SKKN Sử dụng dự án “Sống xanh” để giảng dạy chuyên đề Quang hợp – SGK Sinh học 11 (86)

1.Tên sáng kiến: Sử dụng dự án “Sống xanh” để giảng dạy chuyên đề Quang hợp – SGK Sinh học 11 giúp học sinh tự trải nghiệm sáng tạo. 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Phương pháp giảng dạy môn Sinh học. Áp dụng cho đối tượng học sinh khối 11 3. Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ ngày 6 tháng 9 năm 2017 đến ngày 20 tháng 3 năm 2018

1.Tên sáng kiến: Sử dụng dự án “Sống xanh” để giảng dạy chuyên đề Quang hợp – SGK Sinh học 11 giúp học sinh tự trải nghiệm sáng tạo.

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Phương pháp giảng dạy môn Sinh học Áp dụng cho đối

tượng học sinh khối 11

3 Thời gian áp dụng sáng kiến:

Từ ngày 6 tháng 9 năm 2017 đến ngày 20 tháng 3 năm 2018

4 Tác giả:

- Họ và tên:

- Năm sinh: 1990

- Nơi thường trú:

- Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm Sinh học

- Chức vụ công tác: Giáo viên Sinh học

- Nơi làm việc:

- Tỷ lệ đóng góp tạo ra sáng kiến: 100%

5 Đơn vị áp dụng sáng kiến:

- Tên đơn vị:

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

I Điều kiện hoàn cảnh tạo ra sáng kiến:

1 Sơ lược về Sinh học

Sinh học là môn học giúp học sinh (HS) có những hiểu biết khoa học về thế giới sống, kể cả con người trong mối quan hệ với môi trường Có tác dụng tích cực trong việc giáo dục thế giới quan, nhân sinh quan nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống Do đó những nội dung trong bộ môn Sinh học có thể tích hợp rất nhiều nội dung, đặc biệt là tíchhợp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường

Cùng với sự phát triển của xã hội kéo theo rất nhiều hệ lụy về môi trường mà conngười phải gánh chịu như: ennino, bão lũ, ô nhiễm môi trường…những vấn đề này lạiliên quan rất nhiều tới các hiện tượng và kiến thức về Sinh học Nếu giáo viên (GV) khéoléo kết hợp những kiến thức này vào nội dung bài học thì không chỉ cung cấp được kiếnthức cho HS mà còn truyền đến các em những thông điệp ý nghĩa Đây cũng chính lànguồn gốc của những hành động bảo vệ môi trường sống Mặt khác nó còn giúp các em

HS yêu thích môn Sinh học hơn

2 Quá trình giảng dạy môn Sinh học.

Thuận lợi:

- Được sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ giáo dục đã có những biện pháp vàhình thức chỉ đạo các Sở giáo dục tăng cường bồi dưỡng đào tạo cán bộ GV thông quacác cuộc thi sáng tạo khoa học kĩ thuật, tự thiết kế đồ dùng học tập, các lớp tập huấnchuyên môn, giúp các thầy cô nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ

- Các nhà trường được đầu tư trang thiết bị đầy đủ, có phòng học chuyên mônriêng

- Nhìn chung các em HS đã có ý thức trách nhiệm với bản thân, với gia đình và xãhội, đã có nhận thức về vấn đề ô nhiễm môi trường

- Mẫu vật, hiện tượng sinh học có rất nhiều ngoài đời thường chính vì thế việc ápdụng và làm thực nghiệm là vô cùng thuận lợi

- Kĩ năng vận dụng kiến thức của HS vào giải quyết các tình huống học tập cònchưa cao.

- Hầu hết các nội dung tích hợp trong môn học là do GV giảng giải mà chưa phải

là thông điệp xuất phát từ bản thân HS, các em chưa có hành động thực tiễn để bảo vệmôi trường xung quanh, xây dựng trường học xanh

3 Quá trình giảng dạy tại trường THPT Giao Thủy C:

- Nhà trường đã bước sang tuổi thứ 16 từ khi thành lập, được xây dựng trên mộtvùng đất thuần nông, HS đa số tập trung ở cụm biển Ba Lạt, và chất lượng đầu vào khá

ổn định

Về cơ sở vật chất nhà trường đã có: đầy đủ phòng học, phòng chuyên môn chotừng môn học, trang thiết bị được đầu tư mua sắm mới, sử dụng có hiệu quả, đội ngũ GVtrẻ nhiệt tình với 65 thầy cô giáo đều được đào tạo bài bản, chính quy, trình độ từ đại họctrở lên

-Riêng với bộ môn Sinh học do 3 cô giáo đảm nhiệm, các thầy cô luôn mang trongmình sự tâm huyết, tấm lòng yêu nghề, sẵn sàng giúp đỡ, chia sẻ cho đồng nghiệp nhữngkinh nghiệm quý báu trong cuộc sống cũng như trong công tác, góp phần nâng cao chấtlượng giáo dục củanhà trường nói riêng và địa phương nói chung

-Về phía HS, phần lớn các em đã xác định được mục tiêu học tập, tham gia đầy đủ

và có hiệu quả những hoạt động của Nhà trường và của Sở giáo dục phát động

Bên cạnh đó vẫn còn một số lượng không ít các HS không hứng thú với học tậpdẫn đến tình trạng nghỉ và bỏ học vẫn còn diễn ra

-Đặc biệt nhà trường đang kiến thiết nên hệ thống cây xanh, môi trường xanh xungquanh còn hạn chế: cây xanh trong vườn trường ít và còn nhỏ, khu vực dân cư xungquanh chưa quy hoạch chăn nuôi quy củ và các em HS thì còn chưa có ý thức bảo vệ câyxanh, môi trường xanh

