Tuyªn ng«n §éc lËp khai sinh ra níc ViÖt Nam d©n chñ céng hoµ, lµ tiÕng nãi thiªng liªng chÊm døt giai ®o¹n ®Êu tranh l©u dµi gian khæ vµ më ra mét kû nguyªn míi , kû nguyªn ®éc lËp tù d[r]
Trang 1tuyên ngôn
độc lập
Hồ Chí Minh
A/ Tiểu dẫn
Phần tiểu dẫn, sách giáo khoa trình bày những vấn đề gì ?
( Hoàn cảnh ra đời, Giá trị của tác phẩm, đối tợng mà tác phẩm hớng tới )
I / Hoàn cảnh ra đời
Dựa vào phần tiểu dẫn của sách giáo khoa, hãy cho biết hoàn cảnh
ra đời của tác phẩm ?
Ngày 19/8/45 chính quyền ở Hà Nội về tay nhân dân.Ngày 26/8/45 Hồ Chí Minh từ chiến khu Việt Bắc về tới Hà Nội Tại căn nhà 48 phố Hàng Ngang, Ngời soạn thảo bản Tuyên ngôn Độc lập Ngày 2/9/45, tại quảng trờng
Ba Đình Hà Nội, Ngời thay mặt chính phủ lâm thời nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà đọc bản Tuyên ngôn Độc lập trớc 50vạn quốc dân đồng bào
II/ Giá trị của tác phẩm
1/ Giá trị lịch sử to lớn : Là áng văn mở nớc của thời đại cách mạng vô sản, mở
ra một kỉ nguyên mới cho dân tộc : Kỉ nguyên của độc lập tự do
2/ Giá trị nghệ thuật :
_ Là bài văn chính luận mẫu mực với lập luận chặt chẽ,đanh thép, lời lẽ hùng hồn, mang tính chiến đấu mạnh mẽ và đầy sức thuyết phục
_ Chất văn của Tuyên ngôn Độc lập đợc bộc lộ qua tấm lòng của ngời viết
B/ Văn bản
I/ Đối tợng mục đích của tác phẩm
Đối tợng bản Tuyên ngôn hớng tới là ai ?
a/ Đối tợng
Một câu hỏi đặt ra có vẻ thừa, bởi lời giải đáp đã có sẵn trong văn bản
Trên quảng trờng Ba Đình rực nắng, giữa lồng lộng trời thu, Hồ Chí Minh đã
mở đầu bản Tuyên ngôn Độc lập - văn kiện chính trị quan trọng, đánh dấu một bớc ngoặt của dân tộc ta, bằng những từ ngữ thật giản dị mà rng rng một niềm cảm động yêu thơng : “ Hỡi đồng bào cả nớc”
_ Nhân dân là ngời viết lên trang sử, là chủ nhân của đất nớc, nên lẽ tự nhiên,
đó là đối tợng đầu tiên Bác hớng tới.
Nhng cha hết, bản Tuyên ngôn Độc lập viết ra nhằm mục đích tuyên bố cho nhân dân thế giới biết nớc Việt Nam là nớc có độc lập, có chủ quyền Nên _ Bác còn viết cho nhân dân thế giới, cho công luận quốc tế : “ Chúng tôi trịnh trọng tuyên bố với thế giới rằng ”
Nhng có lẽ sâu xa hơn và cũng là trớc hết, đối tợng thế giới ở đây là trùng vây
_ đế quốc Mỹ Anh Pháp và bè lũ phản động Trung Hoa Quốc dân đảng, những kẻ
đã tung ra trớc d luận thế giới những lý lẽ, những luận điệu xảo trá nhằn hợp pháp hoá cuộc xâm lợc nớc ta Cho nên :
b/ Mục đích
Bên cạnh nhiệm vụ tuyên bố độc lập, bản Tuyên ngôn Độc lập còn lật tẩy bản chất xấu xa đê hèn và đập tan những luận điệu xảo trá nhằm xâm lợc nớc ta một lần nữa của thực dân Pháp.
