SINH lý TUYẾN yên (SINH lý SLIDE) (chữ biến dạng do slide dùng font VNI times, tải về xem bình thường)

Tuyến yên trước tiết ra 6 hormon, đóng vai trò chính trong sự kiểm soát chức năng chuyển hóa của toàn cơ thể: - Hormon phát triển cơ thể GH Growth Hormone.. Tế bào giảm thu nhận glucoz

SINH LÝ TUYẾN YÊN

GIẢI PHẪU TUYẾN YÊN

Tuyến yên chia ra hai phần riêng biệt:

Tuyến yên trước là yên tuyến

Tuyến yên sau là yên thần kinh

Tuyến yên trước tiết ra 6 hormon, đóng vai trò chính trong sự kiểm

soát chức năng chuyển hóa của toàn cơ thể:

- Hormon phát triển cơ thể GH

(Growth Hormone).

- Hormon hướng vỏ thượng thận

ACTH (Adreno Cortico Tropin Hormone).

-Hormon kích thích tuyến giáp

Tuyến yên sau chứa hai

hormon là:

- Hormon chống bài niệu

ADH (AntiDiuretic Hormone).

- Hormon Oxytocin: gây co cơ trơn tử cung và tuyến vú.

PHÔI THAI HỌC TUYẾN YÊN

Tuyến yên trước có 5 loại tế bào bài tiết ra 6 hormon là:

CHỨC NĂNG CỦA CÁC HORMON GIẢI PHÓNG VÀ ỨC CHẾ

Các hormon giải phóng và ức

chế quan trọng của vùng dưới

đồi là:

1 Hormon giải phóng hormon

hướng tuyến giáp TRH releasing hormone ): nó gây giải

(Thyrotropin-phóng TSH

2 Hormon giải phóng hormon

hướng vỏ thượng thận CRH

(Corticotropin-releasing hormone): nó gây giải phóng ACTH

3 Hormon giải phóng hormon

phát triển GHRH (Growth hormone

releasing hormone): nó gây giải

phóng GH.

4 Hormon ức chế hormon phát

triển GHIH (Growth hormone

inhibitory hormone): nó gây ức chế việc giải phóng GH.

5 Hormon giải phóng các hormon hướng sinh dục GnRH (Gonado-tropin- releasing hormone): nó gây giải

phóng hai hormon hướng sinh dục

là FSH và LH.

6 Hormon ức chế prolactin PIH (Prolactin inhibitory hormone):

nó gây ức chế sự bài tiết

prolactin.

7 Hormon giải phóng

prolactin PRH (Prolactin releasing hormone): nó gây giải phóng prolactin.

VÙNG HẠ ĐỒI

TRỤC HẠ ĐỒI – YÊN - GIÁP

HORMON PHÁT TRIỂN CƠ THỂ (GH)

GROWTH HORMON (GH)

GH là một phân tử protein, chứa 191 axít amin

GH làm phát triển hầu hết các mô của cơ thể

GH làm tăng:

-Kích thước tế bào

Tăng phân bào,

Phát triển số lượng tế

bào

Đặc biệt là gây biệt hóa một số loại tế bào như tế bào xương và tế bào cơ

TÁC DỤNG TRÊN CHUYỂN HÓA CỦA GH

1 Chuyển hóa protein

 1.1 Tăng vận chuyển axít amin qua màng tế bào:

GH trực tiếp làm tăng vận

chuyển hầu hết các axít amin qua màng vào trong tế bào

Tăng nồng độ axít amin trong tế bào, và thuận lợi cho việc tổng hợp protein

Tăng dịch mã mRNA để tổng hợp protein do ribosome ở

mạng nội bào tương có hạt

trong bào tương.

Tăng sự sao chép DNA trong

nhân để tạo thành mRNA.

Giảm sự dị hóa protein và

các axít amin tế bào:

Do nó huy động một lượng

lớn axít béo tự do từ tổ chức mỡ, để cung cấp cho nhu cầu năng lượng của cơ thể, để

tiết kiệm sử dụng protein.