* Thực tế giảng dạy Phần Quang hợp – Sinh học 11ở trường THPT Giao Thủy C

- Môn Sinh học đã được đưa vào bài thi tổ hợp KHTN trong kì thi THPT Quốcgia, nhưng số lượng các trường ĐH,CĐ tuyển sinh các ngành đào tạo có môn Sinh họccòn ít, nên đa số các em HS còn chưa tập trung cho vấn đề học tập và coi môn Sinh học

là môn phụ, ít quan tâm và đầu tư thời gian cho môn học, đặc biệt là việc nghiên cứu vậndụng kiến thức vào thực tế cuộc sống.Cũng vì nguyên nhân đó mà các em không có hứng

thú, say mê trong việc tìm tòi và khám phá ra những kiến thức có liên quan đến thế giớithực vật xung quanh, cũng như vấn đề ô nhiễm môi trường xung quanh

- Kiến thức về quang hợp ở thực vật nằm trong các bài từ Bài 8- Bài 11 Sách giáo

khoa Sinh học 11 cơ bản Đây là đơn vị kiến thức gắn hiện tượng thực tế và có tác độngtrực tiếp tới vấn đề môi trường hiện nay: các sản phẩm của quang hợp ở thực vật góp mộtphần không nhỏ vào đời sống của con người như làm lương thực, thực phẩm, nguyênliệu, dược liệu, tạo không khí trong sạch cho chúng ta hít thở…Tuy nhiên nếu chỉ giảngdạy lý thuyết như trong sách giáo khoa,HS sẽ khó hình dung và không có hứng thú vớimôn học Đặc biệt là các em chưa có ý thức, hành động cụ thể để bảo vệ môi trường sốngxung quanh

- Qua khảo sát và điều tra nghiên cứu kiến thức về Quang hợp và vấn đề ô nhiễm

môi trường đặc biệt là ô nhiễm lá phổi xanh, tôi thấy rằng: Đa số HS đều có ít kiến thức

về các vấn đề này, các em đã ý thức được hậu quả của ô nhiễm môi trường nhưng chưahiểu rõ nguyên nhân cũng như chưa có biện pháp bảo vệ cây xanh, môi trường xanh xungquanh nơi ở Đặc biệt là chưa thực hành được trong cuộc sống.Các em vẫn chưa có được

ý thức trong việc giữ gìn môi trường sống xung quanh nơi ở và trường học, chưa có ýthức bảo vệ cây xanh…

- Phương pháp dạy học của nhóm Sinh học chúng tôi luôn có sự thay đổi, kết hợpcác phương pháp dạy học truyền thống với hiện đại, sử dụng tối đa thực hành thí nghiệm,nhưng vẫn chưa thu hút được nhiều HS, chưa tạo được hứng thú học tập tối đa để biến lýthuyết thành hành động ở HS

- Trong quá trình giảng dạy phần Quang hợp những năm trước tôi nhận thấy, các

em chủ yếu chỉ nghe giảng trên lớp, xem video và liệt kê những hành động bảo vệ môitrường ở trên giấy chứ thực chất thông điệp chưa được truyền đến ý thức của HS, lời nóichưa được cụ thể thành hành động thực tế

-Ô nhiễm môi trường sống đang là vấn đề nhức nhối hiện nay, ngay chính môitrường sống của các em HS cũng đang ô nhiễm mà thủ phạm gây nên chính là conngười.Vậy giáo dục ý thức của HS từ đó biến ý thức thành những hành động bảo vệ câyxanh, bảo vệ lá phổi xanh là công việc cần thiết và mang lại hiệu quả nhanh chóng gópphần bảo vệ môi trường

Chính vì thế, tôi trăn trở phải tìm phương pháp dạy học nào để lôi cuốn được đôngđảo các em HS tham gia, rút ngắn thời gian học tập nhưng vẫn đảm bảo chất lượng và

phát huy tính tích cực chủ động của HS trong việc nắm bắt tri thức đồng thời giáo dụcsâu sắc ý thức bảo vệ môi trường sống cho các em.

Từ những tồn tại đó, tôi nảy sinh sáng kiến : Sử dụng dự án “Sống xanh” để giảng dạy chuyên đề Quang hợp – SGK Sinh học 11 giúp học sinh tự trải nghiệm sáng tạo Tôi hy vọng rằng sáng siến kinh nghiệm này của tôi góp một phần nhỏ để nâng cao

chất lượng giảng dạy môn Sinh học, từ đó góp phần nhỏ bé của mình nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của trường THPT Giao Thủy C nói riêng, của tỉnh Nam Định nói chung

II Mô tả giải pháp:

1 Giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến:

Qua thăm dò và thực tế tôi nhận thấy, khi dạy Chuyên đề này, các GV thường ápdụng các phương pháp dạy học truyền thống như: thuyết trình; vấn đáp; quan sát tranhhình SGK sau đó đặt câu hỏi để HS thảo luận để đưa ra kiến thức; Cuối chuyên đề,

GV nêu ra một số vấn đề tích hợp bảo vệ môi trường sau khi học xong phần Quang hợp.Bản thân tôi cũng tiến hành giảng dạy theo các phương pháp này

Về phía HS : Phần lớn các em nằm ở thế bị động, nghe GV giảng, đọc, ghi chép vàhọc thuộc

+ Ưu điểm của nhóm phương pháp này là: Nội dung bài dạy có tính hệ thống, tính logic

cao, GV không phải tốn nhiều thời gian cho việc soạn bài và chuẩn bị bài HS không phảichuẩn bị bài nhiều, dễ học thuộc, dễ theo dõi, dễ áp dụng

+ Nhược điểm của nhóm phương pháp này là:Phương pháp dạy học truyền thống là

những cách thức dạy học quen thuộc được truyền từ lâu đời và được bảo tồn, duy trì quanhiều thế hệ Về cơ bản, phương pháp dạy học này lấy hoạt động của người thầy là trungtâm, người học chỉ thụ động tiếp thu kiến thức, không phát huy được tính tích cực, hứngthú say mê ở HS Từ đó làm cho bài học trở nên nhàm chán, khô khan và dập khuôn

- HS không hứng thú trong việc vận dụng những kiến thức về Quang hợp đã học

để giải thích các hiện tượng ngoài đời sống, đồng thời cũng không ý thức được vấn đề ônhiễm môi trường sống xung quanh Do đó các em chưa có những hành động cụ thể đểgóp phần bảo vệ cây xanh và bảo vệ môi trường sống

