Mục tiêu: - Giúp học sinh củng cố, khắc sâu kiến thức về văn bản thuyết minh – loại văn bản học sinh mới đợc làm quen.. - Học sinh nhận biết đúng văn bản thuyết minh; phân biệt đợc văn b
Trang 1Chủ đề 3
Rèn luyện kĩ năng tạo lập văn bản thuyết minh
Loại chủ đề: Bám sát- Thời lợng: 8 tiết
A Mục tiêu:
- Giúp học sinh củng cố, khắc sâu kiến thức về văn bản thuyết minh – loại văn bản học sinh mới đợc làm quen
- Học sinh nhận biết đúng văn bản thuyết minh; phân biệt đợc văn bản thuyết minh với các thể loại văn bản đã học
- Tạo lập đợc văn bản thuyết minh theo các kiểu bài cụ thể
- Rèn kĩ năng tạo lập văn bản – sử dụng – trình bày văn bản
B Tài liệu hỗ trợ
- sgk, sgv Ngữ văn 8
- Thiết kế bài giảng Ngữ văn 8
- Các dạng bài Tập làm văn và cảm thụ thơ văn 8
C Nội dung
Tuần 21 – Tiết 21:
Ngày soạn: 29-1-08
Tìm hiểu chung về thuyết minh
I Mục tiêu cần đạt:
- Giúp học sinh ôn tập lại lí thuyết chung về thuyết minh: học sinh nắm đợc khái niệm sơ giản nhất về thuyết minh và biết phân biệt với các loại văn bản khác
- Học sinh cũng hiểu đợc vị trí của loại văn bản mới này trong nhà trờng và
sự vận dụng trong đời sống hàng ngày
II Tiến trình bài dạy:
Bớc 1: Tổ chức lớp Bớc 2: Kiểm tra bài cũ:
- Nhắc lại khái niệm về văn bản thuyết minh?
- Nêu yêu cầu của đề văn kiểm tra học kì I ( thuyết minh về ngôi trờng của em)
Bớc 3: Bài mới
? Kể tên những văn bản thuyết minh
đã học trong chơng trình học kì I?
? Những văn bản đó thuyết minh về
những đối tợng nào?
? Hãy nhắc lại khái niệm về văn bản
thuyết minh đã đợc học?
- GV bổ sung thêm nếu học sinh trả
lời còn thiếu ý
? Yêu cầu cơ bản nhất về nội dung
của một văn bản thuyết minh là gì?
? Tại sao văn bản thuyết minh lại
coi trong yêu cầu khách quan ?
? Một văn bản thuyết minh cần
trình bày nh thế nào?
I Ôn tập lí thuyết:
1 Một số văn bản thuyết minh đã học:
- Ôn dịch, thuốc lá: tác hại của thuốc lá
- Thông tin về ngày trái đất năm 2000:
Tác hại của việc sử dụng bao bì ni lông và biện pháp hạn chế
- Bài toán dân số: Vấn đề dân số và kế
hoạch hoá gia đình
2 Văn bản thuyết minh là gì?
- Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằm cung cấp tri thức về các hiện tợng
và sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng
ph-ơng thức trình bày, giới thiệu, giải thích
3 Yêu cầu của văn bản thuyết minh.
- Về nội dung: Có tính chất khách quan, thực dụng: vì đây là loại văn bản cung cấp tri thức xác thực, hữu ích cho con ngời
- Về hình thức:
+ Trình bày rõ ràng, theo hệ thống và tuân thủ phơng pháp cụ thể cho từng kiểu bài
Ví dụ: Thuyết minh về một đồ vật dùng
Trang 2? Nêu một vài ví dụ cụ thể?
? Văn bản thuyết minh có gì khác
với các văn bản đã đợc học trong
chơng trình?
? So sánh với văn bản tự sự?
- Yêu cầu tự sự: chú trọng nhân vật
và sự việc
? So sánh với văn bản miêu tả?
- Yêu cầu miêu tả?
? So sánh với văn bản nghị luận?
? So sánh với văn bản hành chính,
công vụ?
? Từ đó, em rút ra kết luận gì về văn
bản thuyết minh?
Gv đọc bài tập
? Các văn bản này có phải là văn
bản thuyết minh không? Vì sao?
? Hãy đặt tên cho các văn bản trên?