Trang 2II / Bố cục
- Từ đầu chối cãi đợc:Nguyên lý chung của vấn đề ( cơ sở pháp lí của bản tuyên ngôn ): Tất cả mọi ngời mọi đân tộc đều có quyền sống, quyền độc lập tự do và mu cầu hạnh phúc
- Tiếp từ tay Pháp : Phân tích và chứng minh nguyên lí
+ Từ thế mà hai lần cho Nhật : Thực dân Pháp là ngời làm trái nguyên lí
+ Tiếp từ tay Pháp : Nhân dân ta là ngời làm đúng nguyên lí ( đối xử nhân
đạo với ngời Pháp, đã đứng lên giành chính quyền từ tay Nhật để lập nên
n-ớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà )
- Còn lại : Tuyên bố độc lập.
III / Phân tích :
1 / Nêu nguyên lí chung của vấn đề (Cơ sở pháp lý của bản tuyên ngôn)
Phần mở đầu, bản tuyên ngôn nêu lên nguyên lí gì ?
Tất cả mọi ngời mọi dân tộc đều có quyền độc lập tự do, bình đằng và sống hạnh phúc
Tác giả đã nêu vấn đề nh thế nào ? Em có nhận xét gì về cách nêu vấn
đề nh vậy ?
a / Cách nêu vấn đề
Nếu nh “Nan quốc sơn hà” của Lý Thờng Kiệt mở đấu bằng một lời tuyên ngôn đanh thép “Nam quốc sơn hà Nam đế c”, “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi khẳng định một chân lý lịch sử “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân, Quân điếu phạt trớc lo trừ bạo” thì :
* / Tuyên ngôn Độc lập lại đợc mở đầu bằng cách trích dẫn hai câu nổi tiếng trong hai bản tuyên ngôn nổi tiếng trên thế giới :
- Bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 của Mỹ viết : “Tất cả mọi ngời sinh ra
đều có quyền bình đẳng Tạo hoá cho họ những những quyền không ai có thể xâm phạm đợc; trong những quyền ấy, có quyền đợc sống, quyền tự do và quyền mu cầu hạnh phúc.”
- Bản Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của cách mạng Pháp năm1791 cũng nói : “Ngời ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi và phải luôn luôn
đợc tự do bình đẳng về quyền lợi”
Nhiệm vụ của phần mở đầu một bản tuyên ngôn là nêu nguyên lý chung làm cơ sở t tởng cho toàn bài Nh vậy :
Từ những lời nói bất hủ về quyền sống bình đẳng, sống tự do, sống hạnh phúc trong các bản tuyên ngôn đã từng làm rạng danh truyền thống đấu tranh và văn hoá của Pháp,Mỹ, những nguyên lý cách mạng có giá trị muôn đời bởi nó
đã đợc thực tế lịch sử chứng minh và trải nghiệm qua hai cuộc cách mạng dân tộc dân chủ điển hình của nhân loại,
Từ lẽ phải – chân lí của nhân loại, Bác đã xác định cơ sở t tởng vững chắc cho bản Tuyên ngôn của mình đó là quyền độc lập tự do cho dân tộc
Và cũng từ những nguyên lý cách mạng có giá trị muôn đời ấy,
Bác đã khéo léo và kiên quyết khẳng định quyền độc lập tự do của dân tộc ta bằng chính những lời lẽ của ngời Mỹ và ngời Pháp, dùng gậy ông đập lng ông nhằm ngăn chặn âm mu xâm lợc của chúng.
Đế quốc Mỹ núp sau danh nghĩa đồng minh vào nớc ta để cớp nớc ? Thực dân pháp muốn quay trở lại tiếp tục bảo hộ Đông dơng ? Thì đây, ngay từ
đầu âm mu của chúng đã bị chặn đứng lại trớc những lời răn dạy cảnh tỉnh
Trang 3của tổ tiên cha ông chúng Cách mở đầu bản Tuyên ngôn nh thế có khác nào
Bác đang rung lên hồi chuông cảnh báo đối với bọ đế quốc: Nếu chúng xâm lợc Việt Nam là đi ngợc lại lời dạy của cha ông chúng, là kẻ thất ớc
Lời cảnh báo kiên quyết ấy lại đợc ẩn dới cách nói khéo léo tỏ ra tôn cao trân trọng những danh ngôn bất hủ của ngời Pháp,ngời Mỹ, nhng thực chất là thể hiện sự mềm dẻo của sách lợc “lạt mềm buộc chặt”.