Như vậy việc cải tiến phương pháp dạy học này là rất cần thiết

2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến:

2.1 Vấn đề cần giải quyết:

Với HS khối 11 các em đã làm quen với cách học ở trường THPT Tuy nhiên khốilượng kiến thức ở các môn học là rất nặng, đòi hỏi sự chăm chỉ, tập trung và niềm hứngthú lớn thì học tập mới có kết quả Đồng thời cùng với sự phát triển của xã hội các emcũng đã nhận thức được rất nhiều các vấn đề liên quan đến quang hợp và môi trường

Kiến thức Quang hợp gắn liền với đời sống của các em HS đặc biệt liên quan trựctiếp tới vấn đề ô nhiễm môi trường, do đó cần tạo ra ở các em những hành động cụ thểgóp phần bảo vệ cây xanh, bảo vệ con người ngay chính trong trường học và khu dân cưnơi các em đang sinh sống

Trường học là nơi các em không chỉ trau dồi kiến thức mà còn là môi trường sốngcủa các em, nơi các em được trải nghiệm sáng tạo và thực hiện những hành động xanhhay sản phẩm xanh ở quy mô nhỏ Nếu làm được điều này thì việc giáo dục ý thức bảo vệ

lá phổi xanh ở các em đã có hiệu quả

2.2 Tính mới và sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ:

*Dạy học theo dự án (Project based learning) được hiểu như là một phương

pháp hay một hình thức dạy học, trong đó người học giữ vai trò trung tâm thực hiện mộtnhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học dự án,

có ứng dụng công nghệ thông tin, dưới sự hướng dẫn, hỗ trợ, cộng tác của GV

*Đặc diểm của dạy học dự án:

- Định hướng HS: HS được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp vớikhả năng và hứng thú cá nhân Ngoài ra, hứng thú của người học cần được tiếp tục pháttriển trong quá trình thực hiện dự án

- Tính phức hợp: Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặcmôn học khác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp

- Định hướng thực tiễn: Chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống của thựctiễn xã hội, thực tiễn nghề nghiệp cũng như thực tiễn đời sống Nhiệm vụ dự án cầnchứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng của người học Có ý nghĩathực tiễn xã hội: Các dự án học tập góp phần gắn việc học tập trong nhà trường với thựctiễn đời sống, xã hội Trong những trường hợp lý tưởng, việc thực hiện các dự án có thểmang lại những tác động xã hội tích cực

- Định hướng sản phẩm: Trong quá trình thực hiện dự án, các sản phẩm được tạo

ra Sản phẩm của dự án không giới hạn trong những thu hoạch lý thuyết, mà trong đa sốtrường hợp các dự án học tập tạo ra những sản phẩm vật chất của hoạt động thực tiễn,thực hành Những sản phẩm này có thể sử dụng, công bố, giới thiệu

Điểm đặc biệt trong dự án đó là sản phẩm gắn với trường học của HS do đó mà

nó mang ý nghĩa giáo dục cao

* Sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ:

Với kiến thức phần Quang hợp ở thực vật, bản thân tôi đã lựa chọn phương phápdạy học dự án nhằm tổ chức cho HS thực hiện dự án “ Sống xanh” nhằm giáo dục ý thứcbảo vệ môi trường và cho các em được tự do trải nghiệm sáng tạo với các kiến thức củachuyên đề

Dựa vào sự so sánh với dạy học truyền thống thì mô hình này cũng thể hiện

những ưu điểm sau:

- Giúp HS hình thành và phát triển các kĩ năng cần thiết trong thời đại ngày nay như kĩnăng giải quyết vấn đề, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng làm việc nhóm

- Giúp HS chuyển:

+ Từ nghiên cứu lí thuyết sang vận dụng lí thuyết vào hoạt động thực tiễn

+ Từ hình thức học tập thụ động sang hình thức học tập chủ động có định hướng

+ Từ hình thức thụ động ghi nhớ, lặp lại sang khám phá, tích hợp và trình bày

+ Từ kiến thức đơn thuần về sự kiện, thuật ngữ, nội dung sang hiểu rõ quá trình

+ Từ phụ thuộc vào GV sang chủ động tổ chức

- Là hình thức dạy học phù hợp với mục tiêu giáo dục theo quan điểm của UNESCO:

“học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự hoàn thiện”

- Là hoạt động học tập không chỉ giới hạn trong một bộ môn mà liên quan đến nhiều bộmôn khác nhau, do đó, tạo nên mối liên hệ liên môn

Do đó đòi hỏi trong quá trính áp dụng phương pháp dạy học dự án GV cũng như HSphải có sự chuẩn bị kĩ lưỡng

Đối với HS việc thực hiện dự án “ Sống xanh” trong quy mô trường học nếu đemlại kết quả thì không những khắc sâu kiến thức đã học mà còn giáo dục sâu sắc ý thứcyêu thiên nhiên, yêu lao động và ý thức bảo vệ môi trường Vì trong dự án này các em

có cơ hội được trải nghiệm thực tế, được tự mình góp phần bảo vệ,gìn giữ môi trườngsống của mình

2.3 Cách thức giải quyết vấn đề

2.3.1 Chọn đối tượng nghiên cứu

Khi chuẩn bị giảng dạy đến chuyên đề này, tôi đã chọn 2 đơn vị lớp tham gia làđối tượng nghiên cứu Đây là hai lớp có trình độ tương đương về điểm khảo sát chấtlượng đầu năm, khả năng nhận thức của HS, Trong đó:

+ Lớp 11A3 là lớp đối chứng: Tôi áp dụng giảng dạy nhóm các phương pháp truyềnthống

+ Lớp 11A1 là lớp thực nghiệm: Tôi sử dụng phương pháp dạy học dự án và áp dụng dự

án “Sống xanh”

2.3.2 Cách thức thực hiện

Các giai đoạn cụ thể thực hiện dự án:

Giai đoạn 1: Lựa chọn chủ đề, hình thành dự án

Giai đoạn 2: Lập dự án

Giai đoạn 3: Xây dựng kế hoạch thực hiện

Giai đoạn 4: Thực hiện dự án

Giai đoạn 5: Thu thập kết quả và công bố sản phẩm

2.3.2.1 Lựa chọn chủ đề, hình thành dự án

Đây là giai đoạn rất quan trọng nhưng cũng đầy khó khăn Thông thường GV và

HS cùng nhau suy nghĩ đề xuất vấn đề, xác định đề tài, song thực tế GV phải có sự định hướng trước HS GV có thể gợi ý một số vấn đề liên quan đến thực tiễn mang tính chất kích thích trí tò mò của HS, sau đó GV và HS cùng nhau thảo luận vấn đề, đôi khi trong quá trình đó, HS có thể bật ra những ý tưởng táo bạo nhưng hấp dẫn liên quan đến nội dung bài học

Xây dựng và thiết kế: Đây là những dự án dựa trên nhu cầu thực tế hay có thể được tạo nên bởi chuỗi sự kiện đáng tin cậy Các dự án này đòi hỏi HS phải xây dựng được

mô hình thực sự hay lập kế hoạch đề xuất giải pháp cho các vấn đề thực tế

Giải quyết vấn đề: Đây là những dự án yêu cầu HS đề xuất giải pháp cho các vấn đề thực tế Thông thường là những vấn đề nóng bỏng trong xã hội gây nhiều tranh cãi Ví

dụ hiện tượng hiệu ứng nhà kính, sự nóng lên của trái đất…

Hợp tác trực tuyến: Những dự án này là các nhiệm vụ giáo dục thực hiện trực tuyến Các dự án cung cấp kinh nghiệm học tập thực tế khi hợp tác trực tuyến với các lớp khác,các chuyên gia hay cả cộng đồng

Tra cứu web: Đây là các hoạt động yêu cầu định hướng trong đó một số hay tất cả các thông tin mà người học sử dụng lấy từ nguồn Internet Các dự án này được thiết kế nhằm đến việc lĩnh hội và tích hợp kiến thức

Với chuyên đề Quang hợp ở thực vật, tôi lựa chọn và hình thành dự án “Sống xanh” để truyền tải nội dung kiến thức của chuyên đề, đồng thời giáo dục HS ý thức trồng, chăm sóc, bảo vệ cây xanh nói riêng, bảo vệ môi trường xanh nói chung

2.3.2.2 Lập dự án

Có thể hiểu đây là bước chuẩn bị của GV và HS (chủ yếu là của GV) trước khi

HS bắt tay vào thực hiện dự án Bước này có vai trò lớn trong việc quyết định đến sự thành công của toàn bộ dự án

Về cơ bản, khâu lập kế hoạch dự án bao gồm các nhiệm vụ sau:

1 Xác định mục tiêu dự án

- Đưa ra mục tiêu của dự án dựa vào chuẩn kiến thức và mục tiêu bài học

- Từ mục tiêu của dự án lựa chọn các nội dung thích hợp và chỉnh sửa chúng chovào dự án

2 Xây dựng bộ câu hỏi định hướng để thu hút học sinh

Có thể nói, để phát triển tư duy cho HS bên cạnh việc hiểu nội dung bài học, thì với bộ câu hỏi định hướng sẽ làm được điều này Trong một dự án không thể thiếu bộ câu hỏi này, nó làm cho HS hứng thú hơn và HS sẽ tìm thấy mối liên hệ giữa các kiến thức mà các em đã học

Bộ câu hỏi định hướng bao gồm các câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học và câu hỏinội dung

3 Thiết kế dự án

Sau khi chúng ta đã có ý tưởng đề tài và vạch ra bộ câu hỏi định hướng, thì

chúng ta phải bắt tay vào việc thiết kế dự án, để làm được điều này GV cần phải nghiêmtúc trả lời:

- Đề tài dự án có thiết thực với thực tế không? Vai trò của nó như thế nào?

- Lợi ích thực hiện dự án là ai?

Như chúng ta biết một dự án thì HS đóng vai trò là người tự quyết định mọi việc của mình thông qua sự hướng dẫn của GV Do đó, GV cần lưu ý đến những vấn đề:

+ Chủ thể trong dự án (công việc chính HS cần thực hiện chẳng hạn như các bạn hãyđóng vai là tổ chức nào), khách thể trong dự án (thực hiện mục đích gì)

+ Nhiệm vụ mà nhóm phải hoàn thành

+ Sản phẩm (kết quả) mà nhóm đạt được

4 Xây dựng tài liệu tham khảo hỗ trợ HS

5 Chuẩn bị các điều kiện thực hiện dự án

- Đối với GV: Trao đổi, thu thập ý kiến của đồng nghiệp, vận động mọi ngườitham dự, chuẩn bị kinh phí, cơ sở vật chất cần thiết,…

- Đối với HS: Chuẩn bị những kĩ năng cơ bản (biết sử dụng Word, PowerPoint )đáp ứng cho việc thực hiện dự án

Ví dụ minh họa

 Mục tiêu dự án

1 Kiến thức

- Trình bày khái niệm, viết phương trình tổng quát của quang hợp

- Phân tích vai trò của quang hợp với đời sống

- Giải thích được mối quan hệ chặt chẽ giữa hình thái, giải phẫu và cấu tạo của lục lạp phù hợp với chức năng quang hợp

- Bản chất các pha của quang hợp

- Phân biệt các con đường cố định CO2 ở các nhóm thực vật

- Nêu được mối quan hệ giữa các yếu tố ngoại cảnh đến quang hợp từ đó đề xuất các biệnpháp nâng cao năng suất cây trồng

- Chứng minh quang hợp quyết định năng suất cây trồng

2 Về kĩ năng

- Phân tích tranh ảnh về các vấn đề liên quan đến quang hợp và ô nhiễm lá phổixanh

- Biết cách tìm hiểu một vấn đề môi trường ở địa phương, thu thập, xử lí và phântích số liệu thống kê về cây trồng, sử dụng thuốc trừ sâu thực vật và ô nhiễm lá phổixanh.

- Kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin như công cụ học tập và nghiên cứu

- Tham gia các hoạt động phù hợp với khả năng của bản thân để góp phần giảiquyết vấn đề ô nhiễm môi trường hiện nay

- Kĩ năng thiết kế và đưa ra ý tưởng cho sản phẩm xanh

3 Về thái độ

- Thực hành tích cực, lên kế hoạch hoạt động cụ thể cho các hoạt động trong chuỗisản phẩm xanh của cả lớp góp phần xây dựng trường học xanh

- Tích cực ủng hộ những chủ trương của Đảng, nhà nước trong việc giải quyết vấn

đề về cây xanh và ô nhiễm môi trường xanh

- Tích cực tham gia các hoạt động góp phần làm xanh môi trường ở địa phương nơicác em sinh sống

- Hình thành ý thức bảo vệ cây xanh, bảo vệ môi trường, sử dụng tiết kiệm cácnguồn tài nguyên

- Tham gia vào việc tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức bảo vệ cây xanh, bảo vệmôi trường cho người dân tại địa phương mình sinh sống

- Có thái độ phê phán đối với các hành vi làm ảnh hưởng không tốt đến cây xanh vàmôi trường, phát hiện tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường

4 Định hướng các năng lực chính được hình thành

- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin trong học tập

- Năng lực giao tiếp

- Năng lực hợp tác trong học tập và làm việc

- Năng lực giải quyết vấn đề

- Năng lực tự học

- Năng lực sử dụng số liệu thống kê

- Năng lực sử dụng bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh

- Năng lực khảo sát thực tế

 Giáo viên và học sinh cùng thảo luận để xác định các nội dung của dự án

Nội dung 1: Quang hợp với đời sống

Nội dung 2:Thực trạng Lá phổi xanh

Nội dung 3:Sống xanh.

 Giao nhiệm vụ cho từng nhóm và hướng dẫn lập kế hoạch

1, 2

- Tìm hiểu khái niệm Quang hợp: Khái niệm, PTTQ, Vai trò, cơ quan thựchiện

- Phân biệt quang hợp ở các nhóm thực vật

-Sưu tầm sản phẩm thực tế của quang hợp(mẫu vật)

- Sản phẩm xanh gắn với trường học (đồ dùng, thiết bị, hóa chất,ý tưởnghay các hoạt động cụ thể…)

3, 4

- Tìm hiểu quang hợp với năng suất cây trồng , các yếu tố ảnh hưởng đếnquang hợp, từ đó đề xuất các biện pháp thúc đẩy quang hợp nâng cao năngsuất cây trồng

- Tìm hiểu thực trạng sử dụng thuốc trừ sâu trong nông nghiệp ở địaphương em, hậu quả và đưa ra giải pháp khắc phục

- Sản phẩm bài báo cáo power point

- Sản phẩm xanh gắn với trường học (đồ dùng, thiết bị, hóa chất,ý tưởnghay các hoạt động cụ thể…)

PHIẾU ĐỊNH HƯỚNG HOẠT ĐỘNG NHÓM 1, 2

Yêu cầu về nội dung

1 Quang hợp

- Khái niệm

- Phương trình tổng quát

- Cơ quan thực hiện quang hợp, các nhóm sắc tố quang hợp

- Sự khác nhau cơ bản trong quang hợp ở các nhóm thực vật: C3,C4 và CAM

- Vai trò của Quang hợp với đời sống( có mẫu vật đi kèm)

2 Sản phẩm xanh cho trường học

HS có thể tham khảo các nội dung sau

- Ý tưởng xây xanh cho vườn trường( trồng hoặc chăm sóc )

- Thiết bị, đồ dùng dạy và học xanh thân thiện với môi trường

- Tổ chức ngày “Sống xanh” nhằm tuyên truyền ý thức giữ gìn bảo vệ cây xanh

-

3 Hình thức: Sơ đồ tư duy phần lý thuyết và sản phẩm

PHIẾU ĐỊNH HƯỚNG HOẠT ĐỘNG NHÓM 3, 4

Yêu cầu về nội dung Bài trình bày phải thể hiện được các nội dung sau

1 Bảng thống kê về quang hợp ảnh hương đến năng suất của cây trồng ở 3nhóm cây mà địa phương em trồng phổ biến(lúa, ngô, lạc ) Kèm theo kết luận rútra

2 Lấy ví dụ phân tích ảnh hưởng của các nhân tố đến quang hợp ở 1 cây trồng

cụ thể( số liệu đi kèm) Từ đó nêu các biện pháp nâng cao năng suất cây trồng

3 Thực trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và hậu quả sử dụng quá nhiềuthuốc bảo vệ thực vật

4 Trách nhiệm và biện pháp của nhóm em?

5 Sản phẩm xanh : Ý tưởng cho việc khắc phục tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệthực vật

PHIẾU ĐỊNH HƯỚNG HOẠT ĐỘNG NHÓM 5, 6

Yêu cầu về nội dung Nội dung vở kịch phải thể hiện được các nội dung sau

1 Tình trạng tàn phá lá phổi xanh đang làm môi trường sống xung quanhchúng ta bị tàn phá nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của conngười và gây nên những hậu quả không lường

2 Liên hệ môi trường xanh xung quanh trường em

3 Thông điệp xanh

4 Sản phẩm xanh gắn với trường học

2.3.2.3 Xây dựng kế hoạch thực hiện

Trong giai đoạn này, HS với sự hướng dẫn của GV xây dựng đề cương, kế hoạch cho việc thực hiện dự án: công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí,

phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm…

Vì vậy, GV phải có đề cương chi tiết rõ ràng, điều này rất quan trọng trong việc thực hiện dự án, có kế hoạch thì thực hiện mới hiệu quả