2 Chuyển hóa lipit

GH làm tăng huy động axít

béo từ các tổ chức mỡ

Làm tăng axít béo tự do trong máu, và tăng sử dụng axít

béo cho năng lượng

Cơ thể để dành được protein và glucoz, dùng cho sự phát

triển.

3 Chuyển hóa gluxit

GH có 4 tác dụng trên

chuyển hóa glucoz tế bào :

1 Giảm sự tiêu dùng glucoz

cho năng lượng:

GH tăng huy động axít béo cho năng lượng tạo nên một

lượng lớn acetyl – CoA gây

tác dụng điều hòa ngược

(feed back) ức chế sự tiêu

glucoz và glycogen.

2 Tăng sự lưu giữ glycogen

trong tế bào:

Glucoz và glycogen không bị

sử dụng cho năng lượng, nên glucoz vào trong tế bào, và trùng hợp thành glycogen dự trữ

Vì vậy, các tế bào nhanh

chóng bị bão hòa glycogen,

và không thể dự trữ nhiều hơn nữa.

3 Tế bào giảm thu nhận

glucoz và tăng nồng độ

glucoz máu – “Bệnh đái tháo

đường do tuyến yên”:

Khi GH được tiết nhiều, đầu

tiên, các tế bào thu nhận

nhiều glucoz, và nồng độ

glucoz máu giảm nhẹ, nhưng

tác dụng này chỉ kéo dài

từ 30 phút đến 1 giờ, và rồi có tác dụng ngược lại, sự

chuyển glucoz vào tế bào

giảm

Vì tế bào đã thu nhận glucoz quá mức và ngừng thu nhận thêm, nên nồng độ glucoz

máu thường tăng lên tới 50

% hay hơn nữa so với bình

thường

Xuất hiện glucoz trong nước

tiểu, gọi là đái tháo đường

do tuyến yên.

4 Sự bài tiết insulin tăng:

GH gây ra tăng nồng độ glucoz

máu, kích thích tế bào beta của

đảo Langerhans tuyến tụy bài tiết nhiều insulin.

GH có tác dụng kích thích trực tiếp trên tế bào beta

Gây kích thích mạnh sự bài tiết

insulin của tụy, làm bị kiệt quệ, tạo ra bệnh đái tháo đường tụy

thực sự

Vì vậy GH được coi là có tác dụng sinh đái tháo đường.

Hoạt động của GH cần có sự phối hợp của insulin và gluxit,

Thiếu insulin và gluxit, GH sẽ

không gây phát triển cơ thể được.

Insulin và gluxit cung cấp năng lượng cho chuyển hóa và

phát triển, insulin làm tăng

sự vận chuyển một số axít

amin vào trong tế bào, cũng như tăng vận chuyển glucoz

vào tế bào.

3.1.2 Kích thích sụn và xương phát triển

Tác dụng hormon phát triển

là tăng phát triển xương:

(1) Tăng giữ protein cho tế

bào sụn và tế bào sinh

xương, làm xương phát triển,

(2) Tăng mức sinh sản của

các tế bào

(3) Chuyển tế bào sụn thành tế bào sinh xương

Hai cơ chế chính của sự phát triển xương:

-Xương dài phát triển chiều

dài ở sụn đầu xương, đầu

xương được tách riêng khỏi

thân xương qua sụn nối

Sự phát triển này tạo ra sụn mới, sụn chuyển thành xương mới, làm kéo dài thân xương và đẩy đầu xương càng xa ra

Đồng thời, bản thân sụn đầu

xương cũng bị sử dụng dần dần

để sau tuổi trưởng thành, sụn

đầu xương không dài thêm được

được nữa.