Ngoài ra ta còn thấy mở đầu bản tuyên ngôn của Việt Nam mà Bác lại nhắc
đến hai bản tuyên ngôn độc lập nổi tiếng trong lịch sử nhân loại của hai nớc lớn nh thế thì cũng có nghĩa là
Bác đã đặt ba cuộc cách mạng ngang nhau, ba nền độc lập ngang nhau Với bản Tuyên ngôn Độc lập, Bác đã nâng tầm vóc văn hoá của dân tộc Việt Nam sánh ngang với ánh sáng văn minh thế giới,
chứ không phải là một nớc man di mọi rợ nh chúng đã từng rêu rao tuyên truyền
Và đến đây ta nh gặp lại âm hởng ngân vang tự hào của áng thiên cổ hùng văn Bình Ngô đại cáo khi Nguyễn Trãi đặt nớc Đại Việt ngang hàng với các nớc lớn :
“ Từ Triệu Đinh Lý Trần bao đời gây nền độc lập
Cùng Hán Đờng Tống Nguyên hùng cứ một phơng.”
Nét sáng tạo linh hoạt mới mẻ trong ngòi bút của Bác không chỉ thể hiện trong việc trích dẫn hai bản tuyên ngôn nổi tiếng trên mà
* / Bác còn mở rộng phát triển vấn đề lên thành một t tởng mới :
Từ lời nói bất hủ ấy suy rộng ra có nghĩa là : Tất cả các dân tộc trên thế sinh ra đều có quyền bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sớng và quyền tự do”
Em có nhận xét gì về cách suy luận của Bác ?
_ Sự tài tinh trong cách lập luận của Bác
óc suy luận của một nhà chính trị Hồ Chí Minh quả là sáng suốt và lôgíc, biết cách dùng và dùng đúng chỗ Ngời Pháp hô hào “Ngời ta sinh ra có quyền
tự do và bình đẳng về quyền lợi Và phải luôn luôn đợc tự do bình đẳng về quyền lợi” Xã hội Âu Mỹ luôn bị bao trùm bởi chủ nghĩa cá nhân
+ Những gì mà tuyên ngôn của họ đa ra đều đáp ứng cho nhu cầu thuộc về cá nhân,về cái tôi của mỗi ngời Chẳng có khái niệm dân tộc xuất hiện, đúng hơn là không có bóng dáng của lập trờng dân tộc ở đây Bởi thế đi từ cái tôi cá nhân cuả xã hội t bản đến chủ nghĩa chủ nghĩa dân tộc là cả một vấn đề Và Bác đã thành công Cái tài trong cách lập luận của Bác là ở chỗ : Bác cho rằng mọi ngời là tất cả con ngời, tất cả con ngời làm thành dân tộc Do đó mọi ngời vẫn có thể thay thế bằng các dân tộc
+ Nh vậy, từ quyền con ngời, Bác đã vận dụng thiết thực sáng tạo vào quyền độc lập dân tộc, từ khái niệm con ngời (cá nhân) sang khái niệm dân tộc một cách tổng quát và đầy sức thuyết phục
Câu nói không chỉ thức tỉnh trí tuệ Việt Nam mà trí tuệ nhân loại cũng nh bừng tỉnh. Nói nh giáo s Nguyễn Đăng Mạnh : Đó là phát súng lệnh khởi đầu cho bão táp cách mạng ở các nớc thuộc địa, sẽ làm sụp đổ chủ nghĩa thực dân trên khắp thế giới vào nửa sau thế kỷ XX
b / kết thúc phần mở đầu
Trang 4Và cũng với phơng pháp qui nạp ấy, Bác đã kết thúc phần một bằng một câu khẳng định ngắn gọn đầy sức thuyết phục “ Đó là lẽ phải không ai chối cãi đợc” Lời chốt lại đinh ninh đanh thép ấy một lần nữa khẳng định lập trờng chính nghĩa và đặt cơ sở pháp lý vững chắc cho nền độc lập tự do của dân tộc Việt Nam.