?Xác định những tri thức đợc cung
cấp trong văn bản 1 và 5 ơ bài tập 1
phơng pháp phân loại, phân tích hoặc nêu
định nghĩa
Thuyết minh về một di tích, một danh nhân dùng phơng pháp so sánh, dùng số liệu
+ Ngôn ngữ chính xác, cô đọng chặt chẽ, sinh động
Ví dụ: Bài toán dân số, Cầu Long Biên
4 Phân biệt văn bản thuyết minh với các loại văn bản đã học khác:
- So với văn bản tự sự: thuyết minh không
có sự việc, diễn biến hay cốt truyện
- So với văn bản miêu tả: thuyết minh không đòi hỏi miêu tả cụ thể cho ngời đọc cảm thấy hoặc hình dung ra mà cần làm cho ngời đọc hiểu về vấn đề mà thôi
- So với văn bản nghị luận: thuyết minh không yêu cầu trình bày lí lẽ, suy luận mà
là trình bày nguyên lí, cách thức của đối tợng
- So với văn bản hành chính – công vụ: thuyết minh không phải để bày tỏ nguyện vọng, thông báo mà là để làm rõ về đối t-ợng ngời đọc cần biết
->Thuyết minh khác với tất cả các loại văn bản đã học và không thể có sự nhầm lẫn khi toạ lập văn bản thuyết minh
II Luyện tập:
Bài tập 1: Trang 34 – Bài tập cảm thụ thơ
văn 8
- Văn bản 1: Về tiền giấy Việt Nam
- Văn bản 2: Lí luận và phê bình văn học thời hiện đại
- Văn bản 3: Cách hiểu một câu tục ngữ
- Văn Bản 4: Câu chuyện về đôi tay đẹp
- Văn bản 5: Loài cá đuối ở vùng biển nhiệt đới
->Văn bản 1 và 5 là thuyết minh; văn bản
2 là nghị luận; văn bản 3 là một câu chuyện cời; văn bản 4 là tự sự
Bài tập 2:
- Văn bản 1: Tiền giấy Việt Nam
- Văn bản 5: Cá đuối
Bài tập 3:
- Học sinh thảo luận nhóm
- Đại diện các nhóm trình bày
- Giáo viên nhận xét và kết luận
-Bớc 4: Củng cố
- Nhắc lại những yêu cầu của văn bản thuyết minh?
- Phân biệt văn bản thuyết minh với các loại văn bản khác nhh thế nào?
Bớc 5: Hớng dẫn về nhà:
Trang 3- Viết một đoạn văn ngắn để thuyết minh một trong các đề tài sau: quyển vở soạn văn; quyển nhật kí của lớp em; sổ tay văn học của em
Tuần 22 – Tiết 22
Ngày soạn: 05-2-08
Yêu cầu và phơng pháp thuyết minh
A Mục tiêu cần đạt:
- Giúp học sinh nắm đợc chắc hơn các yêu cầu và phơng pháp sử dụng khi làm văn thuyết minh
- Học sinh biết cách vận dụng khi tìm hiểu các tri thức thuyết minh bằng cách phối hợp các phơng pháp thuyết minh cho một đối tợng cụ thể
- Rèn kĩ năng tìm hiểu đề, xác định đối tợng thuyết minh khi làm bài
B.Tiến trình bài dạy
Bớc 1: Tổ chức lớp Bớc 2: Kiểm tra bài cũ:
- Kiểm tra bài tập về nhà của học sinh
- Giáo viên nhận xét, gọi học sinh sửa chữa nếu cần và c ho điểm
Bớc 3: Bài mới
? Khi đọc một đề văn thuyết minh ,
em cần chú ý điều gì?
? Đối tợng thuyết minh là gì?
? Tri thức về đối tợng thuyết minh
thực ra là gì?
? Làm thế nào để có đợc các trí thức
thuyết minh?
? Hãy nêu ví dụ về một đối tợng có
thể dung quan sát?
I Yêu cầu khi làm văn thuyết minh
- Phải xác định tri thức về đối tợng thuyết minh
+ Đối tợng thuyết minh: là sự vật, hiện t-ợng, phơng pháp mà đề bài yêu cầu làm cho ngời đọc hiểu rõ
+ Tri thức về đối tợng thuyết minh chính
là sự hiểu biết của ngời viết về đối tợng:
có đặc điểm tiêu biểu gì? ; có cấu tạo ra sao?; hình thành nh thế nào?; có giá trị và
ý nghĩa gì đối với con ngời?