Cơ chế thứ hai là:

Các tế bào tạo xương nằm ở

chung quanh xương và nằm ở một số hố xương

Chúng tạo xương mới trên bề

mặt của xương cũ

Đồng thời, các tế bào hủy xương

ở trong xương hủy đi các xương cũ

Khi mức độ tạo xương lớn hơn mức độ hủy xương, chiều dày của

xương sẽ tăng lên

GH kích thích mạnh tạo cốt bào

Xương có thể tiếp tục to ra suốt đời, đặc biệt là xương màng

Thí dụ: xương hàm bị kích thích để phát triển, ngay cả sau tuổi

trưởng thành, làm cằm và hàm răng dưới nhô ra phía trước

Xương sọ có thể phát triển dày

ra, và làm xương nhô ra trên hố mắt.

GH tác dụng kích thích gan và một phần nhỏ các tổ chức khác tạo

ra somatomedin,

Somatomedin tác dụng mạnh làm

tăng sự phát triển của xương

Có 4 somatomedin nhưng quan trọng nhất là somatomedin-C, còn gọi là IGF-I, nồng độ của nó trong huyết tương có quan hệ mật thiết với

mức bài tiết GH

Người ta cho rằng tác dụng của GH chủ yếu là thông qua somatomedin hơn là tác dụng trực tiếp trên

xương và các tổ chức ngoại biên khác.

GH nó chịu trách nhiệm cho sự

phát triển của môt số mô, và

cơ chế somatomedin không phải là luôn luôn cần thiết.

GH gắn một cách yếu với các

protein huyết tương trong máu, nó được giải phóng từ máu vào tổ chức rất nhanh, thời gian bán hủy trong máu là dưới 20 phút

somatomedin-c gắn chặt với

protein mang trong máu,

Do đó somatomedin-C giải

phóng rất chậm từ máu vào tổ chức

Thời gian bán hủy khoảng 20 giờ,  sẽ kéo dài tác dụng gây phát triển.

3.1.3 Điều hòa sự bài tiết GH

Trong nhiều năm người ta tin

rằng GH được bài tiết chỉ

trong thời kỳ cơ thể phát

triển

Sau tuổi trưởng thành nó

không được bài tiết

Thực ra sau tuổi trưởng thành, sự bài tiết chỉ bị giảm đi, ở tuổi già sự bài tiết giảm 25

% so với trưởng thành.

.

Sự bài tiết GH thay đổi từng phút và tăng lên trong

những trường hợp:

Nhịn đói, đặc biệt là giảm

trầm trọng protein, giảm

đường huyết, nồng độ axít

béo trong máu giảm thấp,

tập luyện lao động, bị kích

thích, và chấn thương

Đặc biệt nó tăng trong 2 giờ đầu sau khi ngủ say.

Nồng độ GH trong huyết tương

người lớn là từ 1,6 đến 3ng/mL,

ở trẻ em và tuổi trưởng thành là khoảng 6ng/mL

Khi nhịn đói kéo dài, dự trữ

protein hay gluxit của cơ thể bị

giảm, mức GH tăng lên đến

50ng/mL

Thiếu protein nặng trong bệnh suy dinh dưỡng mức bài tiết GH tăng mạnh 40ng/mL

Vai trò của vùng dưới đồi: GHRH và

GHIH

Vùng dưới đồi tiết ra hai hormon

là GHRH và GHIH để điều hòa bài tiết GH.

GHRH làm tăng giải phóng hormon

GH của yên trước

GHIH ức chế sự giải phóng GH

Tình trạng cảm động, bị stress, hay chấn thương, thông qua vùng dưới đồi, có thể làm tăng sự bài tiết

GH

3.1.4 Các bất thường của sự bài tiết GH

Các bất thường của sự bài

tiết GH bao gồm:

Sự bài tiết GH giảm đi hay

mất hẳn, gọi là suy tuyến

yên

Sự bài tiết GH quá mức, gọi là cường tuyến yên.