“Những lẽ phải không ai chối cãi đợc” của phần mở đầu đợc dùng nh một tiền đề, một xuất phát điểm chắc chắn để dẫn tới đích cụ thể cuối cùng : Khẳng định quyền độc lập tự do của dân tộc Việt Nam ( tác giả sử dụng chủ yếu thao tác diễn dịch )
2 / Phân tích và chứng minh nguyên lí qua thực tế ở Việt nam
Bắt đầu từ hai tiếng “Thế mà ”, mạch văn chuyển rất tự nhiên, lay chuyển nhận thức con ngời từ những nguyên lý cao đẹp vừa nêu trong hai bản tuyên ngôn đến thực tế Việt Nam.(diễn dịch )
Bắt đầu từ hai tiếng “Thế mà ” Lời văn chuyển nh một tiếng thở dài phẫn uất, một lời phê phán nghiêm khắc những kẻ muối mặt cố tình làm càn
Vậy để phân tích và chứng minh cho nguyên lí trên qua thực tế ở Việt Nam, tác giả đã nêu nên những luận điểm nào ?
Không nói gián tiếp kín đáo, mà đến đây, ngòi bút sắc sảo của Bác nh lỡi dao sắc bén đi sâu vào bản chất của thực dân Pháp, bóc trần danh nghĩa khai hoá bảo hộ mà chúng rêu rao dới lá cờ “Tự do bình đẳng bác ái Và điều
đầu tiên tác giả nêu
a/ Luận điểm 1 : Hành động của thực dân Pháp ở Việt Nam trái hẳn với lẽ phải với chính nghĩa (Tố cáo tội ác)
Vậy để bóc trần bộ mặt thật của thực dân Pháp Bác đã lập luận
nh thế nào ?
*/ phân tích chứng minh luận điểm :
Một hệ thống luận cứ chặt chẽ toàn diện, tiêu biểu và đầy ấn tợng tung ra dới bút lực dồi
@, Về chính trị :
“Chúng tuyệt đối không cho nhân dân ta một chút tự do dân chủ nào Chúng thi hành những luật pháp dã man Chúng lập ra ba chế độ khác nhau để ngăn cản dân tộc
ta đoàn kết Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trờng học Chúng thẳng tay chém giết những ngời yêu nớc thơng nòi của ta Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong bể máu Chúng ràng buộc d luận, thi hành chính sách ngu dân Chúng dùng thuốc phiện, rợu cồn
để làm cho nòi giống ta suy nhợc”.
@ Về kinh tế : “ Chúng bóc lột nhân dân ta đến tận xơng tuỷ khiến cho nhân dân ta nghèo nàn thiếu thốn, nớc ta xơ xxác tiêu điều Chúng cớp không ruộng
đất hầm mỏ nguyên liệu Chúng giữ độc quyền in giấy bạc xuất cảng và nhập cảng Chúng đặt ra hàng trăm th thuế vô lý làm cho nhân dân ta nhất là dân cày và nhà buôn trở nên bần cùng Chúng không cho các nhà t sản của ta ngóc đầu lên Chúng bóc lột công nhân ta một cách vô cùng tàn nhẫn.”
Trang 5Từng câu từng chữ bên cạnh những thuật ngữ chính trị, còn ám ảnh nhức nhối
đến sâu thẳm trong tâm can ngời đọc bởi sức mạnh nghệ thuật của văn
ch-ơng
Vậy sức mạnh của nghệ thuật văn chơng ở đây là gì ? Hay nói cách khác hãy nhận xét nghệ thuật tố cáo của Bác?
_ Nghệ thuật tố cáo của đoạn văn
Các đoạn văn, câu văn đợc mở đầu bằng hàng loạt từ “chúng” gắn với những hành động tàn bạo ( thi hành những luật pháp dã man, lập ra nhà tù nhiều hơn trờng học, thẳng tay chém giết, tắm các cuộc khởi nghĩa trong bể máu, bóc lột nhân dân ta đến tận xơng tận tuỷ ) Cách nói trùng lặp ấy tạo cho đoạn văn một giọng điệu liên hoàn nhằm thể hiện tội ác chồng chất mãi không thôi của kẻ thù Không những thế nó còn nh những nhát búa đập thẳng vào lớp vỏ bọc mỹ miều của thực dân Pháp.