+ Thảo luận, thống nhất xây dựng kế hoạch thực hiện dự án

+ Phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng bạn trong nhóm (tùy theo năng lực của mỗi bạn)

+ Đối với những bạn mới làm quen với dự án thì hãy xem những dự án mẫu, từng bướctiếp cận với đề tài nhận được

+ Dựa vào tiêu chí đánh giá của GV, HS lên kế hoạch cụ thể: thời gian tiến hành, trình

tự thực hiện, thời gian hoàn thành dự án

2.3.2.4 Thực hiện dự án

Đây là giai đoạn các HS thực hiện dự án theo sự phân công và kế hoạch chung Trong quá trình thực hiện dự án, HS phải tìm cách giải quyết các vấn đề có liên quan đến nội dung bài học và cuộc sống xã hội mà GV và nhóm đã xác định Cũng từ đó sản phẩm của dự án được hình thành

- Đối với GV:

+ Theo dõi quá trình thực hiện của các em chẳng hạn như tìm kiếm thông tin, phân tíchnhững thông tin đúng và không chính xác, vì hiện nay, nguồn thông tin rất đa dạng, chú

ý nguồn mà HS lấy

+ Giải quyết những câu hỏi mà HS gặp phải trong quá trình thực hiện

- Đối với HS: Thực hiện theo kế hoạch đề ra Cụ thể:

+ Thu thập thông tin

+ Xử lý thông tin

+ Học nhóm, giải quyết các vấn đề khó khăn

+ Tổng hợp thông tin, đó là việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, hình thành sản phẩm

2.3.2.5 Thu thập kết quả và công bố sản phẩm

Đây chính là giai đoạn HS đã hoàn thành dự án của mình và có thể đem ra sử dụng Là sự kết tinh của cả một quá trình nên mục tiêu củadự án sẽ được thể hiện ở đây

Kết quả thực hiện dự án có thể được viết dưới dạng thu hoạch, báo cáo, Sản phẩm của

dự án có thể là sản phẩm vật chất được tạo ra từ hoạt động làm việc nhóm và cũng có thể là những hành động phi vật chất, chẳng hạn việc biểu diễn một vở kịch, việc tổ chức một buổi sinh hoạt nhằm tạo ra các tác động xã hội Trình bày sản phẩm cho GV trước lớp hoặc trong hội trường cho các GV trong tổ bộ môn và các bạn cùng khối

- Đối với GV:

+ Tổ chức cho HS trình bày kết quả

+ Tổ chức cho các nhóm trao đổi ý kiến

+ Đặt ra các câu hỏi yêu cầu chủ dự án giải trình

+ GV cũng có thể bổ sung, góp ý cho các nhóm thực hiện nhằm hoàn thiện dự án cho

do lựa chọn dự án, tính khả thi và khả năng áp dụng vào cuộc sống của dự án

Hình thức này giúp rèn luyện cho HS kĩ năng trình bày quan điểm của mình trước nhiềungười

2.3.3 Xây dựng chuẩn đánh giá dự án

Đánh giá chính là thước đo cho việc phân tích những mặt được hay chưa được của HS trong quá trình học tập

Vì hiện nay không có một chuẩn đánh giá chung cho PPDH này, do đó là GV chúng ta phải nghiên cứu kĩ để cho cho ra một chuẩn đánh giá phù hợp và khách quan Thông thường, chúng ta xây dựng đánh giá cho nhóm HS và từng HS thông qua việc xây dựng những tiêu chí Những tiêu chí này tùy thuộc vào sản phẩm của dự án làm ra

mà ta quy định, việc đưa ra tiêu chí cần đảm bảo công bằng, minh bạch, rõ ràng Có thể nói ở giai đoạn này không những GV mà chính HS và cả những người tham gia khác cũng có thể tham gia đánh giá quá trình thực hiện dự án cũng như kết quả dự án Từ đó đánh giá vai trò, năng lực của từng HS và rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện những dự án tiếp theo

2.3.4 Điều kiện áp dụng giải pháp

- Về con người: Sự ủng hộ của Ban giám hiệu, sự nhiệt tình ủng hộ của các em HSlớp 11,

sự đóng góp ý kiến của Ban giám hiệu, tổ chuyên môn và các GV cùng bộ môn

- Về cơ sở vật chất: phòng bộ môn với đầy đủ các thiết bị: máy chiếu, bảng, bàn ghế…

2.3.5 Kết quả khảo nghiệm, thí nghiệm, thực nghiệm: ( Bộ công cụ nghiên cứu )

+ Bảng số liệu

Bảng 1 Bảng thống kê kết quả nắm bắt kiến thức phần Quang hợp thông qua trò chơi ô

chữ với lớp 11A1 học theo phương pháp mới và lớp 11A3 học theo phương pháp truyền thống.

Mỗi lớp, tôi chọn ngẫu nhiên 20HS tham gia trò chơi ô chữ Kết quả:

Bảng 2: Bảng thống kê kết quả kiểm tra, đánh giá mức độ kiến thức và kĩ năng cần đạt

được cuối chuyên đề

2.4 Khả năng áp dụng vào thực tế của giải pháp mới và mang lại lợi ích thiết thực.

Phương pháp dạy học này có tính áp dụng cao vào thực tế và mang lại hiệu quảgiáo dục nhanh chóng và sâu sắc Phương pháp này vừa hạn chế được lối dạy học truyền

thống, vừa kích thích được hứng thú và tính tích cực, chủ động ở HS đồng thời còn biến

ý nghĩ thành những hành động cụ thể, thực tế, giúp các em có thêm nhiều kiến thức và kĩnăng sống

Song song với hiệu quả về mặt kiến thức thông qua dự án, các em còn có cơ hộitrải nghiệm thực tế với những kiến thức sách vở, rèn kĩ năng khai thác thông tin, kĩ nănglàm việc nhóm, kĩ năng tuyên truyền viên Và quan trọng nhất là cùng với sự sáng tạo cácsản phẩm xanh cho trường học các em cảm thấy yêu thiên nhiên, yêu trường lớp hơn

