH ở Việt Nam cho thấy, ở hầu hết các vùng, lượng mưa mùa mưa đều tăng với mức độ khác nhau: 0 - 5% ở Tây Bắc, Đông Bắc, đồng bằng Bắc Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ; 0 - 10% ở Bắc Trung Bộ, Trung Trung Bộ và phía Bắc Nam Trung Bộ Lượng mưa mùa khô ở Tây Bắc, Đông Bắc, đồng bằng Bắc Bộ, Tây Nguyên và

8

Nam Bộ có thể tăng hoặc giảm -5 đến +5%, trong khi ở Bắc Trung Bộ, Trung Trung Bộ và phía Bắc Nam Trung Bộ tăng 0 - 5%

Như vậy, có khả năng dòng chảy lũ tăng lên ở hầu hết các vùng, nhất là Bắc và Trung Trung

Bộ, trong khi dòng chảy kiệt giảm đi ở các vùng có lượng mưa mùa khô giảm, đáng chú ý nhất là Tây Nguyên, Nam Bộ và cực Nam Trung Bộ, những nơi hàng năm vẫn chịu hạn hán nặng nề vào mùa khô

Kết quả mô phỏng cho thấy, vào năm 2070, dòng chảy năm của sông Hồng biến đổi từ +5,8% đến -19,0%; đối với sông Mê Kông là +4,2% đến -14,5% so với hiện nay Dòng chảy kiệt biến đổi từ -10,3% đến -14,5% đối với sông Hồng và từ -2,0% đến -24,0% đối với sông Mê Kông

2.3.1.3 Tác động đối với các hệ sinh thái tự nhiên

- Tính cơ động (đàn hồi) của nhiều hệ sinh thái sẽ vượt qua giới hạn trong thế kỷ này do sự kết hợp những điều kiện chưa từng có của BĐKH liên quan đến các biến động như hạn hán, a xít hoán nước biển v.v… và những hậu quả của biến đổi khí hậu toàn cầu khác như thay đổi sử dụng đất, ô nhiễm môi trường, khai thác quá mức tài nguyên

- Hấp thụ cacbon tinh của các hệ sinh thái lục địa dự kiến sẽ tăng lên và đạt đỉnh vào giữa thế kỷ này, sau đó giảm dần, thậm chí ngược lại - thải cacbon và góp phần làm tăng BĐKH

- Dự tính, khoảng 20 - 30% các loài thực vật và động vật được đánh giá là ở trong tình trạng nguy cơ bị tiêu diệt tăng lên, nếu nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng vượt quá 1,5 - 2,5oC

- Nếu nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng vượt quá 1,5 - 2,5oC, kết hợp với hàm lượng khí

CO2 trong khí quyển tăng, sẽ dẫn đến những thay đổi cơ bản trong cấu trúc và chức năng của các hệ sinh thái, sự tương tác sinh thái của các loài và sự phân bố địa lý của chúng với những hậu quả tiêu cực là chính đối với tính đa dạng sinh học, các sản phẩm và dịch vụ của các hệ sinh thái, vấn đề cung cấp nước và thực phẩm

- Nhiệt độ tăng làm dịch chuyển ranh giới khí hậu dẫn đến dịch chuyển ranh giới nhiệt của các hệ sinh thái lục địa về phía Bắc và lên cao hơn Kết quả là các thực vật nhiệt đới có thể phát triển xa hơn về phía Bắc và lên các độ cao cao hơn, trong khi các thực vật ôn đới và á nhiệt đới bị thu hẹp lại hoặc bị mất đi nếu không thích nghi kịp (thí dụ: vùng núi cao Hoàng Liên Sơn)