Bên cạnh đó tác giả còn sử dụng những điệp từ, điệp ngữ, trạng từ có sức nặng miêu tả bản chất của sự việc ( thẳng tay chém giết, ràng buộc d luận, cớp không ruộng đất ), hoặc những hình thức đối lập (lập nhà tù nhiều hơn trờng học), kết hợp với lối
điệu giàu hình ảnh (chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong bể máu,khiến cho nhân dân ta nghèo nàn thiếu thốn nớc ta xơ xác tiêu điều ) làm cho từng câu từng chữ nh dồn nén bao căm giận, ẩn đằng sau đó là sôi trào máu và nớc mắt thấm đẫm đầu ngòi bút Mỗi câu vang lên đanh thép chất chứa căm hờn
nh những lời tuyên án về tội ác trời không dung đất không tha của chúng
Và nh vậy,
với ngòi bút hiện thực sắc sảo, Bác không chỉ tái hiện sinh động chân dung tên khổng lồ thực dân Pháp với bàn tay sắt bóp chết một sinh vật nhỏ bé mà còn xé toang chiêu bài khai hoá bảo hộ giả dối bịp bợm bấy lâu nay chúng vẫn dùng để che đậy cho những việc làm xấu xa độc ác Tạo lý lẽ lật tẩy bộ mặt tàn bạo của thực dân Pháp, rằng chúng đã đi ngợc lại truyền thống văn hoá của nớc Pháp và của nhân loại Đằm sâu trong những trang văn day dứt ấy là tâm hồn nhân đạo cao cả của Bác “Ngời đã đói mọi cơn đói ngày xa, Ngời đã chết hai triệu lần năm đói bốn lăm khủng khiếp”- nhà thơ Cu Ba ARôđơrighết Cảm xúc hoà quyện với lý trí tạo nên sức mạnh chiến đấu sắc sảo trong văn phong chính luận Hồ Chí Minh
Bác không chỉ khái quát hai loại tội ác về chính trị và kinh tế mà Bác còn :
@, Vạch trần bộ mặt hèn nhát và phản bội của thực dân Pháp.
_ Đối với Nhật :
Mùa thu năm 1940 thực dân Pháp “quì gối đầu hàng, mở cửa nớc ta rớc Nhật.”
Ngày 9/3/45 Nhật đảo chính Pháp, quân Pháp bỏ chạy hoặc đầu hàng Chúng chẳng những không bảo hộ đợc nớc ta, mà trái lại
+ Trong 5 năm chúng bán nớc ta hai lần cho Nhật
Hết tội xa đến tội gần
Bọn thực dân Pháp cũng nh mọi kẻ áp bức bóc lột khác, lúc còn quyền hành thì hống hách hung bạo, lúc thất thế thì đê hèn mất hết liêm sỉ, giẫm đạp lên nhân phẩm để bám lấy chút sống thừa Quì gối đầu hàng Nhật, chúng đã gây ra bao nhiêu tội ác
_Đối với nhân dân Việt Nam mà chúng vẫn từng rêu rao đợc chúng “bảo hộ”
“khai hoá” thì bây giờ
Trang 6_ Chúng lại quàng thêm một ách lên đầu, lên cổ Kết quả thảm hại mà lịch sử Việt Nam và nhân loại ghi bằng chữ máu không phai với thời gian là
hai triệu ngời đã chết đói chỉ tính riêng từ Quảng Trị đến Bắc kỳ.
_ Đối với đồng minh là phe của chúng, chúng phản bội Chúng biến Việt
Minh là những ngời phe đồng minh thành kẻ thù chính và
_ Thẳng tay khủng bố.