3.1.4.1 Suy tuyến yên

Sự giảm bài tiết các hormon tuyến yên trước có thể bẩm sinh hay mắc phải

Sự giảm bài tiết GH có thể

xảy ra trong thời niên thiếu, làm cơ thể chậm phát triển

Ơû đứa trẻ 10 tuổi chỉ bằng đứa 4 – 5 tuổi, và cho đến

năm 20 tuổi, kích thước cơ

thể chỉ bằng đứa trẻ 7 – 10

tuổi.

Đứa trẻ bị suy tuyến yên thì không có tuổi dậy thì

Không bài tiết đủ hormon

hướng sinh dục, để phát

triển chức năng sinh dục ở

tuổi trưởng thành

Tuy nhiên ở một phần ba

trường hợp, chỉ suy riêng

hormon GH, người này vẫn có khả năng sinh sản.

Việc điều trị bệnh suy tuyến yên trước tuổi trưởng thành gặp

nhiều khó khăn

Vì dùng GH động vật không có

tác dụng trên người, còn lấy GH

ở người thì hầu như không thể

thực hiện được

Tuy nhiên, hiện nay GH người có thể được tổng hợp bằng vi khuẩn

áp dụng thành công kỹ thuật

tái tổ hợp DNA

Vì vậy, hormon này bắt đầu được dùng với số lượng đủ để điều

trị

Người suy tuyến yên chỉ thiếu GH đơn thuần, có thể được điều trị

khỏi hoàn toàn

GH còn có tác dụng cải thiện

các rối loạn chuyển hóa khác, vì nó có chức năng chuyển hóa

khá rộng.

Suy tuyến yên trên người lớn:

Thường do hai nguyên nhân sau:

(1) Các u chèn ép tuyến yên, cho đến khi tế bào yên trước hoàn toàn hay gần hoàn toàn bị phá hủy

(2) Tắc mạch máu tuyến yên

(thrombosisthường xẩy ra khi người mẹ bị shock tuần hoàn sau khi sinh con.

Tác dụng của suy tuyến yên là:

Giảm bài tiết các hormon hướng sinh dục, dẫn đến mất chức năng sinh dục

Suy giáp, thiếu hormon giáp sẽ

gây ra bệnh phù niêm dịch, tăng trọng lượng, vì không huy động lipit cho phát triển; giảm sản xuất

hormon glucocorticoit của tuyến vỏ thượng thận

Ngoại trừ chức năng sinh dục bất thường, bệnh nhân có thể được

điều trị bằng cách cho các hormon tuyến giáp và tuyến thượng

thận.

3.1.4.2 Cường tuyến yên

- Bệnh khổng lồ (gigantism)

Thường do u trong tuyến yên tế

bào sản xuất GH trở nên hoạt

thể cao trên 2m

Người khổng lồ bị tăng đường

huyết 10% bị bệnh đái tháo

đường.

Có thể dẫn đến suy tuyến yên, vì

u thường phát triển, gây chèn

ép, cho đến khi tuyến bị phá hủy

Thiếu hormon tuyến yên lâu

Nếu được điều trị bằng phẫu

thuật tách u ra khỏi tuyến, hay

chiếu tia xạ tuyến, bệnh có thể

đỡ hay khỏi.

-Bệnh to đầu ngón (acromegaly)

U tuyến yên xẩy ra sau tuổi

trưởng thành

Sụn nối đầu xương dài đã nối

liền với thân xương

Người không thể phát triển về chiều cao được

Nhưng các mô mềm vẫn có thể phát triển, và xương có thể mọc

ra theo chiều dày,

Xương tay chân

Xương màng: xương sọ, mũi, trán, và trên hố mắt, xương hàm dưới, và các phần của cột sống

Chúng phát triển không ngừng ở tuổi trưởng thành

Người trở nên dị dạng, các đầu tự do của xương phát triển quá

mức

Hàm dưới lồi ra phía trước, trán nhô ra, do sự phát triển quá mức của phần trên hố mắt

Mũi to ra gấp 2 lần bình thường,

chân to , các ngón tay lớn gấp