- Hệ sinh thái biển và ven biển bị thay đổi do mực nước biển dâng, nhiệt độ và độ mặn thay đổi cùng với những thay đổi về dòng chảy, sóng, biên độ thủy triều, xâm nhập mặn và xói lở bờ biển Các rạn san hô rất dễ bị tổn thương do nhiệt độ nước biển tăng lên vì khả năng thích ứng kém Nhiệt độ mặt nước biển tăng 1 - 3oC có thể làm cho san hô bị biến màu thành trắng và chết hàng loạt Vùng đất ướt ven biển bao gồm cả đầm lầy và rừng ngập mặn sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực do mực nước biển dâng, nhất là ở những nơi chúng bị áp lực từ phía bờ hoặc bị chết đói do bồi lắng Những tác động trên đây sẽ nghiêm trọng hơn đối với các nước đang phát triển

do năng lực thích ứng hạn chế

- Nhiệt độ tăng cùng với khô hạn có thể làm tăng các vụ cháy rừng vào mùa khô

2.3.2 Tác động của BĐKH đến kinh tế, xã hội

9

BĐKH sẽ đe dọa phát triển bền vững ở hầu hét các nước châu Á do kết hợp với những áp lực lên tài nguyên thiên nhiên và môi trường trong tình hình đô thị hóa, công nghiệp hóa và phát triển kinh tế

2.3.2.1 Tác động đối với nông nghiệp

- Sản lượng cây trồng nông nghiệp được dự tính tăng lên một ít ở vùng vĩ độ trung bình và vĩ độ cao khi nhiệt độ ở địa phương tăng 1 - 3oC tùy thuộc vào loại cây trồng, giảm đi ở một số vùng khác

Ở vùng vĩ độ thấp, nhất là các vùng nhiệt đới có mùa khô, sản lượng nông nghiệp được dự tính là giảm đi, ngay cả khi nhiệt độ ở địa phương chỉ tăng lên một ít

Nói chung, trên phạm vi toàn cầu, sản lượng lương thực được dự tính là tăng lên, khi nhiệt

độ trung bình tăng 1 - 3oC, nhưng vượt quá giới hạn này, sản lượng lại giảm

- Nhiệt độ tăng có thể làm thay đổi cơ cấu mùa vụ và cơ cấu cây trồng ở một số nơi do vụ mùa kéo dài hơn, trong khi vụ đông bị rút ngắn lại

- Sự gia tăng xâm nhập mặn do nước biển dâng làm giảm đáng kể diện tích đất nông nghiệp

ở các vùng đồng bằng châu thổ và ven biển, nhất là đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng - Thái Bình

- Thiên tai và các hiện tượng thời tiết cực đoan tăng lên, trong đó đáng chú ý nhất là hạn hán,

lũ lụt ở nhiều vùng, cùng với sâu bệnh, dịch bệnh phát triển

2.3.3 Tác động đối với thủy sản

- Những biến đổi khu vực trong phân bố và sinh sản của các loài cá do nóng lên toàn cầu sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành thủy sản và nghề cá

- Sự suy giảm của rừng ngập mặn do nước biển dâng và những yếu tố môi trường thay đổi ảnh hưởng đến điều kiện sinh thái của một số loài thủy sản tự nhiên

- Xâm nhập mặn vào sâu hơn trong nội địa làm mất nơi sinh sống của một số loài thủy sản nước ngọt

- Một số loài thủy sản phải di cư trong điều kiện có nhiều rào cản tự nhiên và hoạt động của con người, trong khi một số loài khác không thích ứng kịp bị suy giảm hoặc mất đi

2.3.4 Tác động đối với năng lượng, công nghiệp, giao thông, vận tải, xây dựng.

- Những hoạt động công nghiệp dễ bị tổn thương nhất sẽ xảy ra ở dải ven biển và những vùng đồng bằng châu thổ thường bị lũ lụt, nơi mà nền kinh tế của nó phụ thuộc chặt chẽ vào tài nguyên khí hậu nhạy cảm và những nơi dễ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan, nhất là những vùng đang đô thị hóa nhanh

- Nhiệt độ tăng cùng với số ngày nắng nóng tăng lên làm tăng nhu cầu tiêu thụ năng lượng cho việc làm mát và thông gió trong các hoạt động công nghiệp, giao thông và dân dụng, nhất là

ở các thành phố, khu công nghiệp

- Những thay đổi trong phân bố mưa, bốc hơi ảnh hưởng đến tài nguyên nước sẽ tác động đến các hoạt động của các hồ chứa và nguồn năng lượng thủy điện

10