Thậm tệ và tàn nhẫn hơn là trớc khi rút chạy “ chúng còn nhẫn tâm giết nốt số
đông tù chính trị ở Yên Bái và Cao Bằng”
Để nêu bật chân dung tên khổng lồ Pháp đang bị teo tóp, co quắp run sợ,
Bác đã dùng nhiều động từ miêu tả ( Quì gối đầu hàng, mở cửa rớc Nhật, bỏ chạy ) Trong sự việc nêu ở câu cuối của các đoạn văn, mỗi chữ dùng, mỗi nết phác hoạ đều có ý nghĩa nhấn mạnh cái ti tiện, cái dã man của chúng (thậm chí, nhẫn tâm, giết nốt, số đông tù chính trị )
Và thế là bản án chế độ thực dân Pháp đã từng đợc Bác đa ra trớc toà án lịch sử cách đây 20 năm nay lại đợc tóm tắt lại một lần nữa trớc công luận Việt Nam và thế giới
Đối lập với cái dã man ti tiện của chúng là
b/ Luận điểm 2 :Nhân dân Việt Nam – Những ngời làm đúng nguyên lí
*/ Đối xử nhân đạo với ngời Pháp
Cũng chỉ là những hiện thực lịch sử, nhng đặt vào đây nó có tác dụng nh một thủ pháp nghệ thuật làm nổi bật lên sự khác nhau về bản chất giữa ta và địch, khẳng định thêm phẩm chất nhân đạo của dân tộc ta
Đối với những kẻ bàn tay còn đẫm máu Việt Nam, “Việt Minh đã giúp cho nhiều ngời Pháp chạy qua biên thuỳ, lại cứu cho nhiều ngời Pháp ra khỏi nhà giam Nhật và bảo vệ tính mạng và tài sản cho họ”
_ Nhân dân ta và cách mạng Việt Nam vẫn “giúp “ họ, “cứu” họ, “ bảo vệ” tính mạng và tài sản cho họ.
Cũng là giúp một đối tợng nhng Bác đã dùng tới ba động từ khác nhau, em có nhận xét gì về cách dùng từ của tác giả?
Cái hay của Bác là ở chỗ
Bác đã vận dụng vốn từ một cách linh hoạt sáng tạo và chính xác, ba động từ biểu hiện ba trạng thái tơng quan với kẻ thù, ba dạng thái cụ thể của lòng nhân
đạo Việt Nam.
Giúp có nghĩa là tác động đến mong muốn của ngời gặp khó khăn, cụ thể ở
đây là giúp những kẻ muốn chủ động vợt biên iới tránh tai hoạ của chủ nghĩa phát xít Ta thêm cho họ một cái đẩy tay giúp họ giúp họ vợt qua đợc ranh giới giữa mong muốn và hiện thực
Cứu lại mang trách nhiệm nặng nề vì kẻ đợc cứu lại đang “nghìn cân treo sợi tóc”, đang trong tình thế nguy nan tuyệt vọng, những kẻ bị giam cầm trong nhà tù của Nhật chỉ chờ đến ngày tận số Ta phá cũi sổ lồng, cứu những con mồi của thần chết
Bảo vệ là đối với những ngời còn đang bị đe doạ, ta cứu họ rồi lại tiếp tục bảo
vệ không chỉ tính mạng mà còn cả tài sản nữa Cái chu đáo của lòng nhân
đạo Việt Nam là nh thế
Đến đây hình ảnh của Pháp hoàn toàn nhỏ bé yếu đuối đáng thơng.Ta đứng ở thế
đối lập hiện ra nhân hậu ở từ giúp, anh hùng ở từ cứu và quân tử cao thợng nh một hiệp sĩ oai hùng ở hành động bảo vệ
Trang 7Vậy thì giữa những ngời Việt Nam nh thế và ngời Pháp nh trên thì ai bảo hộ
ai ? Và ngời Pháp có quyền gì với ngời Viêt Nam nữa không?
Để khẳng định trớc công luận quốc tế nền độc lập dân tộc của nhân dân Việt Nam, đập lại luận điệu của thực dân Pháp rằng Đông Dơng là thuộc địa của Pháp và chúng có quyền trở lại Đông Dơng, Bác không những tạo ra thế đối lập giữa ta và địch mà
c / Luận điểm 3 Bác còn tiếp tục khẳng định sự thật lịch sử
_ Sự thật là từ mùa thu năm1940 nớc ta đã trở thành thuộc địa của Nhật chứ không phải là thuộc địa của Pháp.
_ Sự thật là dân ta đã vùng lên giành lại nớc Việt Nam từ tay Nhật chứ không phải từ tay Pháp. Sự thật đã quá rành rành từ 9/40 khi Nhật tràn qua Lạng Sơn vào Vịêt Nam, Pháp đã đầu hành Nhật, đã bán nớc ta cho Nhật Về mặt pháp lý, một vật đã bán cho ngời khác, tất thuộc quyền sở hữu của ngời
đó Và ta đã lấy lại vật đã mất từ tay Nhật Nh thế về mọi mặt, Pháp không
có quan hệ gì với Việt Nam nữa
Em có nhận xét gì về giọng điệu của đoạn văn ?