- Cách tích luỹ tri thức về đối tợng thuyết minh:
+ Quan sát: là nhìn, ngắm, xem xét kĩ l-ỡng để phát hiện đặc điểm tiêu biểu của
sự vật, để phân biệt cái chính cái phụ
Trang 4? Những đối tợng nh thế nào cần
phải tra cứu từ điển hoặc sách vở?
? Sau khi đã rõ về đối tợng cần làm
gì cho bài thuyết minh rõ ràng? dễ
hiểu?
? Nêu ví dụ minh hoạ?
? Nhắc lại một số phơng pháp sử
dụng trong thuyết minh?
? Nhớ lại các văn bản thuyết minh
đã học trong chơng trình 6,7,8 và
cho biết các văn bản này sử dụng
phơng pháp thuyết minh nào?
- GV dùng máy chiếu chiếu nội
dung bài tập 4 – Các dạng bài tập
làm văn 8
? Hãy cho biết phạm vi kiến thức
đ-ợc sử dụng trong các đoạn văn từ 1
đến 7 và cho biết các văn bản đó sử
dụng phơng pháp thuyết minh nào?
- GV chiếu nội dung đoạn văn trong
bài tập 5 – Các dạng bài tập
? Văn bản trên có phải là văn bản
thuyết minh không? Vì sao?
? Văn bản này có ích gì cho bạn
đọc?
- GV nêu bài tập
- Hớng dẫn học sinh học bài
Ví dụ: cái thớc kẻ, cái nón
+ Tra cứu từ điển, sách giáo khoa: đối với những đối tợng cần sự hiểu biết sâu sắc về các lĩnh vực hoặc không mấy quen thuộc
Ví dụ: con hổ, cây lúa, những hiện tợng tự
nhiên, khoa học
+ Phân tích: chia ra các mục các phần để tìm hiểu từ đó nắm đợc yêu cầu thuyết minh
Ví dụ: một món ăn, một đồ dùng phức
tạp
II Các phơng pháp thuyết minh:
1 Các phơng pháp thuyết minh:
- Nêu định nghĩa
- Liệt kê
- Nêu ví dụ
- Dùng số liệu
- So sánh, đối chiếu
- Phân tích, phân loại
2 Nhận dạng phơng pháp thuyết minh
- Học sinh làm theo các nhóm
- Nhóm trởng trình bày kết quả
- Gv gọi nhóm khác nhận xét, sửa chữa nếu có
- GV chốt lại và cho điểm nhóm tốt nhất
III Luyện tập
Bài tập 1: Phạm vi kiến thức và phơng
pháp thuyết minh đợc sử dụng:
1 Kiến thức sinh học: Nêu định nghĩa
2 Kiến thức về sức khoẻ đời sống: Dùng
số liệu
3 Kiến thức về sức khoẻ ngời cao tuổi: Liệt kế, Phân loại
4 Kiến thức về môi trờng: Phân tích
5 Kiến thức về bảo vệ sức khoẻ: So sánh,
đối chiếu
6 Kiến thức về danh lam thắng cảnh: Liệt kê
7 Kiến thức về cờ tớng, cờ vua
Bài tập 2:
- Đoạn trích là một đoạn văn bản thuyết minh có xen yếu tố tự sự ( một bản tin )
- Tác dụng: Nhắc nhở việc giáo dục thế hệ trẻ – trách nhiệm của cha mẹ và xã hội
Bài tập 3: Tìm những tri thức để chuẩn bị
cho bài thuyết minh về chiếc nón lá Việt Nam
- HS tự tìm hiểu
- GV giới thiệu bài thuyết minh về chiếc nón lá Việt Nam
Bớc 4 Củng cố
- Nhắc lại yêu cầu khi làm văn thuyết minh?
- Kể tên các phơng pháp thuyết minh thờng dùng?
Bớc 5 Hớng dẫn về nhà
- Chuẩn bị bài theo yêu cầu của giáo viên
Trang 5- Su tầm một số bài thuyết minh mà em biết về các đối tợng là đồ dùng trong ga đình