2.5 Mở rộng khả năng áp dụng:

Đây là một phương pháp đã được áp dụng trong thời gian gần đây đối với một sốtrường học và thu được kết quả tốt Saukhi áp dụng đối với kiến thức phần Quang hợp ởthực vật tôi nhận thấy hình thức này có thể áp dụng với các kiến thức khác trong chươngtrình Sinh học và cả các môn học khác.Tuy nhiên điểm đáng lưu ý đó là GV nên lựa chọnnhững đơn vị kiến thức trọng tâm và gắn với những vấn đề cấp thiết của xã hội thì kếtquả thu được sẽ cao, đồng thời tránh được tình trạng quá tải, chồng chéo giữa các mônhọc

III Hiệu quả của sáng kiến đem lại:

3.1 Hiệu quả về kinh tế:

Tuy không tính được chính xác bằng tiền nhưng chắc chắn giá trị kinh tế màphương pháp đem lại là không nhỏ Bởi khả năng thu hút hầu hết sự tham gia học tập củacác em HS, trong quá trình học các em vừa lĩnh hội được kiến thức một cách chính xác,khoa học nhất vừa rèn kĩ năng bổ ích phục vụ cho cuộc sống sau này mà không trườnglớp cụ thể nào sẽ dạy Hơn cả thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế còn giáo dụcsâu sắc cho các em ý thức bảo vệ môi trường xanh, bảo vệ trái đất

3.2 Hiệu quả về mặt xã hội:

Mỗi phương pháp dạy học truyền thống hay hiện đại cũng đều có những đặc điểm,

ưu thế và nhược điểm riêng Không có phương thuốc nào có thể chữa được bách bệnhcũng như không có phương pháp dạy học nào là chìa khoá vạn năng Nhưng không phải

vì thế mà GV chúng ta trở nên thụ động, yêu cầu làm gì thì làm như thế Bản thân chúng

ta phải nhận thấy vai trò của mình trong quá trình hướng dẫn, cố vấn các em nắm được trithức, phát triển được kĩ năng, bởi Nhà trường chính là môi trường giáo dục tri thức, nhâncách, đạo đức con người tốt nhất Do đó GV phải lựa chọn phương pháp dạy học nào để

phát triển toàn diện cho HS? Đó là băn khoăn, trăn trở của tất cả chúng ta, nên chúng tanhững người thầy,người cô phải dám nghĩ, dám làm

Với phương pháp dạy học này, tôi thấy đã đạt được đa số những yêu cầu trên Bởikhi học tập hay nghiên cứu một vấn đề nào đó, nếu chúng ta được nói ra, được thảo luận,được phản biện, thì nguồn kiến thức đó được lưu lại rất lâu, đó là sự kết hợp của tư duylogic và tư duy hình ảnh Như vậy hiệu quả kiến thức là rất to lớn

Và không chỉ hiệu quả về mặt nhận thức mà hiệu quả xã hội cũng rất to lớn, thôngqua quá trình tự thuyết trình bài học các em phải biết lựa chọn ngôn ngữ phù hợp, phải cóphong cách trình bày lôi cuốn, kĩ năng giao tiếp, khả năng làm chủ đám đông, hình thành

và phát triển kĩ năng mềm cho HS

Trước yêu c u đ i m i c a giáo d c nh ng năm g n đây, các nhà trầ ổ ớ ủ ụ ữ ầ ường đãthay đ i phổ ương pháp d y h c, tăng cạ ọ ường các ho t đ ng tr i nghi m sáng t o đạ ộ ả ệ ạ ểphát tri n năng l c ph m ch t cho HS Vi c t ch c các ho t đ ng ngo i khóa tr iể ự ẩ ấ ệ ổ ứ ạ ộ ạ ảnghi m đ nâng cao ki n th c kĩ năng s ng, đ c bi t là ho t đ ng hệ ể ế ứ ố ặ ệ ạ ộ ướng nghi pệcho HS là đi u c n đề ầ ược khuy n khích trong các trế ường h c B i lẽ, ho t đ ng nàyọ ở ạ ộgiúp các em phát tri n toàn di n v năng l c và ph m ch t Tuy nhiên đ t ch cể ệ ề ự ẩ ấ ể ổ ứ

được m t chuy n tr i nghi m th c t thì kinh phí b ra là không h nh V iộ ế ả ệ ự ế ỏ ề ỏ ớ

phương pháp này, trong quá trình th c hi n d án, các em đã đự ệ ự ược tr i nghi m vàả ệphát huy kh năng sáng t o c a mình v i chính b môn Sinh h c, v i môi trả ạ ủ ớ ộ ọ ớ ường

s ng xung quanh mình, đem l i l i ích không nh cho b n thân, nhà trố ạ ợ ỏ ả ường và đ aị

phương các em sinh s ng.ố

Nên việc nghiên cứu kỹ từng bài dạy, từng đặc điểm bộ môn và đối tượng ngườihọc để có sự phối kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học là việc cần làm ngay củamỗi GV để nâng cao chất lượng GD-ĐT, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệphoá, hiện đại hoá đất nước trong giai đoạn hiện nay

IV Cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền:

Tôi xin cam đoan sáng kiến này là do chính tôi suy nghĩ và biên soạn thựcnghiệm Tôi xin chịu trách nhiệm trước các cơ quan quản lý và pháp luật của nhà nước vềlời cam đoan này!