Những điệp ngữ “Sự thật là chứ không phải” đợc lặp đi lặp lại nh khẳng định chiến thắng của ta và phủ nhận dứt khoát mọi sự bắt mối ảo tởng về chủ quyền của Pháp trên đất Việt Nam.
Và sự thật lịch sử ấy một lần nữa đợc Bác tổng kết trong một đoạn văn ngắn gọn cô đọng hàm xúc : “Pháp chạy Nhật hàng Vua Bảo Đại thoái vị”
Với hai bản tuyên ngôn độc lập thời phong kiến, tuy mang hào khí anh hùng nhng cha ông ta mới chỉ giải quyết đợc nhiệm vụ độc lập cho dân tộc mà cha giải quyết đợc nhiệm vụ dân chủ , nhân dân vẫn bị trói buộc, bị áp bức bóc lột bởi chính quyền phong kiến từ trung ơng đến địa phơng Đó là hạn chế của lịch sử Nhng nay Sự thật lịch sử ấy là dân tộc Việt Nam anh hùng không chỉ
đánh đổ các xiềng xích thực dân gần một trăm năm nay bằng súng gơm, bằng xơng máu của những Trơng Định, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, của những chiến sĩ vô sản bất khuất kiên cờng Mà
_Sự thật lịch sử ấy là dân tộc Việt Nam anh hùng đã đánh đổ chế độ quân chủ mấy mơi thế kỷ bằng vô vàn những cuộc khởi nghiã quật đổ những ngai vàng
mà cái cuối cùng là của vơng triều nhà Nguyễn mục nát Bảo Đại phải thoái vị.Lập nên nền dân chủ cộng hoà Bên cạnh chữ Độc lập lại có thêm chữ Tự
do, mở ra một kỉ nguyên mới : Kỉ nguyên độc lập tự do
“Pháp chạy Nhật hàng Vua Bảo Đại thoái vị” Câu văn chỉ có bảy tiếng mà
đã đi trọn gần 100 năm lịch sử, khái quát những sự kiện trọng yếu của dân tộc và cũng nêu bật đợc cảnh về chiều của các lớp thông trị : Một kẻ chạy thục mạng đâm đầu xuống hố diệt vong Một kẻ giơ tay nhận lấy số phận đầu hàng Một kẻ tụt từ trên ngai vàng xuống, hai tay run rẩy nộp ấn tín Động tác từ nhanh đến chậm Nhịp câu văn cũng từ nhanh, chậm rồi ngừng hẳn
nh một chuyến tàu vét của lịch sử từ xa lao tới chậm lại để ngừng vĩnh viễn
3 / Tuyên bố Độc lập
Trong phần này, đầu tiên Bác tuyên bố với thế giới điều gì ?
a / Bác tuyên bố với thế gới rằng Việt Nam thoát ly hẳn quan hệ với Pháp
ách thực dân hoạ phát xít, tệ quân quyền, những rác rởi ấy bị quét sạch dọn chỗ cho một quốc gia mới, một chế độ mới : Nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà, nhà nhớc dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam á ra đời Bác trịnh trọng tuyên bố trớc quốc dân đồng bào và toàn thế giới : “ Chúng tôi -Lâm thời
Trang 8chính phủ của nớc Việt Nam mới, đại biểu cho toàn dân Việt Nam tuyên bố thoắt ly hẳn quan hệ với Pháp, xoá bỏ hết những hiệp ớc mà Pháp đã ký về nớc Việt Nam, xoá bỏ tất cả mọi đặc quyền của Pháp trên đất Việt Nam”
Em có nhận xét gì về cách dùng từ của Bác trong lời tuyên bố trên ?
Tuyên bố với thế giới về việc thành lập của một nhà nớc mới đã từng phải chịu nhiều đau thơng, tác giả đã đanh thép và triệt để khi dùng những cụm từ :
“Thoắt ly hẳn”, “xoá bỏ hết”, “xoá bỏ tất” Những cụm từ ấy nh những nhát gơm sắc chém ngọt vào các dây dợ còn dính líu, nhấn mạnh sự phủ định tuyệt đối mọi quan hệ lệ thuộc, để đất nớc này đứng lên trong tự do hoàn toàn, xây dựng một cuộc đời mới một chế độ mới
Tự do mà chúng ta vừa giành đợc ấy thật là vô giá Để có đợc nó, nhân dân
ta đã phải đánh đổi bằng bao nhiêu hy sinh, bao nhiêu xơng máu và tâm huyết ấy thế mà vẫn còn bao nhiêu thế lực thù trong giặc ngoài bấy giờ đang lăm le bóp chết sự sống mới hình thành của nớc Việt Nam non trẻ Hiểu đợc
điều đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã
b / Khéo léo thắt buộc các nớc đồng minh bằng lẽ phải không ai có thể chối c i đ ãi đ ợc :
“ Chúng tôi tin rằng các nớc đồng minh đã công nhận nguyên tắc dân tộc bình đẳng quyết không thể không công nhận độc lập của dân tộc Việt Nam Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơ 80 năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phe đồng minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc
đó phải đợc tự do, dân tộc đó phải đợc độc lập”
Vậy ở đoạn văn trên sự ràng buộc khéo léo ấy đợc thể hiện ở chỗ nào ?
Một lần nữa chúng ta lại bắt gặp cách lập luận tài tình của Bác
_ Bác đã lấy lời nói của họ để ràng buộc họ Buộc phe đồng minh phải công nhận quyền độc lập của nhân dân Việt Nam Lời văn không khô khan mà trữ tình đanh thép Lối kết cấu mềm dẻo nhng buộc chặt tình thân hữu giữa Việt Nam với các nớc đồng minh.
“Chúng tôi tin rằng” mềm đấy nhng cũng rắn đấy Tin là tỏ vẻ tôn trọng họ, giả định phẩm chất tốt đẹp của họ Đó là một cách buộc họ không thể không công nhận quyền độc lập của dân tộc Việt Nam
Nh vậy là lùi một bớc “tin” để tiến thêm hai bớc dài “quyết không thể không” Hai lần phủ định “không” để khẳng định một cách triệt để : Phải và phải công nhận Bên cạnh đó Bác còn sử dụng những câu văn có kết cấu song song: “một dân tộc độc lập”, tạo nên những điệp khúc âm vang vừa hào hùng vừa đanh thép.
c / Kết thúc bản Tuyên ngôn
_ Bản Tuyên ngôn kết thúc bằng câu móc xích trùng điệp nêu nên ý chí khát vọng
độc lập tự do của nhân dân Việt Nam
“Nớc Việt Nam có quyền đợc hởng tự do độc lập và thực sự đã trở thành một nớc tự do độc lập Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lợng,tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”
Mỗi từ, mỗi câu đều chứa đựng trong đó sức nặng tinh thần của cả một dân tộc anh hùng quyết hy sinh để giữ lấy độc lập tự do Cụm từ độc lập tự do đợc lặp đi lặp lại ba lần nh khắc sâu vào tâm trí muôn triệu ngời dân Việt Nam, nh tiếng kèn xung trận vang lên mạnh mẽ hào hùng.
Lời tuyên bố nghe nh một lời thề sắt đá vừa thiêng liêng, vừa khích lệ nhân dân ta, vừa nh lời cảnh báo kẻ thù Tác phẩm kết lại nhng cũng chính là mở
đầu cho một thời kỳ đấu tranh giữ vững chủ quyền độc lập tự do dân tộc
Trang 9V / Kết luận
Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà, là tiếng nói thiêng liêng chấm dứt giai đoạn đấu tranh lâu dài gian khổ và mở ra một
kỷ nguyên mới , kỷ nguyên độc lập tự do Là tiếng nói kế thừa của lịch sử cha
ông ở chặng đờng mới Tuyên ngôn Độc lập không chỉ có giá trị nội dung t t-ởng sâu sắc có giá trị lịch sử lớn lao Mà nó còn là một tác phẩm văn chơng chính luận mẫu mực: lập luận chặt chẽ sắc bén ở cách dùng từ chính xác mạnh mẽ, có tính chiến đấu và tính thuyết phục cao Tuyên ngôn Độc lập thấm nhuần tinh thần yêu nớc nồng nàn và niền tự hào dân tộc mãnh liệt của tác giả Tuyên ngôn Độc lập có thể coi là áng thiên cổ hùnh văn của thời đại
Hồ Chí Minh
Học sinh đọc ghi nhớ _ sgk - 28