Đặng Thị Kim Cúc

CÁC PHỤ LỤC

1 Giáo án dự án:

I Mục tiêu bài học

1 Kiến thức

- Trình bày khái niệm, viết phương trình tổng quát của quang hợp

- Phân tích vai trò của quang hợp với đời sống

- Giải thích được mối quan hệ chặt chẽ giữa hình thái, giải phẫu và cấu tạo của lục lạp phù hợp với chức năng quang hợp

- Bản chất các pha của quang hợp

- Phân biệt các con đường cố định CO2 ở các nhóm thực vật

- Nêu được mối quan hệ giữa các yếu tố ngoại cảnh đến quang hợp từ đó đề xuất các biệnpháp nâng cao năng suất cây trồng

- Chứng minh quang hợp quyết định năng suất cây trồng

- Kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin như công cụ học tập và nghiên cứu

- Tham gia các hoạt động phù hợp với khả năng của bản thân để góp phần giảiquyết vấn đề ô nhiễm môi trường hiện nay

- Kĩ năng thiết kế và đưa ra ý tưởng cho sản phẩm xanh

3 Thái độ

- Thực hành tích cực, lên kế hoạch hoạt động cụ thể cho các hoạt động trong chuỗisản phẩm xanh của cả lớp góp phần xây dựng trường học xanh

- Tích cực ủng hộ những chủ trương của Đảng, nhà nước trong việc giải quyết vấn

đề về cây xanh và ô nhiễm môi trường xanh

- Tích cực tham gia các hoạt động góp phần làm xanh môi trường ở địa phương nơicác em sinh sống

- Hình thành ý thức bảo vệ cây xanh, bảo vệ môi trường, sử dụng tiết kiệm cácnguồn tài nguyên

- Tham gia vào việc tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức bảo vệ cây xanh, bảo vệmôi trường cho người dân tại địa phương mình sinh sống.

- Có thái độ phê phán đối với các hành vi làm ảnh hưởng không tốt đến cây xanh vàmôi trường, phát hiện tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường

4 Định hướng các năng lực chính được hình thành

- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin trong học tập

- Năng lực giao tiếp

- Năng lực hợp tác trong học tập và làm việc

- Năng lực giải quyết vấn đề

- Năng lực tự học

- Năng lực sử dụng số liệu thống kê

- Năng lực sử dụng bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh

- Năng lực khảo sát thực tế

II Trọng tâm

- Vai trò của quang hợp với đời sống

- Sản phẩm xanh

III Phương tiện

1) Chuẩn bị của giáo viên

- Máy tính, máy chiếu

- Tranh ảnh, băng hình về các hoạt động khai thác rừng, chặt phá rừng, sử dụngthuốc hóa học bảo vệ thực vật, các hậu quả do ô nhiễm lá phổi xanh đem lại

- Phấn, bảng, bút, nháp, giáo án word, giáo án điện tử, một số hình ảnh và video clipsưu tầm được

- Bản kế hoạch phân công, tổ chức nhiệm vụ cho HS

- Các tài liệu, website cần thiết giới thiệu cho HS

- Giấy A0, bút dạ, phiếu học tập để HS thảo luận nhóm

- Các phiếu trước khi bắt đầu dự án: Phiếu điều tra người học; Nhật ký cá nhân

- Trong khi thực hiện dự án: Phiếu học tập định hướng; Biên bản làm việc nhóm;Phiếu đánh giá cá nhân trong hoạt động nhóm; Phiếu đánh giá cá nhân trong hoạt độngđịnh hướng; Phiếu đánh giá báo cáo

- Kết thúc dự án: Phiếu ghi nhận thông tin;; Nhật ký cá nhân; Báo cáo tổng kết

b) Chuẩn bị của HS

- Giấy A0, bút màu, giấy màu, compa, thước kẻ

- Sưu tầm tài liệu về các vấn đề có liên quan đến bài học, clip, tranh ảnh minh họa

về ô nhiễm lá phổi xanh

- Phổ biến nhiệm vụ cho các nhóm

- Rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm

2 Thời gian: tuần 1 – tiết 1

3 Cách thức tổ chức hoạt động:

GV giới thiệu dự án cho HS: là một nhà nghiên cứu sinh học có nhiệm vụ tìm hiểu

về quá trình chuyển hóa vật chất và năng lượng ở thực vật, đồng thời nghiên cứu vai trò của cây xanh với môi trường, cũng như tìm hiểu về thực trạng ô nhiễm môi trường xanh hiện nay

GVcho HS xem các clip:Về quang hợp ở cây xanh, vấn đề ô nhiễm môi trường

Yêu cầu HS nhận xét

GV nhận xét và vào dự án: Cây xanh cùng với quang hợp đã tạo ra một lượng

lương thực, thực phẩm vô cùng lớn, đồng thời thực vật được coi là lá phổi xanh củatrái đất Nhưng ngày nay, thực vật đang bị tàn phá nghiêm trọng dẫn đến ô nhiễm môi trường và nhiều hệ lụy Vậy chúng ta phải làm thế nào để hạn chế tác động do

chính mình gây ra, để bảo vệ cây xanh, bảo vệ môi trường Hãy cùng nhau xây

dựng dự án”Sống xanh”

Bước 1: GV và HS cùng thảo luận để xác định các nội dung của dự án.

Nội dung 1: Quang hợp với đời sống

Nội dung 2:Thực trạng Lá phổi xanh

Nội dung 3:Sống xanh

- Bước 3: GV giao nhiệm vụ cho từng nhóm, hướng dẫn lập kế hoạch nhóm

Điều chỉnh nhiệm vụ

1, 2

- Tìm hiểu khái niệm Quang hợp: Khái niệm, PTTQ, Vai trò,

cơ quan thực hiện

- Phân biệt quang hợp ở các nhóm thực vật

-Sưu tầm sản phẩm thực tế của quang hợp(mẫu vật)

- Sản phẩm xanh gắn với trường học (đồ dùng, thiết bị, hóa

chất,ý tưởng hay các hoạt động cụ thể…)

3, 4

- Tìm hiểu quang hợp với năng suất cây trồng , các yếu tố ảnh

hưởng đến quang hợp, từ đó đề xuất các biện pháp thúc đẩy

quang hợp nâng cao năng suất cây trồng

- Tìm hiểu thực trạng sử dụng thuốc trừ sâu trong nông nghiệp

ở địa phương em, hậu quả và đưa ra giải pháp khắc phục

- Sản phẩm bài báo cáo power point

- Sản phẩm xanh gắn với trường học (đồ dùng, thiết bị, hóa

chất,ý tưởng hay các hoạt động cụ thể…)